OMURİLİK FELÇLİLERİNDE ENGELLİLİK DURUMUNUN VE YAŞAM KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OMURİLİK FELÇLİLERİNDE ENGELLİLİK DURUMUNUN VE YAŞAM KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ"

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ŞİŞLİ ETFAL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ FİZİKSEL TIP ve REHABİLİTASYON KLİNİĞİ Şef: Doç. Dr. Banu KURAN OMURİLİK FELÇLİLERİNDE ENGELLİLİK DURUMUNUN VE YAŞAM KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dr. Hanife DÜZGÜN ÇELİK UZMANLIK TEZİ İSTANBUL 2006

2 ii

3 iii T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ŞİŞLİ ETFAL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ FİZİKSEL TIP ve REHABİLİTASYON KLİNİĞİ Şef: Doç. Dr. Banu KURAN OMURİLİK FELÇLİLERİNDE ENGELLİLİK DURUMUNUN VE YAŞAM KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dr. Hanife DÜZGÜN ÇELİK UZMANLIK TEZİ TEZ DANIŞMANI Figen YILMAZ

4 iv İSTANBUL 2006 ÖNSÖZ Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniği nde uzmanlık eğitimim sırasında bilgi, fikir ve tecrübeleriyle bana ışık tutan, yanında çalışmaktan mutluluk duyduğum klinik şefimiz, değerli hocam Doç. Dr. Banu KURAN a, şef muavinimiz Nurdan KOTEVOĞLU na, tez danışmanım Figen YILMAZ a, tüm uzmanlarımıza, asistan arkadaşlarıma, kliniğimiz fizyoterapist, hemşire ve personeline içtenlikle teşekkür ederim. Asistanlık eğitimim süresinde yapmış olduğum rotasyonlarda bilgi ve tecrübeleriyle eğitimime katkıda bulunan I. ve II. Nöroloji Klinik şefleri Doç. Dr. Hulki Forta ve Doç. Dr. Münevver Çelik e, II. Ortopedi klinik şefi Doç. Dr. İrfan Öztürk e ve III. Dahiliye klinik şefi Fatih Borlu ya, tüm uzman, asistan doktor arkadaşlara ve hemşirelere teşekkürü bir borç bilirim. 70. Yıl Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi klinik şefleri Belgin Erhan a Nurdan Paker e ve Nil Çağlar a, tüm uzman, asistan doktor arkadaşlara ve hemşirelere tezim sırasındaki yardımlarından dolayı içtenlikle teşekkür ederim. Tezim sırasında benden yardımlarını esirgemeyen Omurilik Felçliler Derneği başkanı Ramazan Baş, başkan yardımcısı Süleyman Akbulut., sosyal hizmetler görevlisi Nimet Ercan, diğer tüm Omurilik Felçliler Derneği üyelerine ve çalışanlarına teşekkür ederim. Dr. Hanife DÜZGÜN ÇELİK İstanbul, 2006

5 v ÖZET Omurilik felci (OF), hastalar üzerinde çok ciddi fiziksel ve duygusal travmaya sebep olmaktadır. Uzun dönemde hastaların yaşam kalitesi etkilenmektedir. Biz bu çalışmada pediatrik başlangıçlı ve yetişkin başlangıçlı OF de yaşam kalitesini, engellilik durumunu değerlendirmeyi ve birbiriyle karşılaştırmayı amaçladık. Çalışmamıza hastanemizden, 70. yıl Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi nden ve Omurilik Felçliler Derneği nden, spinal kord yaralanmasının üzerinden en az 1 yıl geçmiş olan, 18 yaşının üzerindeki paraplejik ve paraparezik hastalar alındı, 18 yaş altında ve üstünde OF geçirmiş 20 şer kişilik iki gruba ayrıldı.hastaların sistemik, nörolojik muayeneleri yapıldı ve depresyon durumları Beck Depresyon İndeksi (BDİ) ile, engellilikleri CHART-sf (Craig Handicap Assessment and Reporting Technique-short form) ile, yaşam kaliteleri WHOQOL- Bref (World Health Organisation Quality of Life-short form) ile değerlendirildi. Çalışmamıza katılan 20 şer kişilik 2 gruptan; erkek/kadın oranı 18 yaş altında OF olmuş 1. grupta 1.85/1, 18 yaş üstünde OF olmuş 2. grupta ise 1/1 idi. OF etyolojisinde her iki grupta da ilk sıraları trafik kazası ve yüksekten düşme oluşturmaktaydı. Grup 1 de hastalar ağırlıklı olarak anne,baba ve/veya kardeş ile (% 90), grup 2 de eş ve/veya çocuklar (% 75) ile birlikte yaşamaktaydılar. Hastaların günlük bakımlarına yardım eden kişiler birlikte yaşadıkları kişilerin dağılımı ile uyumluydu. Çalışmamıza katılan hastaların 1. grupta % 90 ı hiç evlenmemiş, 2. grupta ise %20 si hiç evlenmemişti. Bu sonuç bize 18 yaş altında OF olmanın evlilik yapmayı ve aile kurmayı etkilediğini düşündürdü. Hastaların çalışma durumunu incelediğimizde grup 1 de hastaların % 25 inin grup 2 de ise % 35 inin iş sahibi olduğunu gördük. Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre

6 vi işsizlik oranları her iki grupta da Türkiye oranlarına göre yüksekti. Hastaların eğitim durumlarının genel Türkiye eğitim durumundan farklı olmadığını gördük Çalışmamıza katılan hastalar normal yürüme, normal miksiyon, normal defakasyon, normal cinsel hayat ve profesyonel iş hayatına katılabilmeyi kendileri için önem sırasına göre sıraladıklarında; her iki grup da 1. sırada normal yürümeyi, 2. sırada normal miksiyon yapabilmeyi tercih ettiler. Hastalar için bağımsız yürüyebilme ve günlük bakımlarını yapabilmenin öncelikli olduğunu gördük. Gruplar arasında depresyon dağılımı açısından fark olmaması bize 18 yaş altında veya üstünde OF olmanın depresyon durumunu etkilemediğini gösterdi. CHART-sf alt başlıklarında ve WHOQOL-Bref bedensel sağlık, ruhsal sağlık alanında ve sosyal alanda hasta grupları arasında fark saptanmadı.çevresel alanda grup 1 skorları grup 2 den düşüktü. Hastaların iş durumu ile eğitim durumu; iş durumu ile American Spinal İnjury Association (ASIA) sınıflaması; iş durumu ile CHART-sf ortalama fiziksel bağımsızlık, kognitif bağımsızlık ve total skorları; CHART-sf total skorları ile hastaların eğitim düzeyleri, medeni durum ve hastalık süreleri arasında ilişki olmadığı görüldü. Komplet ve inkomplet spinal kord yaralanmalı hastaların CHART-sf total skorları; CHART-sf fiziksel bağımsızlık değerleri ile BDİ skorları arasında ilişki bulunamadı. CHART sf alt grupları ve total skorlarının birbiriyle ilişkisi değerlendirildiğinde; her iki grupta da ortak şekilde fiziksel bağımsızlığın, mobilite ve total CHART-sf skoruyla; mobilitenin fiziksel bağımsızlık, iş durumu ve total skorlarıyla; total CHART skorlarının fiziksel bağımsızlık, mobilite, iş durumu ve ekonomik bağımsızlıkla ilişkili bulunması dikkat çekici bir sonuçtur.

