ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS Ercan GÜRBÜZ ANTALYA BÖLGESİNDE BAZI SICAK İKLİM ÇİM TÜRLERİNDE RENK KAYBININ ÖNLENMESİNE SONBAHAR AZOT (N) GÜBRELEMESİNİN ETKİSİ PEYZAJ MİMARLIĞI ANABİLİM DALI ADANA, 2010

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ANTALYA BÖLGESİNDE BAZI SICAK İKLİM TÜRLERİNDE RENK KAYBININ ÖNLENMESİNE SONBAHAR AZOT (N) GÜBRELEMESİNİN ETKİSİ Ercan GÜRBÜZ YÜKSEK LİSANS TEZİ PEYZAJ MİMARLIĞI ANABİLİM DALI Bu tez 28/05/2010 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir........ Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL Prof. Dr. M. Faruk ALTUNKASA DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu tez Enstitümüz Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No : Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ ANTALYA BÖLGESİNDE BAZI SICAK İKLİM TÜRLERİNDE RENK KAYBININ ÖNLENMESİNE SONBAHAR AZOT (N) GÜBRELEMESİNİN ETKİSİ Ercan GÜRBÜZ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PEYZAJ MİMARLIĞI ANABİLİM DALI Danışman : Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT Yıl : 2010, Sayfa: 100 Jüri : Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT : Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL : Prof. Dr. M.Faruk ALTUNKASA Bu çalışmada Akdeniz sahil koşullarına uyum sağlayan bazı sıcak iklim çim türlerinde dinlenme dönemindeki sarı rengi azaltmak veya bu süreyi kısaltmak, çim kalitesi ve ilkbaharda yeşillenmeleri üzerine etkilerini araştırmak amacıyla farklı dönemlerde verilen azot gübrelerinin etkinliğini araştırılmıştır. Sıcak iklim çim türlerinden Cynodon dactylon türünün 8, Buchloë dactyloides türünün 5, Zoysia japonica türünün 2, Paspalum notatum türünün 2, Paspalum vaginatum türünün 1 ve Eremochloa ophiurioides türünün 1 çeşidi olmak üzere toplam 6 tür ve 19 çeşit de Eylül ve Eylül+Ekim aylarında azot gübresi uygulanmış ve bu uygulamaların renk, kalite, yeşil çimle kaplı alan oranı ve sürgün sayısına etkileri belirlenmiştir. Sonuç olarak Akdeniz sahil şeridinde denemede kullanılan sıcak iklim çim türlerine, sonbaharda uygulanacak azot gübresinin sonbaharda dormansiye giriş sürerini uzattığı ve kışın görülebilecek soğuk zarından dolayı ilkbaharda dormansiden çıkışında herhangi bir olumsuzluğun olmadığı saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Sıcak İklim Çim Türleri, Antalya, Azot, Peyzaj. I

ABSTRACT MASTER THESIS THE EFFECT OF FALL NITROGEN FERTILIZATION ON THE PREVENTION OF COLOUR LOSS IN SOME WARM-SEASON TURFGRASS SPECIES IN THE MEDITERRANEAN REGION Ercan GÜRBÜZ UNIVERSITY OF ÇUKUROVA INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF LANDSCAPE ARCHITECTURE Supervisor : Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT Year : 2010, Pages: 100 Jury: Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT : Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL : Prof. Dr. M.Faruk ALTUNKASA The efficiency of some nitrogen fertilizers, applied in different terms, on the quality of turfgras species and their foliage in spring was investigated for reducing fall color retention or shortening of this term in some warm-season turfgrass species adapted to coastal Mediterranean region. Nitrogen was applied in either September or September + October to the 19 turfgrass cultivars belonging 6 warm-season turfgrass species ( 8 of them are Cynodon dactylon, 5 of them are Buchloë dactyloides, 2 of them are Zoysia japonica, 2 of them are Paspalum notatum, 1 of them is Paspalum vaginatum and 1 of them is Eremochloa ophiurioides). The effects of these applications were determined on turfgrass color, turfgrass quality, the percentage of spring green-up and shoot density. Results were showed that, nitrogen application in fall; significantly delayed onset of dormancy on fall and showed no negative effect on spring green-up after possible cool season for the cultivars used in this research in the Mediterranean coastal region conditions. Key words: Warm-Season Turfgrass Species, Antalya, Nitrogen, Landscape. II

TEŞEKKÜR Bu çalışmamın tamamlanmasında öncelikle büyük yardım ve desteğini gördüğüm Danışman hocam Prof. Dr. Zerrin SÖĞÜT e ve bana konuyla ilgili yön gösterdiğinden dolayı hocalarım Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL ve Yard. Doç. Dr. Songül SEVER MUTLU ya teşekkürü bir borç bilirim. Denemeyi yaptığım Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürü Dr. Suat YILMAZ a ve değerli personeline çok teşekkür ederim. Ayrıca sevgili eşim Elif GÜRBÜZ ve oğlum Ö. Ege GÜRBÜZ e bana verdikleri güven, sabır ve yardımlarıyla, her türlü destekleri ile yanımda olduklarından dolayı minnettarım. III

İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER...... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VI ŞEKİLLER DİZİNİ... IX SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ... IVI 1. GİRİŞ... 1 1.1. Çim Bitkilerinin Tanımı ve Sınıflandırılması 2 1.2. Çimlerin Sıcaklık İstekleri... 3 1.2.1. Sıcak İklim Çim Türleri.... 5 1.3. Çim Bitkilerinin Gübrelenmesi... 6 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR... 9 3. MATERYAL VE METOD... 17 3.1. Materyal... 17 3.1.1. Deneme Alanın İklim ve Toprak Özellikleri... 18 3.1.2. Bitkisel Materyal.... 22 3.1.2.1. Cynodon dactylon L. (Bermuda çimi). 24 3.1.2.2. Buchloe dactyloides (Nutt.) Engelm. (Mandaotu)... 25 3.1.2.3. Zoysia japonica Steud. (Japon Çimi).. 26 3.1.2.4. Paspalum notatum Flugge. (Parlak Yalancıdarı) 27 3.1.2.5. Paspalum vaginatum Swarz. (Kıyı Yalancıdarısı).. 28 3.1.2.6. Eremochloa ophiurioides (Munro.) Hack. (Kırkayak Çimi )... 29 3.2. Metod.. 30 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA... 35 4.1. Çim Rengi.. 35 4.2. Genel Çim Kalitesi 52 IV

4.3. Yeşil Çimle Kaplı Alan Oranı (%) 66 4.4. Birim Alandaki Sürgün Sayısı (adet/m 2 )... 85 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER... 89 KAYNAKLAR. 97 ÖZGEÇMİŞ...... 100 V

ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 1.1. Türkiye nin yıllara göre çim ve çayır tohumları ithalatihracat miktarı ve parasal değerleri... 3 Çizelge 3.1. 1975-2008 yılları arası Antalya ili ortalama iklim değerleri... 18 Çizelge 3.2. 2009 yılı ve 2010 yılı Ocak ve Şubat ayları Antalya ili iklim değerleri.. 19 Çizelge 3.3. Deneme alanı 1 m toprak üstü, toprak yüzeyi ve 10 cm torak içi sıcaklık değerleri 20 Çizelge 3.4. Deneme alanı toprağı analiz sonuçları. 21 Çizelge 3.5. denemede kullanılan tür ve çeşitler.. 23 Çizelge 3.6. Denemede kullanılan çeşitlerin planı... 31 Çizelge 4.1. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine etkisi. 36 Çizelge 4.2. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 40 Çizelge 4.3. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 41 Çizelge 4.4. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 43 Çizelge 4.5. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 44 Çizelge 4.6. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 45 Çizelge 4.7. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 46 Çizelge 4.8. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim kalitesi skalası değişimi 49 Çizelge 4.9. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim kalitesi üzerine etkisi. 53 VI

Çizelge 4.10. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 54 Çizelge 4.11. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 57 Çizelge 4.12. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri... 58 Çizelge 4.13. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 60 Çizelge 4.14. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri... 61 Çizelge 4.15. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 62 Çizelge 4.16. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim kalitesi skalası değişimi 64 Çizelge 4.17. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine 68 etkisi. Çizelge 4.18. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 70 Çizelge 4.19. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri.. 71 Çizelge 4.20. Çizelge 4.20. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 73 Çizelge 4.21. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 74 Çizelge 4.22. Zoysia japonica Türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri... 76 Çizelge 4.23. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri... 77 Çizelge 4.24. Sıcak iklim çim çeşitlerinin yeşil çimle kaplı alan oranlarının (%) mevsimsel değişimi 79 Çizelge 4.25. Gübre dozlarının sürgün sayısına etkisi... 85 Çizelge 4.26. Sürgün sayısının türler ve çeşitlere göre durumu. 86 VII

Çizelge 4.27. Gübreleme zamanının türler üzerindeki sürgün sayısına etkisi. 87 VIII

ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1. Deneme yapılan alanın genel görünümü. 17 Sekil 3.2. Deneme alanında kullanılan sıcaklık ölçer... 20 Şekil 3.3. 28.01.2010 tarihi sabahı oluşan don ve kırağı... 20 Şekil 3.4. Deneme alanı toprak yüzeyi ve 10 cm toprak içi sıcaklık değişimi grafiği... 21 Şekil 3.5. Deneme alanında kullanılan çeşitler..... 22 Şekil 3.6. Deneme alanında kullanılan Cynodon dactylon ve çiçeği... 24 Şekil 3.7. Deneme alanında kullanılan Buchloë dactyloides ve çiçekleri... 26 Şekil 3.8. Deneme alanında kullanılan Zoysia japonica ve çiçeği.. 27 Şekil 3.9. Deneme alanında kullanılan Paspalum notatum, kök yapısı ve çiçeği... 28 Şekil 3.10. Deneme alanında kullanılan Paspalum vaginatum ve çiçeği.. 29 Şekil 3.11. Deneme alanında kullanılan E. ophiurioides. 30 Şekil 4.1. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine etkisi... 35 Şekil 4.2. B. dactyloides türünün renk değişimi.. 37 Şekil 4.3. C. dactylon türünün renk değişimi.. 37 Şekil 4.4. P. vaginatum türünün renk değişimi... 38 Şekil 4.5. Z. japonica türünün renk değişimi... 38 Şekil 4.6. E. ophiurioides türünün renk değişimi 38 Şekil 4.7. P. notatum türünün renk değişimi... 39 Şekil 4.8. Türlerin deneme süresince gösterdikleri renk değişimleri. 39 Şekil 4.9. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri... 40 Şekil 4.10. B Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri... 42 Şekil 4.11. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri... 43 IX

Şekil 4.12. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan renk 44 değişimleri... Şekil 4.13. Z. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri... 46 Şekil 4.14. Kontrol ile Eylül + Ekim de uygulanan azot (N) gübresinin 09.12.2009 tarihindeki türler üzerindeki etkisi 47 Şekil 4.15. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri. 48 Şekil 4.16. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim rengi değişimi grafiği.. 51 Şekil 4.17. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim kalitesi üzerine etkisi 52 Şekil 4.18. Türlerin deneme süresince gösterdikleri kalite değişimleri 55 Şekil 4.19. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri... 56 Şekil 4.20. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri.. 57 Şekil 4.21. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri.. 59 Şekil 4.22. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri... 60 Şekil 4.23. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri... 61 Şekil 4.24. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri.. 62 Şekil 4.25. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim kalitesi değişimi grafiği.. 66 Şekil 4.26. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine etkisi.. 67 Şekil 4.27. Türlerin deneme süresince gösterdikleri yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri.. 70 X

Şekil 4.28. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle 71 kaplı alan oranı değişimleri Şekil 4.29. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri. 72 Şekil 4.30. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 73 Şekil 4.31. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 75 Şekil 4.32. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri.. 76 Şekil 4.33. E. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri... 78 Şekil 4.34. Sıcak iklim çim çeşitlerinin yeşil çimle kaplı alan oranlarının (%) mevsimsel değişimi.. 81 Şekil 4.35. Sonbaharda deneme alanı ve gübre uygulamaları... 82 Şekil 4.36. Kış mevsiminde deneme alanı. 83 Şekil 4.37. İlkbaharda deneme alanı.. 84 Şekil 4.38. Sürgün sayımı işlemi.. 88 XI

SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ C :Karbon Fe :Demir H :Hidrojen O :Oksijen N :Azot P :Fosfor Cl :Klor Na :Sodyum K :Potasyum CO 2 :Karbondioksit sp. :Tür spp. :Türler TE :Trinexapac-Ethyl C :Santigrat derece m :Metre mm :Milimetre m 2 da kg g L : Metrekare :Dekar :Kilogram :Gram :Litre ms/cm : Mili Siemens/ santimetre sn :Saniye sa :Saat % :Yüzde oran $ :Amerikan doları PVC : Poli vinil klorür ph :Hidrojen iyonu konsantrasyonu XII

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ 1. GİRİŞ Ülkemizde hızlı nüfus artışı sonucu kentlerin hızla gelişmesi ve yoğun yapılaşma, kentsel yeşil alanların ve özellikle yüzey etkisi oluşturan çim alanların önemini bir kat daha arttırmıştır. Özellikle yapı teknolojisindeki gelişmeler sonucu yoğun ve yüksek yapılar arasındaki boşlukların çim yüzey olarak düzenlenmesi önem kazanmış, teknoloji ürünü betonun sert ve soğuk görünümünün zayıflatılması ve yapı çevresi ekolojisinin insan yaşamı yönünden iyileştirilmesi kaçınılmaz olmuştur. Yapı çevrelerinde olduğu kadar, spor ve oyun alanlarında da çim bitkisi, üstlendiği fonksiyonlarla birlikte, kentsel ortama estetik yönden güzel ve engin görünümler sunar. Çünkü kent yeşil alan sistemi içerisinde çim alanlar, estetik güzellik sağlamaktan daha önemli olarak, üzerinde spor yapma, oyun oynama ve dinlenmeye olanak sağlayan yeşil bir örtü oluşturur. Nitekim insanın günlük yaşamı süresince evde, işyerinde doğrudan ilişkide bulunduğu çim alanlar, güzel düzenlenmiş yollar, kent meydanları ve yaya bölgeleri içerisinde kentsel yeşil dokunun temel yapısını oluştururlar. Çim alanlar, çeşitli fonksiyonları yerine getirmesinin yanı sıra kentte estetik yönden de olumlu etki yaratmaktadır, çünkü çimin yeşili insanı diğer bitki örtüleri gibi doğrudan etkileyerek kültürel peyzajın ön zeminini oluşturur. Yumuşak dokusu ile çalı ve ağaç kitlelerini ortaya çıkarır, vurgular, renk ve yapı yönünden kontrastlar yaratabilir (Karagüzel, 2007). Çim alanlar iklim düzenleyici olarak görev yaparlar. İyi tesis edilmiş 1 m 2 lik çim yüzeyinde yaklaşık 4000 e yakın çim bitkisi enerji absorbsiyonu özelliği nedeni ile bir klima gibi işlev görür. Aynı yüzey betonla kaplandığında, bu sıcaklık farkı 20-25 C fazla olabilmektedir (Uzun, 1992). Peyzaj Mimarlığı açısından çimler; estetik değer ve biyolojik konfor sağlama açısından yatay boyutun tasarımında kullanılan en yaygın bitkisel materyalidir denebilir (Karagüzel, 2007). Çim alanların ortaya çıkısı çok eskidir. Çim alanlarla ilgili başlangıç bilgilerinin tümü İngiltere den kaynaklanan uygulamalarla gelişmiş, bu dönemde deneme 1

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ yanılma yöntemleriyle ve gözlemleriyle elde edilen deneyimler çim alanı geliştirme sanatını oluşturmuştur (Avcıoğlu, 1997). Gandert (1960), Beard (1973), sistematik olarak yeşil alan çalışmalarına; 1885 yılında A.B.D. Connecticut da J.B. OLCOTT tarafından başlanmıştır. 1920 yılında United States Golf Association bünyesinde bir çim araştırma şubesi kurulmuştur. İngiltere, Almanya, Yeni Zelanda ve diğer bazı ülkelerde bu konularda çalışmalar geliştirilmiş, çeşitli yeşil alan araştırmaları için merkezler oluşturulmuştur. Daha sonra ticari firmalar bu konuya ilgi göstermişler ve yeni çeşitler geliştirme düzeyine gelmişlerdir (Güneylioğlu ve Sevimay, 2007). Günümüzde golf kültürü çim araştırmaları konusunda öncülük etmeyi sürdürmektedir. Özel firmaların girişimleri ile çim çeşitleri ıslahından yeşil alan tesisine kadar uzayan bir çalışma zinciri yoğun bir endüstri kolu haline gelmiştir (Avcıoğlu, 1997). Ülkemizde yeni olan çim araştırmaları daha çok üniversitelerin ziraat fakültelerinde yürütülmektedir. Ancak ekonomik değeri ülkesel düzeyde yüksek olan kültür bitkileri üzerinde yoğun olduğu için çim araştırmaları sınırlı kalmıştır (Avcıoğlu, 1997). Son zamanlarda özel şirketler gelişme göstermiş ve serin iklim çimlerinde ıslah çalışmalarına başlamışlardır. Ancak henüz ülkemizde ıslah edilmiş az sayıda tescilli serin iklim çeşidi bulunmaktadır. Sıcak iklim çim türlerinde çalışmalar sınırlı sayıdadır ve henüz tescilli çeşidimiz bulunmamaktadır. Bu nedenledir ki ülkemiz bütün sıcak iklim çim tohumlarını ithal etmektedir. Türkiye nin yıllara göre çim ve çayır tohumları ithalat ihracat miktarı ve parasal değerleri Çizelge 1.1 de verilmiştir. 1.1. Çim Bitkilerinin Tanımı ve Sınıflandırılması Çim bitkileri, dünyanın her yanındaki doğal bitki örtüsünün önemli bir bölümünü oluşturan 600 cins, 9000 den fazla tür içeren ve en geniş bitki familyalarından biri olan Poaceae (Gramineae) familyasının üyesi olan tek ve çok 2

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ yıllık, otsu veya odunsu bitkilerdir. Buğday ve mısır bitkisi gibi birçok kültür bitkisinin yanında, çayır ve meralarda bulunan birçok bitki bu familyanın üyesidir. Çizelge 1.1. Türkiye nin yıllara göre çim ve çayır tohumları ithalat ihracat miktarı ve parasal değerleri (TSÜAB TÜRKTED, 2009) Yıllar 2002 2003 2004 2005 2006 2007 İthalat (Ton) 2 131 2 809 2 084 2 859 5 089 4 128 Parasal Değer (000$) 3 047 4 045 3 573 5 784 9 712 7 913 İhracat (Ton) 27 31 65 24 95 88 Parasal Değer (000$) 90 108 223 178 449 395 Kentsel yeşil alanlar, rekreasyon alanları ve spor alanlarında kullanılan buğdaygil tür ve çeşitleri genel adlandırma ile çim adı ile anılmaktadır. Çim türleri ekolojik istekleri açısından Serin İklim Çimleri ve Sıcak İklim Çimleri olmak üzere iki temel gruba ayrılırlar. Bu sınıflama kullanım açısından bir sınırlamanın tanımlayıcısı değildir. Birçok serin iklim çim cinslerinin sıcak iklim bölgelerinde değişik amaçlar için kullanılması söz konusu olabildiği gibi, bazı sıcak iklim çim cinslerinin de serin iklim bölgelerinde bazı uygulamalarda kullanıldığı görülebilmektedir. Örneğin bir serin iklim çimi olan Lolium perenne (İngiliz çimi), Akdeniz Bölgesindeki golf alanlarında sonbaharda yapılan üst ekimler (overseeding) için en çok kullanılan türlerden biridir. Sınıflamada en önemli ölçüt optimum yetişme sıcaklığıdır. Bu sıcaklık serin iklim çimleri için 10-21 C, sıcak iklim çimleri için ise 15-27 C dir. Bu sıcaklıklar dışında çimlerin gelişmelerinde yavaşlama ve durma, dinlenmeye girme veya ölüm görülebilmektedir (Karagüzel, 2007). 1.2. Çimlerin Sıcaklık İstekleri Nispeten yüksek sıcaklıklarda (25-35 C) yetişen bitkiler 10 ile 15 C ye getirildiklerinde üşüme zararı oluşur. Büyüme yavaşlar, yapraklarda renk kaybı ya da lezyonlar oluşur ve yapraklar uzun süre suda bırakılmış gibi ıslak bir görünüm alırlar. 3

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ Kökler düşük sıcaklığa maruz kalınca bitki solabilir (Taiz ve Zeiger, 2002). Poa, Agrostis, Festuca, Phleum, Lolium, Agropyron gibi serin iklim çim cinslerinde toprak üstü organlarının optimum büyüme ve gelişme sıcaklığı 15-25 C arasında değişir. Buna karşılık Cynodon gibi sıcak iklim cinsleri 27-35 C sıcaklıklarda daha iyi gelişir. İyi bir gelişme için, sıcaklığın yanında su ve bitki besin maddeleri de optimum düzeylerde bulunmalıdır. Çim türlerinde optimum kök gelişimi daha düşük sıcaklıklarda gerçekleşir. Genel olarak serin iklim türleri 10-18 C arasında iyi kök gelişimi yaparken, sıcak iklim türlerinde bu sıcaklık 25-30 C ye kadar yükselir. Rizom gelişimi için gerekli optimum sıcaklıklar da kök gelişimi ile benzerlik gösterir. Çim türlerinde optimum büyüme ve gelişme sıcaklığı ile kaliteli çim için gerekli optimum sıcaklık kavramları birbirinden farklıdır. Kaliteli bir çim örtüsü, optimum büyüme ve gelişme sıcaklıklarından daha düşük derecelerde ortaya çıkar. Diğer bir ifade ile serin dönemlerde bitkilerin büyüme ve gelişmeleri yavaşlar, ancak çim kalitesi yükselir (Karagüzel, 2007). Harivandi ve ark. (1984) na göre başarılı bir çim bitkisi seçimi, çimin nasıl kullanılacağı, nerede yetiştirileceği ve kabul edilebilir devamlılık düzeyinin ve görüntüsünün ne olduğunun bilinmesiyle ilgilidir. Çünkü her bir çim türünün iyi ve kötü özellikleri, güçlü ve zayıf yönleri vardır. Özel koşullar açısından bu özelliklerin iyi bilinmesi gerekir. Sıcak iklim çimleri (Cynodon dactylon, Cynodon spp., Pennisetum clandestinum, Paspalum vaginaturn, Stenotaphrum secundatum, Zoysia spp.) ortalama hava sıcaklığının 10-15,5 C den aşağıya düştüğü kış aylarında dormansiye girerler ve yeşil rengini genellikle kaybeder. Serin iklim çim bitkileri (Agrostis tenuis, Agrostis palustris, Agrostis spp. cv Highland, Poa pratensis, Lolium multiflorum, Lolium perenne, Festuca arundinacea, Puccinellia distans ve Festuca rubra) uzun bir süre ortalama hava sıcaklığı 0 C nin altına düşmediği sürece yeşil renklerini kaybetmezler. Hava sıcaklığı kısa bir süre düşer ve tekrar yükselirse renkleri hemen düzelir ve genellikle herhangi bir hasar görmezler (Aslan, 2004). 4

