EK-1 28 UBAT SVL SAVUNMA GÜNÜ NDE LENECEK KONULAR SVL SAVUNMA - Tanımı, Kavramı, Tedbirleri - KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer) Silahlardan Korunma - kaz-alarm aretleri - Sıınak - Gizleme Karartma
SVL SAVUNMANIN KAVRAMI nsanlar ve toplumlar arasındaki çatımaların, insanların varoluu ile birlikte baladıı ve en ilkel koullardan günümüzün en modern imkânlarına kadar her türlü vasıtayı kullanarak gelitii ve son bulmadıı bilinmektedir. Toplumların bünyeleri deitikçe istek ve ihtiyaçları artmı, dolayısıyla kiiler ve toplumlar arasında anlamazlıklar meydana gelmi, bunların çözümü için çou kez savalara bavurulmutur. nsanların kendi kendilerine yol açtıkları en büyük felâketlerden birisi olan savalar; daima çok büyük acılara, sıkıntılara, zararlara sebep olmasına ve tüm insanların bunu bilmesine ramen, maalesef günümüzde de devam etmektedir. SVL SAVUNMANIN TANIMI Sivil Savunma; düman taarruzlarına, tabii afetlere ve büyük yangınlara karı, halkın can ve mal kaybının asgarî hadde indirilmesi; hayatî öneme haiz her türlü kamu, özel teebbüslerin korunması, faaliyetlerinin idamesi için acil onarım ve ıslahı, savunma gayretlerinin sivil halk tarafından azamî ekilde desteklenmesi ve cephe gerisi maneviyatın muhafazası maksadıyla alman her türlü silahsız, koruyucu ve kurtarıcı tedbir ve faaliyetleri ihtiva eder. SVL SAVUNMA TEDBRLER l millî eitim müdürlükleri (bölge müdürlükleri ile balı tekillerinin) anî bir düman taarruzuna uraması hâlinde; tehlikeye karı önceden hazırlıklı olunması ve bazı önemli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Kurum ve okulların, can ve malın korunması için gereken tertibat ve malzemeyi barı döneminde salaması bir felaket hâlinde nasıl hareket edileceini bilmesi çok önemlidir. Sivil savunma hizmetleri, hem Bakanlık tarafından hem de kurum ve okullar tarafından alınacak tedbirlerle gerçekleir. Mevcut durum ve gelimeler hakkında televizyon ve radyodan gerekli bilgiler verileceinden yayınlar izlenmeli, kurum ve okullarda; mülki amirlerin sivil savunma konusundaki yayımları/duyuruları eksiksiz uygulanmalıdır. 1- Kurum ve okulda bir sımak yeri yoksa kurumun/okulun iç bölümünde bulunan elverili mekân sıınma yeri olarak ayrılmalı, bu yer Bakanlık ve l Afet Koordinasyon Müdürlüü ile koordine salanarak hazırlanmalıdır. Sıınma yerlerinde bulundurulması gereken yiyecek, içecek, yakacak, aydınlatma, ilk yardım ve kurtarma malzemeleri de hazır bulundurulmalıdır. 2- Kurum ve okullar etrafında odun, kömür, gaz, benzin, kâıt, kuru ot, kırpıntı, eski eya v.b. gibi yanıcı maddeler varsa bunları binalardan uzaklatırıp, yangın tehlikesi olmayacak emniyetli yerlerde muhafaza edilmelidir. 3- Seferberlik veya sava hâlinde ııkların söndürülmesi ve karartma yapılacaı dikkate alınarak ııkların dıarıdan ve özellikle havadan gözükmemesini salamak için pencereleri örtecek siyah perde, koyu renk mukavva, karton, halı, battaniye gibi malzemeleri el altında bulundurulmalıdır. 4- Kurum ve okullarda sava esnasında çıkacak balangıç yangınlarının söndürülmesi, yapılacak basit kurtarma ve ilk yardım ileri gibi görev ve hizmetleri için i bölümü yapıp bina koruma amiri ile gerekli personel (itfaiyeci, ilk yardımcı, kurtarıcı) seçilerek hazır bulundurulmalıdır. 2