7 vii Grup 1 de CHART-sf kognitif bağımsızlık ve mobilite ile WHOQOL-Bref ruhsal sağlık alanı arasında; CHART-sf mobilite ve total skoruyla WHOQOL-Bref in bedensel sağlık alanı arasında ilişki olduğu tespit edildi. Yaptığımız çalışma sonucunda iki grup arasında gerek sosyodemografik özellikler, gerekse engellilik ve yaşam kalitesi ölçümleri arasında belirgin fark bulamadık. Sonuçlarımızda gruplar arasında farklılık bulunmaması kültürel, sosyal, ekonomik pek çok sebebe bağlanabilir. Türkiye de de rehabilitasyonun ve özürlü haklarının hak ettiği yeri bulmasıyla OF li hastaların özelliklerinin yaşam kaliteleri ve engellilikleri üzerinde daha belirleyici olacağını düşünmekteyiz.

8 viii SUMMARY Spinal cord injury (SCI) causes serious physical and emotional trauma on patients. The life quality of the patients is affected in the long term. We aimed to evaluate the life quality and the handicap state of the patients with SCI developing in pediatric term and adulthood and make a comparison between them. The patients from our hospital, 70th Year Physical Medicine and Rehabilitation Teaching Hospital and Spinal Cord İnjury Association at the age of over 18 with paraplegia and paraparesia that has been at least one year since their spinal cord injury are included in our study. They are divided into two groups, as each group contains 20 subjects; one including patients who developed SCI younger than 18 and the other, over the age 18. The patients were examined systematically and neurologically and, their depression status was estimated by using Beck Depression Index (BDI), their handicap by Craig Handicap Assessment and Reporting Technique-short form (CHART-sf) and their life quality by World Health Organisation Quality of Life-short form (WHOQOL-Bref ). Of the subjects included in our study groups, at the first group that includes subjects with SCI developed before the age 18, the male/female ratio was 1.85/1 and the second group that includes subjects with SCI developed after the age 18, the ratio was 1/1. In both groups, the top reasons at the SCI etiology were traffic accidents and falling. In group 1, the subjects were living with their mother, father and/or sister/brother (90%); while in group 2, they were living with their partner and/or children (75%). The people who were looking after daily care were in accordance with the people they were living with. In the first group, 90% of the subjects were not married while in the second group, the ratio was 20%. With this result, we thought that to develop SCI before 18 affects to marry and build a family.

9 ix When we analysed the employment, we saw that in group 1, the patients 25% and in group 2, 35% were employed. According to the National Statistics Institute data, these ratios were both lower than Turkey s mean ratios. We revealed that the subjects educational status were not different than Turkey s general population. When the patients were asked to put in order the items; normal walking, normal miction, normal defecation, normal sexual life and joining to business life professionally, according to their self-importance; in both groups they chose normal walking in the first, and normal miction in the second row. We have analysed that walking independently, daily selfcare were of first priority. The indifference at the distribution of depression between groups showed that to develop SCI before or after age 18 doesn t affect the depression. No difference was detected between group in CHART-sf subscales, WHOQOL-Bref physical health and psychological domains and in social relationships domain. In the environmental domain, group 1 had less scores than group 2. Between the patients employment and the education status; the employment and the American Spinal İnjury Association (ASIA) scale; employment and the CHART-sf mean scores of physical independence, cognitive independence and total scores; CHART-sf total scores and the education status, the marital state and the duration of the disease; no relationship could be detected. When the relationship between CHART-sf subscales and total scores is evaluated; in both groups, it s an interesting result to find out a relationship between physical independence and mobility and total CHART-sf scores; mobility and physical independence, occupation and total scores; total CHART scores and physical independence, mobility, occupation and economic self sufficiency.

10 x In group 1, between CHART-sf cognitive independence and mobility and WHOQOL- Bref psychological domain; CHART-sf mobility and total scores and WHOQOL-Bref physical health domain, a relationship was detected. As a result of our study, we didn t detected any difference between 2 groups on either social-demografic properties and handicap and life quality measures. This indifference can be related to cultural, social and economic, many reasons. We think that as rehabilitation and disabled people s rights take their place in Turkey, the properties of the patients with SCI will be more determinative on their life quality and their handicap.

11 xi İÇİNDEKİLER Sayfa ONAY SAYFASI iii ÖNSÖZ iv ÖZET v SUMMARY viii İÇİNDEKİLER xi KISALTMALAR xii TABLOLAR xiii GİRİŞ 1 GENEL BİLGİLER 3 GEREÇ ve YÖNTEM 25 BULGULAR 31 TARTIŞMA 50 SONUÇLAR 70 KAYNAKLAR 73 EKLER 82

12 xii KISALTMALAR OF : Omurilik felci DVT : Derin ven trombozu PE : Pulmoner emboli HO : Heterotopik ossifikasyon ASIA : American Spinal İnjury Association KBA : Kendine bakım aktiviteleri DSÖ : Dünya Sağlık Örgütü CHART : Craig Handicap Assesment and Reporting Technique CHART-sf : Craig Handicap Assesment and Reporting Technique short form WHOQOL : Whorld Health Organisation Quality of Life WHOQOL- : Whorld Health Organisation Quality of Life kısa form Bref BDİ : Beck Depresyon İndeksi TAK : Temiz aralıklı kateterizasyon SYK : Sağlıkta yaşam kalitesi AFO : Ayak bilek ortezi DİE : Devlet İstatistik Enstitüsü

13 xiii TABLOLAR Tablo Sayfa 1. Olguların genel özellikleri Olguların genel özellikleri Yürümek, miksiyon, defakasyon, cinsel hayat, profesyonel iş hayatının 37 sıralama oranları 4. CHART-sf ortalama skorları WHOQOL-Bref ortalama skorları İş durumu ile fiziksel, kognitif bağımsızlık ve total CHART-sf skoru 45 ilişkisi 7. Komplet ve inkomplet OF li hastaların engelliliklerinin karşılaştırılması 46

