Orta Asya ve Kafkasya

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Orta Asya ve Kafkasya"

Transkript

1 Orta Asya ve Kafkasya â up JOURNAL OF CENTRAL ASIAN & CAUCASIAN STUDIES ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU

2 Orta Kafkas JOURNAL O & C A UCASI ASIAN Yorgun AB'nin Komşularla İmtihanı: Karadeniz Bölgesi ve Avrupa Birliği A Test for the Dead-TiredEU: The Black Sea Region and the European Union Esra HATİPOĞLU Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden Avrupa Birliği'nin Orta Asya Politikası The European Union s Foreign Policy toward Central Asia in Consideration of Energy Policies and Energy Security Kenan DAĞCI & Efe CAMAN Kazakhization. Kunaev and Kazakhstan: A Bridge to Independence Kazak/aştırma, Kunayev ve Kazakistan: Bağımsızlığa Bir Köprü Michael G. STEFANY The Origins of Uyghur Long-Distance Nationalism: The First Generation Uyghur Diaspora in Turkey Uygur Uzak Mesafe Milliyetçiliğinin Kökenleri: Türkiye 'deki ilk Kuşak Uygur Diasporası Işık KUŞÇU Güvenlik İsteminin Dış Politika Oluşum Sürecine Etkisi: Ermenistan-İran İlişkilerinin Güvenlikleştirme Kuramı Bağlamında Anlamlandırılması The Effect of Security Demands un the Formation of Foreign Policy: Making Sense of Armenia-Iran Relations in the Context of the Theory of Securitization Göktürk TÜYSÜZOĞLU Analysis of Educational Policy in Post-Soviet Tajikistan Using Statutes and Intergovernmental Regulations Kanunlar ve Hükümetler arası Düzenlemelerin İncelenmesi Yoluyla Sovyet Sonrası Tacikistan 'da Eğitim Politikalarının Analizi Oleg SALIMOV Azerbaycan'da Türkçü ve Turancı Siyasal Partiler Tıırkist and Tııranist Political Parties in Azerbaijan Fahri TÜRK ISSN X 9 "771 ZOG'Sul]* IIPSAfol febscmltrr ISLAMICUS I Pro uestl CSA Linguistics and CSA Worldwide CSA PAIS Language Behavior Abstracts Political Science Abstracts Sociological Abstracts International

3 IçINDEKILER Sunuş / Foreword vii Yorgun AB'nin Komşularla İmtihanı: Karadeniz Bölgesi ve Avrupa Birliği 1-20 A Test for the Dead-Tired EU: The Black Sea Region and the European Union Esra HATİPOĞLU Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden Avrupa Birliği'nin Orta Asya Politikası The European Union's Foreign Policy toward Central Asia in Consideration of Energy Policies and Energy Security Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Kazakhization, Kunaev and Kazakhstan: A Bridge to Independence Kazaklaştırma, Kunayev ve Kazakistan: Bağımsızlığa Bir Köprü Michael G. STEFANY The Origins of Uyghur Long-Distance Nationalism: The First Generation Uyghur Diaspora in Turkey Uygur Uzak Mesafe Milliyetçiliğinin Kökenleri: Türkiye 'deki İlk Kuşak Uygur Diasporası Işık KUŞÇU Güvenlik İsteminin Dış Politika Oluşum Sürecine Etkisi: Ermenistan-İran İlişkilerinin Güvenlikleştirme Kuramı Bağlamında Anlamlandırılması The Effect of Security Demands on the Formation of Foreign Policy: Making Sense of Armenia-Iran Relations in the Context of the Theory of Securitization Göktürk TÜYSÜZOĞLU Analysis of Educational Policy in Post-Soviet Tajikistan Using Statutes and Intergovernmental Regulations Kanunlar ve Hükümetler arası Düzenlemelerin İncelenmesi Yoluyla Sovyet Sonrası Tacikistan 'da Eğitim Politikalarının Analizi Oleg SALIMOV Azerbaycan'da Türkçü ve Turancı Siyasal Partiler Turkist and Turanist Political Parties in Azerbaijan Fahri TÜRK Kitap İncelemeleri / Book Reviews Yazarlar Hakkında About the Authors Yazarlar İçin Bilgi Notu Notes for the Contributors

4 OAKA Cilt: 8, Sayı: 16, ss , 2013 ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ'NİN ORTA ASYA POLİTİKASI THE EUROPEAN UNION'S FOREIGN POLICY TOWARD CENTRAL ASIA IN CONSIDERATION OF ENERGY POLICIES AND ENERGY SECURITY Kenan DAĞCI* & Efe ÇAMAN** ÖZET Son on yılda uluslararası ilişkilerde üzerinde en çok tartışılan konulardan biri petrol ve doğal gaz jeopolitiğidir. Avrupa Birliği (AB) dış politikasında da enerji arz güvenliği konusu büyük önemi haiz bir konudur ve gelecekte de öneminin artması beklenmektedir. Avrupa'da artan enerji ihtiyacı AB'yi alternatif hidrokarbon kaynaklarına yönelmeye zorlamaktadır. AB fosil enerji arz kaynaklarım çeşitlendirebilmek için Hazar Havzası 'ndaki enerji kaynaklarından yararlanmasının enerji arz güvenliğine katkı sağlayacağını hesaplamaktadır. Bu çalışmada, AB 'nin Orta Asya 'ya yönelik dış politikası ve enerji arz güvenliği ile olan ilişkisi analiz edilmektedir. AB Orta Asya ilişkileri, AB'nin ortak dış politika oluşum süreci, ortak bir enerji politikasının oluşup oluşmadığı, enerji arz güvenliği ve uluslararası sistemden kaynaklanan nedenler gibi değişkenlerce şekillenmektedir. Anahtar Kelimeler: AB-Orta Asya İlişkileri, AB Dış Politikası, AB Enerji Politikası, Hazar Havzası Enerji Kaynakları, Enerji Güvenliği ABSTRACT In the recent years, the geopolitics of oil and gas have made a spectacular return to the international political agenda and maintained their remarkable places in the foreign policies of the EU and other powers. Energy security is a powerful interest and a matter of immense relevance in EU foreign policy. In all probability, the topic will keep its strategic significance in the future. The need for energy sources will drive the EU to alternative hydrocarbon sources. The EU calculates that diversifying energy sources would contribute Prof. Dr. Yalova Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi. E-posta: gmail.com Prof. Dr. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi. E-posta: 21

5 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN to the security of its energy supply. In this regard, the Caspian Basin in particular has been becoming more important to the EU. This article explores the relationship between the EU's regional policy vis-â-vis Central Asia and EU's energy supply security. The EU- Central Asia relationship is being shaped by variables like the EU's common foreign policy-making process, its questionable common energy policy and energy supply security, and the influence of the international system as well. Keywords: EU Central Asia Relations, EU Foreign Policy, EU Energy Policies, Energy Sources of the Caspian Basin, Energy Security Giriş Son yıllarda uluslararası ilişkilerde üzerinde en çok tartışılan sorunsallardan biri petrol ve doğal gaz jeopolitiğidir. Bu konu artan bir önemle uluslararası ilişkiler gündemindeki yerini korumaktadır. Şüphesiz enerji konusu dış politika yapımını etkileyen faktörlerden biridir. Enerji konusunun önümüzdeki on yıllarda etkisini devam ettireceği kesindir. Tarihsel bir çizgide enerji kavramma yüklenen anlam her dönemin özelliğine göre farklılık arz etse de, büyük oranda güç kavramı ile ilişkili olmuştur. Devleüerin anarşik bir uluslararası sistemde varlıklarını sürdürmeleri güçlü olmalarına bağlıdır. Bu nedenle devletler güç politikası izlerler. 1 Enerji kaynaklarına sahip olmak devletler için yaşamsal önemi haizdir ve gücün başat etmenlerinden biridir. Enerji, enerji politikaları, enerji nakil hatları, enerji kaynaklarının arz güvenliği gibi konular, devletlerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için birincil derecede önem atfettikleri konulardır. Sanayi Devrimi öncesinde fiziki olarak genişlemek (expansion), yani daha fazla verimli toprağa sahip olmak, güçlü olmaya götüren en önemli faktörlerden birisiydi. Sanayi Devrimi sonrasında ise özellikle buhar makinesinin icat edilmesi yeni bir durum meydana getirmiştir. Bu makinelerin üretimde kullanılmasıyla önemli bir sermaye birikimi elde edilmiştir. Dolayısıyla, buharlı makinelerde kullanılan, o zamanki en önemli enerji kaynağı, kömür ile sanayide kullanılan çelik devletleri güçlü yapan faktörler haline gelmiştir. O nedenle devletlerin kömür havzaları ile çelik elde edilmesinde kullanılan değerli madenlerin bulunduğu coğrafyalara olan ilgisinin artması tesadüf olmamıştır. Günümüzde ise kömür ve çeliğin yanı sıra özellikle petrol ve doğal gaz, devletlerin dış politikalarını etkileyen en önemli enerji konusu haline gelmiştir. Dev- 1 Kenneth N. Waltz, Man, State and the War: A Theoretical Analysis, (New York: Columbia University Press, 2001), ss Gottfried-Karl Kindermann, "Internationale Politik in Theorie, Analyse und Praxis", Gottfried-Karl Kindermann (Ed.). Gnmdelemente der Weltpolitik, (München - Zürich: Serie Piper, 1991), ss , Efe Çaman. "Uluslararası İlişkilerde (Neo) Realist Paradigmanın Almanya'daki Gelişimi ve Evrimi: Kindermann ve Münih Okulu", Uluslararası Hukuk ve Politika, Cilt: 2, Sayı: 8, 2007, ss

6 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... letlere benzer şekilde, AB de meydana getirdiği birliği, yani refah ve güvenlik alanını, idame ettirmeyi ve sürekli kılmayı hedeflemektedir. AB'yi ayakta tutan en önemli unsur, kendisini oluşturan devletlerin bu beraberlikten kazançlı çıkmaları ve ortak çıkarlar temelinde uzlaşabilmeleridir. AB kendi iç hukuk düzeninde bunu ulusüstü ve hükümetler arası kurumlar aracılığı ile yapmaktadır. 2 Petrol ve doğal gaz günümüzde küresel ekonominin en önemli girdilerinden olma özelliğini taşımaktadır. Enerji kaynakları ile ilgili olarak arz güvenliği birçok ülke için, özellikle de ileri sanayi ekonomileri ve önde gelen askeri güçler açısından temel bir ulusal çıkar meselesi olarak görülmüştür. AB de enerji güvenliği konusunu dış politikasına sistematik bir şekilde dâhil etmenin önemini kavramış durumdadır. AB'nin artan enerji ihtiyacı onu alternatif kaynaklara yöneltmektedir. AB enerji arz kaynaklarını çeşiüendirebilmek için Hazar'daki hidrokarbon enerji kaynaklarından da yararlanarak enerji arz güvenliğini sağlamak istemektedir. Dolayısıyla enerji arz güvenliği için aynı zamanda arz edilen enerjiyi taşıyan boru hatlarının da alternatif yollardan Avrupa'ya ulaşması gerektiği konusunda değerlendirmeler yapılmakta bu konuda önlemler alınmaktadır. Geleneksel bakışla Enerji Güvenliği ekonomik olarak uygun maliyette, güvenilir enerji arzının varlığı olarak tanımlanmaktadır. 3 Güney Kafkaslar ve Türkiye aracılığıyla ilişkilendirilebilecek Orta Asya doğal gaz ve petrol rezervlerinin Avrupa'ya taşınması, kısmen de olsa, Avrupa'nın enerji arz güvenliğinin sağlanmasına yönelik bir çözüm olarak görülmektedir. AB'nin Hazar Enerji Havzası'na yöneliminde Rusya ve Ortadoğu fosil enerji kaynaklarına bağımlılık önemli bir belirleyici olarak ön plana çıkmakta, bu dezavantajın göreceleştirilmesinde Hazar Havzası hidrokarbon kaynakları AB için bir alternatif teşkil etmektedir. 2006'da Ukrayna ve Rusya arasında gaz konusunda bir uyuşmazlığın neden olduğu ciddi sorunlar, AB'nin Rusya'ya fosil enerji merkezli tek yönlü bağımlılığının AB'nin enerji arz güvenliği bakımından ortak bir strateji geliştirmesini zorunlu hale getirdiğini ortaya çıkartmıştır. Fransa, İtalya ve Polonya, Ukrayna'dan geçen boru hattından gaz temin ettiklerinden, Berthold Rittberger&, Frank Schimmelfennig, "Integrationstheorien: Entstehung und Entwicklung der EU", Holzinger / Knill / Peters / Rittberger / Schimmelfennig/ Wagner (Ed.), Die Europaeische Union. Theorien und Anafysekonzepte, (Paderborn - München - Wien - Zürich: Scheming - UTB, Efe Çaman, "Entegrasyon Teorileri", Haydar Çakmak (Der.), Uluslararası ilişkiler: Giriş, Kavram ve Teoriler, (Ankara: Platin Yayınlan, 2007), ss Frank Umbach, "German Debates on Energy Security and Impacts on Germany's 2007 EU Presidency", Antonio Marquina (Ed.), Energy Security: Visions from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), ss.lf. 23

