BÜTÜNCÜL PSİKOTERAPİ 7. DÖNEM OCAK DERS NOTLARI Editör Dr. Tahir ÖZAKKAŞ i
Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 94 Bütüncül Psikoterapi Eğitimi 7. Dönem Ocak 2009 Ders Notları ISBN 978-605-5241-51-3 Copyright Psikoterapi Enstitüsü Tüm hakları saklıdır. Yayıncının izni olmaksızın tümüyle veya kısmen yayımlanamaz, kısmen de olsa çoğaltılamaz ve elektronik ortamlarda yayımlanamaz. Birinci baskı: Şubat 2013 Editör: Tahir Özakkaş Yayıma hazırlayan: Sevgi Çorabatur Katkıda bulunanlar: Emin Komşal, Menekşe Arık Baskı: İklim Ofset Nişanca Mah. Arpacı Hayrettin Sok. No:21 Eyüp/İstanbul Tel: 0212 577 77 45 www.iklimmatbaa.com PSİKOTERAPİ ENSTİTÜSÜ EĞİTİM ARAŞTIRMA SAĞLIK ORGANİZASYON VE DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. Eğitim ve Kongre Merkezi: Fatih Sultan Mehmet Caddesi No285 Darıca-İZMİT Tel : 0262 653 6699 Fax : 0262 653 6698 Merkez: Bağdat Caddesi No: 540/8 Bostancı-İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 464 3119 Fax : 0216 464 3102 www.psikoterapi.com - www.psikoterapi.org - www.hipnoz.com ii
SUNUŞ İ nsanlık tarihi boyunca, her toplumda psikolojik rahatsızlıkları tedavi etmeye yönelik girişimler olmuştur. Bu alanda yapılan girişimler sonucu ortaya çıkan pek çok farklı ekolün savunucuları, kendi ekollerini yüceltme ve diğer ekolleri küçümseyerek ötekileştirme yoluna gitmiştir. Ancak buna rağmen farklı yaklaşımlardan bilgiler edinerek kuramını zenginleştirmeye ve bu alanda çalışmalar yapmaya başlayan öncü terapistler, psikoterapide bütünleşmeyi sağlayarak alandaki bölünmeleri büyük oranda azaltmıştır. Bütüncül psikoterapi, hastanın bilişlerinin, davranışlarının, kişiliğinin ve duygusal süreçlerinin yeniden düzenlemesine yardımcı olmak için pek çok farklı ekolden faydalanarak daha gerçekçi, uyumlu ve esnek bir çalışma alanı sunar. Eğitimini verdiğimiz bütüncül psikoterapi, zamanzaman eklektik ve asimilatif, genellikle de entegratif ve ortak faktörler üzerine kurulmuş bütüncül bir yaklaşımı içerir. Bireye, teori odaklı değil danışan odaklı bakmaya çalışan bütüncül psikoterapiler, farklı yaklaşımların bileşenlerini bir araya getirerek terapisti geniş bir vizyona ulaştırır. Bu amaçtan yola çıkarak, çeşitli bilimsel etkinlik, araştırma, eğitim ve yayın çalışmalarıyla, ülkemizde bütüncül psikoterapi uygulamalarının gelişimine öncülük etmekten gurur duyuyoruz. Elinizdeki bu ders notları, ruhsal bozuklukların tedavisinde tek bir psikoterapi yaklaşımına bağlı kalmaktansa elindeki veriyi kullanarak uygulanabilecek en iyi tekniği ve teoriyi arayan bütüncül yaklaşımlı terapistler yetiştirme adına verilen Bütüncül iii
Psikoterapi Teorik Eğitimi 7. Grubunun ocak ayı deşifrelerini sunmaktadır. Bu ders notları, eğitim deşifresinin derlemesi olma özelliğiyle dünyada eşi benzeri görülmemiş bir yayın niteliği de taşımaktadır. Bu ders notlarında, kendilik psikolojisi, Kohut ve narsisizm, telafi edici ve savunucu sistemler, terapistin özellikleri ve aktarım, preödipal ve ödipal dönemin aktarımda canlanması konuları ele alınmaktadır. Bütüncül psikoterapiler de insanın ruhsal yapısının gelişiminde olduğu gibi zamanla özerkleşecek, bireyselleşecek ve ayrışarak psikoterapi ruhunu ayakta tutacaktır. Psikoterapi uygulayıcıları için önemli olduğunu düşündüğümüz bu eğitim ders notlarını, sizlerin ilgisine sunmaktan kıvanç duymaktayız. Keyifli okumalar dileriz Tahir ÖZAKKAŞ Psikoterapi Enstitüsü Başkanı iv