14 1 GİRİŞ Hareket sisteminin en önemli komponenti olan omuriliğin çeşitli nedenlerle yaralanması, beraberinde getirdiği fiziksel, psikososyal ve ekonomik sorunlar ile hem bireysel hem de toplumsal boyutu olan önemli bir problemdir (1). Omurilik felci (OF) insanoğlunun başına gelebilecek en ağır engellilik durumlarından birini oluşturur. Günümüzde özellikle trafik kazaları olmak üzere, ateşli silah yaralanmaları, yüksekten düşme, iş kazaları, spor yaralanmaları gibi travmalar gittikçe artan oranda omurilik yaralanmasına sebep olmaktadır. Ayrıca giderek artan ilk yardım imkanları, hasta bakımının iyileşmesi ve komplikasyonlara karşı daha dikkatli olunması hastaların yaşama şansını ve yaşam sürelerini arttırmaktadır. Geçmişte, omurilik yaralanmalı hastaların tedavisinde hedef hastaların hayatını kurtarmaktı. Günümüzde ise klinisyenlerin, OF gibi kronik hastalıklarda, hastanın fonksiyonel, psikolojik ve sosyal sağlığına, yani yaşam kalitesine, yöneldiklerini görmekteyiz (2). Hayata yıllar katmak ne kadar önemliyse, yıllara kalite katmak da o kadar önemlidir. Fizyolojik ölçümler klinisyenlere bilgi verir, ancak bu ölçümler fonksiyonel kapasiteyle zayıf korelasyon gösterebilir. Ayrıca fizyolojik ölçümler hastayı pek ilgilendirmez (3). Hasta için önemli olan ne yapıp ne yapamadığıdır. Yaşam kalitesi değerlendirme yöntemleri kronik hastalıkların hasta üzerindeki etkilerini ölçer. Spinal kord yaralanmalı hastalarda da yaşam kalitesinin değerlendirilmesi gün geçtikçe önem kazanmakta ve bu konuda yapılmış çalışmaların sayısı gittikçe artmaktadır. 18 yaş altında spinal kord yaralanmaları pediatrik başlangıçlı spinal kord yaralanmaları olarak tanımlanır. Bu dönemde geçirilen spinal kord yaralanmasında hastaların yaşamı yetişkin dönemde geçirilen spinal kord yaralanmasına göre çok daha fazla etkilenmektedir. Bu dönem kişinin eğitimini tamamladığı, meslek edindiği, karşı cinsle

15 2 ilişkilerinin başladığı kısacası toplumda statü edindiği önemli bir dönemdir. Bir düşünceye göre bu kritik zamanda geçirilen OF hastalara çok ciddi bir travma yapmakta ve ileriki yaşamlarını kötü etkilemektedir. Başka bir düşünceye göre ise bu dönemde geçirilen OF de bu durum hastaların lehine çevrilebilir, genç yaşta spinal kord yaralanmasına olan adaptasyon daha iyi olabilir. İyi bir rehabilitasyonla meslek edindirilen veya eğitimine devam edebilen hasta daha aktif bir hayata adım atmış olur böylece ilerideki yaşamlarında engellilikleri daha az, yaşam kaliteleri daha iyi olabilir. Pediatrik başlangıçlı OF nin hastaların ileriki hayatlarında meslek edinme, engelilik, yaşam kalitelerini nasıl etkilediği halen soru işaretidir. Bu sebeple biz pediatrik ve yetişkin başlangıçlı OF nin ileri dönemdeki sonuçlarını karşılaştırmak istedik. Pediatrik başlangıçlı ve yetişkin başlangıçlı OF de yaşam kalitesi ayrı ayrı değerlendirmiş çalışmalar olmakla birlikte, iki grubun yaşam kalitelerini ve engelliliklerini aynı çalışmada değerlendiren ve karşılaştıran bir çalışmaya literatürde rastlanmadı (4,5). Bu çalışmanın amacı fiziksel mobilite, dış çevrede ulaşım, psikolojik uyum, eğitim iş ve ekonomik alanda engellilik ve yaşam kalitesini ayrıntılı olarak değerlendirmek; omurilik felçlilerin engelliliklerini etkileyen faktörleri araştırmak ve 18 yaş altında OF olmanın 18 yaş üstünde OF olmaya göre engelliliği ve yaşam kalitesini nasıl etkilediğini değerlendirmektir.

16 3 GENEL BİLGİLER OMURİLİK ANATOMİSİ Omurilik, merkezi sinir sisteminin bir bölümünü oluşturur. Vertebraların ardışık sıralanmaları sonucu oluşmuş olan vertebral kanal içinde yer alır. Vertebral kanal içinde omurilik yanısıra koruyucu membranlar (spinal meninks), damarlar, konnektif ve yağlı dokular yer alır. Omurilik vertebralar, vertebraları bağlayan ligaman ve kaslar, spinal meninksler ve beyin omurilik sıvısı tarafından korunur (6) Omurilik, medulla oblangatanın devamıdır. Oksipital kemikteki foramen magnumdan başlayarak L 1 vertebra alt seviyesinde sonlanır. Ancak bu sonlanma T 12 ile L 3 arasında herhangi bir seviyede olabilir (6). Omurilik, ortalama cm. uzunluğundadır ve vertebral kanalın 2/3 kısmını işgal eder. Omuriliğin torasik kısmı en uzun, sakral bölümü ise en kısa segmentleridir. C 7 vertebra T 1 kord düzeyindedir. T 10 vertebra T 12 kord düzeyindedir. L 1 vertebra S 1 kord düzeyindedir. Kabaca silindirik şekilde olmasına rağmen, brakiyal pleksus ve lumbosakral pleksusun oluştuğu bölgelerde servikal (C 3 -T 3 arasında) ve lomber (T 10 -L 2 arasında) genişlemeler mevcuttur (6).

17 4 OMURİLİK FELCİNDE ETYOLOJİ Omurilik felci birçok sebebe bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. Günümüzde Dünya da ve Türkiye de en sık sebep tarafik kazalarıdır (7,8,9) 1.Travma (trafik kazası, yüksekten düşme, sığ suya atlama) 2.Enfeksiyon Omurga enfeksiyonları ( tüberküloz, bruselloz ) Omurilik enfeksiyonları (miyelit, Guillian - Barre ) 3.Konjenital anomaliler Omurga anomalileri ( spina bifida ) Omurilik anomalileri ( Diastometomyelia) 4.Dejeneratif (Spondilotik miyelopati ) Omurga dejeneratif hastalıkları (spondiloz, stenoz ) Omurilik dejeneratif hastalıkları (multipl skleroz, Friederich ataksisi, amiyotrofik lateral skleroz, spinal muskuler atrofi, subakut kombine dejenerasyon ) 5.Tümörler Primer omurga tümörleri (osteokondrom, eozinofilik granülom, osteosarkom, kondrosarkom, multipl miyelom, plasmositom ) Omuriliğin intra-ekstradural tümörleri (meningioma, nöroma,epidural lipom, ekstradural hemanjiom, neurofibromatozis ) Metastatik tümörler (meme, prostat, tiroid,böbrek ) Omurga dışı nedenler ( retroperitoneal kitle ) 6.Sirengomiyeli

18 5 7.Vasküler hastalıklar Anterior spinal arter sendromu Posterior arter sendromu Aort sendromu 8.İatrojenik Postoperatif Aortografi sonrası Spinal anestezi sonrası Radyoterapi sonrası (7,8,9) OMURİLİK FELCİ SONRASINDA GELİŞEN KOMPLİKASYONLAR Giderek artan ilk yardım imkanları ve hasta bakımının iyileşmesi spinal kord yaralanmalı hastaların yaşama şansını arttırmaktadır. Hayatta kalan spinal kord yaralanmalı hastalar arttıkça, OF sonrası gelişen komplikasyonların önlenmesi ve tedavisi de daha büyük önem kazanmaktadır. OF sonrası gelişebilecek komplikasyonlar: 1. Nöropatik mesane: Omurilik yaralanması sonrası gelişen mesane disfonksiyonu iki başlık altında incelenir: 1- Suprasakral lezyonlar 2- Sakral lezyonlar T 11 vertebra ve üzerindeki yaralanmalarda suprasakral lezyonlar görülürken; L 1 vertebra ve altındaki yaralanmalarda sakral lezyonlar görülmektedir. T 12 -L 1 vertebra seviyesi her iki tip mesane disfonksiyonunun da görülebildiği önemli bir seviyedir (9).