7 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN gaz basıncının bu kriz esnasında Rusya tarafından düşürülmesi ile ciddi enerji sorunlarıyla yüzleşmek durumunda kalmışlardır. Krizin ardından dönemin AB Enerji Komiseri Andris Piebalgs açıkça AB enerji arz güvenliği üzerine daha tutarlı bir politikaya ihtiyaç duymakta olduğunu söylemiştir. Yine aynı şekilde Avusturya'nın dönemin enerjiden sorumlu bakanı Martin Bartenstein'a göre AB genel olarak enerji arz güvenliği konusunu düşünmek zorundadır. Özellikle de Ukrayna-Rusya krizinden dersler çıkartmalıdır. Bartenstein Hazar gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya getirecek bir boru hattının AB'nin gaz kaynaklarının çeşitlenmesine yardımcı olacağı görüşündedir. 4 AB yukarıda değinilen kriz ertesinde enerji kaynaklarının yanı sıra enerji kaynaklarını taşıyan enerji yollarının da ne kadar önemli olduğunun farkına varmıştır. Dahası AB, Hazar petrol ve doğc.l gazını AB üyesi ülkelere taşıyacak olan vasıtaların sadece Rusya kontrolünde olmasının ne kadar riskli olduğunu da görmüştür. Dolayısıyla enerji arz güvenliği için aynı zamanda arz edilen enerjiyi taşıyan boru hatlarının da alternatif yollardan Avrupa'ya uzanması stratejik bakımdan önemli görülmüştür. Bu nedenlerden dolayı, AB daha önce hiç olmadığı kadar Orta Asya enerji kaynaklarını önemser hale gelmiş, AB'nin Orta Asya'yı algılayışında hidrokarbon enerji kaynakları ve boru hatları konuları giderek daha belirleyici hale gelmiştir. Enerji politikaları ve enerji güvenliği perspektifinden AB'nin Orta Asya'ya yönelik politikasının oluşumunda AB'nin kendi içinde dış politika tercihlerinin şekillenmesinde rol oynayan faktörler etkili olmaktadır. Bu faktörler AB ortak dış politika oluşum süreci ve sorunları ile AB'nin iç pazara yönelik enerji alanındaki düzenlemeleri ve bu bağlamda ortak bir enerji politikası oluşturma süreci ile bağlantılıdır. Bu nedenle ilk olarak birinci değişken AB'nin ortak dış politika oluşum süreci incelenecek, daha sonra da ikinci değişken ortak bir enerji politikasının oluşup oluşmadığı ve nasıl geliştiği araştırılacaktır. Son olarak da bütün değişkenlerden yola çıkarak AB Dış Politikasında Orta Asya'nın ne anlam ifade ettiği ve bunun enerji güvenliği ile ne kadar ilgili olduğu analiz edilecektir. Avrupa Birliği Ortak Dış Politika Oluşum Süreci ve Sorunları AB'nin bir bütün olarak bölgesel politikalar oluşturabilmesi, bizzat kendi iç kurumsal gelişimiyle alakalı uzun ve sıkıntılı bir süreçten sonra gerçekleşmiştir. Bu gelişim sürecinde ekonomik, siyasi ve hukuki faktörler ile AB dışındaki büyük güçlerin politikaları da etkili olmuştur. Orta Asya'ya dönük AB algı, yaklaşım 4 "Lessons for EU from Gas Crisis", BBC News, 24 January 2006, (http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/ stm), (Erişim Tarihi: ). 24

8 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden.. ve politikalarının anlaşılabilmesi için bu sürecin tahlil edilmesi gerekmektedir. Çünkü AB üyesi ülkelerin, ulusal düzeyde, Orta Asya ülkelerine yönelik uyguladıkları politikaları AB'nin politikaları gibi yorumlamak, sorunlu ve yanlış analizlere ve sonuçlara neden olmaktadır. İlk yıllarında Avrupa bütünleşmesi daha çok ekonomik işbirliği üzerine odaklanmıştır. 1950'li ve 1960"lı yıllarda bir Avrupa ordusu kurulması yönünde çabalar olmuşsa da o yıllardaki siyasi ilgi yeniden silahlanma değil daha çok yeniden yapılanma yönündeydi 'li yıllardaki Avrupa Savunma Topluluğu ve Avrupa Politik Topluluğu kurma girişimleri ile 1960'lardaki Fouchet Planı Avrupa dış politika işbirliğinin amaçları ve araçları hakkındaki temel anlaşmazlıklar nedeniyle başarısız olmuştu. 6 Bunun da ötesinde Avrupa NATO bağlamında Amerika'nın askeri kalkanı altında idi. AB'yi kuran Paris (1952) ve Roma (1958) antlaşmaları içerik olarak daha çok sektörel temelde ve ticaret alanında ortak politikalar uygulamayı düzenlemekteydi. Örneğin Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu (AKÇT) kuran Paris Antlaşması, kömür ve çelik sektöründe ortak politikalar üretmeyi hedeflerken, Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu (AET) kuran Roma Antlaşması, ortak ticaret politikaları oluşturmayı içermekteydi yıllara gelindiğinde AET'nin dünya siyasetinde daha aktif olması yönünde düşünceler öne çıkmıştır. Bu yönde atılan ilk adım 1970'te Avrupa Politik İşbirliği (APİ) Anlaşması'nın imzalanması olmuştur. Ancak bu anlaşma AET kurumsal yapısının dışında yer almış ve Topluluk Dışişleri Bakanlarını düzenli toplantılarda bir araya getirip uluslararası meselelerin konuşulduğu gayri resmi bir süreci başlatmıştır. Bu toplantılar politika koordinasyonu açısından öneriler ve bildirgelerle sonuçlanmıştır. Ancak bağlayıcı olamamıştır. 8 APİ ile başlayan süreç 1987'de yürürlüğe giren Tek Avrupa Senedi (TAS) ile ayrı bir anlam kazanmıştır. TAS'ın 30. maddesi, APİ'nin devam etmesini ve üye ülkeler dışişleri bakanlarının yılda en az dört kez bir araya gelerek hükümetler 5 John McCormick, European Union Politics, (New York: Palgrave Macmillan, 2011), ss Micheal Smith, European Foreign and Security Policy: The Institutionalization of Cooperation, (Cambridge: Cambridge University Press, 2004), ss.lf. 7 AKÇT ve AET tarihsel süreçleri ve sonrasındaki gelişmelerin bir özeti için bkz. Efe Çaman, "Avrupa Birliği'nin Kurumsal Yapısı. Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri", Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 10, 2007, ss Akan Malici, The Search for a Common European Foreign and Security Policy: Leaders, Cognitions and Questions of Institutional Viability, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), ss

9 Kemin DAĞCI a / /. <,.AMAN / nerjt Politikaları vt Enerji Güven/101 Perspektifinden... arası yapılan zirve toplantıları ışığında dış politika konusunda işbirliği yapmalarını sağlamıştır. Bununla birlikte, AT Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu'nun APİ çerçevesinde işbirliği yapmalarına TAS hukuksal bir zemin kazandırmıştır. 9 Ancak yine de APİ bir koordinasyon ve danışma platformu olmaktan öteye gidememiştir. APİ, TAS ile kurumsallaşmaya başlamış bu aşamadan itibaren hükümetler arası bir yapı haline gelmiştir. 10 Bu gelişmeler nedeniyle, TAS çerçevesinde üye ülkelerin herhangi bir uluslararası mesele ya da ortak çıkarları ilgilendiren konularda karar vermeden önce birbirleri ile istişarelerde bulunmasının istenmesi ve ortak bir dış politika yapımı ve uygulama yönünde teşvik edilmesi gelinen nokta açısından önemli bir gelişmedir. Çünkü Topluluk üyesi ülkeler arasında dış ilişkilere ilişkin "ortak bir pozisyon" ve "ortak bir eylem" belirlenmesi arzusunun oluşması Avrupa Birliği Dış Politikasının oluşum sürecinde önemli bir esin kaynağı olmuştur. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra uluslararası sistemde meydana gelen değişimler, beraberinde riskler ile birlikte avantajların da olduğu yeni bir dönem açmıştır. 1990'lı yılların başından itibaren Soğuk Savaşın sona ermesiyle, güvenlik konuları yerel olmaktan çıkıp küresel bir nitelik arz edecek şekilde çok boyutlu ve daha kapsamlı bir hale gelmiştir. Bu dönemde, iki kutuplu dünyadaki göreceli istikrar yerini, özellikle Yugoslavya gibi birçok farklı etnik yapıyı içerisinde barındıran ülkelerde, etnik çatışmalara ve belirsizliklere bırakmıştır. AB bu faktörlere bağlı olarak yakın coğrafyasıyla daha çok ilgili olmuştur. Topluluk ortaya çıkan bu dış politika meydan okumalarına karşı bir cevap verebilme noktasında hazırlıksız yakalanmış, ancak en azından liderler kendilerini bu değişime adapte edecek konulara odaklamıştır. AB Maastricht Antlaşması (1992) ile bir "Ortak Dış ve Güvenlik Politikası" (ODGP) tanımlama ve uygulama konusunda anlaşmıştır. 11 Maastricht Antlaşması ile AB'nin güvenliğini güçlendirme, BM Şartı çerçevesinde barışı korumak ve uluslararası güvenliği desteklemek, uluslararası işbirliğini teşvik etmek ve demokrasiyi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygıyı güçlendirmek ve geliştirmek gibi amaçlar sıralanmıştır. 12 Uluslararası sistemde meydana gelen bu değişim, 1990 sonrasında AB'nin küresel anlamda kendisini nasıl tanımlayacağı, kendisine nasıl bir rol biçeceği konusunda sorulan soruları, dolayısıyla da bu alanda yapılan çalışmaların sayısını arttırmıştır sonrasındaki gelişmeler bir bakıma AB'nin iç ve dış siyasetine etki edecek sonuçlar da doğurmuştur. Örneğin AB genişledikçe dış politika alanında özellikle karar alma mekanizmasına ilişkin sorunlar ve tartışmalar da yoğunlaşmaya başlamıştır. 1990'lardan günümüze her ne kadar üye devletler bağımsız bir dış politika uygulama yeteneklerini sürdürseler de, dış politikada işbirliğine gitmek yönündeki motivasyonları bir tür koordinasyona yönlendirmiş, böylelikle nihayetinde üye ülkelerin ortak bir dış politika oluşturma yönündeki çabaları güçlenmiştir. Örneğin, Maastricht Antlaşması öncesinde AET Anüaşmasında Topluluğun üye olmayan ülkelerle ilişkiler kurması mümkündü. Bu yetki Maastricht Antlaşması ile biraz daha ileri götürülmüş 13 ve Ticaret Politikası çerçevesinde üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi uygulanması, gümrük tarifesi oranlarının belirlenmesi, ticaret anlaşmalarının sonuçlandırılması, dış ticaret serbestliği önlemleri alınması, ihracat politikası, anti damping ve devlet yardımları kurallarının belirlenmesi gibi bu alanda anlaşmalar yapmak ve sonuçlandırmak üzere Topluluğa özel yetkiler vermiştir. 14 Görüldüğü üzere ticaret politikasının bu tarihten itibaren AB tarafından belirlenmesi, özellikle ekonomik açıdan ister istemez üçüncü ülkelerle ilgili alınacak dış politika kararlarını etkileyen bir özellik arz etmektedir. Bu bağlamda Orta Asya ülkeleri ile kurulan ilişkilerin niteliği de bu gelişmelerden etkilenmiştir. Diğer taraftan Birlik içindeki üye ülkelerin siyasal ağırlıkları ortak dış politika gelişim sürecinde etkili olmuştur. ODGP ve son olarak eskiden Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası (AGSP), 2009'da yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması ile Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası'na (OGSP) dönüştürülmüş, fakat buna rağmen üye ülkelerin dış politikaları AB dış politikasının belirlenmesinde önemli bir yer tutmaya devam etmiştir. 15 AB Dış Politikası üzerinde dönem başkanlıkları değişimi ve her dönem başkanı ülkenin siyasal öncelikleri ve ağırlığı, ulusal çıkarları ve dış politik tercihleri belirleyici olabilmektedir. Örneğin 2007 Almanya dönem başkanlığında belirlenen AB'nin Orta Asya Stratejisi bazı göz- 9 Official Journal L 169, ( ). 10 Trevor Salmon, "European Political Cooperation," D. Dinan (Ed.), Encyclopedia of the European Union, (Basingstone: Macmillian, 1998), ss Efe Çaman, "Avrupa Birliği'nin Kurumsal Yapısı: Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri", Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 10, 2007, ss Maastricht Antlaşması Md. Jl Maastricht Antlaşması, Md. 110 ve Md Karen Smith, The Making EU Foreign Policy: The Case of Eastern Europe, (Macmillan, 1999), ss Sonia Lucarelli, "Introduction: Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy", Sonia Lucarelli and Ian Manners (Ed.), Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy, (London - New York: Routledge, 2006), ss

