SANAYİ, HİZMETLER VE TARIM KOMİSYONU SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SANAYİ, HİZMETLER VE TARIM KOMİSYONU SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU"

Transkript

1 TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ SANAYİ, HİZMETLER VE TARIM KOMİSYONU SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU TÜRKİYE SANAYİ STRATEJİSİ BELGESİNE İLİŞKİN TÜSİAD GÖRÜŞ VE ÖNERİLERİ 4 Temmuz 2008 TS/BNS/

2 GİRİŞ Bu doküman, Prof. Dr. Fatma Doğruel ve Prof. Dr. Suut Doğruel tarafından TÜSİAD için hazırlanmış olan Türk Sanayiine Sektörel Bakış başlıklı çalışmadan yola çıkılarak hazırlanmıştır. Türk Sanayiine Sektörel Bakış başlıklı çalışma, veri temelli bir analize dayanmakta ve sadece nesnel değerlendirmeler içermektedir. Çalışmanın herhangi bir politika önermesi üretmesinden bilinçli olarak kaçınılmıştır. Bu politika dokümanının amacı ise, raporun bulguları üzerine yorum ve değerlendirmeler inşa etmek ve imalat sanayii sektörleri için yatay ve dikey politika önermeleri oluşturmaktadır. Raporu bütünlediği düşünülen bu politika dokümanının, raporun bulguları dışında değerlendirilmesi mümkün değildir. Silinmiş: ne işaret etmektir Silinmiş: kağıdının Türkiye Sanayisi için Yol Haritası başlıklı bu politika dokümanı, Türkiye de 2008 yılında hazırlıkları devam etmekte olan sanayi stratejisine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. TÜSİAD, Türkiye sanayi stratejisinin statik bir doküman olmaması ve ilgili tüm paydaşların katkıları ile hazırlanması gerektiğini düşünmektedir. Benimsenecek olan sanayi stratejisi, analizi yapılabilen, bilgisine, verisine erişilebilen dönemin gerçekliğini yansıtır. Oysa ki, ne ulusal ekonomiler, ne de dünya ekonomisi statik bir yapıya sahiptir. Bugün için doğru ya da uygun olan bir önlem, orta ve uzun vadede ilgili sektörde ya da dolaylı olarak bu karardan etkilenecek bir başka sektörlerde istenmeyen ve beklenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle sanayi stratejisi, bir kez yapıldıktan sonra donuklaşmamalı, sürekli yeni bilgi ve değerlendirmelerle güncellenmelidir. Sanayi stratejisinin küresel dünyanın dinamizmi yansıtabilmesi, geniş bir paydaş katılımı ile hazırlanmasına bağlıdır yılında kurumsallaşan Sanayinin Rekabet Gücünün Artırılması için Daimi Özel İhtisas Komisyonu (DÖİK), bünyesinde iş dünyası temsil örgütleri, kamu kurumlarının temsilcileri ve akademisyenlerin birlikte yer aldıkları bir yapılanma olarak sanayi stratejisinin üretilmesine imkan sağlayan yerinde bir girişişim olmuştur. Yukarıda belirtilmiş olan aktörlerin aktif katılımıyla hazırlanan strateji iyi, zengin bir bilgi altyapısından destek alarak değişen koşullara sürekli olarak uyarlanmalıdır. Sanayi stratejisi sektörler ile ilgili sağlam bir bilgi sisteminden beslenmelidir. Türkiye Sanayiine Sektörel Bakış başlığıyla hazırlanan rapor, böyle bir ihtiyacı dikkate almaktadır. Bu rapordan hareketle hazırlanmış olan politika dokümanı ise, Türkiye nin benimseyeceği sanayi stratejisi için bir başlangıç önerisidir. 1. NASIL BİR SANAYİ STRATEJİSİ? Sanayi politikası ve sanayi stratejisi uzun bir süreden sonra bugün gündemin üst sıralarındaki yerini almaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin belli sektörlere odaklanması olarak özetlenebilecek sanayi politikalarının, ülkelerin sanayileşme süreçleri açısından taşıdığı anlam ciddi bir sorgulamadan geçti. Sanayi stratejilerinin istenilen sonucu vermemesi ve beraberinde ortaya çıkan piyasa dengesizlikleri, gelişmekte olan ülkeleri, makroekonomik istikrarı tesis etmeye dönük yapısal reformlara ağırlık vermeye yöneltti. Değişik içeriklerle bugüne kadar uygulanan makro politikalar da (yapısal uyum ve istikrar programları, Washington Consensus yaklaşımı) bugün artık küresel rekabette yetersiz kalmaya başladı. Tüm ülkeler tarafından uygulanan standart yaklaşım, 1990 lı yılların ikinci yarısından bu yana hızlanan küreselleşme sürecinde Silinmiş: İyi bir sanayi politikası, ancak bugünü iyi bilip sürekli olarak nereye gideceğimiz konusunda kafa yormayı gerektirir. Silinmiş: bir Silinmiş: c Silinmiş: olarak Silinmiş: arak Silinmiş: dığı, Silinmiş: donuk bir belge olmamalı, Silinmiş: bu Silinmiş: dökümanı Silinmiş: bir unutuluştan Silinmiş: yine sahnedeki Silinmiş: alıyor Silinmiş: a Silinmiş: 2

3 gelişmekte olan ülkelerin rekabet yarışında önemini yitirmeye başladı. Üstelik Doğu Asya da yeni bir ekonomik gücün ortaya çıkması, gelişmiş ülkelerin birçok imalat sanayi sektöründen vazgeçmesi ya da sanayilerini terketmeye başlamaları da bu sürece yeni bir boyut ekledi. Büyümenin hızlandırılması için standart yaklaşımın ötesine geçme arayışları ortaya çıktı. Bu yeni durumda ne yapmalı sorusu, bilinen yaklaşımlar etkisizleştiği için daha can alıcı bir önem kazandı. Ne yapmalı sorusuna yanıt aranırken, geçmişte uygulanan sanayi politikaları hatırlandı. Ne yapmalı sorusunun yanıtına geçmeden önce ne yapmamalı sorusunu yanıtlamak gereklidir. Silinmiş: daha kolay olacak Geçmişte uygulanan sanayileşme stratejileri, ya ithal ikameci ya da ihracata yönelik stratejilerdi. Bu stratejilerin uygulanması, kapsamlı makro politika ve programlarla ülke içinde kalkınmanın sürüdürülebilmesi için uygun bir ortamın oluşturulmasını gerektiriyordu. Ancak, içinde bulunduğumuz küreselleşme sürecinde, bu tür makro politikalarla iç dengeleri yönlendirmenin artık olanağı kalmadı. Bu tür politika uygulmaları sadece dışa kapalı ekonomilerde mümkün olabilir. Dolayısıyla geçmişin genel ve birbirine alternatif sanayileşme stratejilerinin uygulama alanı kalmadı. Bir ülkenin tek başına küresel gelişme çigilerini/trendini etkilemesi mümkün olmayacağına göre, bu süreçte avantajlı konuma geçecek ya da geçmeyi sağlayacak politika ve stratejilerin tasarlanması önem kazanmaktadır. Eskinin ithal ikameci ya da ihracata yönelik stratejilerinin bazı unsurlarını içerse bile, küreselleşmenin karakteri nedeniyle, yeni oluşturulacak stratejiler bu ikili ayırıma uymayacaktır. Bu eski stratejilere dönme imkanı kalmadığına göre, bu stratejilerden biriyle özdeşleşme korkusu da yersizdir. Yeniden ithal ikameci ya da ihracata yönelme stratejilerine mi dönüyoruz kaygısı taşımadan ne gerekiyorsa onu yapmak öncelikli olmalıdır. Çünkü küreselleşme süreci ülkelere çok fazla esneklik bırakmamaktadır. Yeni dönem sanayi politikalarını eski politikalardan ayıran en önemli fark, piyasa aksaklıklarının ortadan kaldırılmasının, doğrudan nispi fiyat yapısını değiştirmenin yerini almış olmasıdır. Eski sanayileşme stratejilerinin içe yönelik politika uygulamalarının en önemli unsurlarından biri, ülke içindeki nispi fiyatlar sisteminin arzulanan yönde değiştirilmeye çalışılmasıydı. Dışa açık bir ekonomide fiyatlar sistemine müdahele, geçmişteki uygulamalarda gözlenen ters ve bozucu etkilerin çok daha kuvvetli bir biçimde ortaya çıkmasına yol açacaktır. Yeni sanayileşme yaklaşımının eksenini, fiyat yapısına müdahale değil, fiyat oluşum mekanizmalarındaki tıkanıklıkların ortadan kaldırılması oluşturmaktadır. Silinmiş: nisbi Silinmiş: nisbi Sanayileşmenin ileri götürülmesi hedefinin gerçekleştirilmesi için, öncelikle temel piyasaların (girdi, işgücü, finans ve nihai ürün) düzgün çalışması ve doğru sinyaller üretmesi gerekiyor. Bu koşulun sağlanamaması durumunda, sektörlerin gerçek durumu bilinemeyeceği için, zaten başka bir politikanın uygulanması da mümkün değildir. Eğer, herhangi bir teşvik politikası (tedavi) uygulanacaksa, önce fiili durumun ne olduğunun (teşhisin) iyi ve doğru yapılabilmesi gerekir. Sanayi sektörünün rekabet gücünün artırılması ve aynı zamanda, sanayi sektörünün ülkenin ekonomik gelişimine katkısının arttırılması için, piyasaların etkinliğini artıracak politikalarda beş temel unsur ortaya çıkmaktadır: 3