19 6 Akut omurilik yaralanma seviyesinin altında nöral aktivitenin azaldığı veya olmadığı, flask paralizinin olduğu ve refleks aktivitenin kaybolduğu döneme spinal şok dönemi denir. Spinal şok dönemi 2-12 hafta devam eder. Bu dönemde mesane içi basıncın düşük olması beklenir. Spinal şok döneminde mesane disfonksiyonunun tipi gölgelenir. Spinal şok döneminde mesane arefleksik ve akontraktildir. Bu dönemde kateterizasyon uygulanmazsa dolma taşma inkontinansı ortaya çıkar (9,10). Yukarıda anlattığımız gibi önceki sınıflamalar suprasakral lezyonların her zaman overaktif mesaneye; sakral lezyonların ise akontraktil mesaneye yol açtığı şeklindedir. Ürodinamik çalışmalarda bu lezyonların her zaman aynı sonucu doğurmadığı görülmüştür. İnternational Continence Society, yapmış olduğu sınıflamada mesane ve mesane çıkışının aktıvitesi üzerinde durmuştur. Bu mesane ve mesane çıkışının tiplerinin birbiriyle kombinasyonları görülebilir. İnternal Continence Society nin Üriner fonksiyondaki sınıflaması (11) Mesane Overaktif Normoaktif Hipoaktif İnfravezikal çıkış Hiperaktif Normoaktif Hipoaktif Overaktif detrüsör / normoaktif sfinkter: İnkomplet suprasakral spinal kord yaralanmasından sonra detrüsörde sıklıkla inhibe edilemeyen kontraksiyonlar oluşur ve sfinkterler genellikle koordinedir. Bu durum, pons bölgesinden sakral bölgeye kadar olan yolların korunmasıyla oluşmaktadır. Böylelikle işeme refleksi sağlam kalmakta ve ancak işemenin istemli kontrolü kaybolabilmektedir. İşeme kontrolü ve idrar hissi, hastalar arasında değişiklikler gösterir. Bazı hastalar farkında olmadan

20 7 idrar kaçırırlarken, bazıları idrarlarını hissederler ama kaçırmayı engelleyemezler. Bazı hastalar ise istemsiz detrüsör kontraksiyonlarını hissederler ve sfinkteri istemli olarak kontrakte ederek detrüsör kontraksiyonlarını inhibe ederler. Overaktif detrüsör / overaktif sfinkter: Pons ile sakral işeme merkezi arasındaki spinal yolların lezyonu sonucu detrüsörde inhibe edilemeyen kontraksiyonlar ve dış sfinkterde dissinerji görülür. Bu hastaların çoğunda inkontinans vardır. Yüksek intravezikal basınca karşı, fazla miktarda rezidüel idrar kalır. Overaktif detrüsör ve dış sfinkter dissinerjisi olan hastaların sistometrogramında istemsiz detrüsör kontraksiyonları ve bunlarla senkron olarak dış sfinkterde elektiksel aktivite artışı görülür. T 6 -T 12 sempatik çıkış üzerindeki spinal kord lezyonlarında overaktif detrüsörle birlikte iç sfinkter dissinerjisine rastlanır. İç sfinkter artmış sempatik etki altındadır. Akontraktil Detrüsör / normoaktif Sfinkter: Sakral spinal kord lezyonları veya daha periferik nörolojik lezyonlara bağlı olarak gelişir. Bu hastalar Crede manevrasıyla, mesanelerini fazla rezidüel idrar kalmadan boşaltabilirler. Klinik olarak inkontinans görülür. İşeme aralarında inkontinans vardır. Sistometride akontraktil mesane saptanır. Akontraktil detrüsör / overaktif sfinkter: Yine sakral spinal kord lezyonlarında görülür. Bu hastalarda idrar retansiyonu saptanır. Sistometride arefleks mesane vardır. İdrar yapma gayreti esnasında, dış sfinkterlerin elektiksel aktivitesi artar. Bu gerçek vezikosfinkter dissinerjisi değildir, çünkü gerçek bir detrüsör kontraksiyonu yoktur (11). OF lilerde nöropatik mesaneye bağlı üriner sistem enfeksiyonları, mesane taşı, vezikoüreteral reflü ve mesane kanseri gibi komplikasyonlar gelişebilmektedir. OF lilerde nöropatik mesane ve buna bağlı komplikasyonlar en önemli mortalite ve morbidite

21 8 nedenlerindendir. Hasta süratle daimi sondadan kurtarılmalı, temiz aralıklı kateterizasyona geçilmelidir (10,11). 2. Bası yarası: Basınca bağlı gelişen iskemik doku hasarıdır. Kan dolaşımında yetersizlik, elastikiyet azalması, uzun süre hareketsiz kalma, beslenme ve duyuda bozulma etkili faktörlerdir. Omurilik yaralanması olan kişilerde bası yarası gelişme insidansı %25-66 arasındadır ve sıklıkla sakrum, trokanter, iskiyum ve topuklarda gelişir. Enfekte oldukları zaman sepsis ve ölüm nedeni olabilirler (1,12). Bası yaraları 4 derecede sınıflanabilir: 1. derece: Basıncın kaldırılması ile 30 dakikada düzelmeyen eritemdir. Deride renk değişikliği, ısı artışı, ödem, endürasyon ya da sertlik biçiminde olabilir. Epidermis sağlamdır. Gerekli önlemlerin alınmasıyla geri dönebilir. 2. derece: Epidermis olasılıkla dermisi içine alan kısmi kalınlıkta deri yitirilmesidir. Eritemli bül olarak gözlenebilir, yüzeyseldir. 3. derece: Dermisten derialtı dokuya uzanan tam kalınlıkta doku yitimidir. 4. derece: Derialtı dokudan fasya ve kas dahil, kemik ya da ekleme uzanan derin doku yıkımıdır (13). 3. Akciğer Problemleri: Atelektazi, pnömoni, respiratuar yetmezlik en sık görülen problemlerdir. Bütün akut tetrapleji ve T 6 nın üzerindeki lezyonlarda respiratuar güçlükler ortaya çıkar. C 4 spontan solunumun korunması için gereken en üst seviyedir (12).