10 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Enerji Pollttkalan ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... lemcilere göre yeni bir Ostpolitik olarak da değerlendirilmektedir. 16 Dolayısıyla, AB'nin Orta Asya Stratejisinin hazırlanmasında Almanya'nın ulusal dış politika tercihlerinin o zamanki AB dış politikası üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Diğer taraftan AB dışındaki büyük güçlerin politikaları da AB dış politikasının oluşumunu etkilemektedir. Örneğin ABD, Rusya ve Çin gibi ülkeler ile bir noktaya kadar Japonya ve Türkiye gibi güçlü aktörler de Orta Asya'da etkinliklerini arttırmak istemekte ve bu yönde politikalar izlemektedir. Melvin'e göre bu aktörlerin çoğunluğu enerji ve doğal kaynaklar, coğrafi konumdan kaynaklanan çıkarları ile güvenlik tehditlerinden dolayı bölgedeki istikrarın devamından yana politikalar takip etmekte, bu da statükonun devam etmesine neden olmaktadır. 17 Örneğin ABD Özbekistan'a uyguladığı askeri yardım yasağını 18 Ocak 2012'de sessiz bir şekilde kaldırmıştır. 18 Çünkü Özbekistan NATO askerleri için Afganistan'a açılan önemli bir ikmal hattı durumundadır. ABD'nin 2005'te kendi ülkesindeki muhalifleri katleden Kerimov'u bu şekilde desteklemesi bölgedeki statükonun devam etmesine hizmet etmiştir. Ancak, AB'nin bu tarz bir siyaset izlemesi, temellerini oluşturan değerlere uygun düşmemektedir. AB'nin dış politikasını belirleyen dinamikler sadece üye ülkelerin hükümetler arası düzeyde uzlaştığı çıkarların realize edilmesinden ibaret olmamakta, aynı zamanda kurucu anlaşmalarda belirtilen amaçlara da uygun olmak durumundadır. Çünkü AB gücünü ekonomik ve sosyal gelişimin birlikteliği, siyasi çoğulculuk, hukukun üstünlüğü ve kültürel çeşitlilik gibi değerlere olan bağlılıktan almaktadır. 19 Aslında, bu düşünce Orta Asya'ya yönelik AB politikalarının uygulanmasında bazı sorunlara neden olmaktadır. AB bir taraftan kendi çıkarlarının gerekleri doğrultusunda Orta Asya ülkeleri ile işbirliği yapmak isterken, diğer taraftan AB'yi kuran kurucu antlaşmalardan kaynaklanan değerlere uygun araçlar kullanmak zorunda kalması nedeniyle sorunlar yaşamaktadır. Orta Asya ülkelerinin her birinin farklı özelliklerde otoriter yönetimlere sahip olması ve demokratikleşme so- 16 Iris Kempe, "A New Ostpolitik? Priorities and Realities of Germany's EU Council Presidency", Bertelsmann Group for Policy Research. CAP Policy Analysis, No. 4, August Neil J. Melvin, "The European Union's Strategic Role in Central Asia, Center for European Policy Studies", CEPS Policy Brief, No. 128, 2001, s Daniel Treisman, "Why Russia Protects Syria's Assad", CNN, 3 February 2012, (http://edition. cnn.com/2012/02/02/opinion/treisman-russia-syria/index.html) (Erişim tarihi ); "U.S. Suspends Ban on Military Assistance to Uzbekistan", RFE/RL, 2 February 2012, (http:// (Erişim tarihi ). 19 Neil J. Melvin, "The European Union's Strategic Role in Central Asia, Center for European 28 Policy Studies", s. 3. runları, belirtilen değerlere uygun politikaların uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Bir bakıma AB bu normatif yaklaşımları nedeniyle bölgede pragmatik yaklaşımlar sergileyen diğer güçlere oranla daha dezavantajlı durumdadır. AB'nin Orta Asya ile ilişkilerinin seyrinde Birliğin iç hukuki yapısı da etkili olmaktadır. AB'nin dış politika yapımı ve uygulanması iki farklı seviyede gerçekleşmektedir. AB'de ortak dış politika yapımına ilişkin çabalar dış politikanın daha çok güvenlik sorunları ve sonuçta savunma politikası bağlamında ele alınmıştır. Böylelikle AB üyesi devletlerin karar alma üzerindeki veto haklarının korunduğu ODGP, AB'nin üzerine kurulduğu üçüncü sütun olarak yerini almıştır. 20 Bu özelliği ile ortak dış politikanın hükümetler arası bir kurumsal çatı altında üretildiğini söylemek mümkündür. Ancak diğer taraftan, dış politika kararlarının uygulanması için kullanılan araçların maliyetleri AB bütçesinden karşılanmaktadır. Bütçe yapma konusu AB içinde tam anlamıyla Komisyon, Konsey ve Avrupa Parlamentosu (AP) arasında bir işbirliği süreciyle gerçekleştirilmektedir. Bütçe yapımında AP'nin nihai bir ağırlığı olmaktadır. Bu nedenle AP, AB dış politikasının uygulanması üzerinde ciddi etkilere sahip olabilmektedir. Dolayısıyla, sadece hükümetler arası seviyede değil, aynı zamanda ulusüstü düzeyde de işleyen iki taraflı bir dış politika yapım süreci bulunmaktadır. 21 Bu yönüyle, dış politika yapımı ve uygulanması son derece sıkıntılı ve ağır işleyen bir görünüm arz etmektedir. Enerji Güvenliği Bağlamında Avrupa Birliği'nin İç Pazara Yönelik Düzenlemeleri ve Ortak Enerji Politikasının Oluşumu Avrupa Birliği'nde geçmişte resmi bir Avrupa Enerji Politikası oluşturmak için birçok girişimde bulunulmuştur. Enerji alanında işbirliği uzun yıllar hükümetler arası düzeyde kalmıştır. Ancak, Lizbon Antlaşması (2009) ilk defa enerji konusunu ve enerji politikasının temel amaçlarını AB yetki alanına dâhil etmiş ve enerji konusunu hem AB hem de üye ülkeler tarafından yasal düzenlemelerin yapılabildiği "paylaşılmış bir yetki" alanı haline getirmiştir. Avrupa Birliği enerji politikası gelişim trendi tarihsel bir çizgede kurumsal gelişim süreci ile birlikte daha iyi açıklanabilir. Yukarıda ifade edildiği gibi Lizbon Anlaşması AB için önemli 20 Ben Tonra & Thomas Christiansen, "The Study of EU Foreign Policy: Between International Relations and European Studies", Ben Tonra & Thomas Christiansen (Ed.), Rethinking European Foreign Policy, (Manchester - New York: Manchester University Press, 2004), s.l. 21 Kenan Dağcı, "Avrupa Birliği'nin Dış Politikası: Soğuk Savaş Sonrasında Ortak Bir Dış Politika Yapımı Mümkün Mü?", Uluslararası Türkiye Cumhuriyeti Sempozyumu Bildirileri, Süleyman Demirel Üniversitesi, İsparta, Ekim 2008, s

11 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN ı n.ııı Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... bir dönüm noktasıdır. Bu nedenle AB enerji politikası gelişim süreci Lizbon Anlaşması öncesi , , , yılları olarak dört dönemde incelenebilir döneminde temel enerji arzı daha çok kömüre dayanmaktaydı. Bu dönemde kömür sektöründe ekonomik ve siyasi işbirliğini sağlayan Avrupa ve Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) 1952'de kurulmuştur. AB enerji politikasının ilk hukuksal temeli 1951'de imzalanan AKÇT ile atılmıştır. Ancak AKÇT 2002 yılında yürürlükten kalkmıştır dönemini kapsayan ikinci dönemde ise kömürün yerini alan petrolün ucuz olarak ithal edilmesi nedeniyle enerji konusu yeterince ilgi görmemiştir. 23 Ancak nükleer alanda işbirliği yapmak amacıyla 1958'de Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (AAET) kurulmuştur. 24 Bu vesile ile özellikle nükleer enerji alanında işbirliği sağlanmıştır. AAET AKÇT'den sonra AB enerji politikası oluşumunda hukuksal zemin sağlayan ikinci önemli antlaşmadır. Bu antlaşmalar Avrupa Topluluklarının kurulmasının temellerini atmakla kalmamış, kömür arzının düzenli olmasını temin ederek ve ayrıca nükleer enerjide de koordinasyonu sağlayarak enerji alanında önemli rol oynamışlardır. 25 Aynı dönemde imzalanan AET antlaşması ile daha sonra bu antlaşmayı değiştiren TAS, Maastricht Antlaşması ve Nice Antlaşması AB'nin enerji konuları ile ilgilenebilmesi için hukuksal anlamda bir zemin sağlamamıştır döneminde enerji konusu tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Toplulukları (AT) için de önemli meydan okumalar nedeniyle dikkat çekici olmuştur. Örneğin, bu dönemde enerji petrol fiyatlarının yükselmesi ve arz problemleri enerjiye olan ilgiyi arttırmıştır. AT kurucu antlaşmalarda "enerji başlıklı" çok 22 Manam Dekanozishvili, "Towards a Common European Energy Policy", American Political Association Annual Meeting, Washington DC, 2010, s. 3, (http://ssrn.com/abstract= ) (Erişim Tarihi: ). 23 Mariam Dekanozishvili, "Towards a Common European Energy Policy", s Efe Çaman, "Avrupa Birliği'nin Kurumsal Yapısı. Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri", Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 10, 2007, ss Ali Tekin & Paul Andrew Williams, Geo-Politics of the Euro-Asia Energy Nexus: The European Union, Rusia and Turkey, (Great Britain: Palgrave Macmillan 2011), s Sami Andoura, Leigh Hancher, Marc Van Der Woude, "Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). 30 özel hukuksiil düzenlemeler olmamasına rağmen yıllarında yaşanan petrol krizi sonrasında stokların korunması için mütevazı önlemler almıştır. Örneğin, Komisyon bu alanda "Enerjinin Rasyonel Kullanımı" başlıklı bir Topluluk Eylem Programı hazırlamıştır. Bu programda Topluluk iç enerji tüketiminin daha efektif kullanılmasını ve enerji tüketiminin sosyal ve ekonomik kalkınmaya zarar vermeyecek şekilde sınırlandırılmasını öngörmektedir. Aynı zamanda, Konsey bu eylem programının başarılı olabilmesi için 1985 yılını hedefleyerek Topluluk enerji üretim ve tüketim hedefleri ve alınacak önlemler konusunda bir ilke kararı daha almıştır. Bu kararda Konsey Komisyona çağrıda bulunarak periyodik olarak yol gösterici tavsiyelerde bulunmasını istemiştir. Söz konusu ilke kararında enerji arzı, nükleer enerji, uluslararası piyasalara erişim, hidrokarbonlar konusunda hedefler ile Topluluk içinde üretim, tüketim, enerji fiyatları konusunda alınması gereken tedbirler sıralanmaktadır döneminde ise, 1993'te Maastricht Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden sonra Avrupa Komisyonu çabalarını (AKÇT ve AAET deneyimlerinden sonra) Avrupa'nın enerji politikasının yeniden bütünleşmesi ve yeniden yönelimine yoğunlaşmıştır. 27 Enerji sorunsalı ile ilgili olarak, AB 1995 yılında yayınladığı "Avrupa Birliği Enerji Politikası" başlıklı Beyaz Kitap ile başlayarak günümüze kadar çok sayıda Beyaz Kitap ve Yeşil Kitap yayınlamıştır. Ayrıca, 1990'ların ortalarında, iç elektrik ve gaz piyasasının oluşturulması hakkında yönergeler çıkarılmıştır. Enerji piyasasının liberalleşmesine ilişkin 1996 ve 1998'de benimsenen ilk önlemleri, 2003'de ikinci ve zorunlu önlemler izlemiştir 'te Konsey Avrupa Topluluğu Antlaşması'nın "Ekonomi Politikası" başlığı altında yer alan 100. maddeye dayanarak bir yönerge çıkartmış, doğal gaz arz güvenliğini sağlamak için önlemler almıştır. 29 Aynı zamanda 2006'da yine aynı maddeye dayanarak daha önce 1968'de çıkartılmış olan bir yönergeyi kodifiye ederek yeniden çıkarmış 30 ve üye ülkelerin belirli miktarlarda ham petrol ve ürünlerini stoklamasını zorunlu kılmıştır Sijbren De Jong & Jan Wouters, "Central Asia and the EU's Drive Towards Energy Diversification, Leuven Centre for Global Govarnance Studies", Working Paper, No. 64, June 201, Leuven Centre for Global Governace Studies. Katholieke Universiteit, (http://ghum.kuleuven.be/ggs/ publications/working_papers/new_series/wp61-70/wp64.pdf) (Erişim Tarihi: ). 28 Sami Andoura, Leigh Hancher, Marc Van Der Woude, "Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). 29 Council Directive, 2004/67/EC, Council Directive, 68/414/EEC, Council Directive, 2006/67/EC,