KAZ VE ALARM ARETLER Afet ve Acil Durum Yönetimi Bakanlıı tarafından; hava saldırısı ihtimali olduunda, hava saldırısı baladıında ve saldırının durduunda halkın alacaı tedbirleri/önlemleri uygulamak üzere yurt genelinde il ve ilçelerimizde toplam 580 adet siren sistemi kurulmutur. Kurum ve okullarda, sirenlerin verecei ikazlara göre hareket edilecektir. kaz-alarm sisteminin iaretleri ve önlemleri panoda gösterilmitir. kaz ve alarm iaretleri, temel olarak hazırlık ve tehlike ikazları olmak üzere ikiye ayrılır. A- HAZIRLIK KAZI: Bir sava tehlikesinde kurum ve okullarımızın gereken son hazırlık önlemlerini alabilmeleri için hükümetçe gerekli görüldüü takdirde verilen ikazdır. areti : Radyo televizyon v.b. gibi yayın araçlarının aracılıı ile verilir YAPILACAK LER Kurum ve okullardaki sıınma yerlerini gözden geçirip, eksikleri tamamlayıp kullanılır hale getirilecek, binaların çatısında ve etrafında yanıcı ve patlayıcı maddeler bulundurulmayacak, karartma emirlerine uyularak dıarıda hiç ıık yakılmayacaktır. B- TEHLKE HABERLER (KAZLARI) 1) SARI KAZ Saldırı ihtimali var anlamındadır. areti: Üç dakika sürekli düz siren sesi ile verilir. 3
YAPILACAK LER: Kurum ve Okullarda: Doal gaz, kazan dairesi, elektrik ve su ana anahtarları kapatılacak, yanan ocak, tüp, soba vs. varsa söndürülecektir. Kapı ve pencereler kapatılıp perdeler çekilecek ve hemen sıınma yerlerine gerekli malzemeler alınarak gidilecektir. Açık Alanlarda: Hemen saklanabilmek üzere en yakın sıınma yerlerine, genel sımaklara veya bodrum gibi sıınmaya elverili yerlere gidilecektir. Taıt Araçlarında: Araçtan inilecek, açıktakiler gibi davranılacaktır. 2) ALARM (KIRMIZI KAZ) Saldırı tehlikesi var anlamındadır. areti: Üç dakika yükselip alçalan, dalgalı siren sesi ile verilir. YAPILACAK LER: Kurum ve Okullarda: Sarı ikaz anındaki önlemlerden eksikler varsa tamamlanacaktır. Eer sarı ikazdan önce alarm (Kımızı kaz) verilmi ise en kısa sürede sarı ikaza ait önlemleri alarak hemen en yakın sıınma yerlerine gidilecek ve korunmaya çalıılan yerde tehlike geçti iareti beklenilecektir. Açık Alanlarda: Hemen en yakın sıınak yerine, yoksa sıınma yerlerine (köprü altı, duvar dibi veya çukur yerlere) saklanarak vücudunuzun açık yerlerini örtüp tehlike geçti iaretini beklenilecektir. Taıt Araçlarında: Elverili bir yerde durup açıktakiler gibi davranılacaktır. 3) RADYOAKTF SERPNT VEYA KMYASAL SALDIRI TEHLKE KAZ Radyoaktif serpinti veya kimyasal saldın var anlamındadır. areti: Kesik kesik siren sesiyle ve radyo, televizyon gibi yayın araçlarıyla verilir YAPILACAK LER: Kurum ve Okullarda: Alarm esnasındaki tedbirleri alınız. Açık Alanlarda: En yakın sıınma yerine veya kapalı bir yere gidilecek, vücudunuzun açıkta kalan yerleri örtülecektir. Taıt Araçlarında: En elverili yerde durarak sıınma yerine veya kapalı bir yere gidilecek, yakınınızda emin bir yer yoksa kapı ve camları kapatarak taıt içinde kalınacak, vücudunuzun açık yerleri örtülecektir. C. TEHLKE GEÇT (BEYAZ KAZ) : Tehlike geçti anlamındadır. areti: Radyo, televizyon, megafon vb. gibi her tür yayın araçları ile duyurulur. Bu ikaz verildiinde sıınma yerinden veya saklanılan yerden çıkılacaktır. 4