22 9 4.Spastisite: Omurilik yaralanmasında spinal şoku takiben gelişen spastisite, artmış derin tendon refleksleri ve istemsiz kas spazmları ile karakterizedir. Desandan inhibitör etkilerin kaybı ve spinal korddaki alfa motor nöronlarda hipereksitabilite ile ilişkilidir. Günlük yaşam aktivitelerini etkileyip etkilemediği ve ağrıyla birlikte olup olmadığı araştırılmalıdır (1,12). 5. Kardiyak Problemler: Özellikle tetraplejik hastalarda otonomik cevapta bozulma olur. Lezyon seviyesi T 6 üzerinde olan hastalarda ortostatik hipotansiyonla ilgili baş ağrısı, baş dönmesi veya bulantı olabilir. Lezyon seviyesinin altında sempatik aktivitede azalma venöz göllenme, istirahat kan basıncı düşüklüğü, refleks bradikardi ve kan basıncı diurnal varyasyonunun kaybı ile sonuçlanır (12). Yüksek parapleji ve tetraplejide ciddi koroner iskemiye rağmen anjinal semptomlar fark edilmeyebilir (14). 6. Derin Ven Trombozu (DVT) ve Pulmoner Emboli (PE) Omurilik yaralanması sonrasında DVT ve gelişebilecek PE yaşamı tehdit eder. İnsidansın kullanılan tanı yöntemine bağlı olarak değiştiği ve % arasında olduğu bildirilmiştir. Ülkemizde doppler ultrason ve venografi ile yapılan araştırmalarda DVT %53 oranında saptanmıştır. DVT riski venöz staz ve hiperkoagülabilite ile ilişkilidir (12,15,16). 7. Gastrointestinal Problemler: Spinal kord yaralanması sonrasında ölümlerin %10 u akut intraabdominal olaylara bağlıdır (17). Bu dönemde ileus, fekal impakt ve üst gastrointestinal kanama riski belirginleşir

23 10 (18). Omurilik yaralanmalı hastalarda klasik semptomlar silikleşir veya kaybolur. Anoreksi, bulantı, vital bulgularda veya spastisitede değişiklik, omuz ağrısı gibi refere ağrılar ve otonomik disrefleksi abdominal patolojinin bulguları olabilir. Abdominal duvarın denerve olması spesifik keskin ağrı ve ağrı lokalizasyonunu engeller (17). Otonomik dengesizlik, travmatik organ yaralanması, hızlı kilo kaybı, hiperkalsemi, yatar pozisyonda olmak ve narkotik ilaç kullanımına bağlı olarak gastrointestinal komplikasyon riski yüksektir. Sempatik aktivite azalması ile vagal parasempatik aktivite yükselir ve asit, safra, pankreatik sekresyonlar artar. En sık karşılaşılan problemler ileus, gastrik boşalma problemleri ve konstipasyondur. Üst gastrointestinal kanama, pankreatit, akut kolesistit ve apandisit de ilk aylarda sık görülen komplikasyonlardır. Kronik dönemde safra kesesi taşı görülme sıklığı %30 lara çıkar (17). 8. Heterotopik Ossifikasyon (HO): Eklem çevresinde ossifikasyon gelişimi ile karakterizedir ve sıklıkla büyük eklemlerin fleksör yüzlerinde olur. İnsidans %16-53 arasındadır. En sık kalça, diz, omuz ve dirsekler etkilenir. Beraberinde kafa travması, yanık gibi nedenler olmadığı sürece HO sadece paralize bölgede rapor edilmiştir. Sıklıkla yaralanmadan sonraki 1 ile 4 ay arasında gelişir (12). 9. Metabolik Sorunlar ve Endokrin Değişiklikler: Omurilik yaralanması sonrası ilk haftada hiperkalsiüri gelişir ve 6 ay ya da daha uzun sürebilir. Hiperkalsemi çocuk ve genç erişkinlerde daha sık gözlenir. 3 ay kadar erken dönemde kemikler osteoporotik hale gelerek uzun kemik kırıkları görülebilir (17). Kemik kaybı nörolojik defisiti olan bölgelerde belirgindir. Maksimal kemik kaybı oluştuktan sonra denge sağlanır. Trabeküler kemiğin yoğun olduğu bölgelerde kayıp daha hızlı olur. İlk 18

24 11 ayda üst tibiada %50, femurda %20 kayıp vardır. Yük taşımaya devam eden omurga ise genellikle korunur. Kronik OF de kırık %4 olarak rapor edilmiştir, ancak birçok kırık sessiz seyretmektedir. Fraktür egzersiz veya transfer esnasında oluşabilir. Major fraktürler distal femur ve proksimal tibiadadır. OF olan hastalarda paratiroid hormon ve vitamin D düzeylerinin belirgin olarak baskılandığı gösterilmiştir. Bu baskılanmanın 6 ay içinde normale döndüğü bildirilmektedir (18,19). 10. Otonomik Disrefleksi : Yaralanma seviyesi T 6 üzerinde olan hastalarda spinal şok dönemi bittikten sonra kontrol edilemeyen hiperrefleksi ile birlikte otonomik disrefleksi gelişebilir. Tetraplejiklerde görülme oranı % 83 tür. Genellikle yaralanmadan birkaç ay sonra ortaya çıkar ve 3 yıl sonra insidansı geriler. T 6 üzerinden köken alan inen inhibitör impulslar, lezyon seviyesinde bloke oldukları için, T 6 -L 2 den gelen splanknik sinirlerin oluşturduğu ana sempatik yoldan çıkan sempatik deşarjlar karşılıksız kalır. Hipertansiyon, nazal konjesyon, piloereksiyon, taşikardi sonrasında bradikardi, ateş basması, yüzde kızarma ile kendini gösterir (20). Aktive edici olaylar; gergin mesane, dolu bağırsaklar, abdominal veya pelvik patoloji, ekstremite yaralanması, hatta basit bir kalça germe bile olabilir, nedenin tanımlanamadığı da olabilir. Çabuk müdahale edilmelidir, mortalite ile sonuçlanabilir (20). 11. Üst Ekstremite Aşırı Kullanımı: Spinal kord yaralanmalı hastalar tekerlekli sandalye kullanırken, transferlerde kendini kaldırırken, ambulasyonda üst ekstremiteye fazlasıyla yüklenirler. Bu kişilerin mobilite ve kendilerine bağımsızlıklarını sağlayan üst ekstremiteleridir.

25 12 Başta karpal tünel sendromu olmak üzere, üst ekstremitede kompresyon nöropatileri gelişebilir, genellikle de paraplejiklerde görülür.(17). 12. Ağrı: OF li hastalarda ağrı prevelansı %94 e ulaşabilmektedir. Hastaların %5-45 i günlük yaşam aktivitelerinde sorunlar yaşar. Ağrı genellikle ilk bir yılda ortaya çıkar (17). Spinal kord yaralanması sonrası ağrı etyolojiye göre pek çok şekilde sınıflanabilir (17,21). *Nörolojik seviyeye göre (seviyenin üzerinde, geçiş alanında, seviyenin altında) *Nosiseptif (mekanik, kas iskelet kaynaklı, viseral) *Nöropatik (radiküler, santral, kompleks bölgesel) Ağrı genellikle nörolojik seviyenin altında veya geçiş alanında oluşur. Yanma ve karıncalanma şeklinde tanımlanan dizestezik, karakterdedir (21). Akut mekanik ağrı yumuşak doku veya kemik yaralanması, spinal kırık ve instabilite, kas zorlanması, cerrahi sonrası insizyonel ağrı veya enfeksiyona bağlı olabilir. Genellikle iyi lokalize, keskin veya künt, sızlayıcıdır. Kronik mekanik, kas iskelet kaynaklı ağrı ise tekerlekli sandalye kullanımına bağlı olarak kol ve omuzda aşırı kullanım ile ilişkilidir. Viseral ağrı, abdominal disfonksiyona bağlı vagal girdi veya afferent sempatiklere ikincil olarak gelişir. Radiküler veya segmental ağrı sinir kökü sıkışması ya da kauda ekina sendromu sonucunda görülür. Santral dizestezik ağrıdan inen spinal inhibisyon kaybı, alternatif yolların aktive olması ve ağrı reseptörlerinde hipersensitivite sorumlu tutulmaktadır (17). 13. Posttravmatik Sirengomiyeli: Sirenks, omurilik içinde sıvı ile dolu kavitedir. Progresif posttravmatik kistik miyelopati olarak da adlandırılır. Yaralanma sonrası 2 ay-25 yıl arasında başlayabilir.