12 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... Diğer taraftan Mart 2007 yılında Avrupa Birliği Komisyonu yeni bir enerji politikasını hayata geçirmiştir. Bu yeni enerji politikası özünde üç temel meseleye vurgu yapmaktadır: Enerji arzının güvenliğinin artırılması; Avrupa ekonomilerinin rekabet gücünün ve uygun fiyatlı enerjinin bulunurluğunun sağlanması; çevresel sürdürülebilirliğin teşvik edilmesi ve iklim değişikliğiyle mücadele. Avrupa Konseyi, bu hedeflere ulaşmak amacıyla, Mart 2007'de dönemi için kapsamlı bir Enerji Eylem Planı kabul etmiştir. Öncelikle gaz ve elektrik için bir iç pazar oluşturulması hedeflenen bu planda, enerji arz güvenliğinin sağlanması, uluslararası bir enerji politikası oluşturulması, enerji verimliliğinin sağlanması ve yenilenebilir enerji ile enerji teknolojilerinin geliştirilmesi gibi amaçları gerçekleştirmek de öngörülmüştür. 2009'da Lizbon Antlaşması ile yeni bir dönem başlamıştır. Lizbon Antlaşması ile Avrupa Birliği'ni İşlevselleştiren Antlaşma'ya (ABİA) (eski adıyla Avrupa Topluluğu Antlaşması) eklenen 194. madde ile "Enerji" kavramı altında özel bir başlık eklenmiştir. Bu yeni madde ile enerji piyasasının işlevselleştirilmesi, Birlik içerisinde enerji güvenliğinin temin edilmesi, enerji verimliliği, enerji tasarrufu ile yeni ve yenilenebilir enerji formlarının geliştirilmesi ve enerji ağlarının birbirleri olan ara bağlantılarının sağlanması gibi amaçlar sıralanmaktadır. Bu düzenlemeler AB'yi enerji alanında tek yetkili bir birlik haline getirmese de üye ülkelerle yetki paylaşımının önünü açmıştır. Yukarıda ifade edildiği gibi Avrupa Toplulukları Antlaşmaları sisteminde, enerji politikası önlemleri Lizbon Antlaşması yürürlüğe girene kadar yalnızca antlaşmaların genel hükümleri temelinde, iç pazar kuralları ve üye ülkelerin kendi yetkilerine saygılı olmak kaydıyla alınabilmekteydi. Literatürde Lizbon Antlaşması'na yeni bir "Enerji" başlığının eklenmesinin mevcut hukuki tabloyu değiştirmediğini öne sürenler olsa da, 32 neticede gelinen nokta enerji alanında ileriye dönük derinleşmeyi kurumsal anlamda daha da geliştirme iradesini ortaya koymakta olduğu söylenebilir. Enerji politikasının gelişiminden de anlaşılacağı üzere AB'nin enerji güvenliği konusunda politikalar formüle edebileceği ve önlemler alabileceği görülmektedir. Avrupa'daki enerji trendi mevcut hali ile devam edecek olursa 2030 yılında AB ihtiyaç duyacağı doğal gazın muhtemelen %84'ü ile petrolün %94'ünü ithal 32 Sami Andoura, Leigh Handier, Marc Van Der Woude, "Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). etmek zorunda kalacaktır. 33 Bu durum Avrupa'nın Rusya'ya olan bağımlılığını daha da arttırarak enerji güvenliği probleminin kronikleşmesine neden olabilir yılı verilerine göre AB enerji ihtiyacının %54,1'ini ithal etmektedir. 34 Aynı verilere göre 27 üye ülke bazında ham petrol ithalat bağımlılığı %85,2 doğal gaz bağımlılığı ise % 62,4'tür. Tablo l'de görüldüğü üzere, AB'nin toplam ham petrol ithalatı içinde Rusya'dan ithalat ettiği ham petrol oranı 2002'de %29,2 iken bu oran artmış ve 2010'da %34,5'e yükselmiştir. Rusya, AB'ye üye ülkeler arasında Estonya, Litvanya, Letonya, Slovakya ve Finlandiya'nın tek; Macaristan, Avusturya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan ve Bulgaristan'ın ana gaz tedarikçisi durumundadır. 35 Almanya ise doğal gaz ihtiyacının % 39'unu Rusya'dan sağlamaktadır. 36 Fransa ve İngiltere jeopolitik konumları nedeniyle daha farklı tedarikçilere ulaşabilmektedirler. İspanya ise kuzey Afrika'dan gelen doğalgaza bağımlıdır. Avrupa'nın mevcut kaynaklarındaki azalma sebebiyle kuzey Avrupa gelecekte Rusya doğal gazına daha fazla bağımlı hale gelecektir. Güney Avrupa ise ulaşım maliyetinin daha ucuz olması nedeniyle Afrika ülkelerindeki kaynaklardan faydalanmaktadır. AB'nin enerji arz güvenliği konusunda kaygıları birkaç temel nokta üzerinde toplanmaktadır. Rusya'nın bölge ülkeleriyle arasında mevcut ve potansiyel anlaşmazlıklar/çatışmalar, Rusya'nın başka pazarlara yönelmesi, ithalat bağımlılığının doğurduğu politik bağımlılık, geçiş ülkelerinin fark edilen ve hızla kuvvetlenen önemi ve son olarak terör olaylarındaki artışın yarattığı tehlike Avrupa ülkelerinin enerji güvenliği meselesindeki temel kaygılarını oluşturmaktadır. 33 "Lessons for EU from Gas Crisis", BBC News, 4 January 2006, (http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/ stm) (Erişim Tarihi: ). Tablo l'de AB'ye üye 27 ülkenin ham petrol ithalatını, Tablo 2'de ise doğal gaz ithalatını yaptığı ülkeler, oranları ve yıllara göre değişen miktarları yer almaktadır. 34 Bkz. EU Energy in Figures- Pocketbook 2012, "EU-27 Energy Import Dependency", Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2012, s. 20; Christophe-Alexandre Paillard, "Russia And Europe's Mutual Energy Dependence", Journal of International Affairs, Spring/Summer, Vol. 63, No. 2, 2010, ss , (http://jia.sipa.columbia.edu/russia-andeurope%e2%80%99s-mutual-energy-dependence) (Erişim Tarihi: ). 3. r ı Commission of the European Communities, 2009, ss Paul Belkin & Vince L. Morelli, "The European Union's Energy Security Challenges", CRS Report for Congress. 2007, (www.fas.org/sgp/crs/row/rl33636.pdf) (Erişim Tarihi: )

13 Kcnım DAĞCI K Efe ÇAM AN Bntrjl Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... Tablo 1: AB (27 Üye) Toplam Ham Petrol İthalatındaki Ülkelerin Payı (%) Kaynak Rusya Norveç Libya Suudi Arabistan İran Kazakistan Nijerya Azerbaycan Irak Diğer ,2 19,4 7,5 10,1 4,9 2,4 3,5 1,0 3,0 18, ,1 19,2 8,4 11,3 6,4 2,7 4,3 1,0 1,6 14, ,2 18,8 8,8 11,3 6,3 3,4 2,6 0,9 2,2 13,4 Kaynak: Eurostat, Aralık ,5 16,9 8,8 10,6 6,1 4,5 3,2 1,3 2,1 14, ,4 15,5 9,2 9,1 6,2 4,6 3,6 2,2 2,9 13, ,2 15,1 9,8 7,2 6,2 4,6 2,7 3,0 3,4 14, ,4 15,1 9,9 6,9 5,4 4,8 4,0 3,2 3,3 16, ,1 15,2 9,0 5,7 4,7 5,4 4,5 4,0 3,8 14, ,5 13,8 10,2 5,9 5,7 5,5 4,2 4,2 3,3 12,8 Tablo 2: AB (27 üye) Toplam Doğal Gaz İthalatındaki Ülkelerin Payı (%) Kaynak Rusya Norveç Cezayir Katar Nijerya Libya Trinidad ve Tobago Mısır Türkiye Diğer ,0 26,2 21,2 0,9 2,2 0,3 0,2 4, ,1 25,5 2 0,7 3,1 0,3 5, ,8 24,9 18,2 1,4 3,7 0,4 7,5 Kaynak: Eurostat, Aralık ,6 24,4 18,0 1,6 3,5 1,7 0,2 1,6 8, ,3 25,5 16,4 1,8 4,3 2,5 1,3 2,5 6, ,4 28,2 15,4 2,2 4,7 3,0 0,8 1,8 5, ,6 28,9 14,7 2,2 4,0 2,9 1,6 1,7 0,1 6, ,3 30,7 14,2 4,6 2,4 2,9 2,2 2,1 0,2 6, ,8 28,2 14,4 8,6 3,6 2,8 Tablo 1 ve Tablo 2'de görüldüğü gibi AB'nin ham petrol ve doğal gaz açısında Rusya'ya bağımlılığı sürekli olarak artmakta ve Rusya diğer tedarik kaynakları arasında ilk sırada gelmektedir. Tablo 2'de görüldüğü gibi yılları arasında AB'nin Rusya'dan ithal ettiği doğal gaz nispi olarak azalmıştır. Bunda 2006'da yaşanan Rusya-Ukrayna krizinin etkili olduğu düşünülmektedir. Yine her iki tablodan da anlaşılacağı üzere AB'nin enerji ithalatında Norveç'in Rusya'dan sonra ikinci sırada yer aldığı görülmektedir. Norveç'ten ithal edilen 1,5 1,3 0,2 7,7 enerji AB'yi Rusy.ı karşısında rahatlatmakta ancak yeterli olmamaktadır. Norveç kaynaklı özellikle ham petrol ithalatı aşamalı olarak azalırken, Rusya'dan yapılan ithalat artmaktadır. Diğer taraftan, AB'nin Orta Doğu ülkelerinden yaptığı ham petrol ithalatı büyük oranda düşmektedir. Orta Asya ülkesi olan Kazakistan'dan yapılan ham petrol ithalatı toplam AB ithalatında 2002'de %2,4 gibi küçük bir orana tekabül etse de bu oran artarak 2010 yılında %5,5'e yükselmiştir. Tablo 2'deki oranlara bakıldığında AB'nin Orta Asya doğal gazından istifade edemediği ve 2010 rakamlarına göre %31,8 oranında Rusya'ya bağımlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle Orta Asya doğal gazının çeşitli projelerle AB'ye gelmesi büyük önem arz etmektedir. AB için öncelikli problem artan taleple, Rusya ithalatına olan bağımlılık arasında bir denge kurmaktır. AB'nin Dış Politikasında Orta Asya ve Enerji Güvenliği AB, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Orta Asya bölgesine yönelik olarak bazı siyasi ve ekonomik girişimlerde bulunmasına rağmen uzun bir süre Orta Asya'da ciddi bir varlık ve etkinlik gösterememiştir Eylül 2001'de Dünya Ticaret Merkezi'nin New York'ta bulunan İkiz Kuleleri'ne yapılan terörist saldırıların neden olduğu güvenlik endişesi ve Afganistan Müdahalesi, AB'nin Orta Asya algısında etkili olmuştur. Bu gelişmelerden sonra AB bölgeyi terör ve suç şebekelerinin kol gezdiği bir coğrafya olarak görmeye başlamış ve dolayısıyla belirli bir süre AB karar alıcılarının Orta Asya algılamasını enerji güvenliğinden daha ziyade askeri güvenlik endişeleri şekillendirmiştir. Ancak yılları arasında petrol fiyatlarının neredeyse üç kattan daha fazla artması ve 2008 yazında en yüksek seviyeye çıkarak varil başına 140 doların üstüne çıkması AB açısından da enerji güvenliği meselesini önemli bir sorun haline getirmiştir. 38 Bu nedenle, tüm küresel ve bölgesel güçler gibi, AB'nin de Orta Asya'ya yönelik ilgisi artmıştır. Üç nedenden dolayı AB belirli bir süre Orta Asya'da ciddi bir varlık ve etkinlik gösterememiştir. Birincisi, Sovyetler Birliği'nin beklenmeyen bir zamanda dağılması AB'yi hazırlıksız yakalamıştır. Aralarında Orta Asya ülkelerinin de olduğu bağımsızlığını yeni kazanan ülkelerle geleneksel anlamda eskiye dayanan ikili ilişkilerin bulunmayışı ve uzun süre içine kapalı olan bu devletler hakkında 37 Esra Hatipoğlu, "Avrupa Birliği-Orta Asya İlişkilerinde Yeni Bir Stratejiye Doğru (mu?)", Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, Cilt: 3, Sayı: 5, 2008, ss Antonio Marquina, Energy Security: Vision from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), s

