ENJEKSİYON MAKİNELERİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Plastik Enjeksiyon Makinesi 2 Mengene/Kapama Ünitesi (Clamping Unit) Plastikleştirme ve Enjeksiyon Ünitesi (Plastication and Injection Unit) Makina Gövdesi (Machine Base) Kontrol Ünitesi (Control Unit) 1
Kalıp Kapama ve Enjeksiyon Üniteleri 3 KALIP KAPAMA ÜNİTESİ Sabit & Hareketli Plakalar Kolonlar Kapama & Kilitleme Silindirleri İtici Silindiri Maça Bloğu ENJEKSİYON ÜNİTESİ Ocak Hammadde Deposu (Huni) Enjeksiyon Silindiri Enjeksiyon Grup Silindirleri Mal Alma Ünitesi Kalıp Açma&Kapama Ünitesi 4 Bu ünitenin görevi kalıbı açmak/kapamak ve çevrim tamamlanana kadar yüksek basınçta kapalı kalmasını sağlayarak kalıp ayrılma hattında çapak oluşmasını önlemektir. Üç tip kalıp açma/kapama ünitesi kullanılmaktadır: Mekanik Hidrolik Hidro-Mekanik 2
Mekanik Kalıp Kapama Ünitesi 5 Çalışma prensibi, mekanik bir mengene mekanizmasının küçük bir hidrolik silindirle tahrik edilmesi şeklindedir. Hidrolik Kalıp Kapama Ünitesi 6 Kalıbı açma/kapama ve kilitleme fonksiyonları hidrolik silindirlerle sağlanır. 3
Hidro-Mekanik Kalıp Kapama Ünitesi 7 Açma/kapama için hızlı ve düşük kuvvet uygulayan bir hidrolik silindir kullanılır. Kapama prosesi tamamlanınca ana baskı (kilitleme) silindiri devreye girer. Hidro-Mekanik Kalıp Kapama Ünitesi 8 4
Enjeksiyon Ünitesi 9 Enjeksiyon Ünitesinin Görevleri: Plastik hammaddeyi eritmek Kalıbın gerektirdiği gramajda eriyik polimeri vida önünde toplamak Eriyik polimeri kalıp boşluğuna enjekte etmek Soğuma boyunca tutma (ütüleme) basıncını sağlamak Bir sonraki çevrim için mal hazırlamak. Enjeksiyon Ünitesi 10 Enjeksiyon Ünitesinin Elemanları: Huni (Hopper) Vida (Screw) Ocak (Barrel) Çek-valf (Check Valve) Isıtıcılar (Heating bands) Yolluk memesi (Nozzle) 5
Kontrol Ünitesi 11 Kontrol ünitesiyle doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol edilen enjeksiyon prosesi parametreleri (20-30 adet) şu 4 ana grupta toplanabilir: 1) Sıcaklıklar; 2) Basınçlar; 3) Hızlar; 4) Süreler. Enjeksiyon Makinesi Spesifikasyonları 12 A) KALIP KAPAMA ÜNİTESİ: 1) Kalıp Kapama Kuvveti (Clamping Force: kn) 2) Hareketli Plaka Stroku (Moving Platen Stroke: mm) 3) Kolonlar arası mesafe (Distance Between Tie-Bars: mm) 4) Bağlantı Plakası Boyutları (Platen Dimensions: mm) 5) Kalıp Yüksekliği (max. Mold Height: mm) 6) Hareketli Plaka Hızı (Moving Platen Speed: cm/s) 7) Kalıp Kilitleme Basıncı (Clamping Pressure: bar) 8) Kalıp Kilitleme Kuvveti (Clamping Force: kn) 6
Enjeksiyon Makinesi Spesifikasyonları 13 B) ENJEKSİYON ÜNİTESİ: 1) Gramaj (Actual Shot Weight - Bir çevrimde kalıba gönderilebilecek plastik miktarı: gr) 2) Nominal Baskı Hacmi (Nominal Shot Volume - Bir çevrimde vidanın alabileceği plastik hacmi: cm 3 ) 3) Gerçek Baskı Hacmi (Actual Shot Volume - Bir çevrimde kalıba gönderilebilecek gerçek plastik hacmi: cm 3 ) 4) Plastikleştirme Kapasitesi (Plastification Capacity - En yüksek vida dönme hızında bir saatte hazırlanabilecek eriyik plastik kütlesi: kg/h) Enjeksiyon Makinesi Spesifikasyonları 14 5) Vida Çapı (Screw Diameter - Helezonik vidanın diş üstü çapı: mm) 6) Vidanın Uzunluk/Çap Oranı (Screw L/D Ratio - Helezonik vidanın uzunluğunun diş üstü çapına oranı) 7) Vida Devri (Screw Revolution - Helezonik vidanın dakikadaki dönme adedi: rpm) 8) Vida Motoru Gücü (Screw Motor Power: Vidayı döndüren hidrolik ya da elektrik motorun gücü: kw) 9) Vida Döndürme Momenti (Screw Torque: Vidayı döndüren hidrolik ya da elektrik motorun döndürme momenti: Nm) 7