İÇİNDEKİLER OCAK 2009 1. GÜN 1 KENDİLİK PSİKOLOJİSİ ÖNCESİ PSİKOTERAPİNİN TARİHSEL SÜRECİ 5 2 KENDİLİK PSİKOLOJİSİNİN TEMEL KAVRAMLARI...44 3 DİKEY YARIK VE YATAY YARIK...90 4 KOHUT TA NARSİSİZMİN AÇIKLAMASI...153 OCAK 2009 2. GÜN 5 TELAFİ EDİCİ VE SAVUNUCU SİSTEMLER...205 6 TERAPİSTİN ÖZELLİKLERİ VE AKTARIM...242 7 PREÖDİPAL VE ÖDİPAL DÖNEMİN AKTARIMDA CANLANMASI297 8 NARSİSTİK VAKALARIN ÖZELLİKLERİ...335 OCAK 2009 3. GÜN 9 ROLL-PLAYİNG ÇALIŞMASI (GRANDİYÖZ NARSİZM)...401 10 ROLL-PLAYİNG ÇALIŞMASI-2 (MANİK SAVUNMA)...427 11 BAY F VAKASI...466 12 BAY F VAKASI NIN DEVAMI...487 13 KOHUT UN VAKA ÖRNEKLERİ...513 14 NARSİZM VE PSİKOTİK DÜZLEM...547 EK-1:...582
Ocak 2009 1. GÜN
1 KENDİLİK PSİKOLOJİSİ ÖNCESİ PSİKOTERAPİNİN TARİHSEL SÜRECİ K ursiyerler kendi aralarında konuşuyorlar. Tahir Özakkaş: Arkadaşlar hoş geldiniz. Eksikliklerini görüyorsunuz değil mi? Yoklama yapılıyor: Peki 7 fire ile hazırız. Kalem kimindi. Masanın üzerinde duran bir tomar fotokopiyi kursiyerlerden birisine dağıtmak üzere verdi; Şunu bir dağıtabilir miyiz? Kursiyer: Dersler. Kursiyer: Kursiyer İ nin favorisi Kohut. Tahir Özakkaş: Fazlalarını alabilir miyim? Kursiyer: Hocam gelmeyenler var. Kursiyer: Neden fazla var hocam? Tahir Özakkaş: Sizden başka eğitim alan öğrenciler de var burada. Kursiyer: Pardon. Tahir Özakkaş: Teşekkürler. Biz kaçıncı ayımızdayız arkadaşlar? Kursiyer: 7
Kursiyer: 8 Tahir Özakkaş: Sekizinci ayımızdaymışız. Vallahi teori bitmek üzere biz daha yarısını anlatmadık konuların. Kursiyer: Uzatırız hocam sorun değil. Tahir Özakkaş: Hangi kuramlar kaldı? Egostate duruyor, Transaksiyonel analiz duruyor. Varoluşçuluk duruyor. Kursiyer: DSM 4 Tahir Özakkaş: DSM 4 duruyor. Kursiyer: En önemli konular duruyor. Kursiyer: O önemli değil hocam biz de duruyoruz. Tahir Özakkaş: Kursiyer N. bu sekiz ay mı oldu? Yedi ay artı bir günlük süreçte hayatında. Bu eğitimle beraber bir değişim oldu mu? Kursiyer N: Genel anlamda değil mi hocam? Tahir Özakkaş: Genel anlamda. Yani insan ilişkileri, farkındalık, kimlik, kişilik, önce bireysel olarak, Kursiyer N: Yüzde doksan bir değişim oldu hocam. Tahir Özakkaş: Yüzde doksan bir değişim. Bu neden kaynaklandı? Kursiyer N: Bilinç seviyemin çok arttığını düşünüyorum. Bilinç seviyemin çok arttığını düşünüyorum. Olayları anlamam kavramam, farkındalığım çok daha farklı bir noktaya geldi. Tahir Özakkaş: Bu bir olgunlaşmayı getirdi mi sende? Kursiyer N: Olgunlaşmayı pratiğe dökebildiysem. 6 7.BPT OCAK DERS NOTLARI
Tahir Özakkaş: Olaylara daha kul bakabilmek, insanları anlayabilmek. Eskiden böyle yoğun patlamalar yaşadığımız öfkelendiğimiz durumlarda işte böyle: Ne yapalım ya, malzeme bu. Diyebilmek. Sınıfta gülüşmeler. Adam pür narsistik. Dörtnala geliyor. Kursiyer N: Yani açıkçası ne kadar bilgisizmişim dedim bunu. Burada ki bazı arkadaşlara da itiraf ettim. Ne kadar çok şey bilmiyormuşum. Hâlbuki belli bir seviyeye geldiğimi düşünüyordum. Tahir Özakkaş: Kıvama geldiğimi düşünüyordum. Kursiyer N: Kitap okuyordum. Bilgi seviyemi arttırmaya çalışırdım. Kesinlikle boş durmazdım. Buna rağmen en önemli şeyleri bilmiyormuşum dedim. Tahir Özakkaş: Çocukluğumda 7 8 ya da 10 yaşlarında olabilirim. Zaman zaman bizim evimize gelen cami hocası vardı. Bizim