26 13 Semptomları segmental veya radiküler ağrı, geç motor ve duysal kayıp artmış spastisite ve hiperhidrozistir. Sirenks genellikle yukarı doğru genişleyerek duyu düzeyinin yukarı çıkmasına sebep olur. Beyin sapına kadar ilerleyen kistlerde Horner sendromu ve solunum yetmezliği oluşabilir (17). 14.Psikolojik Sorunlar, Uyum Süreci: Beklenmedik bir şekilde OF ile karşılaşan hasta ve yakınlarının günlük aktivitelerinde, yaşam hedeflerinde ani ve önemli değişiklikler olur. Kishi ve arkadaşları OF geçiren kişilerin %22 sinde major, %8 inde minör depresyon saptadıklarını bildirmişlerdir. Travmadan 3 ay sonra hastaların yarısında depresyonun düzeldiği, düzelmeyenlerde ise sosyal desteğin yeterli olmadığı ileri sürülmektedir. Ayrıca depresyonun geçmişteki psikiyatrik hastalık ve depresyon ile doğrudan ilişkili olduğunu belirtmişlerdir (22). Hedef saptamaları yapıldıktan sonra uyum sürecinde kişinin çevresinde ev yaşamı ve işle ilgili çeşitli düzenlemelerin yapılması gerekir (17). 14. Cinsel Sorunlar ve İnfertilite: İnsanda cinsel fonksiyon, spinal kordun refleks fonksiyonu ve supraspinal bağlantıların (hormonal, psikolojik faktörler) koordine çalışması ile oluşur. Özellikle erkeklerde cinsel fonksiyon önemli ölçüde bozulurken, kadınlar daha az etkilenmektedir. Cinsellik kişinin kendine olan saygısı, kişisel imajı, ilişkileri ve motivasyonu açısından önemlidir. Son 20 yılda OF rehabilitasyon programlarının cinsel işlev bozukluklarını da kapsaması gerektiği kanısına varılmıştır. Erkeklerde erektil disfonksiyon tedavisinde oral sildenafil, penil vakum, papaverin, fentolamin gibi yöntemler kullanılabilir (23).

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 Vertebral Kolon 33 omur 23 intervertebral disk 31 çift periferik sinir VERTEBRA KIRIKLARI 3 OMURGANIN EĞRİLİKLERİ Servikal bölgede

Detaylı

DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR?

DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR? DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR? Tuvalet eğitimi döneminde, nörolojik olarak normal bazı çocuklarda yanlış edinilmiş işeme alışkanlıkları neticesinde ortaya çıkan işeme fazındaki

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

PELVİS KIRIKLARI. Prof. Dr. Mehmet Aşık

PELVİS KIRIKLARI. Prof. Dr. Mehmet Aşık PELVİS KIRIKLARI Prof. Dr. Mehmet Aşık PELVİS KIRIKLARI Pelvis, lokomotor sistemin en fazla yük taşıyan bölümüdür. İçindeki majör damar, sinir ve organ yapıları nedeniyle pelvis travmaları kalıcı sakatlık

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Yetişkinde Gergin Omurilik Sendromu ve Eşlik Eden Toraks Deformitesi Gergin omurilik, klinik bir durumdur ve zemininde sebep olarak omuriliğin gerilmesi sonucu

Detaylı

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık S00 S01 S02 S03 S04 S05 S06 S07 S08 S09 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S29 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin

Detaylı

İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel. idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali

İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel. idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali Görülme Sıklığı kadında % 4.5-53 erkekde %1.6-24 Üroloji ve Jinekoloji Polikliniklerine İdrar Kaçırma Yakınması Dışında

Detaylı

NÖROJEN MESANE (alt üriner sistemin nörojenik disfonksiyonu)

NÖROJEN MESANE (alt üriner sistemin nörojenik disfonksiyonu) NÖROJEN MESANE (alt üriner sistemin nörojenik disfonksiyonu) tanımı, etiyolojisi, epidemiyoloji, sınıflama Dr. Tarık Yonguç İzmir Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tanım: İşemeyi kontrol eden, santral

Detaylı

Ses Kısıklığı Nedenleri:

Ses Kısıklığı Nedenleri: Sesin oluşumunda temel olarak üç sistem rol oynamaktadır. Bu sistemlerden birincisi jeneratör sistemdir. Jeneratör sistem basınçlı hava çıkışını sağlayan akciğerler tarafından oluşturulur. İkincisi vibratuar

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ Omurilik yaralanmaları, omurganın içinde bulunan sinir dokusunun, travma ya da

Detaylı

Duyu sendromları ve duyu muayenesi. Yrd.Doç.Dr. Adalet ARIKANOĞLU Dicle üni. nöroloji

Duyu sendromları ve duyu muayenesi. Yrd.Doç.Dr. Adalet ARIKANOĞLU Dicle üni. nöroloji Duyu sendromları ve duyu muayenesi Yrd.Doç.Dr. Adalet ARIKANOĞLU Dicle üni. nöroloji Yüzeysel duyular (Eksteroseptiv duyular) : Dokunma, ağrı ve ısı (sıcak, soğuk) duyuları. Derin duyular (Proprioseptiv

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

Skolyoz. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Skolyoz. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Skolyoz Prof. Dr. Önder Aydıngöz Skolyoz Tanım Omurganın lateral eğriliğine skolyoz adı verilir. Ayakta çekilen grafilerde bu eğriliğin 10 o nin üzerinde olması skolyoz olarak kabul edilir. Bu derecenin

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065 Gençlerde Bel Ağrısına Dikkat! Bel ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir problem olup zaman içinde daha sık görülmektedir. Erişkin toplumun en az %10'unda çeşitli nedenlerle gelişen kronik bel ağrıları

Detaylı

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Bir vertebra cisminin alttaki üzerinde öne doğru yer değiştirmesidir. Spondilolizis Pars interartikülaristeki lizise verilen isimdir. Spondilolistezis

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener Motor Nöron ve Kas Hastalıkları Uzm Dr Pınar Gelener Genel Bilgiler Vücudun herhangi bir bölümünde kas kuvveti azalması: parezi Tam kaybı (felç) : paralizi / pleji Vücudun yarısını tutarsa (kol+bacak)

Detaylı

Hisar Intercontinental Hospital

Hisar Intercontinental Hospital Varisler BR.HLİ.92 Venöz Hastalıklar (Toplardamarlar) Varis Hastalığı: Bacaklarımızda kirli kanı yukarı taşımak üzere görev alan iki ana ven sistemi bulunur. Yüzeyel ve derin ven sistemi olarak adlandırılan

Detaylı

BEL AĞRISI. Dahili Servisler

BEL AĞRISI. Dahili Servisler BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı

Detaylı

Prof. Dr. M. İhsan Karaman. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 2. Üroloji Kliniği

Prof. Dr. M. İhsan Karaman. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 2. Üroloji Kliniği Prof. Dr. M. İhsan Karaman Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 2. Üroloji Kliniği İşeme Bozukluğu-Tanım Sağlıklı çocuklarda yanlış tuvalet eğitimi yada psikolojik yada ailesel nedenlerle gelişen

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

T.C S.B. İSTANBUL FİZİK TEDAVİ REHABİLİTASYON EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 2.KLİNİK. Klinik Şefi Doç. Dr. Nurdan PAKER

T.C S.B. İSTANBUL FİZİK TEDAVİ REHABİLİTASYON EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 2.KLİNİK. Klinik Şefi Doç. Dr. Nurdan PAKER T.C S.B. İSTANBUL FİZİK TEDAVİ REHABİLİTASYON EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 2.KLİNİK Klinik Şefi Doç. Dr. Nurdan PAKER OMURİLİK YARALANMALI HASTALARIN UZUN DÖNEM TAKİPLERİNDE ÜRODİNAMİK BULGULAR VE ÜROLOJİK

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Zeliha Korkmaz Dişli 1, Necla Tokgöz 2, Fatma Ceyda Akın Öçalan 3, Mehmet Fa>h Korkmaz 4, Ramazan Bıyıklıoğlu 2 1 Anesteziyoloji Bölümü, Malatya Devlet Hastanesi 2

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

DİYABETİK AYAK ENFEKSİYONLARININ KLİNİK SINIFLANDIRMASI

DİYABETİK AYAK ENFEKSİYONLARININ KLİNİK SINIFLANDIRMASI DİYABETİK AYAK ENFEKSİYONLARININ KLİNİK SINIFLANDIRMASI DR. GÜLİZ UYAR GÜLEÇ ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TıP FAKÜLTESİ ENFEKSİYON H. VE KLİNİK MİK. AD- AYDIN UDAİS 2014 Giriş Diyabetin en sık ve ciddi

Detaylı

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR HAREKET SİSTEMİ Üç ana yapı taşı Kemikler Kaslar Eklemler Oynamaz eklemler (Kafa tası) Yarı oynar eklemler (Omurga) Oynar eklemler

Detaylı

Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi

Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi Spontan Foot Drop (Düşük k Ayak) Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi Dr. Mustafa Akgün, Dr. Zehra Akgün, Dr. Christoph Garner Mentamove Merkezi Bursa Türkiye Keywords: Lumbar Disc Disease, Foot Drop,

Detaylı

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI BOYUN AĞRILARI BOYUN ANOTOMISI 7 vertebra, 5 intervertebral disk, 12 luschka eklemi, 14 faset eklem, Çok sayıda kas ve tendondan oluşur. BOYNUN FONKSIYONU Başı desteklemek Başın tüm hareket

Detaylı

TOS (Toraksın Çıkım Sendromu)

TOS (Toraksın Çıkım Sendromu) TOS (Toraksın Çıkım Sendromu) Akif Turna!! Cerrahpaşa Tıp Fakültesi! Göğüs Cerrahisi Anabilim Dalı!! Bölüm 47 ANATOMİ ANATOMİ Sinir Basısı Hastaların %95 i: Ağrı ve parestezi.! Genelde segmental, n. ulnaris:

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

REHABĠLĠTASYON KAVRAMI. Dr. Aliye Tosun Ġzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD

REHABĠLĠTASYON KAVRAMI. Dr. Aliye Tosun Ġzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD REHABĠLĠTASYON KAVRAMI Dr. Aliye Tosun Ġzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD 1 Amaçlar Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon nedir? Rehabilitasyon nedir? Rehabilitasyonun

Detaylı

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182 İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI HASTA OKULU PLANI HASTANE ADI TARİH SAAT KONU EĞİTİM YERİ HASTA OKULU PROGRAMI İÇİN HASTA VE YAKINLARININ İLETİŞİM KURABİLECEKLERİ TELEFON NUMARASI HASEKİ 28/01/2013

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Olgu Sunumu Dr. Mustafa Akgün*, Dr. Zehra Akgün**, Dr. Christoph Garner**** Bursa Devlet Hastanesi,

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı Göğüs Cerrahisi Akciğer Kanserinde Anamnez ve Fizik Muayene Bulguları Giriş Akciğer kanseri ülkemizde 11.5/100.000 görülme sıklığına

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS NEDİR? Omurga, omur adı

Detaylı

Medulla Spinalis ve Hastalıkları. Prof. Dr. S. Naz Yeni

Medulla Spinalis ve Hastalıkları. Prof. Dr. S. Naz Yeni Medulla Spinalis ve Hastalıkları Prof. Dr. S. Naz Yeni Medulla spinalisin anatomisi Medulla spinalis medulla oblangatanın alt ucundan başlar. Kafatasında foramen magnum hizasıdır. Alt ucu erişkinlerde

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALARINA YAKLAŞIM NASIL OLMALIDIR? A) ANAMNEZ (ÖYKÜ,

Detaylı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Total Kalça Protezi Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Koksartroz Primer Önceden geçirildiği bilinen bir hastalık yok Genelde yaşlanmaya bağlı Eklemde

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi

Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi Dr. Mustafa Akgün, Dr. Zehra Akgün, Dr. Christoph Garner Mentamove Eğitim Merkezi Bursa Turkiye Keyword: mentamove, diastomatomiyeli, postoperative

Detaylı

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MS Hasta Okulu 28.05.2013 Multipl skleroz (MS) hastalığını basitçe, merkezi sinir sistemine

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım

Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım ENDO KURS 2011 Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım Dr. Ulunay Kanatlı Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji AD Diyabetik Ayak Multidisipliner yaklaşım gerektirir Endokrinoloji, Enfeksiyon

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı Olan Hasta Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı??? Yan ağrısı? Sırt ağrısı? Mide ağrısı? Karın ağrısı? Boğaz ağrısı? Omuz ağrısı? Meme ağrısı? Akut Göğüs Ağrısı Aniden başlar-tipik

Detaylı

Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı

Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı 1 Ameliyat Yapılmadan İlgilendiği Konular: Sıvı ve Elektrolit tedavisi Şok Yanık tedavisi 2 Travma Hastaları Kesici karın travmaları: Karın bölgesini içine alan kurşunlanma,

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK

OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK YAŞAM KALİTESİ VE OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi Kişinin kendi sağlığını değerlendirmesi için geliştirilmiş bir ölçme metodudur. Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi ölçümü

Detaylı

Yaşamsal fonksiyonların sürekli azalması, tüm organizmanın verimliliğinde görülen azalma,çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinin azalması

Yaşamsal fonksiyonların sürekli azalması, tüm organizmanın verimliliğinde görülen azalma,çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinin azalması Yaşlı sağlığı DSÖ yaşlılığı Yaşamsal fonksiyonların sürekli azalması, tüm organizmanın verimliliğinde görülen azalma,çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinin azalması olarak tanımlamıştır 65 yaş

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları ABD, Medikal Onkoloji BD Güldal Esendağlı

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları ABD, Medikal Onkoloji BD Güldal Esendağlı Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı Aydın Aytekin Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı Rafiye Çiftçiler Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları

Detaylı

Derin İnfiltratif Endometriozis. Prof.Dr.Ahmet Göçmen Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Derin İnfiltratif Endometriozis. Prof.Dr.Ahmet Göçmen Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Derin İnfiltratif Endometriozis Prof.Dr.Ahmet Göçmen Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endometriozis Peritoneal Ovarian Derin infiltratif Anterior Mesane Posterior P1-Uterosakral ligament P2-Vajinal

Detaylı

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Epidemiyoloji Memnun edici seksüel performansa izin verecek yeterli ereksiyonu sağlamak ve devam ettirmedeki kalıcı yetersizlik Hem etkilenen kişiler hem de onların partner ve ailelerinin

Detaylı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu Prof. Dr.Hidayet Sarı Tanım Özellikle omurgayı tutan ve ankiloza götüren kronik iltihabi sistemik romatizmal hastalıktır. Sakroiliak eklem iltihabı oluşturmak ana bulgusudur.