Enjeksiyon Makinesi Spesifikasyonları 15 10) Ocak Isıtma Gücü (Barrel Heating Power - Isıtıcıların çektiği maksimum güç: kw) 11) Rezistans Sayısı (Ocak etrafındaki ısıtma bölgesi adedi) 12) Enjeksiyon Basıncı (max. Injection Pressure - Plastiğe uygulanabilen en yüksek basınç: bar) 13) Enjeksiyon Hızı (max. Injection Speed Enjeksiyon silindirinin hızı: cm/s; bir saniyede kalıba gönderilen eriyik plastik debisi: cm 3 /s) 14) Nozül Baskı Kuvveti (Nozzle Force - Ocak memesi ile kalıp arasındaki baskı kuvveti: kn) Kalıba Uygun Enjeksiyon Makinesi Seçimi 16 Enjeksiyon Kapasitesi (Parça kütlesi) Kapama Kuvveti (Projeksiyon alanı x kalıp göz içi basınç) Kolon Aralığı (Kalıp genişliği) Makine Stroku (Kalıp yüksekliği ve açılma mesafesi) Plaka Boyutları (Kalıp bağlama vida delikleri) İtici Silindiri (İtici plaka tahrik şekli) Maça Bloğu (Hidrolik maçalı kalıplar) Sıcaklık Kontrol Bölge Adedi (Sıcak yolluklu kalıplar) Thermo Regülatör (Kalıp ısıtma sistemi) 8
Enjeksiyon Makinesi Tipleri 17 Tek Renk: Klasik Yatay Makineler Tek Renk: Dikey Makineler Çift Renk: Yatay/Dikey Konfigürasyonlu Makineler Çift Renk: Yatay/Yatay L Konfigürasyonlu Makineler Çift Renk: Açılı Vida Konfigürasyonlu Makineler Çok Komponentli (Multi Components) Makineler Tek Renk: Klasik Yatay Makineler 18 9
Tek Renk: Dikey Makineler 19 Çift Renk: Yatay/Dikey Konfigürasyon 20 İkinci vida dikey konumdadır. Küçük gramajlar için uygulanır. Dikey vidanın makine yüksekliğini arttırması dezavantajdır. 10
Çift Renk: Yatay/Yatay Konfigürasyon İkinci vida operatörün karşısına yatay olarak yerleştirilir. Enjeksiyonun kalıp ayrılma hattı üzerine veya hareketli taraf üzerine yapılması gerektiğinde kullanılması uygundur. İkinci vida operatörün karşı tarafından makineye erişimi kısmen engeller. 21 Çift Renk: Açılı Vida Konfigürasyonu 22 İkinci vida ana vida üzerine açılı olarak yerleştirilir. Daha küçük boyutlu, kompakt, toplam yüksekliği az bir malinedir. Robot vb. çevre birimlerinin eklenmesine engel olmaz. 11
Çok Komponentli Makineler 23 Çok komponentli (Multi Components) kalıplar için döner tablalı plastik enjeksiyon makineleri: İki/Üç Vidalı İki Komponentli Makineler 24 12
Üç Komponentli Makineler 25 Dört Komponentli Makineler 26 13
Plastik Enjeksiyon Makinesi Firmaları 27 ARBURG BATTENFELD DEMAG ENGEL FERROMATİK MİLACRON ITALTECH HAITIAN HUSKY KRAUSS-MAFFEI NEGRI BOSSI NETSTAL http://www.arburg.com http://www.battenfeld.com http://www.dpg.com http://www.engelmachinery.com http://plastics.milacron.com http://www.italtech.it http://www.htmachinery.com http://www.husky.ca http://www.krauss-maffei.com http://www.negribossi.com http://www.netstal.com KAYNAKLAR 28 [1] Turaçlı, H.P., Enjeksiyon Kalıpları İmalatı, Pagev Yayınları, 2000. [2] Turaçlı, H.P., Enjeksiyoncunun El Kitabı, Pagev Yayınları, 1999. [3] Turaçlı, H.P., Enjeksiyon Hataları ve Çözümleri, Pagev Yayınları, 1999. [4] Akyüz, Ö.F., Plastikler ve Plastik Enjeksiyon Teknolojisine Giriş, Pagev Yayınları, 2001 [5] Şafak, D., Plastik Enjeksiyon Kalıp Tasarımlarının İncelenmesi ve Uygulamalı Tasarım Örneği, İTÜ-FBE, Yüksek Lisans Tezi, 2001. [6] Bucaklıgil, C., Plastik Kalıp Tasarım Esasları ve Uygulamalı Kalıp Tasarım Örneği, İTÜ-FBE, Yüksek Lisans Tezi, 1999. [7] Rees, H., Mold Engineering, Hanser, 1995. [8] Dubois, J.H., Pribble, W.I., Plastics Mold Engineering Handbook, 1987 [9] Uzun, İ., Erişkin, Y., Hacim Kalıpçılığı, MEB Yayınları, 1984. [10] Lee, N.C., Blow Molding Design Guide, Hanser, 1998. [11] Johannaber, F., Injection Molding Machines, Hanser, 1985. [12] Savaşçı, Ö.T., Uyanık, N., Akovalı, G., Ana Hatları İle Plastikler ve Plastik Teknolojisi, Pagev Yayınları, 2002. [13] http://www.umgabs.co.jp/en/index.htm [14] www.paralleldesign.com [15] www.megeb.gov.tr 14