mahallenin camisini benim dedem yaptırmış. Eskiden zenginmişiz. Eskiden zenginmişiz hep öyle başlar hikâyeler. Sınıfta gülüşmeler. Hastalarımdan bu güne kadar farklı bir hikâye duymadım. Kursiyer: Ağa olmayan yok. Tahir Özakkaş: Yani; Dedemin dedesi zamanında çok zenginmiş biliyor musun hocam. Tarlalarımız arazilerimiz varmış, bakıcılarımız, yanımızda çalışanlarımız varmış? Diye başlar. Bakmayın bu gün gecekonduda yaşadığımıza. Bizde öyleymişiz. Kursiyer: Bazıları gerçek! Kendilik Psikolojisi Öncesi Psikoterapinin Tarihsel Süreci 7
Sınıfta gülüşmeler. Tahir Özakkaş: Akıllıları da böyle söyler. Bazıları öyle söyler, ama bizimki gerçek. Kursiyer: Bizimki gerçek hocam ne yapayım. Tahir Özakkaş: Bir gün adamla babam sohbet ediyorlar. Çocukluğumda bende dinliyorum. Bakıyorum böyle. Okudukça cahil olduğumun farkına varıyorum dedi. Bu adam mahallede çok bilgili, derya adam, ilim sahibi. Kursiyer: Âlim adam. Tahir Özakkaş: Âlim diye biliniyor. Mahallenin en büyük âlimi oydu anlatabildim mi? Dolayısı ile ben çok şaşırmıştım. Adama bak okudukça cahil olduğunu kavrıyor. Bu paradoksu bir türlü çözememiştim yıllarca. Yavaş yavaş çözüyorum şimdi. İnsan okudukça, fark ettikçe cehaletinin ve farkında olmadığının boyutunu fark ediyor. Böyle yelkenleri (İki kolunu açarak aşağıya doğru indirme hareketi yaparak) indiriyorsunuz. Kursiyer: Başaklar gibi! Tahir Özakkaş: Vayy! Başaklar olgunlaştıkça başlarını böyle eğerlermiş. Güzel bir metafor oldu. Kursiyer T: Sonra başlarını kaybediyorlar. Tahir Özakkaş: Daha sonra başlarını kaybediyorlarmış. Kursiyer: Yalnız başka şeyle özdeşleştirdi bence hocam. Tahir Özakkaş: Sen o kadar olgunlaşır mısın tak keserim bende. Olgunlaşırsak beraber olgunlaşalım. Evet, Kursiyer N katılıyorum sana. Arkadaşların görüşlerini de alacağım. Hep şu sorgulamayı yapıyorum. Konuştuğumuz, yaptığımız şey insan ile ilintili. 8 7.BPT OCAK DERS NOTLARI
Acaba bu bilgiler farkındalık gerçekten işe yarıyor mu? Yarıyorsa bizler bu farkındalıktan faydalanmamız ve bir değişime uğramamız gerekir. Yok, yaramıyorsa hastamıza da yaramaz. Yani, hani dedik ya hakkel yakin dedik. Sürecin içerisine girdiğimizde bizde bir değişim, olgunlaşma, bir perspektif yakalayabiliyorsak; Ya bu bilgiler hiçbir şey yapmasan dahi, insanı terapötik bir sürecin içerisine sokmasan dahi bilgi vermek, aydınlatmak ve bilinç seviyesini yükseltmek bile insanda mutlak bir değişme neden oluyor. Bunu hem bireysel hayatımızda görüyoruz, hem grup dinamiğinde görüyoruz. Hastalarımızda zaten görüyoruz. Anlatabildim mi? O halde bunun sağlamasını yapacak olursak. Yaptığımız şey doğru ve güzel bir şey. Çünkü kötülüğe götürmüyor, sıkıntıya götürmüyor, daha çok hoşnutluk kendi var oluşumuzu, belki daha çok çalışıyoruz, daha az uyuyoruz, daha çok merak ediyoruz, daha çok sıkıntı hissediyoruz. Ama o tatlı varoluşun, kendi olmamızın getirmiş olduğu tatlı bir heyecanla yapıyoruz bunları orada kendin olmak. Kendini gerçekleştirmek, kendini var etmek, ne kadar zorluk ta olsa, imkânsızlıkta olsa, sıkıntı da olsa, hepsinin üzerinden daha hoş bir şey kendini var etme süreci. O açıdan bunu değerlendireyim istedim. Başka neler söyleyebilirsin? Kursiyer N: Ben bu eğitimi uygulama yapmak için, o amaçla alıyorum. Niyetim bu. O konuda kendimi yeterli hissetmiyorum. Daha bitmedi zaten. Tahir Özakkaş: 30 aylık eğitimin 7 ci ayını tamamladınız. Geriye 23 ay var. Yirmi iki ay iki gün var demek ki henüz üçte birini tamamlamamışız. Üçte biri bize bu kadar yetkinlik kazandırdığına göre dileriz ki geriye kalan üçte iki bize bu yetkinliği hayli hayli arttıracak ve kendimize olan faydanın kat kat fazlasını bize müracaat eden, danışan hasta olan bireylere ve verme imkânına Kendilik Psikolojisi Öncesi Psikoterapinin Tarihsel Süreci 9