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ 1.2.1. Sıcak İklim Çim Türleri Optimum gelişmelerini 15-27 C sıcaklıklarda gösterebilen sıcak iklim çim türleri Afrika, Güney Amerika ve Asya nın tropik ve subtropik bölgelerinin doğal türleridir. Diğer bir ifade ile sıcak iklim bitkileri C-4 (Mezofil hücrelerinde CO 2 asimilasyonunun ilk ürünü olarak dört karbonlu bileşikleri üreten bitkilerdir. Bu bileşikler hızla demet kını hücrelerine taşınır ve dekarbokside edilir. Serbest kalan CO 2 Calvin döngüsünde kullanılır. Bu mekanizmaya sahip bitkiler çoğunlukla sıcak ortamlarda yaşar (Taiz ve Zeiger, 2002).) bitkileridir. Soğuğa, düşük sıcaklıklara dayanımları çok zayıf olan bu türler, ülkemizde Ege, Akdeniz ve kış sıcaklığının fazla düşmediği geçit bölgelerine kadar yayılır ve bu bölgelerde kullanımları söz konusudur. Nisan ve ekim ayları boyunca hüküm süren sıcak çevre koşullarında iyi gelişirler. Kasım ile nisan başına kadar olan dönemde bu türler yerel sıcaklık değerlerine bağlı olarak dinlenmeye girerler. Bu devrede yaprakları sararır, bitkiler sarı ya da açık kahverengi bir görünüm alırlar. Kış aylarında görülen bu renk değişimi ve dinlenme devresi sıcak iklim çimlerinin en önemli olumsuz özellikleridir. Ülkemiz çok çeşitli ekolojik koşullara sahiptir. Gerek serin iklim ve gerekse sıcak iklim çimlerinin değişik kombinasyonlar halinde yetiştirilebilme olanağı ve bölgeleri bulunmaktadır. Özellikle Akdeniz ve Ege Bölgeleri kıyı kesimleri, sıcak yaz aylarında yoğun bir güneş ışınımı altındadır. Bu koşullar serin iklim çimlerinde generatif ve vegetatif gelişmeyi hızlandırmakta ve sık biçim gereğini ortaya çıkarmaktadır. Sıcak yaz günlerinde çok sık biçim, serin iklim çim türlerini olumsuz etkilemekte, üst kısmı azalan çim bitkilerinin kökten beslenmesi güçleşmekte ve çcim örtüsü zamanla seyrekleşmektedir. Öte yandan bazı serin iklim çim tür ve çeşitleri özellikle Akdeniz Bölgesinde yaz aylarını geçirememekte ve ölmektedirler. Bu nedenle bu bölgelerde sıcak iklim çim türlerinin kullanılması zorunlu hale gelmektedir. Sıcak iklim çim türlerinin kış aylarında gösterdikleri zayıflıklara karşın, yaz aylarında bu sakıncalarını ön plana çıkartmayan birçok olumlu özellikleri vardır. Öncelikle yüksek sıcaklıklarda çok kaliteli çim örtüler oluşturabilmektedirler. 5

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ Özellikle Akdeniz ikliminin hakim olduğu ülke ve bölgelerde çok yoğun kullanışları vardır ve kuraklığa karşı dayanıklılık gösterebilmektedirler (Karagüzel, 2007). 1.3. Çimlerin Gübrelenmesi Yeşil alanlardaki çim bitkilerinin dokuları ortalama olarak % 75 oranında su içermekte, geriye kalan ve kuru madde olarak adlandırılan 16 elementten oluşmaktadır. Fotosentezin temel elementleri C, H ve O dışındaki 13 elementten N dışında kalan 12 si toprağın kendi yapısından yani ana kayaçtan doğrudan bitki tarafından alınabilmekte, azot ise önce bakteriyel fiksasyonla atmosferden toprağa geçmekte, daha sonra topraktan bitkiye ulaşabilmektedir. Fotosentezin temel elementlerinden sonra çimlerin en çok ihtiyaç duyduğu element azottur. Azot (N) bitki içerisindeki klorofil amino asitler ve proteinler, nükleik asitler, enzimler ve vitaminlerin yapısında yaşamsal önemde bir element olarak yer almaktadır (Avcıoğlu, 1997). Sıcak iklim çim bitkileri Akdeniz sahil kuşağında kışa hazırlık amacıyla eylül - ekim aylarında ve dormansi çıkışındaki nisan - mayıs aylarında da kök gelişimini artırmak için potasyum (K) gübresi verilmektedir. nisan ekim ayları arasında çimler vegatatif gelişim gösterdikleri için azot ağırlıklı bir gübreleme yapılır. Son zamanlarda teknolojinin ilerlemesiyle birlikte yavaş eriyen (slow release) gübreler çim alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu gübreleme ile gübre reçine ile kaplanarak sulama ile kademeli olarak erimesi sağlanmakta, böylece alanın daha uzun bir dönemde gübrelenmesi sağlanmaktadır. Bu sayede işçilik ihtiyacı azalmakta ve alan daha az çiğnenmektedir. Akdeniz sahil kuşağı topraklarının ph ı genelde yüksektir. Bu nedenle bazı sıcak iklim türlerinde topraktan demir (Fe) alınımı zorlaşmakta ve kloroz görülmektedir. Bu nedenle çim alanlara yaz aylarında Fe gübresi verilmektedir. Dünyada sıcak iklim çimlerinin sonbaharda sıcaklıkların düşmesi ile renk kaybının yeşilden saman sarısı rengine dönmesini azaltmak veya önlemek için farklı işlemler yapılmaktadır. Bunlardan bazıları üst ekim (overseeding), hazır rulo çim, farklı gübre uygulamaları, bitki büyüme düzenleyiciler, sentetik yeşil renkli 6

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ kaplamalar ve çim alanın üzerinin doğal yeşil boya ile boyanmasıdır. Ülkemiz de özellikle büyük oteller de olmak üzere çim alanlarda yeşil rengi artırmak için en çok üst ekim (overseeding) işlemi yapılmaktadır. Bu işlemde sıcaklıkların düşmesi ile birlikte eylül ekim aylarında özel alet ve ekipmanlar ile serin iklim çim tohumları alana ekilmektedir. Böylece ekim mayıs ayları arasında sıcak iklim çim türleri altta saman sarı renginde iken, üstte serin iklim çimlerinin yeşil renkli kalması sağlanmaktadır. Mayıs ayında ise sıcaklıkların artmasıyla birlikte çim alan su ve gübre stresine sokularak serin iklim çimlerinin ölmesi sağlanır. Bu arada sıcaklıkların artmasıyla birlikte sıcak iklim çim bitkileri alanda istenen çim renk ve kalitesine ulaşır. Bu çalışma Akdeniz sahil koşullarına uyum sağlayan bazı sıcak iklim çim türlerinde dinlenme dönemindeki sarı rengi azaltmak veya bu süreyi kısaltmak, çim kalitesi ve ilkbaharda yeşillenmeleri üzerine farklı dönemlerde verilen azot gübrelerinin etkinliğini belirlemeyi amaçlanmıştır. 7

1. GİRİŞ Ercan GÜRBÜZ 8

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hertel (1964) e göre; yeşil alanlar devamlı biçildiklerinden dolayı kültür bitkilerine oranla besin maddeleri gereksinimi daha fazladır. Devamlı olarak biçilen çim bitkilerinin topraktan kaldırdıkları besin maddeleri bir yılda dekardan 45 kg N, 12,5 kg P ve 30 kg K dır (Güneylioğlu ve Sevimay, 2007). Horst ve ark. (1984), çimlerin performans özelliklerini değerlendirirken görsel değerlendirme parametrelerini kullanmışlar ve istatistiki analizlerini yapmışlardır (Güneylioğlu ve Sevimay, 2007). Wu ve Harivandi (1989), Orta Meksika dan toplanan 2 adet doğal çeşit Buchloe sp., Kuzey Amerika dan toplanan 1 doğal çeşit Buchloe sp. ve ticari bir Buchloe dactyloides Nutt. Çeşidi olan Texoka soğuk toleransına (0-2 C) ve don (-12 C) direncine bakılmıştır. Sonuçta Kuzey Amerika ile Orta Meksika doğal çeşitleri arasında soğuk toleransına ve don direnci bakımından genetik olarak önemli bir farklılığın olabileceği belirtilmektedir. Ervin ve ark. (1994), yaptıkları çalışmada özellikle geçiş bölgelerinde sonbaharda Cynodon sp. çiminin dormansiye girmeden önce daha az N gübresi ve daha fazla K uygulanması gerektiğini belirtmişlerdir. N gübresi sonbaharda soğuk direncini azaltmakta ve ilkbaharda bu çimin dormansiden çıkışında ölü noktaları artırmaktadır. Avcıoğlu ve ark. (1996) ye göre; Türkiye de serin iklim bölgelerde yeşil alan tesis ederken serin iklim bitkileri başarıyla kullanılabilir. Ancak sıcak iklimlerde Cynodon türleri başarılı olabilmektedir. Bu türlerin kış sararmasını gidermek için sonbaharda Lolium perenne L. veya Lolium italicum ile üstten tohumlama yapılmalıdır. Şen (2001), Antalya, Belek yöresi golf alanlarında Bermuda (Cynodon dactylon L.C. Rich) ve Zoysia (Zoysia japonica Wild) çimlerinin tuzluluğa hassasiyetlerini araştırmıştır. Bu amaçla bitkiler farklı düzeylerde tuz içeren (0.45, 0.90, 1.80, 3.60, 7.20 ms/cm) sulama suyuyla sulanmıştır. Bitkilerin tuzluluğa gösterdikleri tepkinin bir ölçüsü olarak oluşturdukları kuru madde ile Na, K ve Cl alımları belirlenmiştir. Araştırmadan elde olunan sonuçlara göre her iki çim 9

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ çeşidinde de tuzluluğa bağlı olarak kuru ağırlık azalması olmuştur. Bununla birlikte Bermuda çiminin kuru ağırlığındaki azalma Zoysia'ya göre daha az olmuştur. Tuzluluk her iki çim çeşidinin Na içeriklerinin artmasına neden olmuştur. Düşük tuz düzeylerinde (0.45-3.60 ms/cm) Bermuda çimi daha yüksek tuz içermesine rağmen, Zoysia'nın Na içeriği yüksek tuz düzeyinde (7.20 ms/cm) Bermudadan yüksek olmuştur. Tuzluluğa bağlı olarak bitkilerin Cl içerikleri artmıştır. Zoysia çiminin Bermuda'ya göre daha yüksek düzeyde Cl içerdiği belirlenmiştir. Bitkilerin K içerikleri tuzluluğa bağlı olarak azalmıştır. Bununla birlikte Bermuda çiminin Zoysia'ya göre daha yüksek düzeyde K içerdiği belirlenmiştir. Bermuda çiminin özellikle yüksek tuz düzeylerinde daha yüksek kuru madde oluşturması, daha az Na, Cl alımı ve yüksek K içermesinin bir sonucu olarak Zoysia'ya göre daha dayanıklı olduğu sonucuna varılmıştır. Croce ve ark. (2001), İtalya da yaptıkları çalışmada sıcak iklim çim türlerinden Cynodon spp. türünün 5 (Tifway, Tifdwarf, Tifway II, Santa Ana, Tifgreen) adet vegetatif aksamıyla çoğaltılan çeşidi ve 11 (Princess, Az. Common, Sultan, Sonesta, Mirage, Pyramid, Jackpot, Cheyenne, Primavera, NuMex Sahara, Guymon) adet tohumla çoğaltılan çeşidi, Zoysia spp. türünün 5 (Emerald, El Toro, De Anza, Victoria, Meyer) adet vegatatif aksamıyla çoğaltılan çeşidi ve 4 (China common, T-1 Meyer, J-36, W 3-2) adet tohumla çoğaltılan çeşidi, Paspalum vaginatum türünün 2 (Adalayd, Bindi) adet vegetatif aksamıyla çoğaltılan çeşidi, Buchloe dactyloides türünün 3 (Bison, Cody, and Tanaka) adet tohumla çoğaltılan çeşidi ile adaptasyon denemesi yapmışlardır. Golf ve spor alanlarında 6 yıl boyunca yapılan çalışmada biçim yüksekliği 13 mm dir. Kalite, yaprak ayası genişliği ve sürgün yoğunluğu kriterlerine göre bütün türlerde vegetatif aksamıyla çoğaltılan çeşitlerin, tohumla çoğaltılan çeşitlere oranla daha iyi sonuçlar verdiği belirlenmiştir. Çim çeşitleri içersinde en iyi performans sergileyen Princess çeşididir. Richardson (2002), Cynodon ssp. türünün Tifway çeşidinde soğuk toleransını geliştirmek için N ve TE (bitki büyüme engelleyicisi) kullanmıştır. Sonbahar N ve TE uygulamasının inanılanın aksine sonbaharda yeşil kalma süresini uzattığını ve ilkbaharda dormasiden çıkma zamanının daha erken olduğunu belirtmiştir. 10

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ Zoner ve ark. (2004), Van da yapılan bir azotlu gübre çalışmasında % 40 Lolium perenne L. (Çok yıllık çim) + % 20 Poa pratensis L. (Çayır salkımotu) + % 20 Festuca rubra var. commutata Gaud. (rizomsuz kırmızı yumak) ve % 20 Festuca rubra var. rubra L. (Rizomlu kırmızı yumak) karışımı kullanılmış ve gübre uygulama zamanının incelenen renk, kalite, kardeşlenme sayısı ve alanı kaplama hızı karakterlerini önemli derecede etkilediği saptanmıştır. İlkbahar, sonbahar ve ilkbahar + sonbaharda yapılan gübre uygulamalarının incelenen karakterlerde dönemlik artışlara neden olduğu, gübrelemenin etkisi azaldıktan sonra büyüme, çim kalitesi ve renk değerlerinde düşüşler olduğu bulunmuştur. İlkbaharda tek doz şeklinde yapılan gübreleme ile bitkilerin alanı kaplaması hızlandırmıştır. Azotlu gübre uygulaması yapılmadığında, özellikle ikinci yıldan itibaren çim alanın büyüme ve gelişmesi çok yavaşlamış, renk ve çim kalitesi açısından çok kötü sonuçlar gözlenmiştir. Aslan ve Çakmakçı (2004), Antalya Sahil Kuşağı nda farklı yedi çim türüne ait 19 çeşidin adaptasyon ve performanslarının belirlenmesi amacıyla yaptıkları çalışmada bitki materyali olarak Lolium perenne L. türünün Barlona, Borage, Numan, Ovation, Belrawo ve Merci çeşitleri; Poa pratensis L. türünün Baron, Conni ve Geronimo çeşitleri; Festuca arundinacea Schreb. türünün Apache, Villageoare ve Eldorado çeşitleri; Festuca rubra L. subsp. rubra türünün Franklin, Echo ve Bargena çeşitleri; Festuca ovina L. türünün Crystal ve Barreppo çeşitleri; Festuca rubra L. subsp. commutata türünün Enjoy çeşidi ve Cynodon dactylon Pers. türünü kullanmışlardır. Çalışmada çeşitlerin yazdan ve kıştan çıkış durumları, çim bitkisi ile kaplı alan oranları, renk özellikleri ve basılmaya karşı tepkileri incelenmiştir. Sonuçta, Antalya ili sahil kuşağında yaz döneminde yeşil alan oluşturmada Cynodon dactylon Pers. türünün Bermuda çeşidinin başarıyla kullanılabileceği, Lolium perenne L. türünün Belrawo ve Ovation çeşitleri ile Festuca rubra L. subsp. rubra Franklin ve Festuca arundinacea Schreb. Villageoare gibi kış koşullarında iyi performans gösteren çeşitler ile de kış döneminde üstten tohumlama yapılabileceği belirlenmiştir. Karakurt (2004), Ankara-Haymana koşullarında yeşil alan tesisinde kullanılabilecek çim türlerinin bazı morfolojik ve fenolojik karakterlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma materyali yabancı kökenli 15 çim türü varyetesi (Lolium 11

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ perene 5, Festuca ovina 1, Festuca rubra 5, Poa pratensis 2, Agrostis tenuis 1, Cynodon dactylon 1) oluşturmuş, köklenme yoğunluğu, çıkış gücü, kışa dayanıklılık, kurağa dayanıklılık, yaprak eni, yaprak rengi ve dip kaplama gibi fenolojik özellikler ile fide yaş ve kuru ağırlığı, fide boyu, fide sap kalınlığı, dm2 deki kardeş sayısı, yeniden büyüme kabiliyeti, biçim olgunluğu gün sayısı ve 1000 tane ağırlığı gibi morfolojik özellikler incelenmiştir. İncelenen çeşitler Ankara/Haymana şartlarında olumlu performans göstermişler, sulu koşullarda yeşil alan tesisi için uygun oldukları belirtilmiştir. Baysal ve Karagüzel (2005), bu çalışma farklı yöntemlerle uygulanan, farklı paclobutrazol dozlarının, İngiliz Çimi ve Bermuda Çimi türlerinde, büyüme, gelişme ve bazı kalite özelliklerine etkisinin araştırılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Denemelerde paclobutrazolun 0 g da-1, 50 g da-1 ve 100 g da-1 aktif madde dozları, İngiliz Çimi (Lolium perenne) nin Ovation ve Bermuda Çimi (Cynodon dactylon x C.transvaalensis) nin Tifway çeşidinde, hem yapraktan, hem de topraktan kullanılmıştır. Yapılan istatistik analiz sonuçlarına göre, Lolium perenne de 50 g da- 1 paclobutrazol dozunun bitki boyu, boğum arası uzunluğu, yaprak eni ve kök uzunluğunu durdurmada yeterli olduğu tespit edilmiştir. Bermuda Tifway de ise, 100 g da-1 paclobutrazol dozu ile bitki boyu ve yaprak uzunluğunda gelişimin durması sağlanmıştır. Her iki çim türünde de, uygulanan paclobutrazol doz ve şekli bitki renginde kayda değer herhangi bir değişiklik oluşturmamıştır. Munshaw ve ark. (2006), çalışma farklı Cynodon spp. çeşitleri ile oluşturulan ('Midiron', 'Tifway', Princess-77 ve Riviera ) çim alanlarda sonbahar gübrelemesinin (deniz yosunu özü, N ve Fe) çim rengi ve çim kalite özelliklerine etkisi araştırılmıştır. Denemede sonbahar ilerledikçe çim kraterlerinde düşüşler görülmüş; Princess-77 çeşidinin yeşil rengini en fazla muhafaza eden çeşit olduğu görülmüştür. İlkbaharda türlerin dormansiden çıkışları birbirlerinden farklı olmuştur. Dormansiden en hızlı 'Midiron' ve Riviera, sonra Princess-77 ve en son 'Tifway' çeşidinin çıktığı belirlenmiştir. Sonuçta N gübresi uygulamasının sonbaharda kullanılmasının Cynodon spp. çeşitleri üzerinde olumsuz bir etkisinin görülmediğine vurgu yapılmıştır. 12

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ Özcan (2007), yaptığı çalışmada, Lolium perenne L., Festuca rubra L. ve Agrostis tenuis L. in yetişme ortamlarına 12:12:12, 6:2:3 ve 20:20:20 + iz element gibi farklı oranlarda N P K (Azot, Fofor, Potasyum) içeren gübreler uygulamaları ile Maltepe Askeri Lisesi, Turyağ Fabrikası ve Manisa şehir arıtma tesislerinden alınan arıtılmış atık suların sulama suyu olarak kullanılmasının etkisi araştırılmıştır. Uygulanan bu gübre ve arıtılmış atık sulara bağlı çimlenme, gelişim, morfolojik yapı gibi meydana gelen değişiklikler; belli kaynak veriler eşliğinde konunun tartışmasına gidilmiştir. Atık su ve gübre uygulamasına bağlı bitkilerde gelişimin arttığı gözlenmiştir. Baldwin ve ark. (2008), 42 adet Cynodon ssp. çeşidinde, tohumla üretilen çeşitlerden 'Sunstar', 'B-14', 'SWI-1003', 'SWI-1012', 'SWI-1014', 'SWI-1041', 'SWI- 1044', 'SWI-1045', 'SWI-1046', 'Arizona Common', 'Numex Sahara', 'Princess 77', 'Mohawk', 'FMC-6', 'SWI-1001', 'Sundevil', 'Southern Star', 'Riviera', 'Transcontinental', 'CIS-CD5', 'CIS-CD6', 'CIS-CD7', 'Panama', 'La Paloma', 'Yukon', 'TiftNo.1', 'TiftNo.2', ve 'Sunbird' çeşitleri, vegetatif yollarla üretilen çeşitlerden 'TiftNo.3', 'TiftNo,4', 'Tifway', 'Midlawn', 'Tifsport', 'MS-Choice', 'Aussie Green ', 'GN-1', 'Premier', 'Ashmore', 'Patriot', 'OKC 70-18', ve 'Celebration' ile PVC kaplı bir serada siyah örtü ile gölgelemenin (% 64) etkisi araştırılmıştır. İki yıl üst üste 15 Haziran 15 Ağustos tarihleri arasında; çim kalitesi, klorofil konsantrasyonu, kök uzunluğu ve toplam kök ağırlığı incelenmiştir. Gölgeye en dayanıklı çeşitler olarak 'Celebration', 'TiftNo.4', 'TiftNo.1', ve 'Transcontinental', gölgeye orta orta derecede dayanıklı çeşitlerin 'Aussie Green', 'MS-Choice', 'Prenses 77', 'Swi-1045', 'Swi- 1041' ve 'Swi-1012', gölge koşullara en hassas çeşitler ise 'SWI-1014', 'Arizona Common', 'Sundevil', 'SR 9554', 'GN-1', ve 'Patriot' olarak belirlenmiştir. Kesemen ve Sevimay (2008), Ankara koşullarında rizomlu kırmızı yumak (Festuca rubra subsp. L. rubra), rizomsuz kırmızı yumak (Festuca rubra subsp. L. commutata) ve narin kırmızı yumak (Festuca rubra subsp. L. trichophylla) türlerinde yürüttükleri araştırmada; ortalama çıkış hızını 28.6 gün, kaplama hızının 35.3 gün kaplama oranı7.6 (% 60-80 aralığında), yaprak dokusunun 1.9 mm (ince), yaprak rengi 4.7, genel görünümü ise 7.6 olarak tesbit etmişlerdir. Ayrıca rizomlu kırmızı 13