GZLEME VE KARARTMA : Hükümetçe lüzum görüldüü takdirde olaanüstü hâlden itibaren ııkların söndürülmesi ve karartılması uygulanır. Kurum ve okul binalarının dıında (dıarıda) yanan ııkların geceleri havadan gözükmemesi için tamamen söndürülmesi, yanması zorunlu olanların maskelenmesi; binaların içinde kullanılan ııkların geceleri dıarıya sızmaması için koyu siyah perdeler, örtüler gibi araçlarla kapatılması tedbirleri alınır. SIINAK VE SIINMA YERLER Klasik ve nükleer silahlarla, kimyasal ve biyolojik harp maddelerinin tesirlerinden insanlar ile ülkenin, harp gücünün devamı için gerekli olan canlı ve cansız kıymetleri korumak amacıyla kullanılan ve bu maksatla yapılan yerlere SIINAK denir. SIINAA GDER + Teknolojik gelimelere paralel olarak günümüzde silah ve silah sistemlerinin güç ve yetenekleri de artmı bulunmaktadır. Bunun doal sonucu olarak cephe ve sınır gibi kavramlar bütünü ile ortadan kalkmı, tüm yurt ve sivil halk saldırı alanı içine girmitir. Bu büyük tehlikelerden Silahlı Kuvvetlerin alacaı önlemlerin ve dier tedbirlerin yanında sıınak yapımına önem verilerek kurtulunabilinir. Aksi takdirde can ve mal kaybının fazla olacaı tabiidir. Ancak sıınaklardan beklenilen yararın salanabilmesi için sıınak yapımından evvel u üç önemli prensibin mutlaka göz önünde bulundurulması gerekmektedir. 1. Sımak yapılacak mahallîn iyi tespit edilmesi, 2. Sımaktan yararlanacakların önceden planlanması, 3. Yapılacak sıınaın baka amaçlarla kullanılabilir nitelikte olması. SIINAK YAPIMINDA AMAÇ 1. Can ve mal kaybını en aza indirmek, 2. Hazırlıklı olma imajı verilerek caydırıcılıı salamak, 3. Az masrafla toplu koruma imkânı yaratmak. 5
'. SIINAKTA ALINMASI GEREKEN TEDBRLER 1. Sıınaklardan kimlerin ne ekilde yararlanacaı (önceden) tespit edilmelidir. 2. Sıınaın havasını bozmadan çalıabilen bir aydınlatma tertibatı bulunmalıdır. 3. Sıınaklar sıvanmamak ve gereksiz eya konmamalıdır. 4. Dıarı ile haberleme tertibatı salanmalıdır. 5. Yangınlara karı gerekli önlemler alınmalıdır. 6. Sıınaa girerken yeterli miktarda salık malzemesi ile gerekli araç ve gereç alınması unutulmamalıdır. SIINAKTA BULUNMASI GEREKEN MALZEMELER Dıarıdaki radyoaktif serpinti ve kimyasal gaz etkisinin geçmesi için belirli bir süre sımakta kalmak mecburiyeti hasıl olabilir. Bu nedenle bütün ihtiyaçlar düünülerek sıınak içerisindeki hayat buna göre organize edilmelidir. Kurum ve okullarda, donatacaı sımak veya sıınma yerlerinde birkaç günlük yiyecek, içecek ve salık malzemeleri, yangın söndürme araç, gereçleri bulundurulmasına dikkat edilmelidir. çeceklerin kapalı kaplarda, yiyeceklerin konserve eklinde, salık malzemelerinin de orijinal kap veya kutularda bulundurulmalarına dikkat edilmelidir. 6
KMYASAL, BYOLOJK, RADYOLOJK, KMYASAL (KBRN) SLAHLAR KMYASAL SLAHLAR: Kimyasal özellii sayesinde; öldürücü, yaralayıcı ve tahri edici etkiler gösteren, sis ve yangın meydana getiren, insan, bitki ve metallere etkili olan, katı, sıvı, gaz veya aeresol halindeki maddelere KMYASAL SLAH denir. KMYASAL SAVA MADDELER Yakıcı gazlar Boucu gazlar Sinir gazlan Kan zehirleyici gazlar Kusturucu gazlar Göz yaartıcı gazlar Uyuturucu gazlar Muhtelif gazlar Tespiti: Tespit cihazlarıyla yapılır. Belirtileri: Uçaktan yayılan bir serpinti veya sis görünmesi Düman tarafından gelen duman ve sis görünmesi Etrafta üpheli ya damlaları veya su birikmesi Çevreye deiik kokuların yayılması Görmede bulanıklık hissi Anî ba arısı Burun akması ve kanama görülmesi Göüste arı, nefes almada zorluk Deride kızarıklık veya kabarcıklar Bulantı ve kusma Korunma : Bu silahlardan korunmak için maske takmak, koruyucu elbise giymek, temizlenmek, sıınak ve dier kapalı alanlara yönelmek gereklidir. 7