4 1. Sermaye piyasalarının etkin çalışması: Sanayinin üretim ve yatırım finansmanını ilgilendiren uygulamaların etkinliği sağlanmalıdır. Böylece sanayinin üretim ve yatırım maliyetleri düşürülerek finansman koşullarının iyileşmesi sağlanacaktır. 2. Geleneksel altyapının iyileştirilmesi ve girdi piyasalarının etkinleştirilmesi: Altyapı imkanlarının iyileştirilmesi ve girdi sağlayan sektörlerdeki piyasa aksaklıklarının giderilmesi sanayi için pozitif dışsallıklar yaratacaktır. Üretici ile dış ticaret kapısı, üretici ile üretici, üretici ile tüketici arasında entegre bir ulaşım alt yapısı bu dışsallıkların başında gelmektedir. Ayrıca, kullanılabilir kalitede ve maliyette enerji ağının oluşturulması da bu dışsallıklar arasında sayılabilir. Üretimin gerçekleştirilmesi ve işgücünün yaşam ortamını kolaylaştıracak alt yapının gelişmesi ile tarım ve gayrımenkul piyasalarının etkin çalışması da sanayi için önemlli bir dışsallık kaynağıdır. 3. Beşeri ve teknik altyapının iyileştirilmesi: Sanayide yaşanan hızlı değişime ayak uydurabilmek için mevcut beşeri sermayenin nicelik ve niteliğinin geliştirilmesi ve işgücü piyasalarının etkinliğinin ve esnekliğinin artırılması gerekmektedir. Üretim artışının sürekli kılınmasının temel belirleyicilerinden olan teknolojinin üretilmesinin ve yaygınlaştırılmasının sağlanması için, eğitim ve araştırma kurumları yeniden yapılandırılmalı, inovasyon sistemi geliştirilmelidir. 4. Kayıtdışı ekonomi ile mücadele: Sanayi ürünlerinin üretim ve satış koşullarında adil rekabetin sağlanması ve yenilikçiliğin değer yaratması için kayıtdışı ekonomi mutlaka azaltılmalı, nihai ürün piyasaları etkinleştirilmelidir. 5. Sanayinin bölgesel dağılımının geliştirilmesi: Sektörlerin belli bir bölgede kümelenme nedenleri doğru analiz edilerek, bölgelerin performansını aşağı çeken faktörler belirlenmeli ve giderilmelidir. Böylece, ülke içinde bölgesel farklılıkların azaltılması hedefine yaklaşmak mümkün olacaktır. Bu unsurları dikkate alarak piyasaların etkin ve adil çalışmasının sağlanması, Türkiye de sanayi politikasının oluşturulmasındaki ilk adım olmalıdır. Piyasaların düzgün çalışması, karar vericiler için doğru sinyalleri üretecektir. Türkiye de sektörlerin mevcut performansını ve gelecek potansiyelini doğru yansıtan piyasa sinyallerinin değerlendirilmesi, eğilimlerin aynen devam etmesi halinde, ülkenin gelecek yıllarda ulaşmak istediği refah seviyesini, istihdam düzeyini ve dağılım parametrelerini yakalama olanağını ortaya koyacaktır. Mevcut eğilimlerin devamının ekonomide istenilen parametrelere ulaşmasını olanaklı kılmaması halinde, Türkiye sektör düzeyinde ve tüm sektörleri yatay kesen alanlarda çeşitli girişimleri başlatmalıdır. Silinmiş: sermaye Silinmiş: sanayinin Silinmiş: geleneksel Silinmiş: altyapı Silinmiş: beşeri Silinmiş: sanayide Silinmiş: kayıtdışı Silinmiş: sanayi Silinmiş: sanayinin Silinmiş: sektörlerin Silinmiş: belirlenerek Silinmiş: imkan Silinmiş: seviyelerin yakalanmasın Bugünkü ortamda, piyasa sinyallerinin doğru alınamıyor olması, Türkiye de sanayinin istenilen seviyede gelişip gelişmediğinin anlaşılmasına engel değildir. Sanayileşme temposunu artırmak için, piyasa sinyallerinin doğru çalışmasını beklemeden de yapılabilecekler vardır. Düzgün çalışmayan bir piyasa içinde, en iyilerin kendiliğinden ortaya çıkma imkanı yoktur. Düzgün çalışmayan bir piyasada en iyi olma potansiyeli bulunanları hatasız belirleyebilen piyasa dışında bir mekanizma da tasarlanabilmiş değildir. 4

5 Sanayileşmenin hızlandırılması için piyasa mekanizmaları içinde tanımlanan, devletin etkin bilgi ve koordinasyon sağladığı, piyasa sinayellerinin daha güçlü ortaya çıkmasına imkan yaratacak yatay ve sektörel politikalarla desteklenen bir sanayi stratejisinin benimsenmesi gerekmektedir. 2. İMALAT SEKTÖRÜNÜN BUGÜNÜ VE GELECEĞİ 2.1. İMALAT SANAYİNİN GELİŞİMİ VE BUGÜNKÜ DURUMU Türkiye ekonomisi, 1970 li yılların ikinci yarısında önemli bir yapısal krize girdi li yıllarda ithal ikameci sanayileşme stratejisi terkedildi ve ticaret ve finansal liberalleşmeye gidildi. Bu liberalleşmenin gerektirdiği yurtiçi piyasa yapısı kurulamadı ve kamu maliyesinde giderek artan zafiyet, 1990 lı yıllardan itibaren kısa süreli ancak ekonomiyi derinden sarsan krizlerin ortaya çıkmasına yol açtı. Bu dönemde, devletin açık ya da zımni herhangi bir sanayi stratejisi olmadı. Zaman zaman imalat sanayii için uzun dönemli bir eylem planı ya da yaklaşımı geliştirmek üzere bazı girişimler yapılmışsa da, bu girişimler kadük kaldı. Sanayi sektörü, ihracatı artırma dışında açıkça tanımlanmış bir hedef içinde görülmedi. Ekonomide kısa vadeli bakış açısına ve üretimi caydıran her türlü yasal ve idari düzenlemeye karşılık, son otuz yılda sanayi kesiminde önemli bir değişim de yaşandı. Bu değişim belki Güney Kore nin büyüme başarısındaki kadar parlak değildir. Ancak, bütün sorunlara rağmen imalat sanayi güçlenmiştir. Bu güçlenmenin izleri, ekonomik krizlere karşı imalat kesiminin gösterdiği tepkilerde de yakalanabilmektedir. İmalat sanayiinin yıllar içinde ekonomik krizlere karşı dayanıklılığı artarken, iyi yıllardaki performansı da ekonominin ortalama performansının üstünde olmuştur ve 1994 krizlerinde imalat sanayii ekonominin geneline oranla daha hızlı gerilemiştir ve 2001 krizlerinde ise imalat sektöründeki gerileme daha düşük bir oranda gerçekleşmiştir ve 2001 krizlerinde, ekonominin içinde payı yükselmekte olan finans sektörü daha çok etkilenmiştir. Ekonominin genişlediği dönemlerde imalat sanayiinin performansı daha net bir şekilde ortaya çıkmaktadır: İmalat sektörünün büyüme oranları ekonominin genişlediği dönemlerde GSMH büyüme oranlarının üstünde yer almıştır. İmalat sanayii, geçen dönemde güçlenmiş, ekonominin genel itici gücü olmaya başlamıştır GELECEK TASARIMI İmalat sanayiinin son 40 yıllık başarı çizgisi mütevazı bir çizgidir. Sanayi stratejisi belirlemeden önce, imalat sanayinde elde edilen başarıların ve başarısızlıkların nedenlerinin doğru belirlenmesi gerekiyor. Doğru politikaların belirlenebilmesi için, bu geçmiş performansta Türkiye ekonomisinin kendi dinamiklerinden kaynaklanan ve uluslar arası konjonktürden kaynaklanan mevcut ve potansiyel faktörlerin ayrıştırılması önemlidir. Küreselleşme olgusuyla birlikte, sanayileşme dinamiklerinin tüm dünyada kökten etkilendiği bir dönemden geçiyoruz. AB içinde sürekleyici güce sahip büyük ekonomiler bile bu dönemde verimlilik konusunda ABD karşısında göreli sorunlar yaşadılar. AB ile birlikte ABD, Doğu Asya ülkelerindeki gelişmeler karşısında sanayilerinin rekabetçiliğinin azaldığına şahit oldular. Bu nedenle, Türkiye nin imalat kesiminin yeni dünya ekonomik düzenindeki gelişmelerden ne ölçüde ve nasıl etkilenmiş olduğunu belirlemeli ve bu gelişmelere uyum sağlayacak bir dönüşümün ana hatlarını çizmeliyiz. Silinmiş: tariflenmiş Silinmiş: sağladığı Silinmiş: un güçlendirilmiş olduğu Silinmiş: sağlayacak Silinmiş: benimsemek Silinmiş: gerekiyor Silinmiş: yılları Türkiye nin ekonomi tarihi açısından çalkantıların yaşandığı ve önemli değişimlerin gerçekleştiği bir dönemdir. Yaklaşık kırk yıllık bu uzun dönemde makro ekonomik sorunlar, her türlü sorunun önüne geçti. Kısa vadeli bakış açısının egemen olduğu, ekonomik faaliyetin çerçevesini faiz, kur ve enflasyon seviyelerinin belirlediği bu ortamda, üretim ile ilgili konular zorunlu olarak ikincil plana düştü. İmalat sanayi kriz yıllarında küçüldü. Bu dönemde politikaların odak noktası enflasyon ve ekonominin sürdürülebilirliği için kaynak yaratma, bir başka deyişle makro dengeler oldu. Kamu borcunun çevrilmesinin temel gündem maddesi haline gelmesi, hükümetlerin Türkiye nin uzun dönemli büyüme hedeflerini düşünmekte zorlanmasına yol açtı. Silinmiş: m Silinmiş: ise Silinmiş: kesimi Silinmiş: ise Silinmiş: Türkiye imalat kesiminde, gerek yurtiçi ekonomik koşullardan, gerekse uluslararası konjonktürden kaynaklanan mevcut ve potansiyel engelleri dikkatle tesbit etmek gerekiyor. Silinmiş: bir Silinmiş: 5