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ yumak ın genel özellikler bakımından diğer kırmızı yumak türlerine kıyasla daha iyi sonuçlar verdiği bildirmişlerdir. Nizam (2009), yaptığı çalışmada, azotlu gübre uygulamalarının Lolium perenne L. de tohum verimi ve bazı bitkisel özelliklere etkilerini belirlemiştir. Araştırma, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü arazisinde 2001-2003 yılları arasında yürütülmüş, çimler farklı dozlarda (0, 12, 24 ve 36 kg N/da) gübrelenmiştir. Azotlu gübre sonbaharda bir, ilkbaharda iki defa olacak şekilde 3 kez uygulanmıştır. Her azot uygulamasından sonra ve tohum bağlama döneminde bir defa sulama yapılmıştır. Azotlu gübre uygulamaları bitki boyu, fertil kardeş sayısı, biyolojik verim ve tohum verimini olumlu yönde, hasat indeksini ise olumsuz yönde etkilemiştir. Azotun başak uzunluğu ve bin tane ağırlığına etkisi ise önemsiz olmuştur. Bu araştırmada, Lolium perenne L. in tohum üretiminde 12 kg N/da azotlu gübrelemenin uygun olduğu belirlenmiştir. Kuşvuran ve Tansı (2009), yaptıkları araştırmada, serin mevsim çim bitkisi türleri (saf ekimler; 9 tür, 21 çeşit),karışımları (karışım ekimler; 9 tür, 23 karışım) ve serin-sıcak mevsim çim bitkisi türleri (saf; 2 tür, 3 çeşit ve karşım ekimler; 4 tür, 4 karşım) olarak 3 ayrı deneme şeklinde, Çukurova koşullarında Kasım 2004-Nisan 2007 arasında 30 ay süreyle yürütülmüştür. Serin mevsim çim bitkisi türlerinde kamışsı yumak ve tavusotu türleri kalite, renk ve bitki ile kaplı alan değerleri bakımından, bu iki türü izleyen çok yıllık çim ise kamışsı yumakla birlikte bitki örtüsü yüksekliği, yeşil ot verimi ve kuru ot verimi bakımından, rizomlu kırmızı yumak ile birlikte de çimlenme süresi ve kaplama hızı bakımından diğer türlere üstünlük sağlamıştır. Apache, Cochise, Tracenta, Highland, Ovation, Delaware dwarf, Raymond, Medina ve Franklin çeşitleri incelenen özelliklerde genellikle üstünlük sağlayan çeşitlerdir. Serin mevsim karışımlarında ise, çimlenme süreleri ve kaplama hızları hariç, incelenen bütün özelliklerde; % 70 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) + % 30 rizomlu kırmızı yumak (Festuca. rubra subsp. L. rubra), % 60 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) + % 10 çok yıllık çim (Lolium perenne L.) + % 30 çayır salkımotu (Poa pratensis L.), % 10 narin tavusotu (Agrostis tenuis Sibth.) + % 50 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) + % 10 çok yıllık çim (Lolium 14

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ perenne L.) + % 30 çayır salkımotu (Poa pratensis L.), % 70 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) + % 10 rizomlu kırmızı yumak (Festuca rubra subsp. L. rubra) + % 10 koyun yumağı (Festuca ovina L.) + % 10 çok yıllık çim (Lolium perenne L.) karışımlarının üstün olduğu belirtilmiştir. Sıcak mevsim çim bitkisi türlerinde ve karışımlarında kış dönemleri dışındanda tatmin edici düzeyde sonuçlar elde edilmiştir. İncelenen özellikler bakımından; % 30 köpek dişi (Cynodon dactylon L.) + % 40 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) Apache + %30 çok yıllık çim (Lolium perenne L.) Ovation ve % 40 köpek dişi (Cynodon dactylon L.) + % 40 kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.) Mustang + % 20 çok yıllık çim (Lolium perenne L.) Henrietta karışımları diğer karışımlara ve köpek dişinin saf ekimlerine üstünlük sağladığı belirtilmiştir. Karagüzel ve ark. (2009), Projede Bodrum ile Hatay-Reyhanlı arasındaki Akdeniz sahil şeridinde 190 Cynodon dactylon genotipi toplanmış ve bu genotiplerde çim bitkileri özellikleri ile kuraklıklara dayanımı incelenmiş ve aralarında farklılık moleküler düzeyde karakterize edilmiştir. Sonuçlar toplanan genotiplerin çim özellikleri ve kurağa dayanım açısından çok ümitvar olduğu, hatta bazı getotiplerin ticari bir çeşit olan Tifway den daha üstün özelliklere sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır. Moleküler karakterizasyon çalışmaları da Akdeniz bölgesinden toplanan genotipler arasında önemli bir genetik çeşitlilik olduğunu ortaya çıkarmış ve Güney Anadolu nun Cynodon dactylon için önemli bir gen merkezi olduğunu kanıtlamıştır. Yine aynı çalışmanın ikinci kısmında Festuca arundinacea gibi sıcak iklim türlerinin Akdeniz bölgesi sahil şeridinde kullanılmasının çok riskli olduğu belirtilmiştir. Çalışmada denenen diğer sıcak iklim çimi türlerinden Buchloë dactyloides ve Paspalum notatum türlerinin kuraklığa dayanım açısından; Zoysia japonica ve Paspalum vaginatum türlerinin normal koşullar altında alternatif çim bitkisi olarak değerlendirilebilecekleri saptanmıştır. Schmidt (tarihsiz), yaptığı çalışmada geç sezonda 19,5 gr/m 2 N gübresinin dormansiden 10-30 gün öncesine kadar verilmesinin Cynodon spp. da kış döneminde bir zarar oluşturmayacağını ve N gübresinin sonbahar aktivitesini artırdığını ve ilkbaharda dinlenme sonrası büyümeyi teşvik ettiğini belirtmektedir. Kışın 15

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ercan GÜRBÜZ soğuklardan topraktaki potasyumun çimleri koruduğunu vurgulamaktadır. Genelde sonbaharda 10-30 gün dormansi öncesine kadar 1,36 3,18 kg/da demir uygulamasının sonbahar aktivitesini artırdığını ve ilkbaharda dinlenme sonrası büyümeyi teşvik ettiğini belirtmektedir. 16

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ 3. MATERYAL ve METOD 3.1. Materyal Çalışma, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (36 52 K ve 30 43 G) merkez birimindeki deneme alanında Eylül 2009 - Nisan 2010 tarihleri arasında yürütülmüştür. Birimin denize uzaklığı 2 km ve rakımı 17 m dir. Birim yaklaşık 250 dekar, çoğunluğu meyve bahçesi olan yeşil bir alandır. Çevresi şehir yerleşimi ile kaplıdır (Şekil 3.1). Deneme alanı Şekil 3.1. Deneme yapılan alanın genel görünümü 17

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Deneme alanı, 9 blok ve her blokta aralarında 30 cm olan 1m * 1,5 m ebatlarında 19 adet parsel olmak üzere olmak üzere toplam 171 parsel bulunmaktadır. Alan yaklaşık 500 m 2 dir. Denemede azot gübresi olarak % 21 lik amonyum sülfat gübresi kullanılmıştır. 3.1.1 Deneme Alanının İklim ve Toprak Özellikleri Deneme alanı yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve yağışlı olan tipik Akdeniz iklimi etkisi altındaki kıyısal alandır. Alandan 3,5 km uzaklıktaki meteoroloji istasyonundan Antalya ili şehir merkezinin 1975-2008 yılları arası uzun yıllar iklim ortalaması Çizelge 3.1 de verilmiştir. Alandan 3,5 km uzaklıktaki meteoroloji istasyonundan 2009 yılları ile 2010 yılı Ocak ve Şubat ayları iklim değerleri ise Çizelge 3.2 de verilmiştir. Çizelge 3.1. 1975-2008 yılları arası Antalya ili ortalama iklim değerleri (Anonim,2010a) Ortalama Sıcaklık ( C) Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( C) Ortalama En Düşük Sıcaklık ( C) En Yüksek Sıcaklık ( C) En Düşük Sıcaklık ( C) Ortalama Güneşlenme Süresi (saat) Ortalama Yağışlı Gün Sayısı Ortalama Yağış Miktarı (kg/m 2 ) Ay Ocak 9.6 15.0 5.6 22.0-2.0 5.3 12.4 218.8 Şubat 9.9 15.3 5.7 23.4-4.0 6.1 10.4 131.3 Mart 12.2 17.9 7.4 28.2-1.6 6.9 9.0 103.8 Nisan 15.8 21.4 10.6 33.2 1.4 8.0 7.3 62.6 Mayıs 20.3 25.9 14.5 37.6 6.7 9.9 5.4 30.7 Haziran 25.3 31.3 19.0 44.8 11.1 11.6 2.9 7.8 Temmuz 28.3 34.4 22.1 45.0 14.8 12.0 1.5 2.8 Ağustos 27.8 34.3 21.8 43.3 15.3 11.6 1.5 2.0 Eylül 24.3 31.3 18.6 41.2 10.6 10.0 2.0 10.4 Ekim 19.5 26.9 14.5 37.7 4.9 8.1 5.6 83.7 Kasım 14.2 20.8 9.8 33.0 0.8 6.3 7.8 179.8 Aralık 10.8 16.3 6.8 25.4 1.9 4.9 11.5 261.3 18

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Çizelge 3.2. 2009 yılı ve 2010 yılı Ocak ve Şubat ayları Antalya ili iklim değerleri (Anonim,2010b) Ortalama Maksimum ( C ) Ortalama Minimum ( C) Ortalama Sicaklik ( C) Nem (%) Ekstrem Maksimum ( C ) Ekstrem Minimum ( C) Ortalama Rüzgar (m/sn) Toplam Yağiş (Kg/m²) Toplam Buharlaşma (L) Ort. Güneşlenme(sa) Ay Ocak 16,6 9,2 12,3 65,5 19,8 3,6 2,5 153,2 0,0 4,0 Şubat 15,6 9,6 12,2 70,9 19,7 6,0 2,7 491,4 0,0 3,7 Mart 18,3 10,6 14,1 58,7 23,8 6,8 2,6 21,4 87,8 5,8 Nisan 21,7 14,2 17,7 64,5 27,4 11,6 2,0 42,2 102,8 6,6 Mayıs 25,1 17,7 21,1 63,6 32,8 13,6 2,0 83,9 131,2 7,3 Haziran 31,2 23,3 26,8 56,4 38,7 20,3 2,0 0,3 158,1 7,9 Temmuz 33,8 26,1 29,4 57,0 41,4 22,9 2,1 0,6 172,0 7,6 Ağustos 33,6 25,8 29,2 55,3 39,8 22,9 2,0 0,0 137,4 8,9 Eylül 29,5 21,9 25,4 58,9 35,2 18,7 2,0 60,6 0,0 - Ekim 27,2 19,6 23,0 60,3 32,4 15,1 1,9 31,3 68,7 - Kasım 22,2 14,1 17,5 54,9 27,4 12,2 2,1 18,7 60,3 - Aralık 18,3 11,4 14,3 71,1 21,7 9,4 2,4 469,5 40,3 - Ort. 24,4 17,0 20,2 61,4 30,0 13,6 2,2 1373,1 79,9 - Max. 33,8 26,1 29,4 71,1 41,4 22,9 2,7 491,4 172,0 - Min. 15,6 9,2 12,2 54,9 19,7 3,6 1,9 0,0 0,0 - Ocak 16,5 9,5 12,4 70,3 22,2 2,8 2,5 242,2 40,0 - Şubat 16,8 10,2 13,2 72,4 22,3 3,6 2,4 270,8 41,3 - Deneme alanının sıcaklık değerleri Hanna İnstruments HI 141 serisi NTC sıcaklık ölçer ile ve her 2 saatlik aralıklarla ölçülmüştür (Şekil 3.2). Ölçümler çim bitkilerinin ortalama kök derinliği olan toprak yüzeyinin 10 cm altından, toprak yüzeyinden ve toprak yüzeyinin 1 m üzerinden olmak üzere 3 farklı noktadan sıcaklık değerleri alınmıştır. Değerler en düşük, en yüksek ve ortalama sıcaklıklar aylık ortalama olarak Çizelge 3.3. de verilmiştir. Toprak yüzeyinden alınan ölçümler için sıcaklık ölçerin sensörü, Şekil 3.2. de görüldüğü gibi çim sürgünlerinin içine yerleştirilmiştir. Şekil 3.3 de görüldüğü gibi Enstitü kampüsünde 26 Ocak 2010 ve 27 Ocak 2010 geceleri don olmuştur. Şekil 3.4 de de toprak içi ile toprak yüzeyi arasındaki sıcaklık değişimi farkı grafiği verilmiştir. Elde edilen sonuçlar bu iklimsel değerler ışığında değerlendirilmiştir. 19

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Çizelge 3.3. Deneme alanı 1 m toprak üstü, toprak yüzeyi ve 10 cm torak içi sıcaklık değerleri En yüksek ( C ) Toprak yüzeyi 10 cm torak içi 1m toprak üstü En az ( C) Ortalama ( C) En yüksek ( C) En az ( C) Ortalama ( C) En yüksek ( C) En az ( C) Ortalama ( C) Ay Eylül 42,1 8,2 23,0 28,1 22,7 25,1 Ekim 38,0 9,1 20,2 25,2 19,7 22,5 33,1 12,0 20,7 Kasım 35,1 2,3 14,4 21,4 13,0 16,7 26,5 3,9 15,5 Aralık 27,6 1,4 12,5 16,2 10,9 13,1 23,3 3,1 12,6 Ocak 30,2 0,0 10,7 14,9 8,5 11,3 25,5-0,2 10,9 Şubat 32,4 2,2 12,6 14,4 8,0 11,8 28,7 0,9 12,9 Mart 31,9 5,2 16,1 24,6 11,3 15,7 34,9 1,3 15,3 Şekil 3.2. Deneme alanında kullanılan sıcaklık ölçer Şekil 3.3. 28.01.2010 tarihi sabahı oluşan don ve kırağı 20

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Şekil 3.4. Deneme alanı toprak yüzeyi ve 10 cm toprak içi sıcaklık değişimi grafiği Enstitü Toprak ve Yaprak Analiz Laboratuarında yapılan ve deneme alanın toprağı analiz sonuçları Çizelge 3.4 de verilmiştir. Çizelgeden de görüldüğü gibi deneme alanı; yüksek kireç ve alkali toprak yapısıyla Akdeniz sahil şeridi topraklarını temsil etmektedir. Çizelge 3.4. Deneme alanı toprağı analiz sonuçları Kriter Ölçülen değer Açıklama PH (1:2,5) 8,0 Alkali Kireç (%) 68,2 Aşırı Yüksek EC micromhos (25 C) 82 Tuzsuz Kum % 52 Kil % 14 Tın Mil % 34 Org. Madde (%) 1,7 P ppm (Olsen) 34 K (ppm) 107 Ca (ppm) 2503 Mg (ppm) 211 21

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ 3.1.2 Bitkisel Materyal Çalışmada kullanılan bitkisel materyal sıcak iklim çim türlerinden 6 türe ait ticari 19 çeşittir (Çizelge 3.5). Bu bitkisel materyal 2005 Ağustos ayında TÜBİTAK TOVAG 105 O 586 nolu Bermuda Çimi [Cynodon dactylon (L.) Pers var. dactylon] Genotiplerinin Toplanması, Çim Bitkileri Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi ve Moleküler Karakterizasyonlarının Yapılması ve Alternatif Sıcak İklim Çim Türlerinin Akdeniz Bölgesi Şartlarında Cynodon dactylon ile Performanslarının Karşılaştırılması Projesi çerçevesinde kullanılan bitkilerdir. Bütün parseller tohum ekilerek oluşturulmuştur. Cynodon dactylon L. Argentina Bowie Texoka Companian SWI-2000 Bison Zenith Cody Seaspray Tifblair Şekil 3.5. Deneme alanında kullanılan çeşitler (Tekerrür 2) 22

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Çizelge 3.5. Denemede kullanılan tür ve çeşitler Tür Adı Türkçe Adı İngilizce Adı Çeşit Adı 1 Zoysia japonica Steudel Japon Çimi Zoysiagrass Zenith Companion 2 Paspalum vaginatum Kıyı Seashore Seaspray Swartz Yalancıdarısı Paspalum 3 Buchloë dactyloides Engelm. Mandaotu Buffalograss SWI-2000 Bowie Cody Texoka Bison 4 Eremochloa ophiurioides Kırkayak Centipedegrass Tifblair (Munro) Hack Çimi 5 Paspalum notatum (Flügge) Parlak Yalancıdarı Bahiagrass Argentina Pensocola 6 Cynodon dactylon L. Bermuda Çimi Bermudagrass Mohawk NuMex Sahara Sultan Riviera Princess 77 Blackjack SWI-1044 (Barbados) SWI-1045 (Contessa) 23

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ 3.1.2.1. Cynodon dactylon L. (Bermuda çimi ) Genetik çeşitlilik merkezinin Afrika ve Eurasia olduğu belirtilen C. dactylon oldukça güçlü stolonları ve rizomları ile hızla yayılarak bulunduğu alanı kaplar (Şekil 3.6). 0-10 C arası sıcaklıklar büyüme ve gelişmenin durmasına ve de yeşil rengin kaybına sebep olmaktadır. Akdeniz gibi subtropik iklimlerde yetişen bermuda çimi genotiplerinin 0-10 C arasında sıcaklığa toleranslarının iyi olması bu sayede gerek renk kaybı gerekse büyüme açısından minimum bir azalma göstermesi arzu edilen bir kalite kriteridir. Tropikal ve sıcak-ılıman iklimlere iyi adapte olmuş ve dünyada oldukça geniş bir kullanım alanına sahip bir sıcak iklim çim bitkisidir. Hızlı büyüyen, kuraklığa dayanıklı, açık yeşilden koyu yeşile kadar değişen tonlarda bir çim rengine sahip, golf alanları gibi oldukça yüksek kalite ve yoğun bakım isteyen alanlardan, az bir bakım isteyen yol kenarlarına kadar geniş bir kullanım yelpazesine sahip olan bir çim türüdür. İşte bu özelliği nedeniylede, mükemmel bir onarım-kendini yenileme potansiyeline sahip olan C. dactylon çimi, basılma veya çiğnenme gibi nedenlerden dolayı zarar gören alanları, tekrar hızlı bir şekilde kapatabilmektedir. Sıcak iklim çim türleri içinde gölgeye dayanıklılığı en az olanıdır (Karagüzel ve ark., 2009). Şekil 3.6. Deneme alanında kullanılan Cynodon dactylon ve çiçeği 24

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ 3.1.2.2. Buchloe dactyloides (Nutt.) Engelm. (Mandaotu) Bazı araştırıcılar tarafından bu çim türünün orijin merkezinin Meksika bölgesi olduğu belirtilmekle birlikte, aslında B. dactyloides Meksika'nın merkezinden başlayarak Kanada'nın güney kısımlarına kadar uzanan coğrafi bölgede, Great Plains adı verilen kuru ve yarı kurak yöreye özgü bir türdür (Şekil 3.7). Günlük evopatranspirasyon oranının 6 mm/günden daha az olduğunu saptamışlardır ki bu oran yaygın olarak kullanılan diğer sıcak ve soğuk iklim çim türlerininkinden çok daha azdır. Oldukça yoğun bir saçakkök sistemine, güçlü ve yavaş bir büyüme hızına sahip olması ve de stres koşullarında, transpirasyon oranını azaltabilmek için yapraklarının sıkı bir şekilde rulo yaparak kıvrılabilmesi bu türün kuraklığa mükemmel dayanıklılığını sağlayan temel özellikleridir. Güçlü stolonları ile yayılma özelliği ve sıkı, alçak boylu bir çim örtüsü oluşturma kabiliyeti nedeniyle, toprağı etkili bir şekilde tutarak, toprak erozyonunu önlemede oldukça başarılıdır. Kurağa dayanıklılığı mükemmel olduğundan, yılda 30-70 mm yağış alan bölgelerde bile yetişmektedir. Bu tür, kaliteli bir çim dokusu oluşturmak için sadece minimum düzeyde bir sulama, gübreleme ve pestisit kullanımına gerek duyması nedeniyle çevre dostu bir çim türü olarak görülmektedir. Yüksek sıcaklıklara mükemmel bir dayanıklılık gösteren bu çim türü düşük sıcaklıkları da tolere edebilmektedir. En az basımla cazip bir çim dokusu oluşturmak bu türle mümkündür. Büyüme hızı oldukça yavaş olup bu durum biçim masraflarını düşürmesi bakımından çok arzu edilen bir özelliktir. B. dactyloides sulama imkanı kısıtlı ya da sulanamayan park ve bahçelerde, golf alanlarının fairway ve rough bölümlerinde kullanılmakta olup eğer aşırı gübrelenmez ve sulanmazsa hemen hemen hiç zararlısı yoktur. Ayrıca bu çim türü yol kenarlarında ve diğer minimum bakım isteyen alanlar için mükemmel bir seçimdir. Bu tür oldukça yoğun bir çim dokusu oluşturmak suretiyle yabancı otları kontrol etmekte ve bu nedenle bu türle oluşturulan çim alanlarda genel olarak yabancı otlar önemli bir problem oluşturmamaktadır. B. dactyloides aşırı bir şekilde erozyona uğramış topraklar üzerinde de yaşamını sürdürebilmektedir ve hatta nemli iklim koşulları altında çok daha kötü şartlara sahip topraklara bile adapte olabilmektedir. Güneydoğu, Akdeniz 25