BYOLOJK SAVA: nsan, evcil hayvan ve faydalanılan bitkilerde ölüm veya zarar meydana getirmek, malzemeyi hasara uratmak amacıyla mikroorganizmaların veya bunların toksinlerinin (zehirlerinin) kasten kullanılmasıdır. Biyolojik sava amacıyla kullanılan mikroorganizmalara "BYOLOJK AJAN" denir. Biyolojik silahlardan; sinsi olmaları, gelecek savalarda bu silahların kullanılacaı veya açıktan bir sava yokken memleketleri; insan gücü ve ekonomik yönden zayıflatmak amacıyla yararlanılacaı anlaılmaktadır. Tespiti: Vücutta ve ortamda oluturduu tahribatlar. Belirtiler: nsanda halsizlik, ba arısı, ciltte anormallik, karın arısı vb. Bitkilerde kuruma, sararma, geliememe, hızlı gelime vb. Biyolojik ajanların bulama yolu; solunum, sindirim, dolaım, göz ve tenasül organları yolu ile bulaır. Korunma: Genel salık ve temizlik kurallarına riayet edilmelidir. Bu konu hakkında eitimler yaptırılmalıdır. RADYOLOJK SLAHLAR Doada mevcut elementlerin atomlarının bir kısmı kararlı, dier bir kısmı ise kararsız çekirdeklere sahiptirler. Kararlı bir çekirdekte, proton ile nötronlar Doada birbirlerine nükleer kuvvetlerle o kadar sıkı balıdırlar ki hiçbir parçacık çekirdek dıına kaçamaz. Bu durumda çekirdek dengededir. Bu tür çekirdek atomlara izotop denir. Kararsız bir çekirdekte ise, fazla enerjiye sahip olacaklar ve dolayısıyla parçacıklar bir arada kalamayacaklardır. Böyle çekirdeklere Radyoaktif Çekirdek yada Radyoizotop adı verilir. Kısa bir süre veya daha uzun bir süre içerisinde çekirdekteki nötronlar parçalanarak bu fazla enerjilerini alfa, beta, gama gibi çeitli ıınlar ve parçacıklar yaymak suretiyle boaltacaklar ve kararlı hale geçmi olacaklardır. Bir atomun çevresine bu ekilde tanecikler ve ıın saçarak parçalanması olayına Radyoaktivite veya Radyoaktiflik bu tür maddelere de Radyoaktif Madde denilir. Çevreye yayılan alfa, beta ve gama gibi parçacıklara ve ıınlara ise Radyasyon adı verilmektedir. Radyoloji, röntgen ıınlarından istifade edilerek vücudun iç organlarındaki hastalıkların tehisi ayrıca röntgen, gama gibi dier iyonize radyasyon metotları ile de bu hastalıkların Tedavisi ile uraan tıp ilminin bir dalıdır. Hastalıkların tehisi için Radyoloji, tedavi için Radyoterapi kullanılır. Radyasyon, madde üzerinde meydana getirdii etkilere göre; 8
1. yonlatırıcı Radyasyon Çarptıı maddeden geçerken atomların elektrik yükü ile yüklenip iyonlamalarına (iyonizasyon) neden olurlar. Önlem alınmadıı takdirde tüm canlılar için zararlı olabilecektir. (Alfa Radyasyonu, Beta Radyasyonu, Gama Radyasyonu, X-Iınları, Nötron Radyasyonu, Kozmik Iınlar) 2. yonlatırıcı Olmayan Radyasyon Ultraviyole, kızılötesi, radyo dalgaları ve mikrodalgaların enerjileri çok küçük olduundan iyonizasyon meydana getiremezler. (Baz istasyonları, cep telefonları, radarlar, yüksek gerilim hatları iyonlatırıcı olmayan radyasyon kaynaklarıdır.) RADYASYON KAYNAKLARI Radyasyon kaynaklarını, doal ve yapay olmak üzere, iki sınıfa ayırabiliriz. Yaamımızı sürdürdüümüz dünya da, günlük yaam sırasında sürekli olarak radyasyonla birlikteyiz. Yaam boyunca korunamadıımız bu radyasyon Doal Radyasyondur. ( Kozmik Radyasyon, Yer ve Binalar, Hava, Yiyecek ve çecek) Doal radyasyon kaynakları yanında yapay radyasyon kaynakları da vardır. (Tıpta Radyasyon Kaynakları, Endüstriyel Uygulamalar, Radyoaktif Serpinti, Nükleer Güç Santralleri, Tüketici Ürünleri) RADYOAKTF RSKLER (-Nükleer, termonükleer silahlar, deneyler, -Nükleer serpinti, -Nükleer santral kazaları, -Nükleer denizaltı kazaları, -Endüstriyel kazalar, -Taımacılık kazaları, -Atıklardan oluan tehlikeler, - Afetler