6 Gelişmekte olan ülkelerde büyüme arttıkça imalat sanayiinin ekonomi içindeki payının artması beklentisi ile uyumlu olarak Türkiye de de döneminde imalat sektörünün payında yükselme görüldü. Bu artış halen devam etmekte. Tarımın, GSYH içinde hala yüksek olan oranı dikkate alındığında, bu sürecin daha da devam etmesi gerekecektir. Türkiye de imalat sektörü, ters U biçiminde tanımlanabilecek gelişme çizgisinin tepe noktasına henüz ulaşmadı. Sanayileşmenin belli bir eşik değerin üzerine çıktığı ülkelerde, hizmetlerin payının artması sonucu imalat kesiminin payı azalır. Son yıllarda, henüz söz konusu zımni eşiğe gelmemiş olan bazı ülkelerde de imalat sanayinin payının azladığını görüyoruz. Örneğin Sanayileşme sürecine ABD, Japonya ve Almanya dan daha sonra giren İspanya da bu oran azalmaktadır. Özellikle Doğu Asya ülkelerinin imalat sanayindeki rekabet gücünün şekillendirdiği bu yeni konjonktürde, yeni sanayileşmekte olan bir dizi ülkede de sanayiden vazgeçme (deindustrialization) sürecine girilmektedir. Silinmiş: örneğin, Silinmiş: azalıyor Silinmiş: ebildiği ortaya çıkıyo Hızlı verimlilik artışı, dinamik ölçeğe göre artan getiri, hızlı teknolojik değişim ve yol açtığı pozitif dışsallıklar, imalat sanayini, ekonomilerin motoru yapar. Bu nedenle, hızlı büyüme sürecinin devamı, çoğu ülkede, imalat sanayinin payının artışı ile ilişkilidir. Türkiye de kalıcı bir ekonomik büyümenin garanti altına alınması için imalat sektörünün ekonomi içindeki payının artmasını hedeflemek gerçekçi ve gerekli bir yaklaşımdır. Bugün Türkiye nin karşı karşıya olduğu ekonomik dengesizliklerin başında cari işlemler açığı geliyor. Yaklaşık 40 milyar dolar civarında seyreden cari açığın belirleyicisi dış ticaret açığıdır. İhracatımızı yeteri kadar artıramamamız, yurtiçinde üretime devam edebilmek için mutlaka yurtdışından ara malı ve yatırım malı ithal etmek zorunda olmamız, dış ticaret açığının sürekli olarak artmasına neden oluyor. Bu açığı uzun vadede kapatmanın yegane yolu, sanayi yapısının dönüşümünden geçiyor. Silinmiş: bozulmasına Teknoloji ve inovasyona odaklanmış, yüksek katma değer üreten, verimliliği hızla artırabilen bir imalat sanayii yapısı, ithalat-ihracat dengesinin sağlanması için de gereklidir. İmalat sanayiinin ekonomi içindeki payı arttıkça, sanayinin kompozisyonu da değişir. İmalat sanayinin kompozisyonundaki değişme, teknoloji, işgücü kalitesi ve bilgi düzeylerinin değişmesi ile ortaya çıkar. Türkiye de de sanayileşme hızlandıkça, hafif sanayiden ağır sanayiye kayıldı ve teknolojik düzey yükseldi. Toplam imalat sektörü üretimi içinde yüksek ve orta-üst teknoloji grubuna giren malların payında düzenli bir artış gerçekleşti. Buna karşılık düşük teknoloji grubuna giren malların üretim içindeki payları 2000 yılı sonrasında azaldı. Buna paralel bir değişim ihracatın bileşimde de görüldü. Ancak, katma değer cinsinden imalat sektörünün ürün bileşiminde aynı olumlu tablo ortaya çıkmadı li yıllarda düşük teknoloji grubuna giren malların katma değer içindeki payı artma eğilimine girdi. Orta-üst teknoloji grubuna giren malların toplam üretim ve ihracat içindeki payı artarken, katma değer içindeki payını artıran grup, düşük teknoloji grubuna giren mallar oldu. Türkiye, orta-üst teknoloji grubuna giren mallarda arzulanan ölçüde katma değer yaratamadı. Silinmiş: Türkiye de imalat sektörünün ekonomi içindeki payı artarken, imalat sanayi içinde de orta-üst teknoloji grubuna giren malların üretim, ihracat ve katma değer içindeki payları artmalıdır. 6

7 3. GELECEĞE HAZIRLANMAK: STRATEJİK HEDEFLER NE OLMALI? Herhangi bir ülkenin sanayi politikasının hedefleri hemen hemen aynıdır. Türkiye için de sanayi politikasının temel hedefi: Kişi başına gelir seviyesini sürekli ve düzgün olarak artırmak; böylece gelişmiş ülkelerle olan gelir farkını kapatmak olarak yaygın kabul bulmaktadır. Sanayinin kişi başına gelir seviyesini sürekli ve düzgün olarak artırmak; böylece gelişmiş ülkelerle olan gelir farkını kapatmak hedefinin tutturulmasına hangi yapıyla olanak sağlayacağı, sanayi stratejisinin de temel hatlarını oluşturacaktır. rekabet gücü yüksek katma değer içeriği yüksek istihdam yaratan bölgesel farklılıkların azaltılmasına zemin hazırlayan bir sanayi yapısı, kişi başına gelir seviyesini sürekli ve düzgün olarak artırmak; böylece gelişmiş ülkelerle olan gelir farkını kapatmak hedefi ile uyumludur. Bu hedefe ulaşılmasının akla ilk gelen yolu, hedeflere ulaşmak için en fazla potansiylei olan sektörleri belirleyerek bu sektörleri desteklemektir. Piyasa sinyallerinin doğru olmadığı bir ortamda sektör potansiylleri de yanlış olacağından, bu yöntem, en azından, şimdilik uygulanabilir değildir. Buna karşılık, sanayi stratejisi olarak uygulanabilecek geniş bir politika yelpazesi mevcuttur. 3.1 SANAYİ STRATEJİSİNİN İLKELERİ Sanayinin geçmiş performanı ve gelecek tasarımı, izlenecek stratejinin bazı temel ilkelerini belirliyor. Tek bir sektöre ya da sadece seçilmiş birkaç sektöre odaklanmak yaklaşımı Türkiye örneğinde anlamsızdır. Türkiye, İrlanda ya da Yunanistan gibi küçük bir devlet değildir. Bu kadar büyük bir nüfusa sahip ve dünyanın en büyük 17 ekonomisi arasında yer alan bir ülkede geçmişte olduğu gibi sadece turizm-tekstil-giyim sanayi üçgenine sıkıştırılmış bir yaklaşım, bu üçlülerin yerine farklı sektörler konulsa da artık anlamlı değildir. Ülkenin büyüklüğü, ülkede üretilebilen her ürünün ve varolabilen her sanayinin korunması ve geliştirilmesi istihdam ve refah açısından önem taşımaktadır. Sanayi yapısının çeşitlenmesinin gerekliliği, kaldırılmasını zorunlu kılıyor. her sektörün önündeki engellerin Silinmiş: gereği Bir sektöre yönelik politika, başka hangi sektörü doğrudan ya da dolaylı olarak etkiler. Bu etki, pozitif olabildiği gibi negatif de olabilir. Bu nedenle sektörlere yönelik önlemler başka sektörlerin nasıl etkileneceği bilinerek alınmalıdır. Bir sektör desteklendiğinde bir başkasının önü kapatılıyor olabilir. Ancak, bir sektörün önündeki engelin kalıdırlması, çoğu kez, diğer sektörlerin de önünün açılması anlamına gelir. Bu nedenle, cevap aranması gereken soru hangi sektörlerin destekleneceği değil, her bir sektörün gelişimini kısıtlayan faktörün ne olduğu sorusudur. 7