14 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN / n, ı/ı Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden., yeterince bilgiye sahip olunmaması AB'nin Orta Asya konusunda etkin bir reaksiyon göstermesini zorlaştırmıştır. O dönemde bu ülkelerin siyasal yapıları, kurumları ve diğer potansiyelleri tam olarak bilinmemekte idi. İkincisi, coğrafi olarak yanı başında bulunan doğu ve güney doğu Avrupa ülkeleri konusunda acil bir strateji belirlenmesi AB'nin geleceği açısından daha öncelikli bir konu idi. O nedenle AB ilgisini daha çok bu ülkelere yoğunlaştırmıştır. Üçüncüsü ise, Orta Asya ülkelerinin o dönemde yukarıda ifade edildiği gibi daha çok askeri güvenlik açısından (terör, organize suç vs.) değerlendirilmesidir. Dolayısıyla Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra AB uzun süre kendi yakın coğrafyası ile ilgilenmiş ve bu ülkelere doğru genişlemeye daha çok enerji harcamıştır. Orta Asya ülkeleri için ise başka uzak coğrafyalarla kurduğu ilişkiler gibi önce teknik yardımlar yapmış arkasından da işbirliği anlaşmaları imzalayarak siyasal, ekonomik ve güvenlik çıkarlarını gerçekleştirmeye çalışmıştır. Ancak daha önce de ifade edildiği gibi bu ilişkiler uzun yıllar askeri güvenlik endişelerinin gölgesinde kalmış, 2006 yılına kadar enerji güvenliği boyutuyla ele alınmamıştır. AB, dolayısıyla, daha önce Orta Doğu ülkeleri ve bir kısım Afrika ülkelerine yönelik uygulamış olduğu geleneksel yardım programlarından birisini 1991'de bu ülkeler için de başlatmıştır. TACIS (Technical Assistance to the Commonwealth of Independent States) yani Bağımsız Devletler Topluluğu'na Yönelik Teknik Yardım olarak bilinen bu programın temel amacı bu ülkelerin geçiş süreçlerine (merkezi planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş, demokratikleşme v.s gibi) destek olmaktı. Ancak, her ne kadar teknik yardım dense de AB'nin yardımları geçiş sürecinde parasal yardım ya da teçhizat hibesi gibi maddi destekten daha çok, hedef ülkelerdeki yönetim yapılarının iyileştirilmesi, bürokratik yapılanmaların reformu, gibi daha çok danışmanlık anlamında teknik destekler olmuştur. Frenz'e göre AB tarafından bu program için açıklanan teknik destek yardım miktarları AB'nin açtığı ofisler ile bu ofislerde çalıştırdığı personelin seyahat, maaş vs. giderlerinin toplamını oluşturmaktaydı. Dolayısıyla ortada verilen parasal destek mevcut değildi 'de başlatılan TACIS 2006 yılında AB mali yardımlarının yeniden yapılandırılması bağlamında son bulmuştur. AB, TACIS'ten sonra 1990'ların başlarında Orta Asya ülkelerini de içine alan başka bölgesel programlar da geliştirmiştir. Avrupa'ya ülkelerarası petrol ve doğalgaz taşıma (Interstate Oil and Gas Transportation to Europe, INOGA- 39 Alexander Frenz, "A Success Story: The European Commission's TACIS Programme ", (http://ec.europa.eu/europeaid/where/neighbourhood/regional-cooperation/enpi-east/doc uments/annual_programmes/tacis_success_story_final_en.pdf) (Erişim Tarihi: ). TE) programı ile Avrtıpa-K,ıfkaslar-Asia Ulaşım Koridoru (Transport Corridor Europe - Caucasus - Asia, TRACECA) bu programlardan iki tanesidir. Mayıs 1993'de başlatılan TRACECA Orta Asya ülkelerini de kapsamaktadır. Her iki programın da amacı AB ile doğu komşuları arasında mal ve enerji kaynaklan ticareti için gerekli olan alt yapıların geliştirmesidir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 1992'de AB üyesi ülkeler diğer Sovyet Cumhuriyeüeri gibi beş Orta Asya ülkesinin bağımsızlık ilanlarını hemen tanımıştır. Daha sonra da AB olarak beş devletin her biri ile ayrı ayrı imzalanacak "Ortaklık ve İşbirliği Anlaşmaları (OİA)" çerçevesinde ikili ilişkiler kurmak üzere karşılıklı görüşmeler başlatmışlardır. Ancak OİAİarın gerçekleştirilmesi çeşidi siyasal gelişmeler nedeniyle uzun zaman almıştır. Örneğin, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile 1995'te imzalanan OİA'ları 1999'da yürürlüğe girmiştir. Özbekistan'la yapılan anlaşma Andican olayları nedeniyle 2005'te kısmen askıya alınmış fakat 2008'de kaldırılmıştır. Tacikistan ile 2004'te imzalanan OİA ise 2008'de yürürlüğe girmiştir. Aynı anlaşma Türkmenistan ile de 1998'de imzalanmıştır. Ancak Türkmenistan'daki siyasi sorunlar nedeniyle İngiltere ve Fransa'nın kendi iç hukuklarında anlaşma onay sürecini tamamlamamaları nedeniyle yürürlüğe girememiştir. 40 Genel olarak OİA, Orta Asya ülkelerini gümrük tarifeleri açısından "en ayrıcalıklı ülke" yapmakta ve AB "genel tercihler sistemi" rejimi çerçevesinde gümrük tarifesi de önermektedir. AB bu anlaşmalarla, ticaret kolaylığı sağlaması açısından Orta Asya ülkelerine Birlik standartlarını yakalayabilmeleri için daha az yükümlülükler getirerek pratikte önemli bir destek sağlamaktadır. Bununla birlikte anlaşmalar bağlamında düzenli olarak Dışişleri Bakanları seviyesinde İşbirliği Konsey toplantıları ile üst düzey yetkililer düzeyinde gerçekleştirilecek çeşitli sektör komiteleri ve alt komite toplantıları düzenlenmesi öngörülmüştür. AB uzun bir süre Orta Asya'ya enerji güvenliği açısından yaklaşmamıştır. Örneğin 2003 yılında yayınlanan "AB'nin 2003 Güvenlik Strateji" belgesinde Orta ve Güney Asya'daki teröristler ve suç şebekelerinin faaliyetlerinin Avrupa ve vatandaşlarının güvenliğini tehdit edebileceği vurgusu yapılmaktadır. 41 Aynı 40 Michael Emerson & Jos Boonstra (Rapporteurs) Nafisa Hasanova, Marlene Lamelle, Sebastien Peyrouse (2010), Into Eurasia Monitoring the EU's Central Asia Strategy, Report of the EUCAM Project, Brussels: Centre for European Policy Studies (CEPS), Madrid: Fundaciön Para Las Relaciones Internationales Y El Diâlogo Exterior (FRIDE). I I European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World, 12 December 2003, Brussels, (http://vww.consilium.europa.eu/uedocs/crnsupload/78367.pdf) (Erişim Tarihi: )