sahip olalım. Önümüzde oldukça uzun bir yol var, bir maraton var. Şimdi teorik alt yapıyı oluşturmaya çalışıyoruz. En azından bundan sonra kullanacağımız lisanın, terminolojinin ne olduğunu, bileceksiniz. İşte bak burada narsistik aynalanma var, burada borderline bölme var, burada kendilik aktivasyonu var, burada bilişsel çarpıtma var, burada edimsel öğrenme var dediğimiz de artık bunların her birini tekrar tekrar izah etmek zorunda kalıyoruz tüm eğitimlerde. (Sınıfta gülüşmeler. ) O neydi diyorlar? Her eğitimin başında tekrardan bir anlatıyorum; Ya hocam şimdi anladım diyor. Kursiyer: Olsun geç olsun güç olmasın. Tahir Özakkaş: Her anlattığımda da farklı bir boyuttan ve perspektiften anlatıyorum. Kavrama dediğimiz yapı böyle oluşuyor. Ben bu hafta Kohut u okudum. Dört ya da beşinci okuyuşum. Ya ben bu kitabı hiç mi okumadım diyorum. Her okuduğumda farklı bir perspektifini yakalıyorum kitabın. Çok hoşuma gidiyor tabi. Bazen hinoğlu hin diyorum. Bak burada babana gol atmışsın diyorum. Freud a anlatabildim mi? Lafı getiriyor getiriyor çaktırmadan Freud u eleştiriyor. Tekrar tekrar dile gelecek tekrar tekrar konuşacağız. Evet, kursiyer E. yedi aylık eğitimde neler oldu? Kursiyer E: Çok şey oldu. O patlamaları ben çok fazla yaşıyordum. Bahsettiğiniz patlamaları. Çok isyankâr, çok fevri Tahir Özakkaş: Klasik Çerkez kızıyım. Gülüşmeler. Kursiyer E: Şimdi çok daha az. Yani en azından bazen kontrol edemesem de kontrol etmem gerektiğini biliyorum, yani. Böyle her şey gözümün önünden geçiyor. Diyorum ki, burada durmalısın, 10 7.BPT OCAK DERS NOTLARI
durman gerekiyor. Böyle hayata geçirme, sürekli yoğuruyorum kafamda. Her şeyi tekrar tekrar. Tahir Özakkaş: Bu süreçte bir kimlik edinme süreci yaşıyorsun diyebilir miyiz? Kursiyer E: Nasıl? Tahir Özakkaş: Kimlik edinme süreci. Kursiyer: Evet. Tahir Özakkaş: Yani dolduruyorsun, boşaltıyorsun biraz hamur katıyorsun, tuzu fazla olmuş çıkarıyorsun, su koyuyorsun habire bir yoğurma işindesin. Kursiyer: Evet. Tahir Özakkaş: Ama güzel bir şey çıkacak herhâlde. Kursiyer: İnşallah. Eskisinden iyi olduğunu biliyorum. Tahir Özakkaş: Çevrenden geri bildirim alıyor musun hiç? Çok huysuzlaştın, çok yaramaz oldun, çok sakinleştin Kursiyer E: Aslında zaman zaman değişiyor. Eğitimden sonraki bir hafta çok kötü oluyorum mesela. Çünkü böyle her şey kabarmış oluyor. Bilinçdışı, bilinç her şey birbirine karışmış oluyor. Sürekli yoğun bir aktivasyon var. Zihinsel bir çalışma oluyor, çok hızlı bir şekilde. O zaman çok huzursuz oluyorum. Sonra tekrar bir huşu dönemi başlıyor. Tahir Özakkaş: Dinginleşiyor. Kursiyer E: Evet. Orada daha bir böyle bir parça olgunlaştığımı hissediyorum. Çok yolum olduğunu da fark ediyorum. Bilgi açısından çok başka bir yerdeyim. Bir perde vardı kalktı gibi. Her şeyin arkasındaki sebepler.. Tahir Özakkaş: Berraklaşıyor. Kendilik Psikolojisi Öncesi Psikoterapinin Tarihsel Süreci 11