Detaylı

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR:

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR: NÜTRİSYONEL VE METABOLİK DESTEK: Malnütrisyon: Gıda tüketiminin metabolik hızı karşılamayamaması durumunda endojen enerji kaynaklarının yıkımı ile ortaya çıkan bir klinik durumdur ve iki şekilde olabilir.

Detaylı

KOMPARTMAN SENDROMU. Patofizyoloji. KS Nedenleri. Ödem

KOMPARTMAN SENDROMU. Patofizyoloji. KS Nedenleri. Ödem KOMPARTMAN SENDROMU 10.08.2010 Dr.Günay YILDIZ Kompartman Sendromu (KS),damar ve sinir içeren kapalı boşluklarda doku basıncının, perfüzyonu engelleyecek kadar artması sonucu ortaya çıkan hipoksiyle birlikte

Detaylı

VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ

VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü Endikasyonlar NÖROLOJİK

Detaylı

Travma. Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır.

Travma. Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır. Doç. Dr. Onur POLAT Travma Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır. 2 Altın Saat Ölümlerin yaklaşık %30 u ilk birkaç saat içinde

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

Gerçek şilöz asit: yüksek trigliserid oranlarına sahip sıvı.

Gerçek şilöz asit: yüksek trigliserid oranlarına sahip sıvı. GİRİŞ Süt rengi Şilus un peritoneal kaviyete ekstravazasyonudur. Oldukça nadir görülen bir durumdur. Asit sıvısındaki trigliserid seviyesi 110 mg/dl nin üzerindedir. Lenfatik sistemin devamlılığında sorun

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA

EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA Doç. Dr. Pemra C.ÜNALAN Ast. Dr. Özge Doğan Marmara Üniversitesi Pendik EAH Evde Sağlık Birimi EVDE SAĞLIKTA HASTA TAKİBİ... Evde sağlık hizmeti alan hastaların ayaktan

Detaylı

Yaralanmalar. Bölüm 5

Yaralanmalar. Bölüm 5 Yaralanmalar Bölüm 5 Kapsam: Yara nedir? Kaç çeşit yara vardır? Yaraların ortak belirtileri nelerdir? Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? Ciddi yaralanmalar nelerdir? Ciddi yaralanmalarda ilkyardım

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

1. HİZMET KAPSAMI UÜ-SK ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI. Dok.Kodu : FR-YLY-15-322 İlk Yay.Tarihi : 15 Nisan 2007 Sayfa 1 / 9

1. HİZMET KAPSAMI UÜ-SK ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI. Dok.Kodu : FR-YLY-15-322 İlk Yay.Tarihi : 15 Nisan 2007 Sayfa 1 / 9 1. UÜ-SK ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI 1 / 9 Rev. No : 03 Rev.Tarihi : 28 Şubat 2012 Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı, kas-iskelet sistemini ilgilendiren şikayetleri olan her yaş grubundan

Detaylı

TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ

TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ İbrahim TEMİZ Acıbadem Atakent Üniversitesi Hastanesi Acil servis sorumlusu Hazırlanma Tarihi: 01/09/2015

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak.

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Ağrı Ağrının tanımı Uluslararası Ağrı Araştırmaları Teşkilâtı tarafından 1979 yılında şu şekilde yapılmıştır: "Ağrı, vücudun herhangi bir yerinden kaynaklanan,

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU. Hasta Kitapçığı PROF.

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU. Hasta Kitapçığı PROF. EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU Hasta Kitapçığı PROF.DR ARZU YAĞIZ ON POLİOMYELİT (ÇOCUK FELCİ) NEDİR? Poliomyelit, çocukluk çağında görülen

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu 29 yaşında erkek aktif şikayeti yok Dış merkezde yapılan üriner sistem ultrasonografisinde insidental olarak sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması üzerine hasta polikliniğimize

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1

İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1 İÇİNDEKİLER Bölüm I: İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1 A. İLK YARDIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR...1 1. İlk Yardım ve Acil Bakımın Özellikleri...2 B. KORUMA...12 1. Olay Yerinin Değerlendirilmesi...12 2. Olay

Detaylı

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Dr. Ayşegül Örs Zümrütdal Başkent Üniversitesi-Nefroloji Bilim Dalı 20/05/2011-ANTALYA Böbrek kistleri Genetik ya da genetik olmayan nedenlere bağlı olarak, Değişik

Detaylı

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ

Detaylı

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde EPİLEPSİ Basitleştirilmiş şekliyle epilepsi nöbeti kısa süreli beyin fonksiyon bozukluğuna bağlıdır, ve beyin hücrelerinde geçici anormal deşarjlar sonucu ortaya çıkar. Epilepsi nöbetlerinin çok değişik

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

İNMELİ HASTANIN POZİSYONLANMASI VE MOBİLİZASYONU. Dr. Fzt.Özden Erkan Oğul MSG İnme Rehabilitasyon ve Araştırma Ünitesi

İNMELİ HASTANIN POZİSYONLANMASI VE MOBİLİZASYONU. Dr. Fzt.Özden Erkan Oğul MSG İnme Rehabilitasyon ve Araştırma Ünitesi İNMELİ HASTANIN POZİSYONLANMASI VE MOBİLİZASYONU Dr. Fzt.Özden Erkan Oğul MSG İnme Rehabilitasyon ve Araştırma Ünitesi İÇERİK 1- Hastanın doğru pozisyonlanması 2- Transfer teknikleri 3- Pozisyonlama ve

Detaylı

25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015

25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015 TOTBİD 25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015 Titanic Kongre Merkezi Belek / Antalya PROGRAM ANAHATLARI 27 Ekim 2015, Salı Saat Salon 1 Alt dal KULLANILAN RENK VE SEMBOL

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İşe Giriş Muayeneleri Aralıklı kontrol muayeneleri (periyodik muayeneler) Sağlık Eğitimi 1 İşe Giriş

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ

AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ SUNU PLANI Açık ve kapalı cerrahide hemşirelik bakım amacı Açık ve kapalı cerrahide hemşirelik

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

TRAVMA. Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı

TRAVMA. Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı TRAVMA Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı HEDEFLER Travmanın tarihçesi Travmanın tanımı Travma çeşitleri (Künt, Penetran, Blast,

Detaylı