15 Kauml)AC;i:i/i ( ;/< t,am/\n / nerjl Politikaları ve ı nerjl Güvenliği Perspektifinden... belgede enerji güvenliğinden de bahsedilmektedir: 42 "Enerji bağımlılığı Avrupa için özel bir ilgi (endişe) arz etmektedir. Avrupa dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz ithalatçısıdır. İthalatlar bugünkü enerji tüketiminin aşağı yukarı %50'ni oluşturmaktadır. Bu oran 2030'da %70'e yükselecektir. Enerji ithalatının çoğunluğu Körfez, Rusya ve Kuzey Afrika'dan gelmektedir". Enerji güvenliği konusundaki saptamalarda Orta Asya dile getirilmemektedir. Buradan da anlaşılacağı gibi 2003 yılında AB'nin Orta Asya'ya güvenlik açsısından bakışını birincil bakımdan enerji konusu değil, daha çok terör ve suç şebekelerinin varlığı şekillendirmiştir yılında Türkiye'ye komşu olan Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan Avrupa Komşuluk Politikası'na dâhil edilmiştir. Komşuluk Politikası'nın sınırlarının doğuya doğru genişlemesi AB'yi siyasi ve ekonomik anlamda Orta Asya'ya daha da yaklaştırmıştır. Bu nedenle, daha önce de işaret edildiği üzere, Kafkasya bölgesinin kazandığı önem ve bölgede mevcut ve potansiyel çatışmalar son yıllarda AB'nin güvenlik politikaları açısından hızla önem kazanmıştır. Bölgede bulunan zengin enerji kaynakları ve bu ülkeleri çevreleyen ülkelerin enerji yolları üzerinde olması AB açısından ortak bir bölgesel politika oluşturulmasını kaçınılmaz kılmıştır. AB bölgesel diyalog kurmak amacıyla 13 Kasım 2004 yılında başlattığı "Baku Girişimi" ve bu girişim çerçevesinde düzenlenen Enerji Bakanları konferansları ile AB-Kafkaslar ve Hazar Denizi bölgesi arasında enerji işbirliğinin kısa, orta ve uzun vadede geliştirilmesini ve bu çerçevede hedefler belirlenmesini öngörmüştür. 43 AB, Orta Asya ülkeleri (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan) ile ilişkilerine 2007'de kabul edilen "Yeni bir Ortaklık için Avrupa Birliği Orta Asya Stratejisi" belgesi ile yeni bir anlam kazandırmıştır. Alman eski Dışişleri Bakanı Steinmeier, 2007 Stratejisi'nin hazırlanması ile ilgili olarak Orta Asya'yı dünya siyasetinde kritik önemi haiz bir bölge olarak tanımlamakta ve bölgede meydana gelen gelişmelerin Avrupa için doğrudan etkisinin bulunduğunu ifade etmektedir. 44 AB, bu stratejik algı ve Komisyon'un yardım programı vasıtasıyla her bir Orta Asya ülkesi ile yapacağı işbirliğini güçlendir- 42 European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World, 12 December 2003, Brussels, (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsupload/78367.pdf ) (Erişim Tarihi: ). 43 European Commission DG Energy and Transport, (http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/ international/regional/caspian/energy_en.htm) (Erişim Tarihi: ). 44 Frank Walter Steinmeier, "Reviving the Silk Road", Franfurter Allgemeine Zeitung, 30 June nek istemektedir. Bunun için her birinin özel ihtiyaçlarını, istek ve performansl.ıı mı insan hakları, iyi yönetim, demokrasi ve sosyal gelişmeleri bağlamında dei'.ıı lendirerek yardımlar yapmaktadır. Diğer taraftan strateji belgesinde güvenlik i >ı unları her bir Orta Asya ülkesinin coğrafi konumları - örneğin Afganistan, Pakıslan ve İran'a komşu olmaları - göz önünde bulundurularak ele alınmaktadır. I lolgedeki güvenlik sorunları nedeniyle AB Sınır Yönetimi (Border Management m Central Asia, BOMCA) ve Uyuşturucu Eylem Programı (Drug Action Program, CADAP) gibi programlar başlatmıştır. Bu programlar vasıtasıyla AB, sınır ı M ı venliğini güçlendirmek; eğitim düzeyinin yükseltilmesini sağlamak ya da sınır k. ıra kollan inşa ve teçhiz etmek suretiyle yasal geçişleri ve ticareti kolaylaştırmayı hedeflemektedir. 45 Son zamanlarda Orta Asya bölgesinin bir kesimini oluşturan Hazar bölgesi, uihip olduğu zengin hidrokarbon rezervleri nedeniyle enerji uzmanları, politikacı ve diplomatlar tarafından üzerinde önemle durulan bir bölgedir. Hazar bölgesinde başlıca potansiyel petrol ve doğal gaz üreticileri Rusya ve İran'ın yanı su.ı Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan yer almaktadır. Gürcistan, özelikle I l.ızar'dan Batı'ya taşınacak petrol ve doğal gaz için önemli bir geçiş ülkesi olma özelliğine sahipken Özbekistan ise Hazar'a kıyısı olmamakla beraber sahip olduğu rezervleri ve enerji taşıma potansiyeli ile önemli görülmektedir. 46 Dolayısıyla, sadece askeri güvenlik nedenleri ile değil ama aynı zamanda AB'nin dış enerji kaynaklarına bağımlılığı ve enerji arz güvenliğini arttırmak için çeşitlendirilmiş biı enerji arz politikasına ihtiyaç duyması AB ile Orta Asya arasında işbirliği için daha fazla perspektifler sunmaktadır. Bu nedenle de AB uzun vadede kendi lehine olabilecek işbirliği imkânları oluşturmaya gayret göstermektedir. Örneğin Orta Asya devletlerindeki enerji piyasasını güçlendirerek bu alandaki yatırım imkânlarını geliştirmeyi ve enerji üretimi ile etkinliğini arttırmayı, bu sayede de bölgede enerji arz ve dağıtımını çeşitlendirmeyi hedeflemektedir. 47 Günümüzde Orta Asya ülkelerinin Avrupa'ya yapılan doğal gaz ihracatı tümüyle Rusya üzerinden gerçekleşmektedir. 48 Iran, Afganistan ve Pakistan'da 45 Alexander Warkotsch, The European Union and Central Asia, (London-New York: Routledge, 2011), s Maureen S. Crandall, "Energy, Economics and Politics in the Caspian Region: Dreams and Realities", Praeger Security International, The General Secretariat of the Council, "The EU and Central Asia: Strategy for a New Partnership in Action", Luxembourg: DGF-Communication / Publications, June 2009, (http://eeas.europa. eu/central_asia/docs/2010_strategy_eu_centralasia_en.pdf) (Erişim Tarihi: ). 48 Efe Çaman, "Üçüncü On Yılında Türkiye'nin Orta Asya Bölgesel Politikası: Sübjektif Algılardan Gerçeklere", M. Turgut Demirtepe & Güner Özkan (Der.), Uluslararası Sistemde Orta Asya: 38 39

16 Kenan DAĞCI A Efe (,AMAN / n, ut Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... süregelen sorunlar alternatif boru hatlarının inşa edilmesini zorlaştırmaktadır. Özellikle Orta Asya ülkeleri arasında en zengin doğal gaz rezervlerini elinde bulunduran Türkmenistan, doğal gazını farklı pazarlara nakletmek konusunda zorluklar yaşamaktadır. Coğrafi bakımdan sıkışmış bir ülke olan Türkmenistan kendi doğalgazım Avrupa pazarlarına ulaştırmak için Rus petrol ve doğalgaz boru hatlarını kullanmak zorundadır. Türkmenistan için Türkmenistan-Afganistan-Pakistan; Türkmenistan-İran-Türkiye ya da Nabucco projesinde olduğu gibi Kafkasya bölgelerini kullanarak Türkiye üzerinden AB pazarına ulaşma gibi alternatifler bulunmaktadır. Fakat Iran üzerinde uluslararası yaptırımların olması, Afganistan ve Pakistan'da da güvenlik sorunlarının olması AB açısından Nabucco veya benzeri projeleri projesini zorunlu kılmaktadır. Orta Asya ülkelerinin Rusya ile olan güçlü ilişkileri ve Rusya'nın Kafkaslar bölgesinde önemli bir aktör olması, siyasal anlamda bölge ülkelerinin hareket alanlarını oldukça sınırlandırmaktadır. Ancak Rusya'nın Orta Asya petrol ve doğal gaz üzerindeki tekeline ciddi anlamda tehdit Çin'den gelmektedir. Çin'in kısmen tamamlamış olduğu Trans-Orta Asya Doğal Gaz Koridoru Türkmen ve Kazak enerji kaynaklarını birleştirerek Çin piyasasına sunmaktadır. Çin'in Kazakistan'dan başlayıp Doğu Çin denizine kadar uzanması hedeflenen 2500 mil uzunluğundaki petrol boru hattının büyük bir kısmını tamamlanmış olması bölge ülkeleri açısından önemli olmakla birlikte AB açısından önemli bir meydan okumadır. Bununla birlikte diğer bir meydan okuma ise, Rusya'nın Nabucco projesinin gerçekleşmesinin engelleyerek AB enerji arz güvenliğini sağlamasını engellemeye çalışmasıdır. Ayrıca Rusya AB'nin kendisine yönelik ortak bir strateji uygulamasını engellemek için geleneksel "böl ve yönet" stratejisi izlemektedir. AB ile genel bir strateji belirlemek yerine AB üyesi ülkelerle, örneğin 2007'den itibaren İtalya, Avusturya, Macaristan, Bulgaristan ve Yunanistan ile bir enerji anlaşmaları yapmaktadır. 49 Bu anlaşmalar da doğal olarak AB'nin ortak bir enerji politikası oluşturmasına zarar vermektedir. Orta Asya enerji kaynaklarının alternatif yollardan Avrupa'ya getirilmesi konusu önemini korumaya devam etmektedir. Şüphesiz Rusya'ya olan bağımlılığın Dış Politika ve Güvenlik, (Ankara: UŞAK Yayınlan, 2013), ss Murat Erdoğan, "Türk Cumhuriyetleri'nin Bağımsızlıklarının 20. Yılında Avrupa Birliği'nin Orta Asya Politikaları", (Rapor), (Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı, 2011), s Frank Umbach, " German Debates on Energy Security and Impacts on Germany's 2007 EU Presidency", Antonio Marquina (Ed.), Energy Security: Visions from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), s azaltılması önemli görülmekle birlikte enerji kaynaklarının taşındığı geçiş ülkeleri konusu da önemli görülmektedir. Avrupa'nın Rusya'dan aldığı doğal gazın %80'i Ukrayna toprakları üzerinden bu pazara sunulmaktadır. Rusya ve Ukrayna arsındaki doğal gaz sorunu 2005 yılının Mart ayında doğal gaz ve transit fiyatları nedeniyle başlamıştır. İki ülke arasındaki gerilimin tırmanması sonucu Rusya 1 Ocak 2006 tarihinde Ukrayna üzerinden Avrupa'ya ulaşan gaz akışını durdurmuştur Ocak 2006 tarihinde Rusya ile Ukrayna arasındaki enerji anlaşmasının restore edilmesi sonucu gerilim çözümlenmiştir. Fakat Ocak 2007'de kriz Ukrayna'nın doğalgaz borçları nedeniyle yeniden tırmanmıştır. Mart 2008'de doğal gaz arzının düşürülmesiyle kriz sora ermiştir. Ancak 2008 yılının son aylarında Ukrayna'nın doğalgaz borçlarının hacmi nedeniyle iki ülke arasındaki ilişkiler tekrar gerilmiştir. Dolayısıyla böylesine kırılgan ilişkilerin olduğu coğrafyalardan geçen enerji yollarının yerine daha güvenli alternatif yolların tesis edilmesi gerektiği görüşü daha çok ön plana çıkmıştır yılı ikinci yarıyılında dönem başkanlığını alan Polonya'nın en önemli konu başlıklarından birisi enerji güvenliği alanındaydı. Varşova'nın ortaya attığı "Güçlendirilmiş Avrupa Güvenliği" fikri neredeyse Orta Avrupa ve Baltık Devletlerinin büyük çoğunluğunun paylaştığı Rusya'ya olan enerji bağımlılığını azaltarak Avrupa'daki diğer enerji ağlarına bağlanma düşüncesine dayanmakta ve dolayısıyla daha yakın bir Avrupa enerji işbirliğini önermektedir. Bununla birlikte Polonya ve Slovakya, Asya-Avrupa arasında inşa edilecek doğal gaz koridoruna bağlanmak amacıyla kendi aralarında bir doğal gaz boru hattı inşa etme imkânının incelenmesi konusunda anlaşmaya varmıştır. 51 Bunlardan hareketle özellikle Hazar bölgesi ile AB'yi birbirine bağlayacak doğalgaz boru hattı için Nabucco veya benzeri projelerin çok daha önem kazanacağı düşünülebilir. Sonuç Soğuk Savaş dönemi boyunca ABD'nin sağladığı askeri güvenlik itici bir güç olmuş bu nedenle AB daha çok kendi iç bütünleşmesine ağırlık vermiştir. NATO ittifakı çatısı altında AB ve ABD Sovyet tehdidinin bir sonucu olarak stratejik ortaklığa daha çok önem vermişlerdir. Ancak, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bu güvenlik tehdidinin ortadan kalkmasıyla 1990'lı yılların başından itiba-, r >0 "Lessons for EU from Gas Crisis", BBC News, 24 January 2006, (http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/ stm) (Erişim Tarihi: ). Sİ Tamâs Kugyela, "Energy: Security through Traditional and Unconventional Means", Europolitics, 01 July