8 Strateji için önceliklerin belirlenmesi önemlidir. Stratejiye daha çok sayıda sektör üzerinde en geniş etkiye yol açacak olan önlemlerden başlanmalıdır. Türkiye nin temel sorunları ile sektörlerin temel sorunlarının nasıl sıralanacağı ya da bunların nasıl bir hiyerarşi içinde uygulanacağı karar alanlar kadar üzerine karar verilenler tarafından da düşünülmelidir. Ülke öncelikleri ile sektörlerin önceliklerinin nasıl uyumlulaştırılacağı önemlidir. Tüm sektörler üzerinde en geniş ve en derin etkisi olacak önlemler, makroekonomik istikrarın sağlanması ve yapısal reformların tamamlanmasıdır. Sektör düzeyinde önlemlere gelindiğinde ise, sektör seçimi, yine en geniş etki ilkesine göre yapılmalıdır. Kağıt, basım ve yayım, kok-petrol, kimya, plastik-kauçuk, çimento, cam, seramik, ana metal, yeniden değerlendirme, ileri bağlantısı güçlü olan sektörlerdir. Bu sektörlerdeki sorunların giderilmesi, daha çok sayıda sektörün gelişmesinin önünü açacaktır. 3.1 REKABET GÜCÜ YÜKSEK BİR SANAYİ Türkiye nin en temel makroekonomik sorunu cari işlemler açığı ve ona yol açan dış ticaret açığıdır. Bu açığın belirleyicisi, sanayinin üretim yapısı. Kaynak zengini olmayan Türkiye, petrol ve doğal gaz fiyatlarında sürmesi beklenen artış nedeniyle, her sene daha da bozulacak olan bir dış denge sorunu ile karşı karşıya. Uzun vadede, dış ticaret açığının azaltılmasının yegane yolu, sanayinin ihracat performansının artırılmasından geçiyor. Rekabet gücü yüksek sektörlerin gelişmesi, Türkiye nin ürettiği ürünlerin ihracat imkanının artması anlamına gelecek. Silinmiş: e Tekstil, giyim, ana metal, makine ve teçhizat, elektrikli makine, radyo, tv, haberleşme, otomotiv, mobilya, Türkiye de rekabet gücü yüksek olan sektörler. Tütün, kağıt, kok-petrol, metal eşya, makine ve teçhizat, otomotiv, diğer taşıtlar, mobilya, Türkiye de yüksek rekabet gücü potansiyeli olan sektörler. Bu sektörlerin gelişmesi rekabet gücünü artıracak. 3.2 KATMA DEĞER İÇERİĞİ YÜKSEK BİR SANAYİ Yüksek teknolojili ürünlerin payının yükselmesi çok önemlidir. Ancak, yeni gelişmelere karşı da uyanık olmalı daha düşük teknoloji gerektiren ürünlerde ortaya çıkabilecek fırsatlar kaçırılmamalıdır. Türkiye nin kaynak açısından zengin bir ülke olmaması, sosyal ve siyasi gelişmişlik seviyesi ve AB üyelik süreci, Türkiye nin ucuz işgücüne ve hammadeye bağlı bir üretim yapısına sahip olmasına imkan tanımamaktadır. Doğu Asya ülkeleri ile bu anlamda rekabet edilebilmesi zor olacaktır. Son yıllarda, Türkiye hem ithalatını, hem ihracatını artırabilmiş, sanayi yapısını, düşük teknolojili ürünlerden, yüksek teknolojili ürünlere doğru değiştirmeye başlamıştır. Ancak bu değişim, katma değere yansımamış durumdadır. Büyümenin sürekli yüksek tutulabilmesi hızlı verimlilik artışlarına bağlıdır. Verimlilik artışlarını sürekli kılmak için teknolojik gelişmenin hızlanması, Ar-Ge ve inovasyonun öneminin artması gerekmektedir. İlaç, çimento, cam, seramik, radyo, tv, haberleşme, otomotiv, Türkiye de dünyada kullanılan teknolojik düzeyde üretim yapılan sektörler. 8

9 ağaç ve mantar, ilaç, metal eşya, bilgisayar ve diğer büro makinaları elektrikli makine, radyo, tv, haberleşme, otomotiv, Türkiye nin katma değer üretimini artırma potansiyeli olan sektörler. Bu sektörlerin gelişmesi katma değer üretimini artıracak. 3.3 İSTİHDAM YARATAN BİR SANAYİ Türkiye de istihdam artışı üretkenlik artışının gerisinde kalmıştır. İstihdam sorunun iki ana ekseni vardır: i) artan tarım dışı işgücü arzının karşılanamaması politik ve sosyal dengeleri sarsabilir. ii) ortalama teknoloji düzeyinin yükselmesi ile birlikte ortaya çıkması kaçınılmaz olan yüksek teknoloji ile nitelikli işgücü arasındaki uyumsuzluğu giderecek önlemler önceden düşünülmelidir. İşgücücün yapısı ve iş yerinin ihtiyaç duyduğu işgücünün niteliği arasında ciddi bir uyumsuzluk vardır. Orta-üst teknoloji grubuna giren üretim alanlarında, sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücünün temininde sorunlarla karşılaşılmaktadır. Buna karşılık işsizlik esas olarak, eğitimsiz ve düşük eğitimli işgücü için bir sorundur. Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Pembe Silinmiş: karşılaşılıyor Mevcut yüksek işsiz sayısı, tarımdan kopan nüfusla daha da artacak olan işsiz sayısı ve halihazırda çok düşük olan işgücüne katılma oranının artmasıyla beraber yükselecek olan işsiz sayısı dikakte alındığında, sanayi stratejisinin temel hedeflerinden birisi mutlaka istihdam yaratılması olmalıdır. Bu gereklilik, düşük-orta alt teknoloji grubuna giren sektörlerin gelişimini önemli kılıyor. Gıda, tekstil, giyim, çimento, cam, seramik, ana metal, metal eşya, makine ve teçhizat, otomotiv, Türkiye de şimdiye kadar istihdam yaratmış olan sektörler. Giyim, ilaç, plastik-kauçuk, metal eşya, makine ve teçhizat, elektrikli makine, tıbbi, hassas ve optik aletler, mobilya, Türkiye de istihdam sorunun hafiflemesi için potansiyel gösteren sektörler. Bu sektörlerin gelişmesi isithdam sorununu hafifletecek. Katma değer içeriğinin yükseltilmesi ihtiyacı, orta-üst teknoloji grubuna giren sektörlerin payının artırılması ve bu sektörlerin ihtiyaç duyacakları nitelikli işgücünün bulunabilmesini gerektiriyor. Türkiye de yüksek öğrenimin, gelişmesi hedeflenen orta-üst teknoloji grubundaki sektörlere kalifiye işgücü yetiştirmek üzere yeniden planlanması gerekiyor. 3.4 YAYGIN BİR SANAYİ TABANI Türkiye de sanayinin belli bölgelere yoğunlaşmış olması, beraberinde diğer ekonomik aktivitelerin de sınırlı sayıda bölgeye yoğunlaşmasına yol açtı. Ekonomik aktivitedeki bu yoğunlaşma, bölgeler arasında büyük gelir dengesizliklerine neden oldu. Bölgeler arası geri farklılıkları, Türkiye de önemli bir sosyal sorun olarak ağırlığını artırıyor. Silinmiş: l Benimsenecek sanayi stratejisi, ekonomik aktivitenin belli bölgelere yoğunlaşmasını daha da teşvik eder nitelikte olmamalı. Sanayi stratejisi çerçevesinde, sektörlerin belli bir bölgede kümelenme nedenleri doğru analiz edilerek, bölgelerin performansını aşağı çeken faktörler belirlenerek giderilmelidir. Böylece, ülke içinde bölgesel farklılıkların azaltılması hedefine yaklaşmak mümkün olacaktır. Gıda, giyim, ağaç ve mantar, kağıt, çimento, cam, seramik, Türkiye de şimdiye kadar bölgesel yığınlaşması nispeten daha az olan sektörler. 9

10 Giyim, giyim, ağaç ve mantar, çimento, cam, seramik, mobilya, Türkiye de bölgesel kalkınmışlık farkı sorununun hafiflemesi için potansiyel gösteren sektörler. Bu sektörlerin gelişmesi isithdam sorununu hafifletecek. 4. HEDEFLERE NASIL ULAŞILIR? 4.1 YATAY ÖNLEMLER Her bir sektör üzerinde yapılan detaylı araştırmalar, başlıca dört grup altında toplanabilecek önlemlerin birçok sektörün birden rekabet gücünü olumlu etkileyeceğini göstermektedir. Etkileri birden çok sektör üzerinde hissedilecek olan bu reformlara vakit geçirmeden başlanması gerekmektedir. 1. Kayıtdışı ekonomi ile güçlü ve sonuç alıcı bir mücadele başlatılmalıdır. Kayıtdışı ekonomi, yol açtığı haksız rekabet, ikili piyasa yapısı, geri teknoloji kullanımı, ölçek düşüklüğü, ürün standartlarının tutturulamaması, teknoloji geliştirilememesi gibi sorunlar nedeniyle, sanayinin gelişimini engelleyen en önemli sorunlardan biridir. Kayıtdışı ekonomi ile kapsamlı ve sonuç alıcı mücadele yürütülmesi, kayıtdışılığın yol açtığı sorunların ortadan kalkmasını sağlayarak neredeyse tüm sektörlerin önünü açacak bir çözüm olacaktır. 2. Enerji teminindeki sorunlar çözülmeli ve enerji fiyatlarının düşmesi sağlanmalıdır. Ekonomik faaliyetlere temel girdi sağlayan enerji sektörü ülkenin rekabet gücü açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle dışa açık ve uluslararası rekabetin yoğun olduğu sektörlerde girdi maliyetlerinin önemi de artmaktadır. Dolayısıyla enerji fiyatları, uluslararası rekabet edebilirliği etkilemektedir. Türkiye' de sanayi elektriğinin fiyatı dünya piyasasında rekabet ettiği diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, rekabet gücünü destekleyici değildir. Uluslararası Enerji Ajansı 2007 yılı sonu verilerine göre OECD ülkeleri arasında Türkiye sanayi elektriğinde en pahalı onbirinci ülke konumundadır. Bu çerçevede, özellikle enerji-yoğun sektörlerin uluslararası rekabet edebilirliğinin artırılabilmesi için elektrik fiyatı üzerindeki ÖTV, KDV ve TRT katkı payı gibi doğrudan ve dolaylı vergilerin düşürülmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca Türkiye elektrik enerjisi sektörünün serbestleşmesinin ivedilikle tamamlanması yüksek kayıp-kacak oranları ve tesislerin verimsiz bir şekilde işletilmesi gibi elektrik enerjisi fiyatlarını yükselten unsurların bertaraf edilmesini sağlayacaktır. Biçimlendirilmiş: Türkçe Biçimlendirilmiş: Türkçe Silinmiş: si olarak gözükmektedir. Biçimlendirilmiş: Türkçe Silinmiş: kalkmasına Silinmiş: neden olarak Silinmiş: sağlayacaktır Biçimlendirilmiş: Türkçe Biçimlendirilmiş: Türkçe Silinmiş: faaliyetlerin Silinmiş: OTV Enerji teminindeki sorunların çözümlenmesi ve enerji fiyatlarının düşmesi, tekstil, deri ve ayakkabı, kağıt ve kağıt ürünleri, basım ve yayım, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri, plastik ve kauçuk, metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı, ana metal sanayi ve yeniden değerlendirme sanayi başta olmak üzere, bir dizi sektörün rekabet gücünü yükseltecektir. 3. Ulaşım ve lojistik altyapısından kaynaklanan sorunlar çözümlenmelidir. Dünyada, artık geleneksel yatırım ağırlıklı politikaların yerine ulaşım talebini azaltmayı veya daha verimli türlere kaydırmayı hedefleyen yaklaşımlar benimsenmektedir. Önümüzdeki dönemde, gerek yük gerekse yolcu taşımacılığının hızlanması ve ulaşım türleri arası paylaşımda yeni yapılanmaların oluşması beklenmektedir. Bu nedenle, taşımaların yüksek kapasiteli raylı sistemlere ve hava taşımasına kayacağı anlaşılmaktadır. 10