sonu oluan radyolojik tehlikeler, Terörist faaliyetler) ETKLER Radyoaktif kirleticiler özellikle insan, hayvan ve bitki salıına olumsuz etkiler yaparak çevreyi ve ekolojik dengeyi bozarlar. Canlılarda genetik deiikliklere de yol açarlar. Göz en fazla etkilenen organ olup; Görme zayıflıı, katarakt ve göz uyumunun yavalamasına sebep olmaktadırlar. Radyasyonun etkisi; cins, ya ve organa göre deimektedir. Çocuklar ve büyüme çaındaki gençler en fazla etkilenen guruptur. Deri ise, radyasyona karı daha dayanıklıdır. Nükleer radyasyon, vücuttaki hücrelerin yapısını bozarak iyonize eder bunun sonucunda DNA zarar görür ve bu durumda, vücut da kansere yol açabilecek kalıcı deiiklikler meydana gelir. Kontrolsüz hücre çoalması meydana getirir. Aynı zamanda genleri olumsuz etkiler. YARATACAI SONUÇLAR Kanser oluması, Ömrün kısalması (erken ölümler), Katarakt oluması, Sakat ve ölü doumlar vs. eklinde sıralanabilir. KORUNMAK Radyasyon kaynaından uzak durulmalı, en kısa sürede radyasyonlu ortam terk edilmelidir. Özel giysiler (kurun önlük, özel maske) kullanılmalıdır. Radyasyonlu cihazlarla yapılan tehis ve tedaviye sık sık bavurulmamalıdır. Uzak durmak Perdelemek Çürümesini salamak 9
NÜKLEER SLAHLAR Atomun parçalanması sonucu açıa çıkan enerjiden yararlanarak yapılan silahlara NÜKLEER SLAHLAR denir. Atom - Hidrojen - Nötron Bombası gibi çeitleri vardır. NÜKLEER SLAHLARIN ETKLER Nükleer Silahların Etkileri 1) Anî Etkiler 2) Kalıntı Etkiler olarak ikiye ayrılır. Nükleer infilâkın bütün etkilerini 100 kabul edersek, bu etkilerden: - %35'i Isı (Iık ile birlikte gelmektedir.) - %5'i Ani Nükleer Radyasyon - %45'i Basınç (Blast) - % 15'i Kalıntı Etki (Radyoaktif Serpinti) olarak karımıza çıkmaktadır. 1. AN ETKLER: 1. Isı (Iık) 2. Ani Nükleer Radyasyon 3. Basınç 2. KALINTI ETKLER (Radyoaktif Serpinti): Gelecekteki savaların tehlikelerinden belki en büyüü olan nükleer silahların, yurt ölçüsünde karı karı, ta ta korunulması gereken tek etkisi müteakip tehlikedir. Bu tehlike "Kalıntı Etkileri" veya "Radyoaktif Serpinti" diye de adlandırılabilir. Bu tehlikenin meydana gelebilmesi için nükleer bombanın yere veya yere yakın infilâk ettirilmesi için en fazla 180 metre yükseklikte olması gerekir. Tespiti: Tespit cihazlarıyla yapılır. Korunma: Bölgeden uzaklama, maske takma, koruyucu giysi giyilmesi, temizlenme, sıınaa girme. 10
EK-2 01-07 MART "DEPREM HAFTASI NDA LENECEK KONULAR DEPREM HAFTASI 1- Deprem 2- Yangın 11
DEPREM Yer kabuunun derin katmanlarının kırılıp yer deitirmesi ya da yanardaların püskürme durumuna geçmesi nedeniyle oluan sarsıntılardır. Depremler can ve mal kaybına yol açmakta, alt yapıyı bozarak insanların günlük aktivitelerini sınırlamakta, ülkenin ekonomik ve sosyal yapısını bozmaktadır. Ülkemizin topraklarının %92'si deprem riski taıdıı, nüfusumuzun %95'inin bu bölgeler üzerinde yaaması nedeniyle, genel olarak ülkemizde, özel olarak ise Bakanlıımız okul ve kurumlarında alınması gereken tedbirler yanında, depreme yönelik eitim çalımalarına önem verilmelidir. DEPREMDE CAN VE MAL GÜVENL AÇISINDAN ALINMASI GEREKEN TEDBRLER DEPREM ÖNCESNDE ALINACAK ÖNLEMLER a) Dolaplar ve devrilebilecek benzeri eyaları birbirine ve duvara tespit edilmeli, ayrıca dolap üzerine konulan eya ve büro malzemelerin dümesini önlemek için plastik tutucu malzemeler kullanılmalıdır. b) Soba ve dier ısıtıcıların salam malzemelerce duvara veya yere tespit