17 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden.. ren ABD ile olan stratejik ortaklık yerini daha çok ekonomik ilişkilerde rekabete bırakmıştır. Bu değişim sadece ABD ile ilişkilerine değil aynı zamanda AB'nin kendi iç kurumsallaşmasına da yansımıştır. 1992'de yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması AB'yi sadece ekonomik bir bütünleşme olmaktan çıkarmış Ortak Dış ve Güvenlik Politikası gibi siyasal alanda da ilerleme sağlamasına zemin hazırlamıştır. Bu nedenle, 1990'h yılların ortasından itibaren AB dış politika ortamı ile kurumsal kapasitesinde hızlı bir genişlemenin olduğu görülmektedir. Diğer taraftan Soğuk Savaşın sona ermesiyle uluslararası sistemde meydana gelen yapısal değişimler yeni güvenlik sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Örneğin, Sovyetler Birliği'nden sonra Yugoslavya'nın da dağılmasıyla AB'nin güney ve doğu sınırlarında ekonomik ve siyasi istikrarsızlıklar artırmıştır. Doğal olarak AB uzun süre bu sorunlarla meşgul olmuştur. Bununla birlikte, Güney ve Güney Doğu Avrupa ülkelerine doğru genişlemiş ve kendi içindeki genişlemeden kaynaklanan sorunlar ile komşularındaki sorunlara daha çok odaklanmıştır. Ayrıca, 11 Eylül 2002'de ABD'ye yapılan terör saldırıları, arkasından yaşanan Afganistan Savaşı ve Irak Savaşı dünyada hem ekonomik hem de siyasi yeni sorunlar doğurmuştur. Tüm bu faktörler etkisini hem ekonomik hem de siyasi anlamda hissettirmiş ve sonuç olarak AB Orta Asya gibi coğrafi anlamda daha uzak coğrafyalara uzun süre ilgisiz kalmıştır. Bu dönemde AB Orta Asya ülkelerini daha çok terör, suç şebekeleri, uyuşturucu kaçakçılığı vb. güvenlik konuları bağlamında bakmıştır. kapsayan "Güney Enerji Koridoru"nun oluşturulması meselesini odak noktası haline getirdiğini söyleyebiliriz. İleride İran ve Irak enerji kaynaklarının da bu koridor çerçevesinde planlanan Nabucco gibi projelerle Avrupa'ya taşınmasının sağlanması AB'nin enerji güvenliğine ciddi katkılar yapacağı gibi Orta Asya enerji kaynaklarının alternatif yollarından dünya enerji piyasasına satışına da imkân sağlayacaktır. AB enerji güvenliğini temin etmek bağlamında Orta Asya ile ilişkilerini geliştirmekte ve güçlendirmektedir. Ancak, Orta Asya ülkeleri hala coğrafi olarak dünya enerji piyasasından izole edilmiş durumda kalmaya devam etmektedir. Mevcut enerji kaynaklarını dünya piyasasına sunabilmeleri için çevresinde siyasi ve ekonomik riskleri arttıran ülkelerde geçmek zorunda kalan uzun boru hatları inşa edilmek zorundadır 52. Bu riskler maalesef basta AB ülkeleri olmak üzere, yatırımcıları yeni projelere finansman sağlamada ağır davranmaya neden olmaktadır. Açıklama Bu araştırma, her iki yazarın da yer aldığı bir araştırma projesi çerçevesinde Yalova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Komisyonu'nca desteklenmiştir. Desteğinden ötürü Yalova Üniversitesi'ne şükranlarımızı sunuyoruz. Ayrıca proje araştırma evresinde Cornell University (Ithaca/ABD) olanaklarından da yararlanılmıştır. Kendi içinde ekonomik refah seviyesini korumak isteyen AB için petrol ve doğal gaz fiyatların artması ciddiye alınması gereken bir sorun olmakla birlikte, özellikle hidrokarbon enerji kaynaklarının tedarik edilmesinin garanti altına alınması da son derece önemli bir hale gelmiştir. Bu sorun artık güvenliğin çok boyutlu bir hal aldığının en önemli göstergelerinden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla genel anlamda enerji güvenliği ya da daha dar anlamda enerji arz güvenliği AB açısından da son derece önemli hale gelmiştir. Bu nedenle de AB enerji arz güvenliğini sağlayabilmek için Orta Asya doğal gaz ve petrollerini güvenli yollardan Avrupa'ya getirerek Rusya'ya olan bağımlılığını azaltmak istemektedir. Kafkasya ve Orta Asya bölgesindeki zengin enerji kaynakları çoğunlukla el değmemiş olarak kalmıştır ve esas olarak Azerbaycan Kazakistan Türkmenistan ve Özbekistan çevrelerinde yoğunlaşmıştır. Bu bölgeden yapılacak doğalgaz ve petrol ihracatı küresel doğalgaz ve petrol piyasalarına hatırı sayılır bir katkı yapabilir. Buradan yola çıkarak AB'nin, Trans-Kafkasya bağlantısını da 52 Michael Ratner, vd., Europe's Energy Security: Options and Challenges to Natural Gas Supply Diversification, CRS Report for Congress, August 2013, s. 18, (http://www.fas.org/sgp/crs/row/ R42405.pdf) (Erişim tarihi: ) 42 43

18 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... KAYNAKÇA Andoura, Sami; Leigh Handier; Marc Van Der Woude, Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Dehors, Belkin, Paul & Vince L. Morelli, The European Union's Energy Security Challenges, CRS Report for Congress, 2007, (www.fas.org/sgp/crs/row/rl pdf) (Erişim tarihi: ). Çaman, Efe, "Uluslararası İlişkilerde (Neo)Realist Paradigmanın Almanya'daki Gelişimi ve Evrimi: Kindermann ve Münih Okulu", Uluslararası Hukuk ve Politika, Cilt: 2, Sayı: 8, Çaman, Efe, "Avrupa Birliği'nin Kurumsal Yapısı: Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri", Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 10, Çaman, Efe, "Üçüncü On Yılında Türkiye'nin Orta Asya Bölgesel Politikası: Sübjektif Algılardan Gerçeklere", M. Turgut Demirtepe ve Güner Özkan (Der.), Uluslararası Sistemde Orta Asya: Dış Politika ve Güvenlik, (Ankara: UŞAK Yayınları, 2013). Commission of the European Communities, Commission Staff Working Document-Accompanying Document to the Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council Concerning Measures to Safeguard Security of Gas Supply and Repealing Directive 2004/67/EC, Assessment Report of Directive 2004/67/EC on Security of Gas Supply (COM(2009) 363}. European Commission, 2009, (http://eur-lex.europa.eu/lexuriserv/lexuri- Serv.do?uri=SEC:2009:0978:FIN:EN:PDF) (Erişim tarihi: ). Council Directive 2004/67/EC of 26 April 2004 Concerning Measures to Safeguard Security of Natural Gas Supply. Council Directive 2006/67/EC of 24 July 2006 Imposing an Obligation on Member States to Maintain Minimum Stocks of Crude Oil and/or Petroleum Products (Codified version). Council Directive 68/414/EEC of 20 December Council of European Union, Presidency Conclusion, Brussels, 2 May 2007, (http:// europa.eu/european-council/index_en.htm) (Erişim tarihi: ). Council Resolution of 13 February 1975 Concerning Measures to be Implemented to Achieve the Community Energy Policy Objectives Adopted by the Council on 17 December Crandall, Maureen S., Energy, Economics and Politics in the Caspian Region: Dreams and Realities, (USA: Praeger Security International, 2006). Dağcı, Kenan, "Avrupa Birliği'nin Dış Politikası: Soğuk Savaş Sonrasında Ortak Bir Dış Politika Yapımı Mümkün Mü?", Uluslararası Türkiye Cumhuriyeti Sempozyumu Bildirileri, Süleyman Demirel Üniversitesi, İsparta, Ekim De Jong, Sijbren & Jan Wouters, "Central Asia and the EU's Drive Towards Energy Diversification, Leuven Centre for Global Govarnance Studies", Working Paper, No. 64. Leuven Centre for Global Governace Studies. Katholieke Universiteit, June 2011, (http://ghum.kuleuven.be/ggs/publications/ working_papers/new_series/wp61-70/wp64.pdf) (Erişim tarihi: ). Dekanozishvili, Mariam, "Towards a Common European Energy Policy", American Political Association Annual Meeting, Washington DC, 2010, (http://papers.ssrn.com/sol3/delivery.cfm/ssrn_id _code pdf?abstractid= &mirid=l) (Erişim tarihi: ). Donnelly, Jack, "Realism", Scott Burchill, Andrew Linklater vd, Theories of International Relations, 3rd Edition, (New York: Palgrave Macmillan, 2005). Emerson, Michael & Jos Boonstra (Rapporteurs) Nafisa Hasanova, Marlene Lamelle, Sebastien Peyrouse, Into Eurasia Monitoring the EU's Central Asia Strategy, Report of the EUCAM Project. Brussels: Centre for European Policy Studies (CEPS). Madrid: Fundaciön Para Las Relaciones Internacionales Y El Diâlogo Exterior (FRIDE), Erdoğan, Murat, Türk Cumhuriyetleri'nin Bağımsızlıklarının 20. Yılında Avrupa Birliği'nin Orta Asya Politikaları (Rapor), (Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı, 2011). European Commission DG Energy and Transport, (http://ec.europa.eu/dgs/ energy_transport/international/regional/caspian/energy_en.htm) (Erişim tarihi: ). European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World, 12 December 2003, Brussels, (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsupload/ pdf) (Erişim tarihi: ). Eurostad, (online datacodes: nrg_122a, 123a and nrg_124a), 2012, (http://epp. eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/energy_production_ and_imports) (Erişim tarihi: ). 45

19 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden.. EU Energy in Figures- Pocketbook 2012, "EU-27 Energy Import Dependency", Luxembourg: Publications Office of the European Union, Frenz, Alexander (ty). "A Success Story: The European Commission's TACIS Programme ", (http://ec.europa.eu/europeaid/where/neighbourhood/regional-cooperation/enpi-east/documents/annual_programmes/tacis_ success_story_final_en.pdf) (Erişim tarihi: ) Hatipoğlu, Esra, "Avrupa Birliği - Orta Asya İlişkilerinde Yeni Bir Stratejiye Doğru (Mu?)", Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, Cilt: 3, Sayı: 5, Kempe, Iris, "A New Ostpolitik? Priorities and Realities of Germany's EU Council Presidency", Bertelsmann Group for Policy Research, CAP Policy Analysis, No. 4, August Kugyela, Tamâs, "Energy: Security through Traditional and Unconventional Means", Europolitics (daily in English), 1 July Lucarelli, Sonia, "Introduction: Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy", Sonia Lucarelli and Ian Manners (Ed.), Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy, (London and New York: Routledge, 2006). Malici, Akan, The Search for a Common European Foreign and Security Policy: Leaders, Cognitions and Questions of Institutional Viability, (New York: Palgra ve Macmillan, 2008). Marquina, Antonio, Energy Security: Vision from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, McCormick, John, European Union Politics, (New York: Palgrave Macmillan, 2011). Melvin, Neil J., "The European Union's Strategic Role in Central Asia, Center for European Policy Studies", CEPS Policy Brief, No. 128, March Paillard, Christophe-Alexandre, "Russia And Europe's Mutual Energy Dependence", Journal of International Affairs, Vol. 63, No. 2, Spring/Summer, Ratner, Michael, Paul Belkin, Jim Nichol, Steven Woehrel, Europe's Energy Security: Options and Challenges to Natural Gas Supply Diversification, CRS Report for Congress, August 2013, (ttp://www.fas.org/sgp/crs/row/r pdf) (Erişim tarihi: ) kittberger, Berthold & Schimmelfennig, Frank, "Integrationstheorien: Entstehung und Entwicklung der EU", Holzinger / Knill / Peters / Rittberger / Schimmelfennig/ Wagner (Ed.), Die Europaeische Union. Theorien und Analysekonzepte, Paderborn - Miinchen - Wien - Zürich: Scheming - UTB Salmon, Trevor, "European Political Cooperation", D. Dinan (Ed.), Encyclopedia of the European Union, (Basingstone: Macmillian, 1998). Smith, Karen, The Making EU Foreign Policy: The Case of Eastern Europe, (Macmillan, 2008). Smith, Micheal, European Foreign and Security Policy: The Institutionalization of Cooperation, (Cambridge: Cambridge University Press, 2004). Steinmeier, Frank Walter, "Reviving the Silk Road", Franfurter Allgemeine Zeitung, 30 June Tekin, Ali & Paul Andrew Williams, Geo-Politics of the Euro-Asia Energy Nexus: The European Union, Rusia and Turkey, (London: Palgrave Macmillan, 2011). The General Secretariat of the Council, The EU and Central Asia: Strategy for a New Partnership in Action, Luxembourg: DGF-Communication / Publications, June 2009, (http://eeas.europa.eu/central_asia/docs/2010_strategy_eu_ centralasia_en.pdf) (Erişim tarihi: ). Tonra, Ben & Thomas Christiansen, "The Study of EU Foreign Policy: Between International Relations and European Studies", Ben Tonra & Thomas Christiansen (Ed.), Rethinking European Foreign Policy, (Manchester and New York: Manchester University Press, 2004). Treisman, Daniel, "Why Russia Protects Syria's Assad", CNN, 3 February 2012, (http://edition.cnn.com/2012/02/02/opinion/treisman-russia-syria/index. html) (Erişim tarihi: ). 11 m bach, Frank, "German Debates on Energy Security and Impacts on Germany's 2007 EU Presidency", Antonio Marquina (Ed.), Energy Security: Visions from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008). W.nkotsch, Alexander, The European Union and Central Asia, (London and New York: Routledge, 2011). 'it'korav, Yuri & Franz Wirl,"Energy Relations Between Russia and EU with Kmphasis on Natural Gas", OPEC Energy Review, December