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ ve Ege sahil kuşağında ülkemize kalıcı bir alternatif çim türü sunma potansiyeline sahiptir (Karagüzel ve ark., 2009). Şekil 3.7. Deneme alanında kullanılan Buchloë dactyloides ve çiçekleri 3.1.2.3. Zoysia japonica Steud. (Japon Çimi) Doğu Asya nın doğal bitkisi olan Zoysia cinsine dahil olan ve çim bitkisi olarak en yaygın şekilde kullanılan üç türünden biridir (Şekil 3.8). Sıcak iklim çim türleri içerisinde kışın düşük sıcaklıklara dayanıklılığı en iyi olan tür Z. japonica türüdür. Buna bağlı olarak da kışın rengini koruma süresi veya başka bir deyişle yıl boyu yeşil rengini muhafaza ettiği süre diğer sıcak iklim çim türlerinden daha uzundur. Bu tür 0 o C nin altındaki sıcaklıklarda da devamlılığını sürdürmektedir. Bu nedenle de özellikle diğer sıcak iklim çim bitkilerinin kullanımında zorluk oluşturan, subtropik iklim bölgelerinin yüksek kesimlerinde ve de geçit bölgelerinde kullanılmak için de çok iyi bir seçimdir. Kurağa ve soğuğa dayanıklılığı mükemmel 26

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ olan bu çim türünün, gölgeye dayanıklılığı da oldukça iyidir. Orta yoğunlukta bir bakım isteyen Z. japonica sert ve güçlü sap ve yaprak yapısı nedeniyle özellikle bazı çeşitlerinin basılmaya olan toleransı mükemmeldir. Oluşturduğu sıkı çim dokusu nedeniyle yabancı otlara karşı iyi bir dayanıklılık sergileyen Z. japonica tuza ve hastalıklara dayanıklılığı da oldukça iyidir. Park ve bahçelerde, golf alanlarında (fairway) ve atletizm pistlerinde kaliteli bir çim dokusu oluşturmaktadır (Karagüzel ve ark., 2009). Companion Zenith Şekil 3.8. Deneme alanında kullanılan Zoysia japonica ve çiçeği 3.1.2.4. Paspalum notatum Flugge. (Parlak Yalancıdarı) Güney Amerika ya özgü, çok yıllık, ılıman-yarı kurak ve ılıman-yağışlı iklimlere adapte olabilen diğer bir sıcak iklim çim türüdür (Şekil 3.9). Diğer çim türlerine göre nispeten kalın ve kaba yaprak yapısına sahip olan P. notatum, bu bakımdan çim kalitesinin çok önemli olmadığı, ancak çok az bir bakım (gübreleme, sulama ve biçim) uygulanabilecek alanlar için ideal bir seçimdir. Oldukça yoğun ve 27

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ derine giden bir kök sistemine sahiptir. Kötü yetişme koşullarına dayanıklı olan bu tür, kuru, verimsiz ve kumlu topraklar da yetişebilmekte ve bu bakımdan sahil şeridinde kumlu topraklarda da oldukça iyi sonuç vermektedir. Bu bakımdan yol şevleri, karayolları, hava alanları ve toprak koruma önlemleri gereken alanlarda çok başarılı bir türdür. Düşük kaliteye rağmen, zararlı ve hastalıklara olan dayanıklılığının iyi olması nedeniyle, Amerika da ev bahçelerinde kullanım bakımından gittikçe daha popüler olmaktadır (Karagüzel ve ark., 2009). Pensocola Şekil 3.9. Deneme alanında kullanılan Paspalum notatum, kök yapısı ve çiçeği 3.1.2.5. Paspalum vaginatum Swarz. (Kıyı Yalancıdarısı) P. vaginatum normal olarak 30-35º Kuzey ve Güney enlemleri arasında, tropik, subtropik ve ılıman iklim bölgelerinin deniz seviyesinde stresli ortamlara yayılış göstermiş bir türdür (Şekil 3.10). İnce bir doku oluşturan, kuraklığa dayanıklı ve aynı zamanda ıslak alanlara da adapte olabilen bir sıcak iklim çim bitkisidir. Bu tür tuza en dayanıklı sıcak-iklim çim bitkisi olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle de, özellikle tuz problemi nedeniylede diğer çim türlerinin yetişemediği alanlarda yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Hatta bazı çeşitleri, olağanüstü bir tuz 28

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ toleransına sahip olup, okyanus suyuyla sulanabilmektedir. P. vaginatum, Ortadoğu ülkeleri, İsrail, Amerika, Çin, Avustralya, Endonezya ve daha birçok ülkede, ev bahçeleri, parklar ve golf alanlarında, erozyon kontrolü, sahil bölgelerinde kumsal alanların (kum tepeciklerinin) stabilizasyonu ve yeniden bitkilendirilmesinde, başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. Ege ve Akdeniz sahil kuşağı için umut var bir çim türüdür (Karagüzel ve ark., 2009). Şekil 3.10. Deneme alanında kullanılan Paspalum vaginatum ve çiçeği 3.1.2.2 Eremochloa ophiurioides (Munro.) Hack. (Kırkayak Çimi ) Orijin merkezinin Güney Çin olduğuna inanılan E. ophiurioides genel olarak subtropik iklim bölgelerinin ılıman bölgelerinde kullanılmaktadır (Şekil 3.11). Çoğunlukla tembel adamın çimi ya da fakir adamın çimi gibi adlarla anılır çünkü kabul edilebilir kalitede bir çim oluşturmak için çoğu sıcak iklim çim bitkilerinden daha az oranda gübreleme ve bakım gerektirmektedir. Çok farklı toprak koşullarını 29

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ dayanabilen E. ophiurioides türü, asitli ve gübresiz topraklarda da yetişebilmektedir. Kurağa dayanıklı bir çim türü olarak tanımlanmasına rağmen kurak geçen dönemlerde bazen sulamaya ihtiyaç duyabilmektedir. Yüksek ph da kloroz probleminin ortaya çıkabilmektedir. Büyüme hızının yavaş olması nedeniyle, sık biçim gerektirmemekte, P. notatum gibi az bir bakım uygulanabilecek ve fazla basılıp ezilmeyecek, bahçeler, yol şevleri, hava alanları gibi koşullara başarıyla uygulanabilmektedir (Karagüzel ve ark., 2009). Şekil 3.11. Deneme alanında kullanılan Eremochloa ophiurioides 3.2. Metod Yapılan çalışma tesadüf bloklarında bölünene bölünmüş deneme desenine göre yürütülmüştür. Bir blok içindeki türler ile bu türler için ayrılmış parsellere çeşitler tesadüfî olarak dağıtılmıştır. Deneme 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Amonyum sülfat (%21) ile gübreleme bloklardaki parsellere m 2 ye 5 g saf azot gelecek şekilde yapılmıştır. Çizelge 3.6 da görüldüğü gibi her tekerrürdeki bir bloğa sadece 4 Eylülde, bir bloğa 4 Eylül ve 5 Ekimde m 2 ye 5 g saf azot gübresi verilmiş, bir blokta kontrol olarak bırakılmıştır. 30

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Deneme alanındaki kültürel işlemler düzenli olarak yapılmıştır. 3 m çapında sulama yapabilen başlıklar, %50 bindirmeli olarak ızgara deseninde 1,5 m aralıklarla alana yerleştirilmiş ve Eylül - Ekim 2009 ve Nisan 2010 da sabah saatlerinde haftada iki kez tarla kapasitesinde sulama yapılmıştır. Çimler aktif büyüme döneminde haftalık olarak 50 mm yükseklikten biçilmiştir. Parsellerde her tekerrüre Mayıs 2009 da 1 kg potasyum sülfat (% 50), yavaş eriryen (slow release) gübreden (% 33-3-6) ise Mayıs 2009 da 1 kg, Haziran 2009 ve Temmuz 2009 da da 2 kg olmak üzere çim yüzeyine el ile serpilerek verilmiştir. Gübreleme sonrası sulama yapılmıştır. Ekim ayında verilmesi gereken potasyum gübresi denemeyi etkileyeceği düşünülerek yapılmamıştır. Parseller arasına türlerin stalonları ile ilerlemesini engellemek için parsel aralarına etkili maddesi glyphosate isopropylamine tuzu olan bir herbisit Nisan 2009 ve Eylül 2009 olmak üzere iki kez pülverizatör ile uygulanmıştır. Prodenya zararlısı içinde etkili maddesi %5 emamectin benzoate olan bir insektisit 15 Temmuz 15 Eylül 2009 arası düzenli olarak 15 günde bir kez pülverizatör ile uygulanmıştır. Çizelge 3.6. Denemede kullanılan çeşitlerin planı Tekerrür 1 Blok 1 (Eylül) Blackjack Sahara Riviera Zenith Teoka Swi-2000 Bowie Princess 77 Sultan Mohawk * Cody Bison Seaspray Swi-1044 Swi-1045 * Companion Argentine Pensocola Tifblair Blok 2 (Eylül + Ekim) Pensocola Argentine Zenith Tifblair * Riviera Sultan Bison Bowie Companion * Princess 77 Blackjack Mohawk Swi-2000 Cody Teoka Seaspray Swi-1045 Sahara Swi- 1044 Cody Swi-2000 Seaspray Argentine Tifblair Mohawk Riviera Blok 3 (Kont.) Teoka Bowie Zenith * Swi-1044 Sultan Bison * Companion Pensocola Sahara Blackjack Princess 77 Swi- 1045 31

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Çizelge 3.8. Devamı Tekerrür 2 Cody Bowie Swi-2000 * Seaspray Swi-1044 Swi-1045 Blok 1 (Eylül) Bison Teoka Argentine * Riviera Sahara Princess 77 Companion Zenith Pensocola Tifblair Blackjack Mohawk Sultan Blok 3 (Kont.) Sahara Swi-1045 Seaspray Zenith Pensocola Tifblair * Blackjack Swi-1044 Sultan * Argentine Bowie Swi-2000 Mohawk Riviera Princess 77 Companion Bison Cody Teoka Blok 2 (Eylül+ Ekim) Blackjack Princess 77 Swi-1044 Argentine Companion Swi-2000 Bison. Riviera Mohawk Swi-1045 * Zenith Cody Bowie Sahara Sultan * Pensocola Seaspray Tifblair Teoka Tekerrür 3 Blok2 (Eylül+ Ekim) Swi-1045 Sahara Princess 77 Pensocola Zenith Seaspray Teoka Swi-1044 Sultan Blackjack * Companion Bison Cody Mohawk Riviera * Argentine Tifblair Bowie Swi-2000 Sahara Princess 77 Swi-1045 Companion Swi-2000 Bison Bowie Blok 1 (Eylül) Sultan Mohawk Riviera * Teoka Cody Argentine Blackjack Swi-1044 Seaspray Zenith Tifblair * Pensocola Zenith Companion Pensocola Seaspray Sahara Swi-1045 Riviera Blok 3 (Kont.) Teoka Swi-2000 Argentine * Princess 77 Blackjack Swi-1044 Bison Cody Bowie Tifblair * Sultan Mohawk * Parsellerdeki başka çeşitler TÜBİTAK-Tovag Projesinde (No: 105 O 586) canlı kalmamış ve bu denemede deneme dışı bırakılmıştır. 32

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ Denemede bitki türlerinin alandaki etkinliğini ortaya koymak için ele alınan kıstaslar aşağıda sıralanmıştır: a) Genel çim kalitesi (1-9 skalası) Genotiplerin renk, homojenlik, birim alandaki sürgün sayısı ve görünüm gibi bileşenlerin dikkate alınarak yapılan (Turgeon, 1999; Karagüzel ve ark., 2009) değerlendirmelerde, 1.0 değerinin herhangi bir tür için tamamen sararmayı, 6.0 değerinin kabul edilebilir minimum çim kalitesini, 9.0 değerinin ise ideal sürgün yoğunluğu, renk ve homojenliği ifade ettiği 1-9 skalası (1: dormansi veya ölüm, 2-3: çok kötü, 4-5: kötü,6: kabul edilebilir, 7: iyi, 8: çok iyi, 9: ideal) kullanılmıştır. b) Çim rengi (1-9 skalası) Renk ölçümleri kalite ölçümlerinin yapıldığı zaman yapılmış ve bu değerlendirmelerde 1.0 değerinin tamamen sararmayı, 6.0 değerinin açık yeşil ve 9.0 değerinin mavimsi yeşil rengi ifade ettiği 1-9 renk skalası (1: saman sarısı, 2-3: sarıyeşil, 4-5: yeşilimsi, 6: açık yeşil, 7: yeşil, 8: koyu yeşil, 9: mavimsi yeşil) kullanılmıştır (Karagüzel ve ark., 2009 ). c) Yeşil çimle kaplı alan oranı (%) Çeşitlerin dinlenmeye girme ve dinlenmeden çıkma durumlarını ayırt etmek için kullanılan %0 ın hiç yeşil sürgün bulunmadığını ve %100 ün bütün parselin yeşil sürgünler ile kaplandığını ifade ettiği 0-100 skalasına göre oransal bir değerlendirme yapılmıştır (Karagüzel ve ark., 2009 ). d) Birim alandaki sürgün sayısı (adet/m 2 ) 10 cm çapındaki çim bloğu çıkarma aleti ile her parselden iki adet blok çıkartılmıştır. Her blokta toprak yüzeyinden çıkan canlı sürgün sayıları sayılmıştır. Sayımlar kasım ayının ilk haftası ve nisan ayının üçüncü haftasında yapılmıştır. Elde edilen tüm sayısal verilere SAS 6.11. istatistiksel paket programı kullanılarak varyans analizi uygulanmış, ortalamalar ana etki ve karşılıklı etkileşimler dikkate alınarak %5 önem düzeyinde Duncan testine göre karşılaştırılmıştır. İstatiki sonuçlar sıcaklık ile ilişkisi kurularak değerlendirilmiş ve türlere yönelik sonbahar ayları için azotlu gübre uygulama önerisi geliştirilmiştir. 33

3. MATERYAL ve METOD Ercan GÜRBÜZ 34

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 4. ARAŞTIRMA BULGULARI 4.1. Çim Rengi Üç farklı gübrelemenin (kontrol, eylül, eylül+ekim) denemede ele alınan sıcak iklim çimlerine etkisinin değerlendirilmesi genel olarak, türlere ve çeşitlere göre olmak üzere üç şekilde ele alınmıştır. Genel Değerlendirme: Sıcak iklim çimlerine yapılan üç farklı gübreleme uygulamasının tür ve çeşitler dikkate alınmaksızın genel etkisi Çizelge 4.1 ile Şekil 4.1 de verilmiştir. Çizelge 4.1 ve Şekil 4.1 incelendiğinde genel anlamda gübre uygulamalarının sıcak iklim çimlerinin dinlenme dönemindeki rengi üzerine etkili olmadığı, ancak dinlenmede rengin açık sarıya döndüğü kabul edildiğinde; dinlenmeye giriş ve dinlenmeden çıkış tarihlerini bir hafta kadar etkileyerek 15 süreyle dinlenme dönemini kısalttığı ifade edilebilir. İstatistiksel olarak ise ilk tarih dışında diğer tüm gözlem tarihlerinde farklı gübreleme uygulamaları arasında 0.05 düzeyinde önemli farklılıklar bulunmaktadır. Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.1. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine etkisi 35

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.1. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine etkisi Gübreleme Uygulamaları Sıra Tarihler Eylül+Ekim Eylül Kontrol Önemlilik 1 07.09.2009 z 7,12 a 7,09 a 7,09 a Ö.D. 2 18.09 2009 7,21 a 7,14 b 6,97 c ** 3 27.09.2009 7,15 a 7,18 a 6,85 b ** 4 09.10.2009 7,33 a 7,17 a 6,78 b ** 5 18.10.2009 7,63 a 7,15 b 6,82 c ** 6 25.10.2009 7,65 a 7,03 b 6,81 c ** 7 01.11.2009 7,72 a 6,95 b 6,71 b ** 8 07.11.2009 7,23 a 6,78 b 6,62 b ** 9 15.11.2009 6,96 a 6,48 b 6,22 c ** 10 26.11.2009 6,40 a 5,70 b 5,32 b ** 11 03.12.2009 6,03 a 5,07 b 4,75 b ** 12 09.12.2009 5,17 a 3,58 b 3,47 b ** 13 19.12.2009 4,15 a 3,03 b 2,81 b ** 14 26.12.2009 3,75 a 2,66 b 2,39 b ** 15 03.01.2010 3,15 a 2,28 b 2,17 b ** 16 09.01.2010 2,88 a 2,08 b 1,92 b ** 17 17.01.2010 2,55 a 1,80 b 1,59 b ** 18 25.01.2010 2,26 a 1,55 b 1,45 b ** 19 01.02.2010 1,14 a 1,07 b 1,04 b ** 20 18.02.2010 1,14 a 1,06 b 1,02 b ** 21 28.02.2010 1,14 a 1,04 b 1,02 b ** 22 11.03.2010 2,43 a 2,07 b 1,71 c ** 23 20.03.010 3,65 a 3,10 b 2,49 c ** 24 26.03.2010 4,58 a 3,61 b 3,14 c ** 25 03.04.2010 6,13 a 5,17 b 4,85 b ** 26 09.04.2010 6,77 a 5,81 b 5,73 b ** 27 17.04.2010 6,91 a 6,13 b 5,97 c ** Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,** : Önemli değil, % 1 alfa düzeyinde önemli. z : Duncan testine göre %5 önem düzeyinde farklı ortalamalar ayrı harflerle gösterilmiştir. Her tarih kendi içinde istatistik analize tabi tutulmuştur. Türlere Göre Değerlendirme: Farklı gübreleme uygulamalarının denemede kullanılan sıcak iklim çim türleri ile oluşturulan parsellerde çim alan rengine etkisi türler bazında aşağıdaki gibi değerlendirilmiştir. Tüm gözlem tarihlerinde elde edilen renk verileri dikkate alındığında, türlerin deneme süresince gösterdiği renk değişimleri Şekil 4.8 de görülmektedir. Şekilde türlerin genel anlamda birbirinden farklılıkları görülmektedir. Genel olarak türler birbiri ile karşılaştırıldığında B. dactyloides türünün diğer türlere göre farklılık 36

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ gösterdiği izlenmektedir. Bu tür dinlenme dönemine girmeden önce diğer türlere göre daha koyu yeşil renk göstermekte ve erken dönemde dinlenmeden çıkarak yeşil rengini hızla kazanmaktadır. B. dactyloides türü Eylül, Ekim ve Kasım ayı ortalarına kadar mavimsi yeşil rengi ile en yüksek çim rengi değerini almıştır. Fakat sıcaklıkların düşmesiyle Aralık ayında en erken dormansiye girerek rengi düşen türdür. İlkbaharda da diğer türlere göre en erken dormansiden çıkan ve çim rengi artan türdür (Şekil 4.2). 09.12.09 18.02.10 22.03.10 Şekil 4.2. Buchloë dactyloides türünün renk değişimi C. dactylon Eylül, Ekim ve Kasım aylarında çim rengi kabul edilebilir düzeydedir. Aralık ayı ile birlikte kabul edilebilir düzey olan 6 renk skalasının altına düşmüştür. Ocak ayındaki don olayına kadar düşmeye devam etmiştir ve dondan sonra tamamen saman sarısı rengini almıştır. İlkbaharda Mart ayı başlangıcında dormansiden çıkmaya başlamıştır. Diğer türlere oranla renk artışı daha yavaş olmuştur (Şekil 4.3). 25.01.10 18.02.10 06.04.10 Şekil 4.3. Cynodon dactylon türünün renk değişimi P. vaginatum türü yine C. dactylon gibi sonbaharda dormansiye giriş sürecinde yüksek çim rengine sahip bulunmuştur. Aralık ve Ocak ayı sonlarına kadar renk seviyesinde azalma gözlenmesine rağmen saman sarısı rengine düşmemiştir. Ocak 37

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ ayı sonunda görülen don olayından sonra saman sarısı rengini almıştır. İlkbaharda renk artışı yine C. dactylon gibi yavaş olduğu gözlemiştir (Şekil 4.4). 09.12.09 18.02.10 22.03.10 Şekil 4.4. Paspalum vaginatum türünün renk değişimi Z. japonica türü yine B. dactyloides türü gibi sonbaharda dormansiye erken girmiştir. Don olayına kadar büyük ölçüde yeşil rengini kaybetmiş ve saman sarısı rengine dönmüştür. Bununla birlikte ilkbaharda da dormansiden B. dactyloides ile birlikte en erken çıkan tür olduğu gözlenmiştir (Şekil 4.5). 09.12.09 18.02.10 22.03.10 Şekil 4.5. Zoysia japonica türünün renk değişimi E. ophiurioides türü sonbaharda Eylül, Ekim ve Kasım ayı ortalarına kadar kabul edilebilir renk değerini korumuştur. Ocak ayı sonundaki don olmadan önce büyük ölçüde dormansiye girmiştir. Diğer çim türleri dormansiye girdiklerinde saman sarısı renginin değişik tonlarını almalarına rağmen E. ophiurioides türü bordaya yakın bir renk almıştır. İlkbaharda dormansiden çıkışı da çok yavaş olmuştur ve yüksek çim rengi değerleri alamamıştır (Şekil 4.6). 19.12.10 18.02.10 22.03.10 Şekil 4.6. Eremochloa ophiurioides türünün renk değişimi 38

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ P. notatum türü renk seviyesi diğer türlere oranla düşük olmasına rağmen tamamen dormansiye girmeyen tek türdür. Sonbaharda ve ilkbaharda diğer türlere oranla en düşük çim renk değerini almıştır. Fakat don olayına rağmen dormansiye tamamen girmemesinden dolayı en yüksek çim rengi değerlerini almıştır (Şekil 4.7). 09.12.09 18.02.10 22.04.10 Şekil 4.7. Paspalum notatum türünün renk değişimi Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.8. Türlerin deneme süresince gösterdikleri renk değişimleri Cynodon dactylon: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.2 ve Şekil 4.9 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girdiği dönemde (07 ve 26 Kasım ile 3 ve 9 Aralık 2009) ve dinlenme dönemi içindeki Şubat 2010 içinde Mart ayının ilk yarısında (11 Mart) gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim 39