edilmelidir. c) Zehirli, patlayıcı, yanıcı maddeleri dümeyecek bir konumda sabitlemeli ve kırılmayacak bir ekilde depolanmalıdır. d) Gaz kaçaı ve yangına karı gaz vanasını ve elektrik sigortalarını otomatik hale getirilmelidir. e) Bir deprem eylem planı hazırlayıp, bu plana göre nasıl davranmamız gerektii zaman, zaman tatbikatla denenmelidir. f) Binada acilen kaçmak için kullanılabilecek yollardaki tehlikeleri ortadan kaldırmalı, bu yollan iaretlemeli, buralara gereksiz eya ve malzeme konulmamalıdır. g) Kurum ve okullarda asansör mevcut ise kapı yanlarına "Deprem Sırasında Kullanılmaz" levhasını aılmalıdır. 12
h) Kurum ve okullarda yapılan deprem tatbikatı ve alman önlemler, sosyal tesisler ile bireysel olarak aile ortamında uygulanabilmelidir. DEPREM SIRASINDA YAPILMASI GEREKENLER a) Kurum ve Okullarda 1- Pencerelerden ve devrilebilecek eyalardan uzak durulmalı, 2- Yüzümüzü ve baımızı iki elimizin arasında alarak veya bir koruyucu (yastık, kitap vb) malzeme ile korunmalı, 3- Dayanıklı eyalar (buzdolabı, çamaır makinesi v.b.) yanına cenin pozisyonu alınarak sarsıntı geçene kadar korunmalıdır. b) Açık Alanlarda : 1- Enerji hatlarından, dier binalardan ve duvar diplerinden uzaklamalıyız. Açık arazide çömelerek etraftan gelen tehlikelere karı hazırlıklı olmalıyız. 2- Deniz kıyısından uzaklamalıyız. c) Araçta : 1- Otoyol, bariyerlerden, köprülerden, kavaklardan, enerji hatlarından, alt ve üst geçitlerden uzaklamalıyız 2- Sarsıntı durana kadar araç içinde beklemeliyiz. 3- Araçları açık alanlara yöneltmeliyiz. 13
DEPREM SONRASINDA YAPILMASI GEREKENLER 1- Mutfak, imalâthane, laboratuar gibi i aletlerinin bulunduu yerlerde; ocak, fırın ve bu gibi cihazlar kapatılmalı, dökülebilecek malzeme ve maddelerden uzaklaılmalıdır. 2- Elektrik, gaz ve su vanalarını kapatılmalı, soba ve ısıtıcılar söndürülmelidir. 3- Merdiven, balkon, koridor ve geni sahanlı yerlerden, kolonlardan ve pencerelerden uzaklaılmalıdır. 4- Kesinlikle asansör varsa kullanmamalı, asansörde isek kat çıkı dümesine basarak asansör terk edilmelidir. 5- Deprem çantasını alarak bina terk edilmeli, panik yaratmadan, söylentilere inanmadan toplanma yerlerine gidilmelidir. 6- Enkaz altında kalınmı ise yardım ekipleri gelinceye kadar enerji sarf etmeden süre deerlendirilmelidir. 14
YANMA Yanıcı maddenin ısı ve oksijenle birlemesi sonucu oluan kimyasal bir olaydır. Bu üç unsur bir arada olmadıında, yanma olayı meydana gelmez. 15
Yanmanın Çeitleri: Yanma olayı dört çeitte olmaktadır. 1- Yava Yanma: a) Yanıcı maddenin bünyesi itibariyle yanıcı buhar veya gaz meydana getirmesi, b) Yeterli ısının olması, c) Yeterli oksijenin olması, halinde meydana gelmektedir. 2- Hızlı Yanma: Yanmanın bütün belirtileri ile olutuu bir olaydır. Belirtiler, alev, ısı, ıık ve korlamadır. 3- Parlama (Patlama eklinde yanma): Kolayca ate alan maddelerde görülen bir olaydır. Patlama eklinde yanma bir anda parlayarak yanan madde çeitli gazlar haline gelmekte ve son derece büyük bir hacim gelimesine urayarak etrafını zorlamakta ve patlamalar olumaktadır. 4- Kendi kendine yanma: Yava yanmanın zamanla hızlı yanmaya dönümesidir. YANGIN Yanma kontrol altında bulunduunda yararlı olmakta, kontrolden çıkması halinde ise yangına dönümekte ve kısa sürede ulatıı boyutlarla afet halini alarak dolayısıyla can ve mal kaybına neden olmakta, yılların eserlerini ve ürünlerini yok etmektedir. Meydana gelecek bir yangın olayını etkisiz hale getirmek için; 1. Soutarak söndürmek: Yanıcı maddenin yanma ısısının altına düürülmesi. (Su ile soutma, yanıcı maddeyi daıtma, kuvvetli üfleme) 2. Havayı kesmek: Oksijenin azaltılması. (Örtme, boma, oksijeni azaltma) 16