20 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Youngs, Richard, Energy Security: Europe's New Foreign Policy Challenge, (London and New York: Routledge, 2009). "Ukraine Takes Extra Russian Gas", BBC News, 24 January 2006, (http://news. bbc.co.uk/2/hi/europe/ stm) (Erişim tarihi: ) "EU Reaches Gas Deal with Ukraine", BBC News, 1 August 2009, (http://news. bbc.co.uk/2/hi/europe/ stm) (Erişim tarihi: ) "U.S. Suspends Ban on Military Assistance to Uzbekistan", RFE/RL, 02 February 2012, (http://www.rferl.org/content/uzbekistan_united_states_military_ assistance/ html) (Erişim tarihi: ) OAKA (ılı: 8. Sayı: 16, ss , 2013 KAZAKHIZATION, KUNAEV AND KAZAKHSTAN: ABRIDGE TO INDEPENDENCE KAZAKLAŞTIRMA, KUNAYEVVE KAZAKİSTAN: BAĞIMSIZLIĞA BİR KÖPRÜ Michael G. STEFANY* ABSTRACT This article consists of an examination of the process of Kazakhization (or "nativization") during the political career of Dinmukhamed Kunaev ( ), First Secretary of the Communist Party of Kazakhstan (CPK) from and The author examines Kunaev's political rise and interrelated political and demographic advances on the part of Kazakhs that took place in the Kazakh Soviet Socialist Republic (KSSR) during Kunaev's tenure: Utilizing materials from the Russian State Archive of New History (RGANI) in Moscow as well as other data, the author provides a unique "bottom-up" statistical view of Kunaev's policy of political preference for natives, showing causality for the anti-russian Alma-Ata demonstrations of December 1986 that occurred shortly after Mikhail Gorbachev forced Kunaev to step down. The author concludes that although Kunaev was a full-fledged Brezhnev-era apparatchik who worked to modernize and Sovietize his republic, he also supported greater political and social rights for his people, helping Kazakhs to become more numerous and prominent in the government of their republic; thus, the Kunaev era served as an indispensable political, social, and ideological link between the heavily-russified KSSR of the Stalin period and independent Kazakhstan of today. Keywords: Kazakhstan, Kazakhization, Dinmukhamed Kunaev, Soviet Central Asia, Soviet Nationality Question, Gennady Kolbin, Nursultan Nazarbaev OZET Bu makale ve dönemlerinde Kazakistan Komünist Partisi'nin (KKP) Genel Sekreteri Dinmuhammed Kunayev'in ( ) siyasi kariyeri boyunca Kazaklaştırma (ya da "yerlileştirme") sürecinin bir incelemesini içermektedir. Yazar, Kunayev'in He received his Ph.D. in Russian/Soviet political history from the University of Kansas in He is currently an Instructor of History at Pennsylvania State University. michae 1_ 48 49

ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI ÖZET

ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI ÖZET OAKA Cilt: 8, Sayı: 16, ss. 21-48, 2013 ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI THE EUROPEAN UNION S FOREIGN POLICY TOWARD CENTRAL ASIA IN CONSIDERATION

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ 1. AVRUPA TOPLULUKLARI 1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

Araştırma Notu 15/179

Araştırma Notu 15/179 Araştırma Notu 15/179 27.03.2015 2014 ihracatını AB kurtardı Barış Soybilgen* Yönetici Özeti 2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU Duygu PAPUR İ.T.Ü. Elektrik-Elektronik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü 1951

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları - Türkiye ile Afganistan arasında 7 Kasım 1959 tarihinde Ankara'da "Kültür

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR A V R U P A B İİ R L İİ Ğ İİ H U K U K U 1)) AVRUPPA TOPPLLULLUK HUKUKUNU OLLUŞŞTURAN TEEMEELL ANTLLAŞŞMALLAR BİRİNCİ İL HUKUK 1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması 18/3/1951 de Paris'de imzalandı.

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 28 Nisan 2014 MALEZYA-TÜRKİYE STA VE VİZE ANLAŞMASI MALEZYA-TÜRKİYE İHRACAT KOMPOZİSYONU TÜRKİYE İHRACATI (2013) % MALEZYA İTHALATI (2013) 1 Motorlu

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMULLER SITC No : 062-073 Armonize No : 1704-1806 TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye de şekerli ve çikolatalı mamuller sektörünün başlangıcı,

Detaylı

Dr. Zerrin Ayşe Bakan

Dr. Zerrin Ayşe Bakan Dr. Zerrin Ayşe Bakan I. Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Yeni Güvenlik Teorilerine Bir Bakış: Soğuk Savaş'ın bitimiyle değişen Avrupa ve dünya coğrafyası beraberinde pek çok yeni olgu ve sorunların doğmasına

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU DAĞLIK KARABAĞ SORUNU DAR ALANDA BÜYÜK OYUN ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Avrasya Araştırmaları Merkezi USAK RAPOR NO: 11-07 Yrd. Doç. Dr. Dilek M. Turgut Karal Demirtepe Editör Eylül 2011

Detaylı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı SİYASİ GELİŞMELER HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER AB Liderleri 27 Haziran da Jean- Claude Juncker i AB Komisyon Başkan adayı olarak belirledi. Schulz yeniden AP Başkanı oldu. AB Liderleri Jean-Claude

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

9. Uluslararası İlişkiler

9. Uluslararası İlişkiler 9. Uluslararası İlişkiler 9.1. Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, 03.11.1970 tarihinde Avusturya ile imzalanarak başlamış olup, bugüne kadar 76 ülke

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu TÜBİTAK TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu Uluslararası Pazar Analizi 17 Aralık

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER ARALIK 2015 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRUPA BİRLİĞİ ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER İLKER GİRİT Ders Avrupa Birliği nin Genişleme

Detaylı

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB ve sosyal politika: giri Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB entegrasyonu Gönüllü süreç Ba ms z Devletler ortak politikalar tasarlamak ve uygulamak amac yla uluslarüstü yap lara Uluslararas Antla malar yoluyla

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) bünyesinde faaliyet gösteren ve merkezi Paris te bulunan Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) nın

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN

Detaylı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Avrupa Komisyonu SCHUMANN Roma Antlaşması Brüksel Almanya - Avrupa Parlamentosu Đktisadi Kalkınma Vakfı Adalet ve Özgürlükler AB - AVRO Politikaları AB Konseyi Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Üye Devlet

Detaylı

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti.

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti. ARAŞTIRMA RAPORU ÖZEL ARAŞTIRMA--AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE KRONOLOJİSİ 20/06/2005 1959 1963 1964 1966 1968 1970 1971 1972 1973 31 Temmuz: Türkiye, AET ye ortaklık için başvurdu. 11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi,

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

GTİP 7323 Demir veya çelikten sofra, mutfak veya diğer ev işlerinde kullanılan eşya ve aksamı, yün, sünger, eldiven vb.

GTİP 7323 Demir veya çelikten sofra, mutfak veya diğer ev işlerinde kullanılan eşya ve aksamı, yün, sünger, eldiven vb. GTİP 7323 Demir veya çelikten sofra, mutfak veya diğer ev işlerinde kullanılan eşya ve aksamı, yün, sünger, eldiven vb. Temmuz 2013 1 Genel kod bilgisi: XV ADİ METALLER VE ADİ METALLERDEN EŞYA 73 Demir

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Giresun Üniversitesi/Uluslararası İlişkiler Bölümü Adres : İkt.ve İd. Bil. Fak. Uluslararası İlişkiler Bölümü Güre Yerleşkesi Merkez/GİRESUN E-Posta: kemalciftci@hotmail.com

Detaylı

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI Övgü PINAR-Nurel KILIÇ Yapı fuarları; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ile yine bu sektörde çalışan yöneticiler, mimarlar, mühendisler,

Detaylı

SGK ve TİKA İşbirliğiyle Sosyal Güvenlik Tecrübeleri Yurtdışına Aktarılacak

SGK ve TİKA İşbirliğiyle Sosyal Güvenlik Tecrübeleri Yurtdışına Aktarılacak SGK ve TİKA İşbirliğiyle Sosyal Güvenlik Tecrübeleri Yurtdışına Aktarılacak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) arasında işbirliği protokolü

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014)

ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014) 1. Adı Soyadı: Sait YILMAZ 2. Doğum Tarihi: 20.12.1961 3. Ünvanı: Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014) Derece Alan Üniversite Yıl LİSANS İşletme Kara Harp Okulu 1978-1982 YÜKSEK

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ İZMİR TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ Dilara SÜLÜN DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AB MASASI ŞEFİ (TD) Mayıs 2006 AB OTOMOTİV SEKTÖRÜ AB, dünya otomotiv pazarının %35'ine sahiptir. Otomobil

Detaylı

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU İslam Ülkelerinde Çok Boyutlu Güvenlik İnşası ( 06-08 Mart 2015, Serena Hotel - İslamabad ) Güvenlik kavramı durağan değildir.

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ NİSAN 2016 ANKARA İçindekiler GİRİŞ... 2 AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ... 2 I. AB BÜTÇESİNİN GELİRLERİ... 2 II. AB BÜTÇESİNİN HARCAMALARI... 4 1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme... 4 2. Sürdürülebilir

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Özlen Kavalalı Müsteşar Yardımcısı V. 50 yıldan fazla bir geçmişe sahip Türkiye-AB ilişkileri günümüzde her iki tarafın da yararına olan

Detaylı

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE WEC- TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE Tebliğ Sahipleri: Y.Müh.Tuğrul ERKİN Semih DURAN Bosphorus Gas Corparation A.Ş 1 Doğalgaz 2.Dünya Savaşından sonra

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI

PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI TÜRK ULUSAL AJANSI AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı HAYATBOYU ÖĞRENME GENÇLİK Aralık 1999 2002 Helsinki Zirvesi - Topluluk

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER 4 Haziran 2012 SUNUŞ GÜNDEMİ Pazara Giriş Koordinasyon Yapısı Yeni Yaklaşım Pazara Giriş Komitesi Ülke Masaları

Detaylı

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER Türkmenistan da Siyasal Rejimin Geleceği: İç ve Dış Dinamikler Açısından Bir Değerlendirme Yazar: Haluk ALKAN Özet: Türkmenistan, çok yönlü özelliklere sahip bir ülkedir. Sahip

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü 1 Ülkeler Niçin Dış Ticaret Yapar? Dış Ticaret Politikası Ödemeler Bilançosunun, cari işlemler hesabında ihracat

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır.

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır. AFRİKA ÜLKELERİNDE MÜCEVHER SEKTÖRÜ İstikrarlı ve sürekli gelişimiyle büyümeye devam eden Türk Mücevherat Sektörü, son yıllarda gösterdiği ivmeyle altın ve mücevher sektörünün dünya genelinde önde gelen

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 Ticarette katma değer ölçümü, ihracata konu olan mal ve hizmetlerin üretimindeki değerin kaynağını ülke ve sektörler açısından ortaya koyabilmek amacıyla

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU I. AVRUPA DA BİR B İR LİK YARATILMASI FİK R İN İN DOĞUŞU... 1 II. 9 MAYIS 1950 BİLDİRİSİ

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ

Detaylı

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır.

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır. LOJİSTİK MERKEZİNİN KARS TA KURULABİLİRLİĞİNE İLİŞKİN RAPOR GİRİŞ İki kutuplu sistem üzerine inşa edilen uluslararası ilişkiler teorileri, Soğuk Savaş sonrası dönemle birlikte yeni dünya düzenini açıklamakta

Detaylı