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.9 da da açıklıkla izlenebilmektedir. Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 17 Nisanda henüz renk bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim rengini oluşturmuşlardır. Çizelge 4.2. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7.4 7.3 7.4 Ö.D. 15 03.01.10 2.6 2.5 3.7 * 2 18.09 09 7.2 7.4 7.5 ** 16 09.01.10 2.3 2.2 3.4 ** 3 27.09.09 6.9 7.2 7.2 * 17 17.01.10 1.7 1.9 3.1 ** 4 09.10.09 6.8 7.2 7.5 * 18 25.01.10 1.6 1.7 2.8 ** 5 18.10.09 6.9 7.2 7.8 ** 19 01.02.10 1.0 1.0 1.1 Ö.D. 6 25.10.09 6.9 6.9 7.8 * 20 18.02.10 1.0 1.0 1.0 Ö.D. 7 01.11.09 6.8 6.8 7.9 * 21 28.02.10 1.0 1.0 1.0 Ö.D. 8 07.11.09 6.8 6.6 7.2 Ö.D. 22 11.03.10 1.5 1.5 1.5 Ö.D. 9 15.11.09 6.2 6.2 7.0 * 23 20.03.10 1.5 1.9 2.1 ** 10 26.11.09 5.8 5.8 6.6 Ö.D. 24 26.03.10 2.0 2.3 3.5 ** 11 03.12.09 5.2 5.1 6.2 Ö.D. 25 03.04.10 4.1 4.0 5.3 * 12 09.12.09 4.1 3.8 6.0 ** 26 09.04.10 4.9 4.5 6.2 ** 13 19.12.09 3.4 3.3 4.9 * 27 17.04.10 5.3 5.1 6.4 ** 14 26.12.09 2.8 3.0 4.4 ** Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli. Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.9. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 40

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Sıcak iklim çim türlerinden dünyada en yaygın olarak kullanılan C. Dactylon da genel anlamda sonbahar azotlu gübre uygulaması ile ortaya çıkan bu bulgular Munshaw ve ark. (2006), Richardson (2002) ve Schmidt (Tarihsiz) in yaptığı çalışmalarla da uyum içindedir. Buchloë dactyloides: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.3 ve Şekil 4.10 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Deneme başlangıcında (7 ve 18 Eylül 2009) ve bitkinin tamamen dormansiye girdiği dönemde (3 Ocak 28 Şubat 2010 arası) gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.10 da da açıklıkla izlenebilmektedir. Diğer 26 Martta henüz renk bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim rengini oluşturmuşlardır. Çizelge 4.3. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,9 7,8 8,0 Ö.D. 15 03.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 2 18.09 09 7,6 7,7 7,9 Ö.D. 16 09.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 3 27.09.09 7,4 7,9 7,8 * 17 17.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 4 09.10.09 7,2 7,7 7,9 * 18 25.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 5 18.10.09 7,1 7,6 8,1 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 7,1 7,6 8,1 ** 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,9 7,5 8,3 ** 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,7 7,6 8,0 ** 22 11.03.10 2,0 3,0 3,8 ** 9 15.11.09 6,2 7,0 7,4 ** 23 20.03.10 4,1 5,1 5,9 * 10 26.11.09 4,4 5,5 6,4 ** 24 26.03.10 5,3 5,7 6,7 * 11 03.12.09 3,8 4,5 5,8 ** 25 03.04.10 6,3 6,8 8,1 ** 12 09.12.09 2,1 2,6 3,6 ** 26 09.04.10 7,3 7,8 8,4 ** 13 19.12.09 1,2 1,6 1,9 ** 27 17.04.10 7,3 7,7 8,2 * 14 26.12.09 1,1 1,2 1,4 * Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli 41

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.10. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Paspalum notatum: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.4 ve Şekil 4.11 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Deneme başlangıcında (07-18 Eylül 2009), kasım ayı başlangıcında (01 ve 07 Kasım 2009), bitkinin dinlenmeye girdiği dönemde (3 ve 9 Aralık 2009), dinlenme çıkışında (11 ve 20 Mart 2010) ve deneme sonunda (09 ve 17 Nisan 2010) gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak kış mevsiminde iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu türün tamamen dormansiye girmediği Şekil 4.11 de görülmektedir. Genel olarak uygulanan azot gübresinin sonbahar ve ilkbaharda, kış dönemine göre daha az etkili olduğu görülmektedir. P. notatum türüne diğer türler içersinde dormansiye tamamen girmeyen tek türdür. Uygulanan azot gübresi bu dönemde çim rengini artırmıştır. 42

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.4. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 5,9 5,9 5,8 Ö.D. 15 03.01.10 3,5 4,3 6,2 ** 2 18.09 09 6,0 6,0 6,0 Ö.D. 16 09.01.10 2,8 4,2 5,8 ** 3 27.09.09 5,9 6,1 6,0 * 17 17.01.10 2,8 3,8 5,0 ** 4 09.10.09 6,0 6,1 6,3 ** 18 25.01.10 2,4 2,8 4,5 ** 5 18.10.09 6,1 6,3 6,5 * 19 01.02.10 1,4 1,5 2,1 * 6 25.10.09 6,1 6,3 6,6 * 20 18.02.10 1,3 1,6 2,3 ** 7 01.11.09 6,1 6,4 6,8 Ö.D. 21 28.02.10 1,3 1,4 2,3 ** 8 07.11.09 6,1 6,1 6,2 Ö.D. 22 11.03.10 2,1 2,5 3,0 Ö.D. 9 15.11.09 6,1 6,1 6,4 ** 23 20.03.10 2,9 3,3 4,7 Ö.D. 10 26.11.09 5,8 6,0 6,1 * 24 26.03.10 3,5 4,2 5,0 * 11 03.12.09 5,9 6,0 6,1 Ö.D. 25 03.04.10 4,9 5,9 6,1 * 12 09.12.09 4,8 5,1 5,8 Ö.D. 26 09.04.10 5,7 6,0 6,2 Ö.D. 13 19.12.09 4,9 5,1 6,2 ** 27 17.04.10 6,0 6,2 6,4 Ö.D. 14 26.12.09 3,6 4,3 6,3 ** Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.11. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Paspalum vaginatum: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.5 ve Şekil 4.12 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir.. Deneme başlangıcında (07,18 ve 27 Eylül 2009), bitkinin dormansiye girdiği dönemde (01 Şubat 26 Mart 2010) gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. 43

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Genel olarak sonbaharda iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği, dormansiden daha erken çıkış göstermemesine rağmen renk değerlerinin daha yüksek olduğu Şekil 4.12 de görülmektedir. Çizelge 4.5. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 6,1 6,2 6,3 Ö.D. 15 03.01.10 3,3 3,8 5,8 * 2 18.09 09 6,4 6,6 6,6 Ö.D. 16 09.01.10 3,0 3,5 5,2 ** 3 27.09.09 6,4 6,6 6,6 Ö.D. 17 17.01.10 2,8 3,2 4,9 * 4 09.10.09 6,4 6,9 7,0 ** 18 25.01.10 1,7 2,2 3,3 ** 5 18.10.09 6,6 7,2 7,5 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 6,7 7,1 7,5 ** 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,5 6,8 7,3 * 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,3 6,4 6,8 Ö.D. 22 11.03.10 1,5 1,5 1,5 Ö.D. 9 15.11.09 6,3 6,3 6,7 * 23 20.03.10 1,5 2,0 2,3 Ö.D. 10 26.11.09 5,6 5,9 6,3 ** 24 26.03.10 1,5 2,0 2,5 Ö.D. 11 03.12.09 5,7 5,8 6,7 ** 25 03.04.10 3,0 3,7 4,2 * 12 09.12.09 4,3 4,8 6,1 * 26 09.04.10 4,5 5,3 6,3 * 13 19.12.09 4,0 4,5 6,0 * 27 17.04.10 5,3 6,3 7,3 * 14 26.12.09 3,5 4,2 6,2 ** Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.12. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 44

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Zoysia japonica: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.6 ve Şekil 4.13 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Deneme başlangıcında (07,18 ve 27 Eylül 2009), bitkinin dormansiye girdiği dönemde (09 Ocak 28 Şubat 2010) gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu Şekil 4.13 de görülmektedir. Çizelge 4.6. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 6,1 6,2 6,2 Ö.D. 15 03.01.10 1,5 1,6 2,0 * 2 18.09 09 6,2 6,2 6,3 Ö.D. 16 09.01.10 1,5 1,6 1,8 Ö.D. 3 27.09.09 6,6 6,8 6,8 Ö.D. 17 17.01.10 1,0 1,1 1,2 Ö.D. 4 09.10.09 6,6 7,0 7,0 * 18 25.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 5 18.10.09 6,6 7,1 7,3 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 6,6 7,2 7,4 * 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,8 7,2 7,5 * 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,7 6,9 7,3 * 22 11.03.10 1,5 1,9 2,8 * 9 15.11.09 6,3 6,8 7,2 ** 23 20.03.10 2,3 3,3 4,3 ** 10 26.11.09 5,4 5,9 6,4 * 24 26.03.10 2,9 3,7 5,0 ** 11 03.12.09 4,0 5,1 5,7 ** 25 03.04.10 4,9 5,8 6,5 * 12 09.12.09 2,8 3,1 4,5 * 26 09.04.10 6,0 6,4 7,1 * 13 19.12.09 2,0 2,6 3,8 * 27 17.04.10 6,0 6,4 7,1 * 14 26.12.09 1,9 2,4 3,1 * Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 13 Nisanda henüz renk bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim rengini oluşturmuşlardır. Zoysia japonica türü ve Buchloë dactyloides türü ile dinlenmeye en erken başlayıp dinlenmeden en erken çıkmaya başlayan türlerdir. 45

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.13. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Eremochloa ophiurioides: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.7 ve Şekil 4.15 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkmadığı ifade edilebilir. Çizelge 4.7. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 6,1 6,1 6,1 Ö.D. 15 03.01.10 2,2 2,5 3,0 ** 2 18.09 09 6,0 6,2 6,3 Ö.D. 16 09.01.10 2,0 2,3 2,7 Ö.D. 3 27.09.09 6,6 6,8 6,7 Ö.D. 17 17.01.10 1,3 1,5 1,7 Ö.D. 4 09.10.09 6,6 6,7 6,7 Ö.D. 18 25.01.10 1,0 1,2 1,5 * 5 18.10.09 6,6 6,5 6,8 Ö.D. 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 6,6 6,5 6,7 Ö.D. 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,6 6,3 6,7 Ö.D. 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,5 6,1 6,2 Ö.D. 22 11.03.10 1,8 1,7 2,3 Ö.D. 9 15.11.09 6,4 6,1 5,6 Ö.D. 23 20.03.10 2,7 2,8 3,2 Ö.D. 10 26.11.09 4,9 5,1 5,5 Ö.D. 24 26.03.10 2,8 3,0 3,3 Ö.D. 11 03.12.09 4,7 5,6 5,6 Ö.D. 25 03.04.10 5,0 5,0 4,7 Ö.D. 12 09.12.09 3,5 4,2 4,9 Ö.D. 26 09.04.10 5,3 5,0 4,8 Ö.D. 13 19.12.09 2,7 3,7 4,5 * 27 17.04.10 5,3 5,3 5,3 Ö.D. 14 26.12.09 3,2 3,3 4,0 * Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli 46

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Türler üzerindeki N gübresinin çim rengi üzerindeki etkisinin, 09.12.2009 tarihindeki kontrol ile eylül + ekim gübreleme zamanı farkın görünümü Şekil 4.14 te verilmiştir. B. dactyloides C. dactylon Z. japonica E. ophiurioides P. vaginatum P. notatum Şekil 4.14. Kontrol ile Eylül + Ekim de uygulanan azot (N) gübresinin 09.12.2009 tarihindeki türler üzerindeki etkisi 47

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.15. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri Çeşitlere Göre Değerlendirme: Deneme süresi olan Eylül 2009 Nisan 2010 tarihleri arasında kullanılan çeşitler arasındaki renk değerleri Çizelge 4.4. de, grafiği Şekil 4.16. te verilmiştir. Bütün çeşitlerde sıcaklıkların düşmesi ile sonbaharda renk değerleri düşmüş ve ilkbaharda sıcaklıkların yükselmesi ile renk değerleri artmıştır. C. dactylon türünün SWI-1045, SWI-1044, Princess 77 ve Riviera çeşitleri, Mohawk, NuMex Sahara, Sultan ve Blackjack çeşitlerine genel olarak daha göre daha yüksek renk değerleri almışlardır. B. dactyloides çeşitleri diğer çeşitler oranla mavisi yeşil renkleri ile daha yüksek çim rengi değerleri almışlardır. B. Dactyloides türünde genel olarak Bison çeşidi en yüksek çim rengi değerini alırken SWI-2000 çeşidi en düşük renk değerini almıştır. P. notatum türünün Argentina çeşidi genel olarak Pensocola çeşidine oranla daha yüksek çim rengi değerleri almıştır. Pensocola çeşidi don olayından en az etkilenenen ve kış mevsiminde çim rengini azda olsa koruyan tek çeşit olmuştur. Z. japonica türünün çeşitleri olan Zenith ve Companion arasında çim rengi açısından istatiksel olarak bir fark görülmese de Zenith çeşidi Companion çeşidinden daha yüksek çim rengi değerleri almıştır. Çeşitler üzerinde uygulanan N gübresinin etkisinin çim rengi üzerine istatiksel olarak türlerine benzer bir etkisi olduğu görülmüştür. 48

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 49

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 50

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil Şekil 4.16. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim rengi değişimi grafiği 51

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 4.2. Genel Çim Kalitesi Üç farklı gübrelemenin (kontrol, eylül, eylül+ekim) denemede ele alınan sıcak iklim çimlerine etkisinin değerlendirilmesi genel olarak, türlere ve çeşitlere göre olmak üzere üç şekilde ele alınmıştır. Genel Değerlendirme: Sıcak iklim çimlerine yapılan üç farklı gübreleme uygulamasının tür ve çeşitler dikkate alınmaksızın genel etkisi Çizelge 4.9 ile Şekil 4.17 de verilmiştir. Çizelge 4.9 ve Şekil 4.17 incelendiğinde genel anlamda gübre uygulamalarının sıcak iklim çimlerinin dinlenme dönemindeki çim kalitesi üzerine etkili olmadığı, ancak dinlenme önce ve dinlenme sonrası kaliteyi artırdığı görülmektedir. İki azot uygulamasının dinlenme çıkışı olan ilkbaharda da etkisini sürdürdüğü görülmektedir. İstatistiksel olarak ise ilk tarih dışında diğer tüm gözlem tarihlerinde farklı gübreleme uygulamaları arasında 0.05 düzeyinde önemli farklılıklar bulunmaktadır. Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.17. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim kalitesi üzerine etkisi 52

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.9. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim kalitesi üzerine etkisi Gübreleme Uygulamaları Sıra Tarihler Eylül+Ekim Eylül Kontrol Önemlilik 1 07.09.2009 z 7,21 a 7,18 a 7,12 a Ö.D. 2 18.09 2009 7,03 a 7,02 a 6,97 a Ö.D. 3 27.09.2009 7,15 a 7,14 a 6,85 b ** 4 09.10.2009 7,23 a 7,05 b 6,79 c ** 5 18.10.2009 7,49 a 7,05 b 6,78 c ** 6 25.10.2009 7,45 a 6,98 b 6,77 c ** 7 01.11.2009 7,40 a 6,94 b 6,66 c ** 8 07.11.2009 7,06 a 6,79 ab 6,73 b ** 9 15.11.2009 6,96 a 6,57 b 6,30 b ** 10 26.11.2009 6,40 a 5,84 b 5,43 c ** 11 03.12.2009 5,96 a 5,11 b 4,79 b ** 12 09.12.2009 4,82 a 3,55 b 3,45 b ** 13 19.12.2009 3,94 a 3,11 b 2,84 b ** 14 26.12.2009 3,53 a 2,53 b 2,34 b ** 15 03.01.2010 3,03 a 2,30 b 2,19 b ** 16 09.01.2010 2,73 a 2,01 b 1,87 b ** 17 17.01.2010 2,40 a 1,80 b 1,57 b ** 18 25.01.2010 2,20 a 1,57 b 1,39 b ** 19 01.02.2010 1,14 a 1,06 b 1,04 b ** 20 18.02.2010 1,10 a 1,02 b 1,02 b ** 21 28.02.2010 1,10 a 1,02 b 1,02 b ** 22 11.03.2010 2,33 a 1,95 b 1,70 c ** 23 20.03.010 3,28 a 2,87 b 2,30 c ** 24 26.03.2010 4,14 a 3,28 b 2,94 c ** 25 03.04.2010 5,66 a 4,65 b 4,35 b ** 26 09.04.2010 6,45 a 5,57 b 5,52 b ** 27 17.04.2010 6,86 a 5,98 b 5,87 b ** Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,** : Önemli değil, % 1 alfa düzeyinde önemli. z : Duncan testine göre %5 önem düzeyinde farklı ortalamalar ayrı harflerle gösterilmiştir. Her tarih kendi içinde istatistik analize tabi tutulmuştur. Türlere Göre Değerlendirme: Farklı gübreleme uygulamalarının denemede kullanılan sıcak iklim çim türleri ile oluşturulan parsellerde çim alan kalitesine etkisi türler bazında aşağıdaki gibi değerlendirilmiştir. Tüm gözlem tarihlerinde elde edilen renk verileri dikkate alındığında, türlerin deneme süresince gösterdiği renk değişimleri Şekil 4.18 de görülmektedir. Şekilde türlerin genel anlamda birbirinden farklılıkları görülmektedir. Genel olarak türler birbiri ile karşılaştırıldığında sonbaharda P. vaginatum türünün, ilkbaharda ise B. 53

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ dactyloides türünün diğer türlere göre farklılık gösterdiği izlenmektedir. Bu iki tür diğer türlere oranla bu dönemlerde daha yüksek kalite değerleri almıştır. B. dactyloides türü eylül, ekim ve kasım ayı ortalarına kadar mavimsi yeşil rengi ve ince dokusuyla ile yüksek çim kalitesi değerlerini almıştır. Fakat sıcaklıkların düşmesiyle aralık ayında en erken dormansiye girerek çim rengi gibi çim kalitesi düşen türdür. İlkbaharda da diğer türlere göre en erken dormansiden çıkan ve çim kalitesi artan türdür (Şekil 4.2). C. dactylon eylül, ekim ve kasım ayı ortalarına kadar çim kalitesi kabul edilebilir düzeydedir. Aralık ayı ile birlikte kabul edilebilir minimum çim kalitesi olan 6 renk skalasının altına düşmüştür. Ocak ayındaki don olayına kadar düşmeye devam etmiştir ve dondan sonra tamamen saman sarısı rengini almıştır. İlkbaharda mart ayı başlangıcında dormansiden çıkmaya başlamıştır. Diğer türlere oranla kalite seviyesi artışı daha yavaş olmuştur (Şekil 4.3). P. vaginatum türü yine B. dactyloides gibi sonbaharda ince dokusuyla yüksek çim kalitesine sahip bulunmuştur. Aralık ve ocak ayı sonlarına kadar kalite seviyesinde azalma gözlenmesine rağmen en az değer olan 1 seviyesine düşmemiştir. Ocak ayı sonunda görülen don olayından sonra en kötü kalite seviye değeri almıştır.. İlkbaharda yine renk artışında olduğu gibi kalite artışının yavaş olduğu gözlemiştir (Şekil 4.4). Z. japonica türü yine B. dactyloides türü gibi sonbaharda dormansiye erken girmiştir. Kalın dokusuyla genel olarak daha düşük kalite değerleri almıştır. Don olayına kadar büyük ölçüde çim kalitesini kaybetmiştir. Bununla birlikte ilkbaharda da dormansiden B. dactyloides ile birlikte en erken çıkarak çim kalitesi yüksek olmuştur (Şekil 4.5). E. ophiurioides türü sonbaharda eylül, ekim ve kasım ayı ortalarına kadar kabul edilebilir kalite değerini korumuştur. Kalın dokusu olmasına rağmen sık dokusuyla kalite değeri yüksek olan çim türlerindendir. Ocak ayı sonundaki don olmadan önce büyük ölçüde dormansiye girmiştir. İlkbaharda dormansiden çıkışı da çok yavaş olmuştur ve yüksek çim kalitesi değerleri alamamıştır (Şekil 4.6). P. notatum türü kalın dokusuyla kalite seviyesi diğer türlere oranla düşük olmasına rağmen tamamen dormansiye girmeyen tek türdür. Sonbaharda ve 54

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ ilkbaharda diğer türlere oranla en düşük çim kalitesi değerini almıştır. Fakat kış aylarında don olayına rağmen dormansiye tamamen girmesinden dolayı en yüksek çim kalitesi değerlerini almıştır (Şekil 4.7). Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.18. Türlerin deneme süresince gösterdikleri kalite değişimleri Cynodon dactylon: Bu türün gübreleme ile oluşan çim kalitesindeki değişimler Çizelge 4.10 ve Şekil 4.19 da verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Genel olarak Kasım ile Aralık aylarında ve bitkinin dormanside olduğu Şubat ayı ve Mart ayı başlangıcında gübreleme uygulamaları çim kalitesine istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.19 da da açıklıkla izlenebilmektedir. Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 17 Nisanda henüz kalite bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim kalitesi oluşturmuşlardır. 55

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.10. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,3 7,0 7,2 Ö.D. 15 03.01.10 2,6 2,5 3,4 Ö.D. 2 18.09 09 7,0 7,0 7,0 Ö.D. 16 09.01.10 2,2 2,1 3,1 ** 3 27.09.09 6,9 7,0 7,1 * 17 17.01.10 1,7 1,9 2,9 ** 4 09.10.09 6,8 7,0 7,2 ** 18 25.01.10 1,6 1,8 2,7 ** 5 18.10.09 6,7 7,0 7,6 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,1 Ö.D. 6 25.10.09 6,7 6,8 7,6 * 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,6 6,7 7,4 * 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,8 6,6 7,0 Ö.D. 22 11.03.10 1,5 1,5 1,5 Ö.D. 9 15.11.09 6,2 6,3 6,8 Ö.D. 23 20.03.10 1,5 1,9 2,0 ** 10 26.11.09 5,6 5,7 6,3 Ö.D. 24 26.03.10 1,9 2,0 3,0 ** 11 03.12.09 5,0 5,0 5,9 Ö.D. 25 03.04.10 3,5 3,5 4,7 * 12 09.12.09 3,9 3,5 5,4 * 26 09.04.10 4,6 4,2 5,6 ** 13 19.12.09 3,2 3,3 5,9 Ö.D. 27 17.04.10 5,0 4,8 6,2 ** 14 26.12.09 2,5 2,7 4,0 ** Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli. Sıcak iklim çim türlerinden dünyada en yaygın olarak kullanılan C. Dactylon da genel anlamda sonbahar azotlu gübre uygulaması ile ortaya çıkan bu bulgular Munshaw ve ark. (2006) ın yaptığı çalışma ile uyum içindedir. Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.19. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan renk değişimleri 56