3. Yanıcı maddeyi daıtmak: Yanıcı maddeyi ortadan kaldırmak suretiyle yapılması. (Yanıcı maddeyi kaldırmak, ısıdan ayırmak, ara boluu oluturmak) Yangın Çeitleri: Söndürme malzemesi seçiminde kolaylık amacıyla yangınlar sınıflandırılmıtır. A Sınıfı Yangınlar: Katı madde yangınlarıdır. (Tahta, kuma, pamuk, çöp, tabii örtü) Bu yangınlara su köpüklü ve soda asitli tip yangın söndürme cihazları ile müdahale edilir. B Sınıfı Yangınlar : Yanabilen sıvı maddelerden kaynaklanan yangınlardır. (Akaryakıt, ya, boya ve benzeri) Bu yangınlar CO2 (Karbondioksit) köpük ve kuru kimyasal tozlu söndürme cihazları ile söndürülebilinir. Basınçlı su kullanılmaz. C Sınıfı Yangınlar: Likit petrol gazı, doal gaz, hidrojen gibi yanabilen çeitli gazların sebep olduu yangınlardır. Halon 1301, 1211 ile kuru kimyasal tozlu yangın söndürücüler kullanılarak söndürebilir. Elektrik tesisatı, elektrikli makine ve hassas cihazlarda bu sınıfa dahil edilir. D Sınıfı Yangınlar: Yanabilen hafif metallerin ve alaımların (Magnezyum, lityum, sodyum, potasyum, seryum) yanmasından oluan yangınlardır. 17
Yangın Nedenleri: 1- Yönetmelik, yönerge, talimat, direktif ve genelgelerde öngörülen koruma önlemlerinin yeterli düzeyde alınmaması, 2- Personelin ihmal, tedbirsizlik, dikkatsizlik ve kasıtlı hareketleri, 3- Sabotajlar, 4- Depremler, 5- Bina ve tesiste mevcut elektrik, doal gaz, LPG ve ısıtma tesisatlarının yangına karı emniyetli olmaması ve talimatlarına uygun kullanılmaması, 6- Elektrikli ısıtıcı, ocak, soba, ütü gibi cihazların kullanılmasında, kullanma talimatına uyulmaması, Yangınlardan Korunma: Yangınlarda can ve mal kaybının önlenmesi ve azaltılması amacıyla, yangının veya yangından doabilecek kayıpların önlenmesi veya azaltılabilmesi için öncelikte yangına neden olabilecek faktörlerin ortadan kaldırılması veya yangına hemen müdahale edebilecek tedbirlerin alınması gerekmektedir. YANGIN SÖNDÜRME CHAZININ KULLANILII Kullanıcı: a) Yangın söndürme cihazı ile birlikte yangın mahallinde rüzgârı arkaya alarak atee (2-3 m) yaklamalı, b) KKT cihazın tetik mekanizmasını kilitleyen pimi çekerek karbondioksit tüpün ise valfını sola doru çevirerek açmalı, c) Tetie sonuna kadar basarak çıkan gazı veya tozu yangının balangıcından ileriye doru püskürtmeli, d) Yangının söndüünden emin olmadan yangın mahalli terk etmemeli, e) Tozlu cihazları toz bitene kadar boaltılmalıdır. 18
19
YANGIN SÖNDÜRME CHAZLARININ BAKIM VE KONTROLÜ Yangın söndürme cihazlarının cinsine göre, aylık, altı aylık, bir yıllık, be yıllık, on yıllık bakım ve kontrolleri yapılır. Aylık kontrol: * Genel durumu, * Emniyet sibobu, * Mühür veya pimi, * Hortum, lans ve tetii kontrol edilir Altı aylık kontrol: Aylık kontrole ilaveten cihaz ve CO2 tüpü tartılır. Bir yıllık kontrol: Altı aylık kontrole ilaveten cihazın kapaı açılarak içindeki maddenin niteliini kaybedip etmedii kontrol edilir. Be veya on yıllık kontrol: Cihaz tamamen boaltılarak tüpün niteliini kaybedip etmedii su basınç testi ile kontrol edilebilir. YANGIN RSKNE GÖRE YANGIN SÖNDÜRME CHAZLARININ DAILIMI 1- Az tehlikeli bölgeler için: lk 50 m 2 'ye bir adet 6 kg'lık yangın söndürme cihazı, müteakip her 200 m 2 için bir adet 6 kg'lık yangın söndürme cihazı kullanılır. 