11 Yatırımlardaki dengelerin değişmesinin türlerin taşımadaki paylarına yıl içinde yansımaktadır. Bugün Türkiye de yurtiçi yük taşımalarının % 91 inin, yolcu taşımalarının ise %96 sının karayolu taşımacılığı ile yapılması 1980 lerin yatırım kararlarının sonucudur. Türkiye sanayiinin rekabet gücünün artırılması açısından kombine taşımacılığın geliştirilmesi önem taşımaktadır. Avrupa Ulaştırma Politikasına dair Beyaz Kitapta da yer aldığı üzere, hem ekonomik hem de çevre ile ilgili faktörler göz önünde bulundurularak, Türkiye de demiryolu ve denizyolu yolcu ve yük taşımacılığı paylarının karayolu taşımacılığı ile dengeli bir seviyeye ulaştırılması gerekmektedir. Demiryolu, havayolu ve limanların birbiriyle bağlantıları tamamlanmalıdır. Ülkemizde özellikle büyük konteyner trafiğine izin verecek şekilde en azından bir limanın geliştirilmesi ve ulaştırma ağları ile bağlantılarının yapılması sanayinin en önemli girdilerinden olan ulaştırmada yaşanan soruların asgariye indirilmesine yardımcı olacaktır. Ulusal ve uluslar arası tedarik zincirlerine değişik bölgelerden katılım sağlanabilmesi sanayide ulusal ve uluslar arası yatırımları değişik bölgelere çekilebilmesini teşvik edecek bir başka unsurdur. Ulaştırma ağının ve kombine taşımacılığın geliştirilmesi, bu çerçevede bölgeler arası farklılıkların azaltılmasına da yardımcı olacaktır. Özellikle büyük taşımacılık gereken sektörlerde bu etki daha da fazla hissedilecektir. Silinmiş: Hem ekonomik, hem de çevresel yönlerden daha maliyetli olan karayolu taşımacılığından demiryolu ve denizyolu taşımacılığına geçişin gerçekleştirilmesi ve d Silinmiş: nın Silinmiş: sı gerekmektedir Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Otomatik Silinmiş: bölgesel Ulaşım ve lojistik altyapısından kaynaklanan sorunların çözümlenmesi, başta kimyasal madde üretimi, ilaç, cam, çimento ve seramik, ana metal sanayi otomotiv olmak üzere, ulaştırma ve lojistik maliyetlerinin fiyat oluşumunda önemli olduğu sektörlerin rekabet gücüne olumlu etki yapacaktır. 4. Teknoloji üretimi, inovasyon ve Ar-Ge faaliyetlerinin artması teşvik edilmelidir. Kayıtdışı ekonominin varlığı, geleneksel üretim yapısının yaygınlığı, optimum ölçek kullanılamaması gibi başka sorunlarla da içiçe geçmiş bir biçimde görülen düşük teknoloji kullanımı, Ar-Ge yatırımlarının yetersiz olması, teknoloji üretilememesi, gibi sorunlar, sektörlerin daha yüksek katma değerli ürünlere yönelimini sınırlayan önemli bir sorundur. Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Pembe Türkiye önemli bir AR-GE çabası içinde olmadığından sadece yakın vadede olabilecekleri görüyor ve orta ve uzun vadede potansiyel olarak ortaya çıkabilecek gelişmelerin neler olabileceğini yakalayamıyor. AR-GE içselleştirilmiş bir kavram değil. AR-GE nin gelişmesinde kültürel ve sosyolojik engeller var. Sorun sadece kaynak yetersizliği değil. AR-GE için kaynak yetersizliği konusundaki sorunda ise firma ölçeklerinin yetersizliğinin belirleyici olduğu görülüyor. Son zamanlarda, gerek TÜBİTAK ın daha aktif hale gelmesi, gerekse Ar-Ge yasası, bu konuda bazı iyileşme imkanları sunuyor. AR-GE ye hem özel sektörün hem devletin yaklaşımı ve kaynak ayırma düzeyi şimdiye kadar çok düşük kalmıştı. Yeni Ar-Ge yasasının bu sorunların giderilmesinde önemli bir katkısı olacaktır. Ancak, parasal kaynaklar bir tarafa, araştırma kültürünün çok zayıf olması da ciddi bir sorun yaratmaktadır. İnovasyonun, bilim ve teknolojinin, araştırma kültürünün eğitim sisitemi içinde daha güçlü biçimde desteklenmesi gerekecek. TÜBİTAK ın son yıllarda aktif hale gelmesi bir başka olumlu gelişme. Özellikle AB çerçevesinde araştırmaya ayrılan payın yükseltilmesi gereğine bağlı olarak araştırmaya ayrılan kaynaklar artırıldı. Bu gelişmenin olumlu sonuçları bir ölçüde gözleniyor. Burada kritik soru, kurumun AR-GE konusunda sanayi ile işbirliğinin geliştirilebilmesidir. ABD de örnekleri görülen türde Araştırma şirketlerinin kurulması gerekiyor. Üniversitelerde Teknoparklar ile ortak alanda bir işbirliği ortamı doğdu. Üniversitelerin teknolojik ilerlemedeki katkısının daha da artırılması gerekiyor. 11