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Buchloë dactyloides: Bu türün gübreleme ile oluşan çim kalitesindeki değişimler Çizelge 4.11 ve Şekil 4.20 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girdiği ocak ve Şubat ayında gübreleme uygulamaları çim kalitesinde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Çizelge 4.11. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,9 7,8 7,9 Ö.D. 15 03.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 2 18.09 09 7,5 7,5 7,6 Ö.D. 16 09.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 3 27.09.09 7,3 7,8 7,8 ** 17 17.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 4 09.10.09 7,1 7,6 7,8 ** 18 25.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 5 18.10.09 7,0 7,4 7,9 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 7,0 7,3 7,9 ** 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,8 7,3 7,8 ** 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,8 7,2 7,5 * 22 11.03.10 2,0 2,8 3,5 ** 9 15.11.09 6,3 6,9 7,2 ** 23 20.03.10 3,6 4,5 5,2 * 10 26.11.09 4,9 5,9 6,5 ** 24 26.03.10 4,6 5,2 5,9 ** 11 03.12.09 3,7 4,7 5,8 ** 25 03.04.10 5,7 6,1 7,2 * 12 09.12.09 2,0 2,4 3,3 ** 26 09.04.10 6,9 7,5 8,0 ** 13 19.12.09 1,2 1,6 1,9 ** 27 17.04.10 7,2 7,6 8,0 * 14 26.12.09 1,1 1,3 1,4 * Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.20. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 57

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre kalitede olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.20 de de açıklıkla izlenebilmektedir. Diğer 26 Mart ta henüz renk bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim kalitesi oluşturmuşlardır. Paspalum notatum: Bu türün gübreleme ile oluşan çim kalitesindeki değişimler Çizelge 4.12 ve Şekil 4.21 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Denem başlangıcından Aralık ayı ortalarına kadar ve deneme sonlarında (11 ve 20 Mart, 9 Nisan) gübreleme uygulamaları çim kalitesinde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak kış mevsiminde iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre kalitede olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu türün tamamen dormansiye girmediği Şekil 4.21 de görülmektedir. Genel olarak uygulanan azot gübresinin sonbahar ve ilkbaharda, kış dönemine göre daha az etkili olduğu görülmektedir. Çizelge 4.12. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 5,6 5,8 5,6 Ö.D. 15 03.01.10 3,0 3,9 5,7 ** 2 18.09 09 5,8 5,8 5,8 Ö.D. 16 09.01.10 2,3 3,3 5,0 ** 3 27.09.09 5,8 6,0 6,0 Ö.D. 17 17.01.10 2,3 3,7 4,0 * 4 09.10.09 6,0 6,0 6,0 Ö.D. 18 25.01.10 2,0 2,6 3,8 ** 5 18.10.09 6,0 6,2 6,1 Ö.D. 19 01.02.10 1,4 1,4 2,1 * 6 25.10.09 6,0 6,2 6,1 Ö.D. 20 18.02.10 1,3 1,3 2,0 ** 7 01.11.09 6,1 6,2 6,2 Ö.D. 21 28.02.10 1,3 1,3 2,0 ** 8 07.11.09 6,1 6,1 6,1 Ö.D. 22 11.03.10 2,0 2,1 2,7 Ö.D. 9 15.11.09 6,1 6,1 6,3 Ö.D. 23 20.03.10 2,8 3,0 3,8 Ö.D. 10 26.11.09 5,5 5,6 5,8 Ö.D. 24 26.03.10 3,3 3,7 4,7 * 11 03.12.09 5,6 5,7 5,7 Ö.D. 25 03.04.10 4,3 5,0 6,0 ** 12 09.12.09 4,7 5,0 5,3 Ö.D. 26 09.04.10 5,5 5,8 6,0 Ö.D. 13 19.12.09 5,0 5,0 5,3 * 27 17.04.10 5,8 6,1 6,1 * 14 26.12.09 3,7 4,0 5,7 * Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli 58

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.21. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Paspalum vaginatum: Bu türün gübreleme ile oluşan çim kalitesindeki değişimler Çizelge 4.13 ve Şekil 4.22 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı dönemde (15 ve 26 Kasım 2009) ve dinlenme dönemi içindeki Şubat 2010 içinde Mart ayının sonuna kadar gübreleme uygulamaları çim renginde istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre kalitede olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.22 de de açıklıkla izlenebilmektedir. Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 09 Nisanda henüz kalite bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak kabul edilebilir çim rengini oluşturmuşlardır. Denemede kullanılan P. vaginatum türü, C. dactylon türü ile ilkbaharda dormansiden en geç çıkan türdür. 59

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.13. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,5 7,3 7,5 Ö.D. 15 03.01.10 4,0 4,5 6,5 * 2 18.09 09 7,1 7,1 7,1 Ö.D. 16 09.01.10 3,3 3,8 5,7 ** 3 27.09.09 6,9 7,4 7,2 * 17 17.01.10 3,3 3,5 5,7 * 4 09.10.09 7,0 7,6 7,5 * 18 25.01.10 1,8 2,5 3,8 * 5 18.10.09 7,3 7,7 8,1 ** 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 7,3 7,7 8,1 * 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 7,2 7,7 8,4 ** 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 7,1 7,4 7,7 * 22 11.03.10 1,5 1,5 1,5 Ö.D. 9 15.11.09 6,5 7,1 7,5 Ö.D. 23 20.03.10 1,5 2,0 2,3 Ö.D. 10 26.11.09 6,3 6,7 7,1 Ö.D. 24 26.03.10 1,5 2,0 2,3 Ö.D. 11 03.12.09 6,3 6,6 7,5 * 25 03.04.10 3,0 3,7 4,2 * 12 09.12.09 5,2 5,8 7,0 * 26 09.04.10 4,7 5,2 6,2 * 13 19.12.09 4,7 5,2 7,0 * 27 17.04.10 5,8 6,3 7,7 * 14 26.12.09 4,3 5,0 6,9 * Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.22. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Zoysia japonica: Bu türün gübreleme ile oluşan çim kalitesindeki değişimler Çizelge 4.14 ve Şekil 4.23 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı dönemde dinlenme dönemi içindeki gübreleme uygulamaları çim kalitesinde istatistiksel yönde önemli 60

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu Şekil 4.23 de görülmektedir. Z. japonica türü ve B. dactyloides türü ile dinlenmeye en erken başlayıp dinlenmeden en erken çıkmaya başlayan türlerdir. Çizelge 4.14. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,0 7,0 7,0 Ö.D. 15 03.01.10 2,0 2,0 2,4 Ö.D. 2 18.09 09 6,9 6,9 7,0 Ö.D. 16 09.01.10 1,6 1,8 2,1 Ö.D. 3 27.09.09 6,8 7,0 7,0 Ö.D. 17 17.01.10 1,0 1,1 1,2 Ö.D. 4 09.10.09 6,8 6,6 7,0 Ö.D. 18 25.01.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 5 18.10.09 6,9 7,1 7,3 * 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 7,0 7,1 7,1 Ö.D. 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 7,0 7,2 7,5 ** 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,9 7,1 7,2 Ö.D. 22 11.03.10 1,5 1,8 2,8 ** 9 15.11.09 6,6 6,9 7,3 * 23 20.03.10 2,1 2,9 3,8 ** 10 26.11.09 5,7 6,1 6,6 * 24 26.03.10 2,9 3,6 5,0 ** 11 03.12.09 4,8 5,3 6,0 Ö.D. 25 03.04.10 4,5 5,6 6,5 ** 12 09.12.09 3,3 3,9 4,6 Ö.D. 26 09.04.10 6,0 6,4 7,1 * 13 19.12.09 2,6 3,2 4,3 Ö.D. 27 17.04.10 6,0 6,4 7,1 * 14 26.12.09 2,0 2,3 3,1 Ö.D. Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.23. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 61

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Eremochloa ophiurioides: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.15 ve Şekil 4.24 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkmadığı ifade edilebilir. Çizelge 4.15. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 7,0 7,1 7,1 Ö.D. 15 03.01.10 2,2 2,5 3,0 Ö.D. 2 18.09 09 6,9 7,2 7,1 Ö.D. 16 09.01.10 2,0 2,3 2,3 Ö.D. 3 27.09.09 6,8 6,9 6,9 Ö.D. 17 17.01.10 1,3 1,5 1,7 Ö.D. 4 09.10.09 6,8 6,9 6,9 Ö.D. 18 25.01.10 1,0 1,2 1,5 * 5 18.10.09 6,9 6,9 7,1 Ö.D. 19 01.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 6 25.10.09 6,9 6,9 7,0 Ö.D. 20 18.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 7 01.11.09 6,7 7,1 7,0 Ö.D. 21 28.02.10 1,0 1,0 1,0 Ö.D. 8 07.11.09 6,7 6,9 6,9 Ö.D. 22 11.03.10 1,8 1,7 2,2 * 9 15.11.09 6,7 6,9 6,9 Ö.D. 23 20.03.10 2,3 2,8 3,3 Ö.D. 10 26.11.09 5,3 5,7 6,3 Ö.D. 24 26.03.10 3,5 3,2 3,8 Ö.D. 11 03.12.09 5,2 6,0 6,2 Ö.D. 25 03.04.10 5,3 4,7 5,0 Ö.D. 12 09.12.09 3,2 4,0 5,0 * 26 09.04.10 6,0 5,5 5,5 Ö.D. 13 19.12.09 2,8 4,0 4,3 * 27 17.04.10 6,5 6,3 6,6 Ö.D. 14 26.12.09 3,2 3,3 3,8 Ö.D. Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.24. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan kalite değişimleri 62

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ E. ophiurioides türünde kalitede uygulanan azot gübresinin çim renginde olduğu gibi kalitede de deneme süresince etkisiz olduğu görülmüştür. Emmons (2000) bu türün yüksek ph ve kireç nedeniyle kloroz görülebileceğini belirtmektedir Denemedeki uygulanan azot gübresinin diğer türlerde gösterdiği etkiyi göstermemesinin alanda kloroz görülmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Çeşitlere Göre Değerlendirme: Deneme süresi olan Eylül 2009 Nisan 2010 tarihleri arasında kullanılan çeşitler arasındaki kalite değerleri Çizelge 4.16. da, grafiği Şekil 4.25. de verilmiştir. Bütün çeşitlerde sıcaklıkların düşmesi ile sonbaharda kalite değerleri düşmüş ve ilkbaharda sıcaklıkların yükselmesi ile kalite değerleri artmıştır. C. dactylon türünün SWI-1045, SWI-1044, Princess 77 ve Riviera çeşitleri, Mohawk, NuMex Sahara, Sultan ve Blackjack çeşitlerine genel olarak daha göre daha yüksek kalite değerleri almışlardır. B. dactyloides çeşitleri diğer çeşitler oranla mavisi yeşil renkleri ve ince dokusu ile daha yüksek çim kalitesi değerleri almışlardır. Genel olarak Cody çeşidi en yüksek çim rengi değerini alırken SWI- 2000 çeşidi en düşük renk değerini almıştır. P. notatum türünün Pensocola çeşidi genel olarak Argentina çeşidine oranla daha yüksek çim rengi değerleri almıştır. Pensocola çeşidi don olayından en az etkilenen ve çim kalitesini azda olsa koruyan tek çeşit olmuştur. Z. japonica türünün çeşitleri olan Zenith ve Companion arasında çim kalitesi açısından istatiksel olarak bir fark görülmese de Zenith çeşidi Companion çeşidinden daha yüksek çim kalitesi değerleri almıştır. Çeşitler üzerinde uygulanan azot gübresinin etkisinin çim kalitesi üzerine istatiksel olarak türlerine benzer bir etkisi olduğu görülmüştür. 63

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 64

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 65

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: 1=dormansi, 6=kabul edilebilir, 9=ideal Şekil 4.25. Sıcak iklim çim çeşitlerinin çim kalitesi değişimi grafiği 66

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 4.3. Yeşil Çimle Kaplı Alan Oranı (%) Üç farklı gübrelemenin (kontrol, eylül, eylül+ekim) denemede ele alınan sıcak iklim çimlerine etkisinin değerlendirilmesi genel olarak, türlere ve çeşitlere göre olmak üzere üç şekilde ele alınmıştır. Genel Değerlendirme: Sıcak iklim çimlerine yapılan üç farklı gübreleme uygulamasının tür ve çeşitler dikkate alınmaksızın genel etkisi Çizelge 4.17 ile Şekil 4.26 da verilmiştir. Çizelge 4.17 ve Şekil 4.26 incelendiğinde genel anlamda gübre uygulamalarının sıcak iklim çimlerinin dinlenme dönemindeki yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine etkili olmadığı, ancak dinlenme önce ve dinlenme sonrası eşil çimle kaplı alan oranını artırdığı görülmektedir. İki azot uygulamasının dinlenme çıkışı olan ilkbaharda da etkisini sürdürdüğü görülmektedir. İstatistiksel olarak ise deneme başlangıcından kasım ayı ortalarına kadar diğer tüm gözlem tarihlerinde farklı gübreleme uygulamaları arasında 0.05 düzeyinde önemli farklılıklar bulunmaktadır. Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.26. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine etkisi 67

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.17. Gübrelemenin sıcak iklim çimlerinde çim rengi üzerine etkisi Gübreleme Uygulamaları Sıra Tarihler Eylül+Ekim Eylül Kontrol Önemlilik 1 07.09.2009 z 100 a 100 a 100 a Ö.D. 2 18.09 2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 3 27.09.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 4 09.10.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 5 18.10.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 6 25.10.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 7 01.11.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 8 07.11.2009 100 a 100 a 100 a Ö.D. 9 15.11.2009 93 a 86 ab 80 b ** 10 26.11.2009 81 a 67 b 63 b ** 11 03.12.2009 74 a 62 b 58 b ** 12 09.12.2009 58 a 42 b 41 b ** 13 19.12.2009 51 a 36 b 34 b ** 14 26.12.2009 40 a 28 b 28 b ** 15 03.01.2010 40 a 28 b 28 b ** 16 09.01.2010 32 a 23 b 21 b ** 17 17.01.2010 27 a 18 b 17 b ** 18 25.01.2010 27 a 16 b 13 c ** 19 01.02.2010 5 a 3 ab 3 b ** 20 18.02.2010 3 a 2 b 1 c ** 21 28.02.2010 5 a 2 b 2 b ** 22 11.03.2010 29 a 21 b 17 b ** 23 20.03.010 47 a 40 b 33 c ** 24 26.03.2010 67 a 50 b 43 c ** 25 03.04.2010 83 a 71 b 68 b ** 26 09.04.2010 92 a 84 b 84 b ** 27 17.04.2010 93 a 88 b 86 b ** Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,** : Önemli değil, % 1 alfa düzeyinde önemli. z : Duncan testine göre %5 önem düzeyinde farklı ortalamalar ayrı harflerle gösterilmiştir. Her tarih kendi içinde istatistik analize tabi tutulmuştur. Türlere Göre Değerlendirme: Farklı gübreleme uygulamalarının denemede kullanılan sıcak iklim çim türleri ile oluşturulan parsellerde yeşil çimle kaplı alan oranı etkisi türler bazında aşağıdaki gibi değerlendirilmiştir. Tüm gözlem tarihlerinde elde edilen renk verileri dikkate alındığında, türlerin deneme süresince gösterdiği yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Şekil 4.27 de görülmektedir. Şekilde türlerin genel anlamda birbirinden farklılıkları görülmektedir. Genel olarak türler birbiri ile karşılaştırıldığında P. notatum türünün diğer türlere 68

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ göre farklılık gösterdiği izlenmektedir. Bu tür dinlenme dönemine girmeden önce diğer türlere göre daha yüksek yeşil çimle kaplı alan oranı göstermekte ve erken dönemde dinlenmeden çıkarak yeşil çimle kaplı alan oranı hızla artmaktadır. B. dactyloides türü eylül, ekim ve kasım ayı ortalarına kadar türler gibi herhangi bir yeşil çimle kaplı alan oranında bir düşüş göstermemiştir. Fakat bu tarihten sonra sıcaklıkların düşmesiyle birlikte en erken dormansiye girerek yeşil çimle kaplı alan oranı düşen türdür. İlkbaharda da diğer türlere göre en erken dormansiden çıkan ve yeşil çimle kaplı alan oranı artan türdür (Şekil 4.2). C. dactylon türü kasım ayı ortalarından başlayarak yeşil çimle kaplı alan oranı düşmeye başlamıştır. Ocak ayındaki don olayına kadar düşmeye devam etmiştir ve dondan sonra tamamen yeşil çimle kaplı alan oranı 0 değerini almıştır. İlkbaharda mart ayı başlangıcında dormansiden çıkmaya başlamıştır. Diğer türlere oranla yeşil çimle kaplı alan oranı artışı daha yavaş olmuştur (Şekil 4.3). P. vaginatum türü sonbaharda en yüksek yeşil çimle kaplı alan oranı sahip bulunmuştur. Aralık ve ocak ayı sonlarına kadar yeşil çimle kaplı alan oranında azalma devam etmiştir. Ocak ayı sonunda görülen don olayından sonra tüm yeşilliğini kaybetmiştir. İlkbaharda yeşil çimle kaplı alan oranı artışının yavaş olduğu gözlemiştir (Şekil 4.4). Z. japonica türü yine B. dactyloides türü gibi sonbaharda dormansiye erken girmiştir. Don olayına kadar büyük ölçüde yeşil çimle kaplı alan oranı % 1,4 kadar düşmüştür. Bununla birlikte ilkbaharda da dormansiden B. dactyloides ile birlikte en erken yeşillenerek yeşil çimle kaplı alan oranı en hızlı yükselen tür olmuştur (Şekil 4.5). E. ophiurioides türü sonbaharda kasım Ocak ayı sonundaki don olmadan önce büyük ölçüde dormansiye girmiştir. İlkbaharda yeşil çimle kaplı alan oranı B. dactyloides türü ile en hızlı artan türdür. (Şekil 4.6). P. notatum türü kasım ayı ortasından sonra yeşil çimle kaplı alan oranı azalmıştır. Fakat kış aylarında don olayına rağmen dormansiye tamamen girmemesinden dolayı en yüksek yeşil çimle kaplı alan oranı değerlerini almıştır (Şekil 4.7). 69

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.27. Türlerin deneme süresince gösterdikleri yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Cynodon dactylon: Bu türün gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çizelge 4.18 ve Şekil 4.28 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Çizelge 4.18. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 33 31 47 Ö.D. 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 24 25 38 * 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 21 20 35 ** 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 16 19 39 Ö.D. 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 2 3 4 Ö.D. 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 0 1 0 Ö.D. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 1 2 3 Ö.D. 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 5 6 7 Ö.D. 9 15.11.09 77 79 88 Ö.D. 23 20.03.10 16 19 23 ** 10 26.11.09 68 65 82 * 24 26.03.10 25 30 53 ** 11 03.12.09 61 59 73 Ö.D. 25 03.04.10 59 56 72 * 12 09.12.09 47 40 63 * 26 09.04.10 72 69 84 ** 13 19.12.09 40 38 58 Ö.D. 27 17.04.10 74 76 85 * 14 26.12.09 33 31 47 Ö.D. Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli. 70

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.28. Cynodon dactylon türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı döneme kadar(15 Kasım 2009) ve dinlenme dönemi içinde (03, 19,26 Aralık 2009, 3 Ocak ve 25 Ocak -11 Mart 2010 arası) gübreleme uygulamaları, yeşil çimle kaplı alan oranına istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre renkte olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 28 de de açıklıkla izlenebilmektedir. Denemede veri alma işlemi sonlandırıldığında C. dactylon türü tamamen alanda yeşillenme olayını tamamlamamıştır. Deneme kullanılan diğer sıcak iklim çimlerine oranla en geç dormansiden çıkan türdür. Buchloë dactyloides: Bu türün gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çizelge 4.19 ve Şekil 4.29 da verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir.. Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı döneme kadar(07 Kasım 2009), dinlenme dönemi içinde (09 Ocak - 25 Şubat 2010 arası) ve dinlenmeden tamamen çıktığı dönemden sonra (03 Nisan 2010) gübreleme uygulamaları çim yeşil çimle kaplı alan oranında istatistiksel yönde 71

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre yeşillenme oranında olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.görülmektedir. Çizelge 4.19. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 6 8 10 * 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 5 5 5 Ö.D. 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 0 1 0 Ö.D. 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 0 0 0 Ö.D. 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 0 0 0 Ö.D. 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 0 0 0 Ö.D. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 0 0 1 Ö.D. 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 30 39 53 ** 9 15.11.09 80 88 94 * 23 20.03.10 51 63 70 * 10 26.11.09 48 63 78 ** 24 26.03.10 65 75 85 * 11 03.12.09 43 53 69 ** 25 03.04.10 82 87 98 Ö.D. 12 09.12.09 19 26 36 ** 26 09.04.10 100 100 100 Ö.D. 13 19.12.09 7 13 18 ** 27 17.04.10 100 100 100 Ö.D. 14 26.12.09 6 8 10 * Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.29. Buchloë dactyloides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 72

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Paspalum notatum: Bu türün gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çizelge 4.19 ve Şekil 4.29 da verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Çizelge 4.20. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 62 67 79 * 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 55 60 79 ** 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 54 60 77 ** 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 51 61 70 * 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 21 22 31 ** 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 8 18 29 **. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 10 15 30 * 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 45 43 52 Ö.D. 9 15.11.09 90 96 99 * 23 20.03.10 61 62 71 * 10 26.11.09 85 90 90 * 24 26.03.10 73 72 88 Ö.D. 11 03.12.09 89 90 90 Ö.D. 25 03.04.10 78 85 91 Ö.D. 12 09.12.09 73 80 87 Ö.D. 26 09.04.10 96 98 100 Ö.D. 13 19.12.09 75 81 89 Ö.D. 27 17.04.10 98 100 100 Ö.D. 14 26.12.09 62 67 79 * Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.30. Paspalum notatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 73