2- Çok tehlikeli bölgeler için: lk 50 m 2 'ye bir adet yangın söndürme cihazı, müteakip 200 m 2 için iki adet 6 kg'lık yangın söndürme cihazı konulur. 3- Motorlu cihazlar için: Kurum ve okullarda hizmet aracı olarak kullanılan; a) Binek otomobillerde 2 kg'lık bir adet yangın söndürme cihazlan bulundurulmalıdır. b) Oturma yeri 14 kiiye kadar olan otolarda 6 kg'lık yangın söndürme cihazlardan bir adet bulundurulmalıdır. c) Oturma yeri 14 kiiden fazla veya tehlikeli madde taıyan otolarda 6 kg'lık iki adet yangın söndürme cihazı bulundurulmalıdır. 20
YANGIN SÖNDÜRME CHAZLARININ YERLETRLMES 1- Yangın söndürme cihazlarının konulacaı yer, yangın çeidine uygun olmalıdır. 2- Yangın söndürme cihazları, çabuk ulaılabilir personelin görebilecei yerde olmalı, yerleri hiç deitirilmemeli, cihaz ve yerleri numaralandırılmalıdır. 3- Yangın söndürme cihazları, duvara asılı olmalı yerden yükseklii 90 cm'i geçmemelidir. 4- Yangın söndürme cihazları, yangın çıkması olasılıı olan yerlere yakın olmalıdır. KURUM VE OKULLARDA ALINACAK TEDBRLER 1- Her bina ve tesisin "Elektrik Planı" camlı bir dolap içinde ve elektrik sayacına yakın bir yerde bulundurulmalıdır. 2- Laboratuarlar, atölyeler ve çay ocaı dıında elektrik sobası, ocaı, ütüsü, benzin, ispirto, gaz veya LPG ocaı gibi yangın riski yüksek cihazlar kullanılmamalıdır. 3- Yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı maddelere karı dikkatli olmak, bu tür tehlikeli maddelerin güvenlik önlemleri alınmı mahallerde talimatlara uygun olarak muhafaza etmek ve kullanım anında ihtiyaç miktarı kadar bulundurmaktır. 4- Elektrik tesisatlarının bakımı, iletilmesi, kontrolü ve ilerlii için kurum ve okullarda kadrolu teknik eleman bulundurulur, bu kadronun olmadıı kurum ve okullarda mahalli elektrik iletmesi ile koordine salanarak yürütülür, yürütmelidir. 5- Yangın merdiveni kaçı yolları ve çıkı kapılarına iaret levhaları konularak her türlü engellerden arındırılarak sürekli açık bulundurulmalıdır. 6- Bacaların temizlii, itfaiye tekilatı tarafından veya itfaiye tekilatının izin verdii kurumlara yaptırılmalıdır. 7- Yasaklanan yerlerde sigara içmemeli, çatı arası yanıcı maddelerden arındırılarak temiz tutulmalıdır. 8- Çalıma saatinden sonra nöbetçi olan ve mesai yapan görevlilerden baka kimse kalmamalı, çalımak zorunda olanlar ilgili amirden izin almalıdır. 9- Mutfak ve çay ocaklarında yangın önleyici tedbirler alınmalıdır. 10- Bina ve tesislerde amirin onayı ile memur, içi, sözlemeli ve hizmetli personel arasından, a) Söndürme ekibi, b) Kurtarma ekibi, c) Koruma ekibi, d) lk yardım ekibi, tekil edilir. 11- Kazan dairesinde (kömür, fuel-oil, doal gaz) görevli personelin ateleme belgesi olmalıdır. 12- Elektrik, doal gaz, ısıtma (kalorifer dairesi, soba) ve havalandırma gibi yangın ihtimali bulunan mekânlarda gerekli önlemler alınmalıdır. 13- Yardım istenilecek kurumlarla (emniyet, itfaiye, acil yardım, sivil savunma birlikleri) koordinasyon ve ibirlii salamalıdır. 14- Yangın dolabı donatılarının (hortum, rekor ve lansların) bakımlı ve tesisata balı her an kullanıma hazır halde olmalı, yangın algılama, ihbar ve alarm sistemi çalıır durumda olmalı, yangın söndürme cihazları özellik arz eden yerlerde yeteri kadar bulundurulmalıdır. Yangını ilk gören ahıs mevcut haber verme sistemini (çan, zil, telefon v.b.) harekete geçirerek, zaman kaybetmeden kurum amirine ve ehir itfaiyesine haber verilmelidir. 21