12 Tütün ürünleri, tekstil ürünleri, metalik olmayan diğer mineral ürünler, radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı, tıbbı aletler, hassas ve optik aletler, demiryolu ve tramvay lokomotifleri, hava ve uzay taşıtları imalatı, teknoloji üretimi, inovasyon ve Ar-Ge faaliyetlerinin artması teşvik edilmesi ile olumlu etkilenecek sektörler arasında. 5. Nitelikli işgücü temini bir çok sektörün karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan birisidir. Bu durumu düzeltmek konusunda sektörler aktif biçimde çaba gösteriyorlar ve kamu ile işbirliği yapmak istiyorlar. Üniversitelerdeki bölümler ve araştırma alanları ile Türkiye ekonomisinin gerekleri arasındaki bağlantı ise çok zayıf. Bu bağın kuvvetlendirilmesi ve üniversitelerin bölümlerine alınacak öğrenci sayısının bu gereklere göre belirlenmesi gerekiyor. Kapsamlı bir üniversite reformunun yanısıra, mesleki eğitimin yeniden yapılandırılması da, özellikle sanayinin ihtiyaç duyduğu ara kademe nitelikli eleman sorununu hafifletebilecek. Tüm eğitim sisteminin yenilikçiliği, araştırmayı destekleyici biçimde yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Silinmiş: Kalifiye işgücü hemen hemen her sektörde sorun. Kağıt ve kağıt ürünleri, deri ve ayakkabı, başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat imalatı, otomotiv, sektörün gereksinim duyduğu nitelikteki elemanın temininde sorunlar yaşanan sektörlerdir. Mesleki ve yüksek öğretimin bu ihtiyaçlar dikkate alınarak yeniden yapılandırılması, bu sektörlerde gelişimin önünü açacaktır. Yukarıda sayılan beş başlık en kuvvetli etkinin ortaya çıkacağı alanları gösteriyor. Ancak, girdi maliyetlerinin aşağı çekilerek rekabet gücünün artırılması için alınması gereken önlemlerin listesi daha uzun. Kapsamlı bir mikro reform süreci başlatılarak, üretimle doğrudan ilgili altyapının gelişiminin önündeki engeller kaldırılmalı, altyapı sektörlerinde serbestleşmeye gidilmelidir. Bu hususta öncelikli olarak ele alınması gereken konulara ilişkin öneriler aşağıda yer almaktadır. Vergi reformu: Üretim maliyetlerin yüksek olmasındaki temel nedenlerden birisi de vergi oranlarının yüksekliğidir. Vergi reformu yapılarak vergi ve vergi benzeri yükler aşağı çekilmelidir. Girdi maliyeti: Yoğun girdi kullanan sektörlerde, hammade fiyatları rekabet gücünü sınırlayan temel unsurlardan birisidir. Geçerli olduğu durumlarda, piyasanın etkin çalışmasının sağlanması, gümrük korumasının düşürülmesi hammadde maliyetini belli ölçülerde aşağı çekebilir. Ancak, Doğu Asya ekonomilerinin çok hızlı kalkınması sonucunda, son yıllarda tüm dünyada hammadde fiyatlarında yüksek artışlar yaşanmaktadır. Dünya fiyatlarının artışı hususunda yurtiçinde alınabilecek bir önlem bulunmamaktadır. Hammaddeye bağlı bu sektörlerin rekabet gücünün olumlu yönde değişmesi zor olacaktır. Diğer alanlardaki önlemlerin, hammadde ağırlıklı bu sektörlerin maliyet yapısına bir nebze de olsa olumlu katkıda bulunabileceği dikkate alınarak, bu sektörlere dönük yeniden yapılanma planlarının hazırlanmasına bir an önce başlanmalıdır. Yatırım Yeri: Bir çok sektörde uygun yatırım yerinin bulunması ve tüm bürokratik süreçlerden geçerek gerekli izin ve onayların alınması çok uzun ve karmaşık süreçlere yol açmaktadır. Özellikle, kimya ve plastik gibi sektörlerde fabrika alanı bulmakta sorun yaşanmaktadır. Madencilik için tahsis edilen alanların geri alınması sorun yaratmaktadır. Çevre açısından hassas olan deri ve kimya gibi bazı sektörlerde uygun altyapıda merkezlerin oluşturulmamış olması, ciddi bir pozitif dışsallık imkanının ortadan kaldırıyor. Bu nedenle, yatırım yeri planlarının yapılması, ÇED vb. izin süreçlerini kolaylaştırıcı prosedürlerin tanımlanması, pozitif dışsallık yaratma potansiyeli olan sektörlerde uygun kümelenmelerin oluşturulması, özellikle çevresel duyarlılıkları yüksek bir çok sektörde yatırımların önünü açacaktır. 12 Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Pembe Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Pembe Silinmiş: Hammadde Silinmiş: Silinmiş: konusunda Silinmiş: sadece Silinmiş: Gayrımenkul piyasaları Silinmiş: uygun yatırım yerinin bulunamaması birçok sektörün gelişimini engelleyen önemli faktörler arasında yer alıyor. Silinmiş: yaratıyor Silinmiş: Kimya, plastik gibi sektörlerde fabrika alanı bulmakta sorun yaşanıyor. Silinmiş: Bir çok sektörde uygun yatırım yerinin bulunması ve tüm bürokratik süreçlerden geçerek gerekli izin ve onayların alınması çok uzun ve karmaşık süreçlere yol açabiliyor. Bu ned Silinmiş: dışsallıklar Silinmiş: olan sektörlerde

13 Geleneksel altyapı alanlarının dışında da, idari, beşeri ve teknolojik altyapıdaki sorunlar ortadan kaldırılmalı ve gelişme amaçlanmalıdır. Bilgi ve koordinasyonun artırılması: Küreselleşme olgusuyla birlikte, sanayi stratejilerinde kamunun doğrudan yönlendirici rolü sona ererken, bilgi ve koordinasyon dışsallıkları sağlama rolü ön plana çıktı. Modern sanayi politikalarının özünü, kamunun piyasa sinyallerinin doğru ortaya çıkması ve doğru anlaşılarak yorumlanması amacıyla yürüttüğü faaliyetler aldı. Özellikle yeni faaliyet alanlarına ilişkin bilginin aktarılması, kümelenme etkisinin güçlü olduğu faaliyet alanlarında kümelenmelerin oluşturulması, koordinasyonun sağlanması vb faaliyetler, daha önce üretimin kendiliğinden ortaya çıkmadığı alanlarda, faaliyetin teşvik edilmesinde en etkili araçlardan birisidir. Denetim: Denetimin yetersiz kalması haksız rekabete yol açmaktadır. Devletin düzenleyici görevi, rekabeti geliştirip, hizmet ve ürünlerin fiyatlarındaki düşüşlere yol açarak tüketiciye fayda sağlar. Maliyet yapılarındaki bu iyileşme, yerel ve küresel pazarlarda avantaj yaratır. Bu çerçevede, etkin ve başarılı bir kamu reformu vazgeçilmezdir. Mevcut düzenleyicilerin ve uygulayıcı kurumların gözden geçirilmesi, düzeltilmesi, kalitesinin geliştirilmesi, ihtiyaç olmayanların kaldırılması, gerekli görülen alanlarda yenilerinin oluşturulması ve düzenleyicilerin hazırlık süreçlerinde geniş katılımın sağlanması gerekmektedir. Ayrıca, denetim eksikliği nedeni ile imalat sanayiinin, gıda güvenliği, çevre problemleri, iş güvenliği gibi konularda karşılaştığı sorunlar artmaktadır. İdari ve yasal altyapı: Doğru bir sanayi stratejisinin temel ayaklarından bir tanesi de idari ve yasal altyapının güçlendirilmesidir. Piyasa ekonomisinin etkin biçimde işlemesi, üretim ve yatırım ortamının iyileşmesi, daha fazla yabancı sermaye çekilebilmesi ve istihdamın artması için hukuki istikrar, ekonomik ve siyasi istikrar kadar önemlidir. Bu kapsamda: hukuk sisteminin hızlı ve etkin bir hale getirilmesi, kanunların geriye yürümezliği ilkesine işlerlik kazandırılması, karmaşık ve çok katmanlı yasal düzenlemelerin basitleştirilmesi, yatırımcılar için şeffaf ve güvenilebilir bir hukuk sistemi yaratılması, Silinmiş: doğuruyor Silinmiş: Silinmiş: ler Silinmiş: geliştirerek Silinmiş: ile Silinmiş: ciddi Silinmiş: lar Silinmiş:, Silinmiş: maliyet Silinmiş: ile Silinmiş: Hizmet alanında yaptığı katkıyla etkin bir piyasa mekanizmasının toplum yararına hizmet vermesini sağlar, böylece piyasanın gelişmesine katkıda bulunur. Silinmiş: konularda Silinmiş: ılan Silinmiş: denetim eksikliği ile doğrudan ilişkili Silinmiş: ın Silinmiş:, Biçimlendirilmiş: Madde İşaretleri ve Numaralandırma uluslararası standartların benimsenmesi, fikri mülkiyet hakları ve kazanılmış hakların güvence altına alınması, haksız rekabetin önlenmesi, vakit geçirilmeden ele alınması gereken konular olarak öne çıkmaktadır. Hukuk reformunun tam olarak gerçekleştirilebilmesi için sistemi uygulayacak ve denetleyecek olan idari kapasitenin de güçlendirilmesi gerekmektedir. Döviz kuru: 2001 sonrasında uygulanan ekonomik programla birlikte YTL nin değer kazanması, ithalatı ucuzlattı. Böylece, yurtiçi üretimin ithalat karşısındaki rekabet gücü düşerken, ihracatta fiyat rekabetini olumsuz yönde etkilendi. YTL nin değerli olması genel olarak sektörlerde ticaret açığı dengesini olumsuz etkilemesine rağmen, orta-üst teknolojili sektörler başta olmak üzere, bazı sektörler, bu durumu verimlilik artışları ile karşılamayı başardı. YTL nin değerini hedefleyen bir ekonomik politika uygulanmasının mümkün olmamasına ve YTL nin değerli olmasının rekabet kaybına yol açtığı şikayetlerinin her sektörde aynı düzeyde dile getirilen bir sorun olmamasına rağmen, kurların gelişiminin Silinmiş: yitirilmeden Silinmiş: ucuzlatır Silinmiş: ve Silinmiş: böylece Silinmiş: nü Silinmiş: düşürürken Biçimlendirilmiş: Yazı tipi rengi: Pembe 13