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı döneme kadar(07 Kasım 2009), dinlenme dönemi girişinde (03, 09 ve19 Aralık 2009) ve dinlenmeden çıkmaya başladığı dönemden sonra (26 Mart 2010) gübreleme uygulamaları yeşil çimle kaplı alan oranına istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre yeşil çimle kaplı alan oranında olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.29 da görülmektedir. Genel olarak uygulanan azot gübresinin sonbahar ve ilkbaharda, kış dönemine göre daha az etkili olduğu görülmektedir. Denemede ki diğer türler tamamen dormansiye girmelerine rağmen bu tür girmemiştir. Paspalum vaginatum: Bu türün gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çizelge 4.19 ve Şekil 4.29 da verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı döneme kadar(07 Kasım 2009), dinlenme döneminde ve çıkışında (25 Ocak -03 Nisan 2010 arası) gübreleme uygulamaları yeşil çimle kaplı alan oranına istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Çizelge 4.21. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 55 60 80 * 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 35 43 72 ** 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 37 43 60 * 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 20 33 50 Ö.D. 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 0 0 3 Ö.D. 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 0 0 0 Ö.D. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 1 1 3 Ö.D. 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 5 7 10 Ö.D. 9 15.11.09 90 95 100 * 23 20.03.10 13 25 28 Ö.D. 10 26.11.09 72 77 92 ** 24 26.03.10 15 28 40 Ö.D. 11 03.12.09 72 73 90 * 25 03.04.10 43 55 58 Ö.D. 12 09.12.09 65 68 88 * 26 09.04.10 72 75 88 * 13 19.12.09 57 62 88 * 27 17.04.10 77 85 100 * 14 26.12.09 55 60 80 * Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli 74

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.31. Paspalum vaginatum türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre yeşil çimle kaplı alan oranında olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.29 da görülmektedir. Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 17 Nisanda henüz yeşil çimle kaplı alan oranı bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak %100 yeşil çimle kaplı alan oranına ulaşmışlardır. Zoysia japonica: Bu türün gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çizelge 4.22 ve Şekil 4.32 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkardığı ifade edilebilir. Bitkinin dinlenmeye girmeye başladığı döneme kadar(07 Kasım 2009), dinlenme döneminde ve başlangıcında (26 Aralık 2009 28 Şubat 2010 arası) gübreleme uygulamaları yeşil çimle kaplı alan oranına istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkarmamıştır. Genel olarak Eylül ve Ekim aylarında iki kez azot gübrelemesinin kontrol bitkilerine göre yeşil çimle kaplı alan oranında olumlu yönde etkilere neden olduğu; bu uygulamanın 75

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ yapıldığı parsellerdeki bitkilerin daha geç dinlenmeye girdiği ve daha erken dinlenmeden çıktığı Şekil 4.32 de de açıklıkla izlenebilmektedir. Çizelge 4.22. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 20 19 35 Ö.D. 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 11 13 18 Ö.D. 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 5 7 7 Ö.D. 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 0 2 3 Ö.D. 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 0 0 0 Ö.D. 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 0 0 0 Ö.D. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 0 0 0 Ö.D. 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 9 16 43 * 9 15.11.09 80 92 100 ** 23 20.03.10 32 48 62 * 10 26.11.09 58 67 85 ** 24 26.03.10 39 55 79 * 11 03.12.09 49 63 68 * 25 03.04.10 67 79 94 * 12 09.12.09 34 44 58 * 26 09.04.10 87 92 100 ** 13 19.12.09 27 35 48 * 27 17.04.10 88 94 100 * 14 26.12.09 20 19 35 Ö.D. Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.32. Zoysia japonica türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri 76

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Diğer uygulamalar denemenin sonlandırıldığı 09 Nisanda henüz yeşil çimle kaplı alan oranı bakımından istenilen düzeye gelmemişken, iki kez azot gübresi uygulaması yapılan parsellerdeki bitkiler dinlenmeden çıkarak %100 yeşil çimle kaplı alan oranına ulaşmışlardır. Eremochloa ophiurioides: Bu türün gübreleme ile oluşan çim rengindeki değişimler Çizelge 4.23 ve Şekil 4.33 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde Eylül + Ekimde uygulanan azot gübresi yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine daha yüksek değerler alsa da gübreleme uygulamalarını deneme süresince belirli tarihler dışında istatistiksel yönde önemli farklılık ortaya çıkmadığı görülmüştür. E. ophiurioides türünde görülen kloroz bu türün delişmesini yavaşlattığı ve beklenen oranda ilkbaharda yeşillenmediği düşünülmektedir. Schmidt (Tarihsiz) in yaptığı çalışmalarda da belirttiği gibi bu tür ile çalışma yapılır iken demir gübresi de kullanılmalıdır. Çizelge 4.23. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik Sıra Tarih Gübre Uygulamaları Önemlilik K E E+E K E E+E 1 07.09.09 100 100 100 15 03.01.10 37 37 45 Ö.D. 2 18.09 09 100 100 100 16 09.01.10 20 25 25 Ö.D. 3 27.09.09 100 100 100 17 17.01.10 10 13 18 Ö.D. 4 09.10.09 100 100 100 18 25.01.10 0 7 10 Ö.D. 5 18.10.09 100 100 100 19 01.02.10 0 0 0 Ö.D. 6 25.10.09 100 100 100 20 18.02.10 0 0 0 Ö.D. 7 01.11.09 100 100 100 21 28.02.10 4 2 3 Ö.D. 8 07.11.09 100 100 100 22 11.03.10 35 30 47 Ö.D. 9 15.11.09 82 95 95 * 23 20.03.10 50 60 65 Ö.D. 10 26.11.09 60 70 72 Ö.D. 24 26.03.10 68 58 72 Ö.D. 11 03.12.09 65 73 77 * 25 03.04.10 83 78 88 Ö.D. 12 09.12.09 32 52 57 ** 26 09.04.10 97 95 100 Ö.D. 13 19.12.09 37 47 55 * 27 17.04.10 100 100 100 Ö.D. 14 26.12.09 37 37 45 Ö.D. Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Ö.D.,*,** : Önemli değil ve sırasıyla % 5 ve % 1 alfa düzeyinde önemli 77

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.33. Eremochloa ophiurioides türünde gübreleme ile oluşan yeşil çimle kaplı alan oranı değişimleri Çeşitlere Göre Değerlendirme: Deneme süresi olan Eylül 2009 Nisan 2010 tarihleri arasında kullanılan çeşitler arasındaki yeşil çimle kaplı alan oranı değerleri Çizelge 4.12. de, grafiği Şekil 4.34. te verilmiştir. Bütün çeşitlerde sıcaklıkların düşmesi ile sonbaharda yeşil çimle kaplı alan oranı düşmüş ve ilkbaharda sıcaklıkların yükselmesi ile yeşil çimle kaplı alan oranı artmıştır. C. dactylon türünün SWI-1045, SWI-1044 ve Princess 77 çeşitleri sonbaharda, Riviera, Mohawk, NuMex Sahara, Sultan ve Blackjack çeşitlerine göre genel olarak daha yüksek yeşil çimle kaplı alan oranı almışlardır. Riviera çeşidi ilkbaharda diğer C. dactylon çeşitlerine göre daha erken dormansiden çıkmıştır. B. dactyloides çeşitleri diğer çeşitler oranla sonbaharda daha erken dormansiye girmiş ve yeşil çimle kaplı alan oranı en hızlı düşen çeşitlerdir. İlkbaharda ise dormansiden en önce çıkan ve yeşil çimle kaplı alan oranı en hılı yükselen çeşitlerdir. P. notatum türünün Pensocola çeşidi don olayından en az etkilenenen ve yeşil çimle kaplı alan oranı azda olsa koruyan tek çeşit olmuştur. Z. japonica türünün çeşitleri olan Zenith ve Companion arasında yeşil çimle kaplı alan oranı açısından istatiksel olarak bir fark görülmese de Zenith çeşidi Companion çeşidinden daha yüksek yeşil çimle kaplı alan oranı değerleri almıştır. Çeşitler üzerinde uygulanan N gübresinin etkisinin yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine istatiksel olarak türlerine benzer bir etkisi olduğu görülmüştür. 78

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 79

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 80

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Skala Değerleri: %0: hiç yeşil sürgün yok, %100: bütün parsel yeşil sürgün ile kaplı Şekil 4.34. Sıcak iklim çim çeşitlerinin yeşil çimle kaplı alan oranlarının (%) mevsimsel değişimi 81

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Deneme süresince alandaki sıcak ilim çimlerinin renk, kalite ve yeşil çimle kaplı alan oranlarının değişimlerinin görünümü sonbahardaki Şekil 4.35 de, kış mevsimindeki Şekil 4.36 da ve ilkbahardaki Şekil 4.37 de verilmiştir. Şekillerde görüldüğü gibi sıcaklık değişimine paralel olarak renk, kalite ve yeşil çimle kaplı alan oranının değiştiği görülmektedir. Şekillerdeki fotoğraflarda tekerrür 1 en önde gelecek şekilde çekilmiştir. Şekillerde uygulanan N gübresinin etkileri görülmektedir. Şekil 4.37 de E. ophiurioides ve P.notatum türlerinde ilkbaharda dormansiden çıkışında gözlenen kloroz olayı görülmektedir. Bu kloroz olayı ilkbaharda bu iki türde renk ve kalite değerlerinde düşmelere neden olmuştur. Kontrol Eylül + Ekim Eylül 24 Eylül 2009 07 Ekim 2009 25 Ekim 25 Ekim 2009 Şekil 4.35. Sonbaharda deneme alanı ve gübre uygulamaları 82

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 09 Aralık 2009 25 Aralık 2009 09 Ocak 2010 27 Ocak 2010 18 Şubat 2010 Şekil 4.36. Kış mevsiminde deneme alanı 83

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 10 Mart 2010 10 Nisan 2010 E. ophiurioides P. notatum 22 Mart 2010 Şekil 4.37. İlkbaharda deneme alanı 22 Nisan 2010 06 Mayıs 2010 84

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 4.4. Birim Alandaki Sürgün Sayısı (adet/m 2 ) 10 cm çapındaki toprak blok çıkarma aleti ile parseldeki sürgün sayıları Kasım ayının ilk haftasında ve nisan ayının üçüncü haftasında sayılmıştır (Şekil 4.38.). Farklı tarihlerde verilen sonbahar N gübresinin bazı sıcak iklim çimleri üzerindeki sürgün sayısına etkisi Çizelge 4.25. de verilmiştir. Çizelgede görüldüğü gibi sonbaharda verilen N gübresinin istatistiksel olarak bir etkisi görülmemektedir. Fakat ilkbaharda eylül ayında verilen N gübresinin kontrole göre, eylül + ekim ayında verilen N gübresinin eylül ayında verilen N gübresi ve kontrole göre daha yüksek sürgün sayılarına sahip olduğu görülmektedir. Çizelge 4.25. Gübre dozlarının sürgün sayısına etkisi Gübreleme Eylül + Ekim Eylül Kontrol Önemlilik zamanı Tarih Kasım 2009 z 9378.2 a 8728.8 a 8204.4 a Ö.D. Nisan 2010 z 8590.5 a 7688.9 ba 7016.0 ab ** Ö.D.,** : Önemli değil, % 1 alfa düzeyinde önemli. z : Duncan testine göre %5 önem düzeyinde farklı ortalamalar ayrı harflerle gösterilmiştir. Her tarih kendi içinde istatistik analize tabi tutulmuştur. Çizelge 4.26. da sürgün sayısının türler ve çeşitlere göre durumu verilmiştir. B. dactyloides, Z. japonica ve P. vaginatum tür ve çeşitleri diğer tür ve çeşitlere oranla daha yüksek sürgün sayısı içermektedirler. Türler içindeki Kasım 2009 da ki sürgün sayısının Nisan 2010 da ki sürgün sayısına oranla daha yüksek olduğu gözleniştir. Çizelge 4.27 de sonbaharda farklı tarihlerde uygulanan N gübresinin türler üzerine etkisi görülmektedir. Uygulanan N gübresinin Kasım 2009 da istatiksel olarak önemli olmadığı görülmektedir. Nisan 2010 da ise sadece B. Dactyloides ve Z. Japonica türlerinde % 5 seviyesinde önemli olduğu bulunmuştur. Şekil 4.38. de parsellerden çim bloğu çıkarma işlemi görülmektedir. 85

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.26. Sürgün sayısının türler ve çeşitlere göre durumu Türler Kasım z Nisan z Çeşitler Kasım z Nisan z C. dactylon 6523.4 c 4603.9 b Princess 77 9349.1c 6473.1f SWI-1045 7836.9c 6084.3f SWI-1044 8225.7c 5688.6f Riviera 9292.6c 6126.9f Sahara 4459.1d 3215.4g Blackjack 4388.6d 3038.6g Sultan 4056.2d 3116.2g Mohawk 4579.1d 3088.1g B. dactyloides 12353.6 ab 12204.4 a Cody 11999.2b 12578.8bcd Texoka 12514.9ab 11808.6cde Bison 12296.0b 12161.8bcde Bowie 12119.3b 11688.3de SWI-2000 13009.8ab 12953.2bc P. notatum 4204.7 d 3628.8 b Argentine 4452.0d 3208.4g Pensocola 3957.3d 4049.1g Z. japonica 13617.9 a 12708.7 a Zenith 14076.8 a 14126.1a Companion 12847.2ab 11066.4e P. vaginatum 11561.1 b 13073.4 a E. ophiurioides 5618.0 cd 3992.6 b Seaspray 11561.1b 13073.4ab Tifblair 5618.0d 3992.6g Önemlilik ** ** ** ** ** : % 1 alfa düzeyinde önemli. z : Duncan testine göre %5 önem düzeyinde farklı ortalamalar ayrı harflerle gösterilmiştir. Her tarih kendi içinde istatistik analize tabi tutulmuştur. 86

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ Çizelge 4.27. Gübreleme zamanının türler üzerindeki sürgün sayısına etkisi Türler Gübreleme tarihi Kasım 2009 Önemlilik Nisan 2010 Önemlilik C. dactylon Kontrol 6105.6 Ö.D. 4149.7 Eylül 6375.9 4921.0 Eylül + Ekim 7088.8 4740.8 Ö.D. B. dactyloides Kontrol 11558.3 Ö.D. 11689.6 * Eylül 12585.8 11437.6 Eylül + Ekim 12847.1 13487.5 P. notatum Kontrol 4081.0 Ö.D. 3286.0 Ö.D. Eylül 4314.0 3890.3 Eylül + Ekim 4219.0 3710.0 Z. japonica Kontrol 12666.8 Ö.D. 10356.0 * Eylül 12958.5 12435.6 Eylül + Ekim 15253.5 15412.5 P. vaginatum Kontrol 10367.0 Ö.D. 10791.0 Ö.D. Eylül 11405.6 13038.0 Eylül + Ekim 12910.6 15391.3 E. ophiurioides Kontrol 5384.6 Ö.D. 3582.6 Ö.D. Eylül 6084.3 4176.3 Eylül + Ekim 5385.0 4218.6 Ö.D.,** : Önemli değil, % 1 alfa düzeyinde önemli. Şekil 4.38. Sürgün sayımı işlemi 87

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA Ercan GÜRBÜZ 88

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ 5. SONUÇ VE ÖNERİLER Sıcak iklim çim türlerinin kullanıldığı ve kış sıcaklığının 7 o C nin altına düştüğü alanlarda fizyolojileri gereği sıcak iklim çimlerinin dinlenme dönemine girerek yeşil renklerini kaybetmeleri önemli bir sorun olarak görülmektedir. Genel olarak yeşil renkle özdeşleştirilen çim alanların sararması kabul edilememektedir. Bu nedenle sıcak iklim çimlerinin çim alanlarda kullanıldığı bölgelerde kış döneminde çim alanın yeşil rengini muhafaza etmesi için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalar içinde dinlenme dönemine girmeden önce yapılan gübreleme uygulamaları da bulunmaktadır. Ülkemiz koşullarında genel olarak bu uygulamalar yapılmamaktadır. Bunun yerine kış döneminde de yeşil kalan serin iklim çimlerinin kullanımı artış göstermektedir. Böylece sıcak iklim çimlerinin çim alanlarda kullanımının olumlu yönleri göz ardı edilmektedir. Genel olarak sıcak iklim çimlerinin alana uyumunun daha çabuk ve kolay olması, olumsuz çevre koşulları ve özellikle kuraklığa daha fazla dayanabilir olması, üzerinde basılma ve diğer eylemler için uygunlukları bu çimlerle kurulu alanların daha fazla olması gerektiği sonucunu doğurmaktadır. Değişen çevre koşulları ve özellikle temiz su kaynaklarının giderek azalması kurağa dayanıklı ve uyumu daha kolay olan bu çim türlerinin kullanımını kaçınılmaz kılacaktır. Ancak dinlenme dönemlerindeki yeşil renk kaybının ortadan kaldırılması veya çok daha kısa sürelerde dinlenmeye giren türlerin piyasaya girmesi konusunda çalışmaların artması gerekecektir. Bu çalışma da bu olumsuzluğu ortadan kaldırabileceği düşünülen sonbahar döneminde bir (eylül) ve iki (eylül ve ekim) kez yapılan azot gübrelemesinin seçilen 6 sıcak iklim çim türüne ait 19 çeşit üzerindeki etkileri belirlenmiştir. Bu etkiler aşağıdaki gibi özetlenebilir. Çim Rengi: Yapılan çalışmada çim rengi üzerine etkileri Şekil 5.1 de özetlenmiştir. Şekilde de görüldüğü üzere sonbaharda iki kez (eylül ve ekim) yapılan azot gübrelemesinin renk yönünden olumlu etkileri Cynodon dactylon SW 1045, SW 1044 ve Princess 77, Paspalum notatum Argentine ve Paspalum notatum Pensocola çeşitlerinde görülmüştür. Ancak tüm türlerde kontrole göre bir (eylül) ve iki kez yapılan azot gübrelemesinin renkte olumlu etkisi olmuştur. 89

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ Tür C. d. Z. J. B. d. E.o.. P. n. P. v. Çeşit Blackj. Prin.77 SWI- 1044 Sahara Sultan SWI- 1045 Riviera Moha. Zenith Comp. Texoka Cody SWI- 2000 Bison Bowie Tifblair Argen. Penso. Seasp. Gübre Uy. 07.09.09 18.09.09 27.09.09 09.10.09 18.10.09 25.10.09 01.11.09 07.11.09 15.11.09 26.11.09 03.12.09 Veri Tarihleri 09.12.09 19.12.09 K 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 4 3 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 4 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 4 5 2 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 4 4 3 2 2 2 1 1 1 2 2 4 5 6 6 K 8 8 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 6 6 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 6 5 4 4 3 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 6 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 7 6 6 6 5 5 4 1 1 1 2 2 3 5 7 7 K 8 8 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 4 3 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 8 8 8 8 8 7 7 7 7 6 6 4 4 3 3 3 3 2 1 1 1 2 2 2 4 4 5 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 7 6 6 5 5 5 4 1 1 1 2 2 3 5 6 7 K 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 4 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 3 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 4 4 2 7 7 7 7 8 8 7 7 7 6 6 6 4 4 3 2 2 2 1 1 1 2 2 4 5 6 6 K 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 5 4 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 3 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 4 5 2 7 7 7 7 8 8 8 7 6 6 6 5 4 3 3 2 2 2 1 1 1 2 2 4 5 6 6 K 8 8 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 5 5 6 1 8 8 8 8 8 7 7 7 7 6 6 4 4 4 4 3 3 3 1 1 1 2 2 2 4 5 6 2 8 8 8 8 9 9 9 8 8 7 7 7 7 6 6 6 6 5 1 1 1 2 2 4 5 7 7 K 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 3 2 2 2 2 1 1 1 1 1 2 2 3 4 5 6 1 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 4 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 5 6 6 2 7 7 7 7 8 8 8 7 7 7 6 6 4 3 3 2 2 2 1 1 1 2 2 4 5 6 7 K 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 3 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 4 5 1 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 4 4 5 2 7 7 7 7 8 8 8 7 7 7 6 5 4 4 3 2 2 2 1 1 1 2 2 3 5 6 6 K 6 6 7 7 7 7 7 7 6 5 4 3 2 2 2 2 1 1 1 1 1 2 2 3 5 6 6 1 6 6 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 3 3 2 2 1 1 1 1 1 2 4 4 6 7 7 2 6 6 7 7 7 7 8 7 7 6 6 5 4 3 2 2 1 1 1 1 1 3 4 5 7 7 7 K 6 6 7 7 7 7 7 7 6 5 4 3 2 2 2 2 1 1 1 1 1 2 2 3 5 6 6 1 6 6 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 2 2 2 2 1 1 1 1 1 2 3 3 6 7 7 2 6 6 7 7 7 7 8 7 7 6 6 4 4 3 2 2 1 1 1 1 1 3 4 5 7 7 7 K 8 8 7 7 7 7 7 7 6 5 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 6 7 8 7 1 8 8 8 8 8 8 8 8 7 5 5 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 6 7 8 8 2 8 8 8 8 8 8 9 8 7 7 6 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 6 7 8 9 9 K 8 8 8 7 7 7 7 7 6 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 8 8 8 8 7 5 5 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 6 7 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 8 8 7 6 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 6 7 8 9 8 K 8 8 7 7 7 7 7 6 6 4 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 6 6 8 7 2 8 8 8 8 8 8 8 8 8 6 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 8 8 8 K 8 8 8 7 7 7 7 7 6 5 4 3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 7 8 7 1 8 8 8 8 8 8 8 8 7 6 5 3 2 2 1 1 1 1 1 1 1 3 6 6 7 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 6 6 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 6 7 8 9 8 K 8 8 7 7 7 7 7 7 6 4 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 8 1 8 8 8 8 8 8 8 8 7 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 6 6 7 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 6 6 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 4 6 7 8 8 8 K 6 6 7 7 7 7 7 7 6 5 5 4 3 3 2 2 1 1 1 1 1 2 3 3 5 5 5 1 6 6 7 7 7 7 6 6 6 5 6 4 4 3 3 2 2 1 1 1 1 2 3 3 5 5 5 2 6 6 7 7 7 7 7 6 6 6 6 5 5 4 3 3 2 2 1 1 1 2 3 3 5 5 5 K 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 4 4 3 3 3 1 1 1 2 3 4 5 6 6 1 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 5 5 4 4 3 1 1 1 2 3 4 6 6 6 2 6 6 6 6 6 7 7 6 6 6 6 6 6 7 6 6 5 5 1 1 1 3 5 5 6 6 7 K 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 3 3 3 3 2 2 2 2 2 3 4 5 6 6 1 6 6 6 6 6 6 7 6 6 6 6 5 5 4 4 4 4 3 2 2 2 3 4 5 6 6 6 2 6 6 6 6 7 7 7 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 3 4 4 3 5 5 6 6 6 K 6 6 6 6 7 7 7 6 6 6 6 4 4 4 3 3 3 2 1 1 1 2 2 2 3 5 5 1 6 7 7 7 7 7 7 6 6 6 6 5 5 4 4 4 3 2 1 1 1 2 2 2 4 5 6 2 6 7 7 7 8 8 7 7 7 6 7 6 6 6 6 5 5 3 1 1 1 2 2 3 4 6 7 Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil :Çok iyi(7-9) :İyi(5-6) :Kötü(3-4) :Çok kötü(1-2) Şekil 5.1. Sıcak İklim Çim Tür ve Çeşitlerinin Rengine N Gübrelemesinin Etkisi 26.12.09 03.01.10 09.01.10 17.01.10 25.01.10 01.02.10 18.02.10 28.02.10 11.03.10 20.03.10 26.03.10 03.04.10 09.04.10 17.04.10 90

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ İlkbaharda bitkinin dinlenmeden çıkması ile Buchloë dactyloides ve Zoysia japonica türlerinde iki kez azot uygulamasında renk artışı diğer türlere oranla daha hızlı olmuştur. Çim Kalitesi: Yapılan çalışmada çim kalitesi üzerine etkileri Şekil 5.2 de özetlenmiştir. Şekilde de görüldüğü üzere sonbaharda iki kez (eylül ve ekim) yapılan azot gübrelemesinin kalite yönünden olumlu etkileri Cynodon dactylon SW 1045, SW 1044 ve Princess 77,Paspalum notatum Argentine, Pensocola ve Paspalum vajinatum Seaspray çeşitlerinde görülmüştür. Ancak tüm türlerde kontrole göre bir (eylül) ve iki kez yapılan azot gübrelemesinin renkte olumlu etkisi olmuştur. İlkbaharda bitkinin dinlenmeden çıkması ile Buchloë dactyloides ve Zoysia japonica türlerinde iki kez azot uygulamasında kalite artışı diğer türlere oranla daha yüksek olmuştur. Yeşil Çimle Kaplı Alan Oranı: Yapılan çalışmada yeşil çimle kaplı alan oranı üzerine etkileri Şekil 5.3 de özetlenmiştir. Şekilde de görüldüğü üzere sonbaharda iki kez (eylül ve ekim) yapılan azot gübrelemesinin yeşil çimle kaplı alan oranı yönünden olumlu etkileri Cynodon dactylon SW 1045, SW 1044 ve Princess 77,Paspalum notatum Argentine, Pensocola ve Paspalum vajinatum Seaspray çeşitlerinde görülmüştür. Ancak tüm türlerde kontrole göre bir (eylül) ve iki kez yapılan azot gübrelemesinin yeşil çimle kaplı alan oranında olumlu etkisi olmuştur. İlkbaharda bitkinin dinlenmeden çıkması ile Buchloë dactyloides, Zoysia japonica ve Paspalum notatum türlerinde iki kez azot uygulamasında yeşillenme oranı artışı diğer türlere oranla daha yüksek olmuştur. Sürgün Sayısı: Yapılan çalışmada sürgün sayısı üzerine etkileri Şekil 5.4 de özetlenmiştir. Şekilde de görüldüğü üzere kasım ayında uygulanan azot gübresinin olumlu etkileri görülmektedir. Nisan ayında ise sadece Buchloë dactyloides ve Zoysia japonica türlerinde uygulanan azot gübresinin sürgün sayısı üzerine olumlu etkisi görülmektedir. 91

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ Tür C. d. Z. J. B. d. E.o.. P. n. P. v. Çeşit Blackj. Prin.77 SWI- 1044 Sahara Sultan SWI- 1045 Riviera Moha. Zenith Comp. Texoka Cody SWI- 2000 Bison Bowie Tifblair Argen. Penso. Seasp. Gübre Uy. 07.09.200 18.09.200 27.09.200 09.10.200 18.10.200 25.10.200 01.11.200 07.11.200 15.11.200 26.11.200 03.12.200 Veri Tarihleri 09.12.200 19.12.200 K 7 7 7 6 7 6 6 6 6 5 4 4 2 2 2 2 2 1 1 1 1 2 2 2 3 4 4 1 7 7 7 7 7 6 6 6 5 5 4 3 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 3 3 4 2 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 4 5 6 K 8 7 7 7 7 7 7 7 7 6 7 5 5 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 6 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 6 5 4 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 2 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 6 6 5 5 4 1 1 1 2 2 3 5 6 7 K 8 8 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 4 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 7 8 8 7 7 7 7 7 7 6 6 4 4 3 3 3 3 2 1 1 1 2 2 2 4 4 5 2 8 8 8 8 8 8 8 7 8 7 7 6 6 5 6 5 5 4 1 1 1 2 2 3 5 6 6 K 7 7 7 7 6 6 6 7 6 5 4 3 3 2 2 2 2 1 1 1 1 2 2 2 4 5 5 1 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 3 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 3 4 4 2 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 4 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 4 5 6 K 7 7 7 6 7 7 6 6 6 5 4 4 2 2 2 2 2 1 1 1 1 2 2 2 3 4 4 1 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 3 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 3 4 4 2 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 5 4 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 4 5 5 K 8 8 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 4 4 3 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 6 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 6 4 4 4 4 3 3 3 1 1 1 2 2 2 4 5 5 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 6 6 5 5 1 1 1 2 2 4 5 6 7 K 8 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 3 2 2 2 2 1 1 1 1 2 2 3 4 5 6 1 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 4 3 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 3 4 6 6 2 7 7 7 7 8 8 7 7 7 6 6 6 4 4 3 2 2 2 1 1 1 2 2 4 5 6 7 K 7 7 6 6 7 7 6 6 5 5 4 3 2 2 2 2 2 1 1 1 1 2 2 2 3 4 4 1 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 3 2 2 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 4 4 2 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 3 3 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 4 5 6 K 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 2 2 3 5 6 6 1 7 7 7 6 7 7 7 7 7 6 5 4 3 2 2 2 1 1 1 1 1 2 3 4 6 7 7 2 7 7 7 7 7 7 8 7 7 7 6 5 5 3 3 2 1 1 1 1 1 3 4 5 7 7 7 K 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 2 2 3 5 6 6 1 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 5 4 3 2 2 2 1 1 1 1 1 2 3 3 5 7 7 2 7 7 7 7 7 7 8 7 7 7 6 5 4 3 2 2 1 1 1 1 1 3 4 5 7 7 7 K 8 8 7 7 7 7 7 7 6 5 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 5 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 5 6 7 7 2 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 6 4 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 7 8 8 K 8 8 7 7 7 7 7 7 6 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 5 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 6 6 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 6 3 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 7 8 8 K 8 7 7 7 7 7 7 7 6 5 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 4 5 6 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 6 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 7 8 8 K 8 7 7 7 7 7 7 7 6 5 4 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 4 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 8 7 7 6 5 3 2 2 1 1 1 1 1 1 1 3 5 5 6 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 7 7 6 6 3 2 2 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 7 8 8 K 8 8 7 7 7 7 7 7 6 5 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4 5 6 7 7 1 8 8 8 8 7 7 7 7 7 6 5 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 5 6 6 8 8 2 8 8 8 8 8 8 8 7 7 6 6 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 4 5 6 7 8 8 K 7 7 7 7 7 7 7 7 7 5 5 3 3 3 2 2 1 1 1 1 1 2 2 4 5 6 7 1 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 4 4 3 3 2 2 1 1 1 1 2 3 3 5 6 6 2 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 4 4 3 2 2 2 1 1 1 2 3 4 5 6 7 K 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 4 3 2 2 2 1 1 1 2 3 3 4 5 6 1 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 4 4 3 4 3 1 1 1 2 3 3 5 6 6 2 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 6 6 5 4 4 1 1 1 2 4 5 6 6 6 K 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 4 3 2 2 2 2 2 2 2 3 4 4 6 6 1 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 4 4 3 4 3 2 2 2 3 3 4 5 6 6 2 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 6 6 6 5 4 4 3 3 3 3 4 5 6 6 6 K 8 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 1 1 1 2 2 2 3 5 6 1 7 7 7 8 8 8 8 7 7 7 7 6 5 5 5 4 4 3 1 1 1 2 2 2 4 5 6 2 8 7 7 8 8 8 8 8 8 7 8 7 7 7 7 6 6 4 1 1 1 2 2 2 4 6 8 Skala Değerleri: 1=saman sarısı, 6=açık yeşil, 9=koyu yeşil :Çok iyi(7-9) :İyi(5-6) :Kötü(3-4) :Çok kötü(1-2) Şekil 5.2. Sıcak İklim Çim Tür ve Çeşitlerinin Kalitesine N Gübrelemesinin Etkisi 26.12.200 03.01.201 09.01.201 17.01.201 25.01.201 01.02.201 18.02.201 28.02.201 11.03.201 20.03.201 26.03.201 03.04.201 09.04.201 17.04.201 92

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ Tür C. d. Z. J. B. d. E.o.. P. n. P. v. Çeşit Blackj. Prin.77 SWI- 1044 Sahara Sultan SWI- 1045 Riviera Moha. Zenith Comp. Texoka Cody SWI- 2000 Bison Bowie Tifblair Argen. Penso. Seasp. Gübre Uy. K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 K 1 2 07.09.2009 18.09.2009 27.09.2009 09.10.2009 18.10.2009 25.10.2009 01.11.2009 07.11.2009 15.11.2009 26.11.2009 03.12.2009 Veri Tarihleri Skala Değerleri: %0= Hiç Yeşil Sürgün Bulunmadığını, %100= Bütün Parselin Yeşil Sürgün ile Kaplandığını :Çok iyi(%80-100) :İyi(%60-80) :Kötü (%40-60) :Çok kötü (%0-40) Şekil 5.3. Sıcak İklim Çim Tür ve Çeşitlerinin Yeşil Kaplama Alanına Azotun Etkisi 09.12.2009 19.12.2009 26.12.2009 03.01.2010 09.01.2010 17.01.2010 25.01.2010 01.02.2010 18.02.2010 28.02.2010 11.03.2010 20.03.2010 26.03.2010 03.04.2010 09.04.2010 17.04.2010 93

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ Tür Çeşit Gübre Uy. Veri Tarihleri Kasım 2009 Nisan 2010 C. d. Z. J. B. d. E.o.. P. n. P. v. Blackjack K 4282 2629 1 3583 3074 2 5300 3413 Princess K 8204 6403 1 9943 6508 2 9900 6508 SWI-1044 K 7505 5597 1 8183 5766 2 8989 5703 Sahara K 4346 2544 1 4367 3774 2 4664 3329 Sultan K 4537 2713 1 3774 3477 2 3858 3159 SWI-1045 K 7823 5003 1 7271 6381 2 8416 6869 Riviera K 8480 5597 1 8331 6805 2 11066 5979 Mohawk K 3668 2713 1 5554 3583 2 4515 2968 Zenith K 12932 10939 1 13314 13631 2 15985 17808 Companion K 12402 9773 1 11618 10409 2 14522 13017 Texoka K 11935 11872 1 12126 10833 2 13483 12720 Cody K 12127 12042 1 12232 11745 2 11639 13950 SWI-2000 K 11830 11893 1 13716 12317 2 13483 14649 Bison K 10134 12211 1 12678 11703 2 14077 12572 Bowie K 11766 10430 1 13038 11088 2 11554 13547 Tifblair K 5385 3583 1 6084 4176 2 5385 4219 Argentine K 4240 3117 1 4643 3201 2 4473 3307 Pensocola K 3922 3455 1 3985 4579 2 3965 4113 Seaspray K 10367 10791 1 11406 13038 2 12911 15391 Şekil 5.2. Sıcak İklim Çim Tür ve Çeşitlerinin Sürgün Sayısına N Gübrelemesinin Etkisi 94

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ E. ophiurioides türünde uygulanılan azot gübresi sonbaharda ve ilkbaharda çim rengini, çim kalitesini ve yeşil çimle kaplı alan oranı incelendiğinde diğer türler kadar etkili olmadığı görülmüştür. Bunun nedeninin deneme alanının toprağının tipik Akdeniz sahil şeridi toprak yapısı olan yüksek ph ve kireçten kaynaklandığı düşünülen kloroz olduğu düşünülmektedir. Bütün türlerde beklenildiği gibi sonbaharda sıcaklıkların düşmesiyle renk, kalite ve yeşil çimle kaplı alan oranları düşmüş, ilkbaharda sıcaklıkların yükselmesiyle bu değerler artmıştır. Z. japonica türü ve B. Dactyloides türü ocak ayındaki don olayına kadar tamamen dormansiye girmişlerdir. Fakat denemedeki diğer türler tamamen dormansiye girmedikleri için don olayından etkilemişlerdir. P. notatum türünün Pensocola çeşidi dışındaki bu türler dondan zarar görmüş ve iki hafta içinde dormansiye girerek yeşil çimle kaplı alan oranı 0 a düşmüştür. Dondan zarar gören bu türlerde ilkbaharda renk, kalite ve yeşil çimle kaplı alan oranının yükselişin daha yavaş olması beklenmiştir. Fakat elde edilen veriler bu düşüncenin tam tersinin gerçekleştiğini göstermektedir. Bunun nedeninin toprak yüzeyinde hava sıcaklığının 0 C nin altına düşmesine rağmen toprak yüzeyinin 10 cm altındaki sıcaklığın en az 8 C de olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Sonuç olarak Akdeniz sahil şeridinde denemede kullanılan sıcak iklim çimleri türlerine, sonbaharda uygulanacak N gübresinin sonbaharda dormansiye giriş sürerini uzattığı ve kışın görülebilecek soğuk zarından dolayı ilkbaharda dormansiden çıkışında herhangi bir olumsuzluğun olmadığı saptanmıştır. Bunun yanında ph ve kireci yüksek olan topraklarda oluşabilecek klorozun önüne geçmek için demir gübresinin de kullanılması gerektiği düşünülmektedir. 95

5. SONUÇ ve ÖNERİLER Ercan GÜRBÜZ 96

KAYNAKLAR ANONİM, 2010a. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler, http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/ il-ve-ilceleristatistik.aspx (Erişim tarihi: 3 Nisan 2010), 2010b. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Antalya Meteoroloji Bölge Müdürlüğü. ASLAN, M.; ÇAKMAKÇI, S., 2004. Farklı Çim Tür Ve Çeşitlerinin Antalya İli Sahil Koşullarında Adaptasyon Yeteneklerinin ve Performanslarının Belirlenmesi. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, No: 17(1) Sf: 31-42, Antalya AVCIOĞLU, A.; SOYA, H.; BİRANT, M.; GEREN, H., 1996. Yeşil Alan Buğdaygillerin Seçiminde Temel İlkeler ve Türkiye'deki Uygulamalar. Türkiye 3. Çayır-Mera ve Yem Bitkileri Kongresi, Sf: 782-788, Erzurum., R. 1997. Çim Tekniği Yeşil Alanların Ekimi Dikimi ve Bakımı. Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü, Çayır-Mer a ve Yem Bitkileri Anabilim Dalı Başkanlığı, Ege Üniversitesi Matbaası, Bornova / İzmir. BALDWIN, C.M.; LIU, H.; MCCARTY, L.B., 2008. Diversity of 42 Bermudagrass Cultivars in a Reduced Light Environment, II International Conference on Turfgrass Science and Management for Sports Fields. Acta Hort. (ISHS) 783:147-158, Beijing, China. http://www.tifgrand.com/42cultivarscu.pdf BAYSAL, O. H.; KARAGÜZEL, O., 2005. Paclobutrazolun Lolium Perenne Ovatıon ve Cynodon Dactylon x Cynodon Transvaalensis Tifway Çim Çeşitlerinin Büyüme Özelliklerine Etkisi. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 18 (3), Sf. 355-353, Antalya. CROCE, P. ; DE LUCA, A.; MOCİONİ, M.; VOLTERRANİ, M.; BEARD, J.B., 2001. Warm-Season Turfgrass Species and Cultivar Characterizations For a Mediterranean Climate, International Turfgrass Society Research Journal, Volume 9, Toronto. http://www.federgolf.it/fileadmin/user_upload/golf/ TAPPETI_ERBOSI_2008/5_Toronto-Warmseasons.pdf 97

EMMONS, R., 2000, Warm Season Grasses. Turfgrass science and management. 3rd Edition. Delmar Publishers, Albany, New York. GÜNEYLİOĞLU, H.; SEVİMAY, C.S., 2007. Çok Yıllık Çim Lolium perenne (L.) Çeşitlerinin Ankara Koşullarında Tarımsal Özelliklerinin Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara. KARAGÜZEL, O., 2007. Çim ve Yerörtücü Bitkiler Ders Notu. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Antalya. (Basılmamış), O.; SEVER MUTLU, S.; MUTLU, N.; GÜLŞEN, O.; GÜRBÜZ, E.; HOCAGİL, M.M., 2009. Bermuda Çimi [Cynodon dactylon (L.) Pers var. dactylon] Genotiplerinin Toplanması, Çim Bitkileri Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi ve Moleküler Karakterizasyonlarının Yapılması ve Alternatif Sıcak İklim Çim Türlerinin Akdeniz Bölgesi Şartlarında Cynodon dactylon ile Performanslarının Karşılaştırılması Projesi. TÜBİTAK-Tovag Projesi (No : 105 O 586), Proje Sonuç Raporu, Sf: 105, Ankara. (Basılmamış) KARAKURT, E., 2004. Ankara/Haymana Koşullarında Yeşil Alan Çim Türlerinin Bazı Morfolojik ve Fenolojik Karakterleri. Tarım Bilimleri Dergisi, 10 (3) Sf: 275-280, Ankara KESEMEN, E.; SEVİMAY, C.S., 2008. Kırmızı Yumak (Festuca Rubra L.) ın Değişik Azotlu Gübreleme Koşullarında Bitkisel Özelliklerinin Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara. KUŞVURAN, A., 2009. Çukurova Koşullarına Uygun Çim Tür ve Karışımlarının Belirlenmesi ve Performanslarının Saptanması. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Adana. MUNSHAW, G. C.; ERVIN, E. H.; SHANG, C.; ASKEW, S. D.; ZHANG, X.; LEMUS, R. W., 2006. Influence of Late-Season Iron, Nitrogen, and Seaweed Extract on Fall Color Retention and Cold Tolerance of Four Bermudagrass Cultivars. Crop Science 46:273-283. http://crop.scijournals.org/cgi/content/abstract/46/1/273 98

NİZAM, İ., 2009. Azotlu Gübrelemenin Çokyıllık Çim (Lolium perenne L.) in Tohum Verimi ve Bazı Bitkisel Özelliklerine Etkisi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, Sayı 6 (2), Tekirdağ. RICHARDSON, M. D., 2002. Turf Quality and Freezing Tolerance of Tifway Bermudagrass as Affected by Late-Season Nitrogen and Trinexapac-Ethyl. Crop Science 42:1621-1626. http://crop.scijournals.org/cgi/content/full/42/5/1621 SCHMIDT, R. E., Tarihsiz. Late-season Fertilization of Bermudagrass. http://www.paton.com.au/research/turf/fertilisers/02late-seasoncouch.pdf TAIZ, L., ZEIGER, E., 2002. Plant Physiology (İ.TÜRKAN). Bitki Fizyolojisi, Üçüncü Baskıdan Çeviri, Palme Yayıncılık, Ankara sf: 690 TSÜAB - TÜRKTED, 2009. Tohum Sanayicileri ve Üreticileri Alt Birliği Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği Ortak Çalışma Grupları Grup Raporları, Antalya. TURGEON, A.J., 1999. Turfgrass management. PrenticeHall, Sf: 392 NJ. ŞEN, F., 2001. Belek Yöresi Golf Alanlarında Bermuda (Cynodon dactylon L. C. Rich. ) ve Zoysia (Zoysia japonica Wild) Çimlerinin Tuzluluğa Hassasiyetleri, http://tez2.yok.gov.tr ÖZCAN, S., 2007. Bazı Çim Bitkilerinin Yetiştirilmesi Üzerine Farklı Gübrelemenin ve Arıtılmış Atık Su ile Sulamanın Etkileri. Celal Bayar Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi, No: 3.1 Sf. 23 28, Manisa UZUN, G. 1992. Peyzaj Mimarlığında Çim ve Spor Alanları Yapımı. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yardımcı Ders Kitabı No: 20, Adana. WU, L.; HARIVANDI, M. A.,1989. Winter Turf Color Retention and Cold Resistance Among Buffalograss Collections, The 6th International Turfgrass Research Conference, Tokyo. ZONER, Ş.; HOSAFLIOĞLU, İ.; YILMAZ, İ.H., 2004. Çim Alanlarında Uygun azotlu Gübre Uygulama Zamanlarının Belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Bilimleri Dergisi, No: 14(1) Sf: 27-34, Van. 99

ÖZGEÇMİŞ 1978 yılında Denizli-Çal da doğdu. İlköğretimini Denizli de Lise eğitimini Söke Ziraat Teknik Lisesi nde tamamladı. 1998 yılında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümüne başladı. Aynı yıl içersinde Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü nde ziraat teknisyeni olarak göreve başladı. Halen aynı işyerinde Peyzaj Mimarı olarak görev yapmaktadır. 2003 yılında Peyzaj Mimarlığı Bölümü nden mezun olduktan sonra yine aynı yılda aynı bölümde Yüksek Lisans Eğitimi ne başladı. 100