14 sektörler üzerindeki etkileri dikkatle takip edilmelidir. Özellikle, dolar/euro paritesinin dünyadaki gelişimi veri alındığında, girdi ve çıktıları farklı para birimlerinin ağırlıkta olduğu sektörler, bu parite hareketlerinden asimetrik olarak etkilenecektir. Kurumsal yapının güçlendirilmesi: Bürokraside, yerel yönetimlerde ve sivil toplumda yönetim anlayışının değişmesi gerekiyor. Bürokraside bir ölçüde değişme var. Ancak, yeterince hızlı değil. Özel sektör-kamu sektörünün aynı platformlarda çalışma kültürünün geliştirilmesi gerekiyor. Yerel yönetimler başta yatırım yeri seçimi olmak üzere, üretim ve yatırımla ilgili birçok konuda yeterince yardımcı değil. İş ortamının iyileştirilmesi açısından önemli işlevler üstlenebilirler. Bölgesel Kalkınma Ajanslarının işlerlik kazanması, bu alandaki sorunların çöüzmü için iyi bir başlangıç oluşturabilir. Sektör dernekleri ve Odaların sektör sorunlarının çözümünde daha aktif olması, sorunları bürokrasi, politikacılar ve diğer karar vericiler nezdinde iyi takip edebilmesi ve sonuç alıcı çalışabilmesi gerekiyor. Mesleki bağları çok güçlü olmayan Odaların sektörlerle bağlarının güçlendirilmesi gerekiyor. Sektör dernekleri, Odalara kıyasla, daha esnek ve sektörün sorunlarına daha yakın. Ancak, sektör derneklerinin de mali yapılarının yeterince güçlü olmaması, sektörün sorunlarının yeterli düzeyde takibini zorlaştırıyor. 4.2 SEKTÖREL İNİSİYATİFLER Sektörlerin karşı karşıya olduğu sorunların tamamının yatay önlemlerle çözümlenebilmesi mümkün değil. Sektörlerde sorunların üst üste geldiği ya da ayrıştığı konular var. Bu nedenle sektörlerin tümünü birden etkileyen önlemler haricinde, her sektör için karşılaşılan sorunu ayrı ayrı tanımlamak ve bu sektör spesifik sorunlar için sektör spesifik çözüm önerileri geliştirmek, inisiyatifler başlatmak gerekiyor. Geleneksel sektörler son dört yılda hızla gerilemiş. 17 nolu tekstil ve ve 18 nolu giyim sektörleri arasındaki arasındaki geleneksel dikey bütünleşme gevşiyor. Bu küreselleşmenin etkisi ile ortaya çıkan bir durumdur. Üretimin çok değişik ülkelere dağılması bu tür bağları kopartmaya ya da gevşetmeye devam edece gibi görünüyor. Bunun sonuçları her zaman olumsuz olmayabilir. Ancak, izlenmesi de gerekiyor. Markalaşma, tasarım gibi aktivitelerin teşvik edilmesi, bu sektörlerin daha yüksek katma değerli ürünlere doğru yönelmelerine ve rekabet gücüne olumlu katkıda bulunur. Yüksek teknoloji olan alanlarda hem umut hem sıkıntı var. 32 nolu radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları imalatı sektöründe bu tür bir sıkıntının varlığı gözleniyor. Kümelenme politikaları ve Ar-Ge teşvikleri bu sektörlerin ihtiyaç duyduğu teknoloji geliştirme ve inovasyon konularında yararlı olabilir nolu ilaç sektörü için Türkiye ye İrlanda ve Singapur modeli öneriliyor. Bu ülkeler çok küçük ve bu model işledi. Türkiye için nasıl işler? Hızlı bir biçimde bunun değerlendirmesini yapmak gerekir. Diğer taraftan güçlü bir ilaç üretim geleneği ve jenerik ilaç üretim potansiyeli var. Bu sektörün taşıdığı potansiyelin gerçekleştirilebilmesi için, yatay önlemlerin yanı sıra, sektörel inisiyatiflerin de devreye sokulması gerekiyor. Burada strateji belirlemek çok önemli ve kritik. Üstelik bu konudaki kararın çok beklemeden verilmesi gerekiyor. Potansiyeli olan sektörler arasında 35 nolu ulaşım araçları sektörlerinin alt sektörlerinde bir hareketlenme var. Havacılık ve özellikle deniz ulaşım araçlarında bu hareketlenme daha net görünüyor. Demiryolu sisteminin gelişmemiş olması, ulaştıma 14

15 maliyetlerini yükselterek sektörün rekabet gücünü sınırlıyor. Ancak, Türkiye nin büyüyen ekonomisi ve kent altyapısı bu sektörü canlandırmak için bir ortam yaratıyor. Bilgi teknolojileri her sektörle ilişkili olarak bağımsız bir gelişme içine girebilir. Bilgi teknolojileri faaliyet sınıflamalarında ayrı bir sektör olarak ortaya çıkmıyor. Ancak, bilgi teknolojileri her sektörü derinden etkileyen bir gelişme içinde. Başka sektörlere girdi sağlayan (ileriye bağlantı katsayıları önemli olan) sektörlerle ilgili olarak, bazılarında önemli sorunların varlığı gözleniyor. Bu bağlantıların etkilerine dikkat etmek gerekiyor. Bu sektörler: 21 nolu kağıt ve kağıt ürünleri, 27 nolu ana metal sanayi, 24 nolu kimya ve 25 nolu plastik ve kauçuktur. Yatay politika önlemlerinin yanısıra, yukarıda bir bölümüne yer verilen sektöre spesifik konular için, sektör bazında çözümleri belirlemek üzere inisiyatifler başlatılmalıdır. İlgili sektör temsilcilerinin doğrudan müdahil olacağı bu süreçte, her sektörün gelişmesinin önünü açacak önlemler, yeniden yapılandırma faaliyetleri, kümelenme önerileri vb. çözümler formüle edilmeli ve ardından tüm sektörel inisyatifler konsolide edilmelidir. 15

16 Sektör Adı HEDEFLER* Rekabet Gücünün Artıtılması Katma Değerin Artıtılması İstihdamın Artıtılması Bölgesel Farklılıkların Azaltılması İhracatın Artırılması Sektör No. Gıda Ürünleri ve İçecek 15 Tütün ürünleri 16 Tekstil ürünleri 17 Giyim eşyası 18 Deri ve ayakkabı 19 Ağaç ve mantar ürünleri 20 Kağıt ve kağıt ürünleri 21 Basım ve yayım Kok kömürü, rafine edilmiş 22 petrol ürünleri ve nükleer yakıt İlaç dışında kalan kimyasal 23 madde ve ürünler Eczacılıkta ve tıpta kullanılan kimyasal ve bitkisel kaynaklı 24 ürünler 2423 Plastik ve kauçuk ürünleri Metalik olmayan diğer mineral 25 ürünler 26 Ana metal sanayi 27 Metal eşya 28 makine ve teçhizat imalatı Büro, muhasebe ve bilgi işlem 29 makineleri 30 Elektrikli makine ve cihazlar Radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve 31 cihazları Tıbbi aletler hassas ve optik 32 aletler ile saat 33 Motorlu kara taşıtı 34 Ulaşım araçları Demiryolu ve tramvay 35 lokomotifleri ile vagonları 352 Diğer taşıtlar 359 Hava ve uzay taşıtları 353 Mobilya ve diğer imalat 36 Yeniden değerlendirme * Belirlenen hedeflere ulaşmak için öne çıkan sektörler tabloda gösterilmektedir. 16

17 Sektör No. Sektör Adı Kayıtdışı Ekonomi ile Mücadele Edilmeli Enerji Maliyetlerinin Düşürülmesi ve Enerji Teminin Sürekliliğinin Sağlanmalı YATAY ÖNLEMLER * Ulaştırma Altyapısı geliştirilmeli Teknoloji Üretimi, İnovasyon, Ar- Ge Faaliyetlerinin Artırılması Teşvik Edilmeli Nitelikli İşgücü Sağlanmalı İdari Kapasite Artırılmalı 15 Gıda Ürünleri ve İçecek 16 Tütün ürünleri 17 Tekstil ürünleri 18 Giyim eşyası 19 Deri ve ayakkabı 20 Ağaç ve mantar ürünleri 21 Kağıt ve kağıt ürünleri 22 Basım ve yayım 23 Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt İlaç dışında kalan kimyasal madde ve 24 ürünlerinin 2423 Eczacılıkta ve tıpta kullanılan kimyasal ve bitkisel kaynaklı ürünleri 25 Plastik ve kauçuk ürünler Metalik olmayan diğer 26 mineral ürünler 27 Ana metal sanayii 28 Metal eşya 29 Makine ve teçhizat 30 Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri 31 Elektrikli makine ve cihazlar Radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve 32 cihazları 33 Tıbbi aletler hassas ve optik aletler ile saat 34 Motorlu kara taşıtı 35 Ulaşım araçları Demiryolu ve tramvay 352 lokomotifleri ile vagonları 359 Diğer taşıtlar 353 Hava ve uzay taşıtları 36 Mobilya ve diğer imalat 37 Yeniden değerlendirme 17

18 * Yatay önlemlerle yukarıda belirlenen hedeflere ulaşmada en etkili olacak sektörler gösterilmiştir. 18

kanı CEO, Borusan Holding

kanı CEO, Borusan Holding TÜRKİYE SANAYİSİNE NE SEKTÖREL BAKIŞ Agah Uğur TÜSİAD, Sanayi Çalışma Grubu Başkan kanı CEO, Borusan Holding 27 Mayıs s 2008 AMAÇ NEDİR? Büyümenin motoru: Rekabet gücü yüksek Katma değer içeriği yüksek

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

tepav Türkiye İçin Yeni Bir Sanayi Politikası Çerçevesi Güven Sak İstanbul, 25 Aralık 2007 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Türkiye İçin Yeni Bir Sanayi Politikası Çerçevesi Güven Sak İstanbul, 25 Aralık 2007 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye İçin Yeni Bir Sanayi Politikası Çerçevesi Güven Sak İstanbul, 25 Aralık 2007 Yeni bir Sanayi Politikası Çerçevesi Slide 2 Çerçeve 2001 krizinin

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ UYGULAMALAR 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ 2013 ARALIK EKONOMİ TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ Erdem ALPTEKİN Giriş İzmir, 8.500 yıllık tarihsel geçmişe sahip, birçok medeniyetin birlikte hoşgörüyle yaşadığı, oldukça zengin

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 20 ŞUBAT 2014 ANKARA SUNUM PLANI 1.Teşvik Sistemi 2.Atık Geri Kazanım veya Bertaraf Tesisi Yatırımları 3.Alt Bölge Destekleri 2 SUNUM PLANI 1.Teşvik

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 3 Temmuz 2014 YATIRIM TEŞVİK MEVZUATI 15 Haziran 2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar (19 Haziran 2012 tarih

Detaylı

TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları

TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı gelecek dönemdeki çalışmalarına yol vermesi amacıyla 128 paydaşın katılımı ile TR83 Bölgesi nde

Detaylı

6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014. Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter

6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014. Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter 6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014 Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter Ajanda 1. Türkiye İhracatçılar Meclisi Biz Kimiz? Türkiye nin İhracat Gelişimi 2. Türkiye Ekonomisi

Detaylı

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü. Temmuz 2010 ANKARA

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü. Temmuz 2010 ANKARA Belirli Göstergelerle İmalat Sanayindeki Aylık Gelişmeler TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Temmuz 21 ANKARA Hazırlayanlar Sektör Adı Sayfa No Dr. Serdar Şahinkaya

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi RAPORUN AMACI Türk İnşaat Sektörünün rekabet gücünün arttırılması amacıyla

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ANTALYA NıN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ANTALYA GENEL BİLGİLER Nüfus Antalya: 2.158.265 Türkiye: 76.667.864 KOBİ Sayısı

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE Süfyan EMİROĞLU Genel Müdür Sanayi Genel Müdürlüğü İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Açılış Toplantısı, İstanbul 11 Nisan 2013 AR-GE ve İNOVASYON YENİ VEYA İYİLEŞTİRİLMİŞ

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI HEDEF -1 1.1 1.2 MOTOR VE AKTARMA ORGANLARINDA YURT İÇİ ÜRETİM VE KATMA DEĞERİN ARTIRILMASI Otomotiv ana sanayinin motor ve aktarma organları yatırımlarının ülkemize çekilmesine

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Sayı: 2016-25 BASIN DUYURUSU 31 Mayıs 2016 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyatları yüzde 0,78 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Yapısal Dönüşümün Dinamikleri

Türkiye Ekonomisindeki Yapısal Dönüşümün Dinamikleri Türkiye Ekonomisindeki Yapısal Dönüşümün Dinamikleri Ozan ACAR* Giriş 1) Türkiye ekonomisindeki yapısal dönüşümün temelleri, ilk olarak, 1980 li yılların başındaki liberalleşmeye dönük adımlarla atılmıştır.

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ VAN GENEL BİLGİLER VAN TÜRKİYE VAN IN PAYI Nüfus (TÜİK 2012) 1.051.975 75.627.384 1,39% İlçe Merkezleri Nüfusu (TÜİK 2012)

Detaylı

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2010 1 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 3 2. MEVCUT DURUM... 4 2.1. Dünya İş Makinaları Pazarı... 4 2.2. Sektörün Türkiye deki Durumu... 4

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 14 Nisan 2014 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "Öncü Göstergeler" Erken Uyarı Mekanizmaları

Detaylı

Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı

Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı tepav Yatırım Ortamı Değerlendirme Çalışması Slide 1 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı Güven Sak İstanbul,

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Aralık 2012

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Aralık 2012 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Aralık 2012 DÖRDÜNCÜ ÇEYREKTE CANLANMA Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen 12.12.2012 Yönetici Özeti Sanayi Üretim Endeksi (SÜE) Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 2,6

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü. 21 Ocak 2015

Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü. 21 Ocak 2015 Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü 21 Ocak 2015 Sunum Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Aydın ın değerlendirmesi Küresel ekonomi Türkiye ekonomisi Bankacılık sektörü 2 Değerlendirme

Detaylı

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara ODA/BORSA YÖNETİM M KURULU BAŞKANLARI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 2 Temmuz 2009, Ankara Küresel Krizin Etkileri; Hem gelişmiş ülkelerin, hem de gelişmekte olan ülkelerin büyüme hızları düşüyor Gelişmekte

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU Güldem Berkman YASED Fikri Ve Sınai Mülkiyet Hakları Çalışma Grubu Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi YATIRIMLARIN

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

TEKNOLOJİK ÜRÜN TANITIM VE PAZARLAMA DESTEK PROGRAMI DEGERLENDİRME USUL VE ESASLARI

TEKNOLOJİK ÜRÜN TANITIM VE PAZARLAMA DESTEK PROGRAMI DEGERLENDİRME USUL VE ESASLARI 1.0 Usul ve Esaslar Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca teknolojik ürün ya da prototipin tanıtım ve pazarlanması amacıyla desteklenecek başvurular, 20 Haziran 2013 tarihli ve 28683 sayılı Resmi Gazete

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 1 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Müdürlüğü tarafından 01 Ocak 2012

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Teşvik Belgesi Alma İşlem Basamakları

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Teşvik Belgesi Alma İşlem Basamakları Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr Teşvik Belgesi Alma İşlem Basamakları 2013 TEŞVİK BELGESİ ALMA İŞLEM BASAMAKLARI Başvuru Mercii: Ekonomi Bakanlığı (Ancak, büyük ölçekli yatırımlar, bölgesel

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 29 Eylül 2014 62. HÜKÜMET 62. HÜKÜMET: EKONOMİ POLİTİKALARININ TEMELİNİ OLUŞTURACAK 25 ÖNCELİKLİ DÖNÜŞÜM PROGRAMI 1- Üretimde Verimliliğin Artırılması

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2013 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 15 Temmuz 2013 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "Öncü Göstergeler" Erken Uyarı Mekanizmaları

Detaylı

MARKA EKONOMİSİ. İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme

MARKA EKONOMİSİ. İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme MARKA EKONOMİSİ İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme 1960 larda İtalya, İspanya ve Türkiye 1960 larda İtalya, İspanya ve Türkiye 1960 larda Almanya ya çalışmak için işçi göndermeye başlayan

Detaylı

İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Toplantısı Türkiye nin İlaç Ar-Ge sinde İlerlemesi için Somut Hedefler "

İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Toplantısı Türkiye nin İlaç Ar-Ge sinde İlerlemesi için Somut Hedefler İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Toplantısı Türkiye nin İlaç Ar-Ge sinde İlerlemesi için Somut Hedefler " Dr. Filiz SAYAR Sanayi Genel Müdürlüğü Kadir Has Üniversitesi, İstanbul 19 Aralık 2013

Detaylı

DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ

DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ Ahmet YETİM Bölgelerarası gelişmişlik farklarının coğrafi, tarihi, ekonomik ve sosyo-kültürel gibi çok çeşitli nedenleri vardır. Türkiye

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MAYIS 2014 (SAYI: 63) 04.06.2014 GENEL DEĞERLENDİRME BÜTÇE AÇIĞI İKAZ EDİYOR Küresel ekonomi krizden çıkış sinyalleri verdi. Hem OECD hem de AB ülkelerinde GSYH arttı. OECD

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK 11/7/2014 DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK (Çeviren:Şeyda YILDIZ, Aybüke Tuğçe KARABÖRK) MAKİNE ŞUBESİ Kaynak: Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) www.unido.org DÜNYA ÜRETİMİ 2014

Detaylı

Türkiye: Verimlilik ve Büyüme Atılımının Gerçekleştirilmesi

Türkiye: Verimlilik ve Büyüme Atılımının Gerçekleştirilmesi : Verimlilik ve Büyüme Atılımının Gerçekleştirilmesi 1 ANA BULGULAR Ekonomik atılım ile Kişi başına düşen GSYİH 2015 e kadar iki katına çıkarılabilecektir 6 milyon yeni istihdam olanağı yaratılabilecektir

Detaylı

Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri. Seyfettin Gürsel

Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri. Seyfettin Gürsel Bilgi Notu 8/2 23.7.28 Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri Seyfettin Gürsel Bu bilgi notunda büyümekte olan cari açığın (22-27) yatırım mallarının finansmanı, enerji fiyatları, reel kur

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 12 Ocak 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı" Dış

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 1 İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 4 EKİM 2013 2004-1 2004-4 2005-3 2006-2 2007-1 2007-4 2008-3 2009-2 2010-1 2010-4 2011-3 2012-2 2013-1 TÜRKİYE DE GSYH İTHALAT İLİŞKİSİ

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 25 Kasım 2013 ACI KAYBIMIZ TÜRKİYE-NORVEÇ İŞBİRLİĞİ FORUMU 1938 DEN 2013 E 10 KASIM LAR END RUSYA TAYLAND ÇİN İZMİR İKTİSAT KONGRESİ 3 gün boyunca

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 14 Temmuz 2014 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı"

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum.

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Sayın Bakan, Değerli Konuklar, Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Forumun Türkiye hakkındaki genel

Detaylı

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası YENİ TEŞVİK MEVZUATI DESTEKLERİ İÇİN NİHAİ ÖNERİLERİMİZ RAPORU 2012

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası YENİ TEŞVİK MEVZUATI DESTEKLERİ İÇİN NİHAİ ÖNERİLERİMİZ RAPORU 2012 Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası YENİ TEŞVİK MEVZUATI DESTEKLERİ İÇİN NİHAİ ÖNERİLERİMİZ RAPORU 2012 1 1- TEŞVİK MEVZUATININ DÜZENLENMESİNDEK TEMEL DEVLET POLİTİKALARINA UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖNERİLERİMİZ.

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 11 Ocak 2016 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı" Dış

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 17 Haziran 2014

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 17 Haziran 2014 MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 17 Haziran 2014 Ali EREN İSO Yönetim Kurulu Üyesi MAKİNE, AKSAM VE METAL EŞYA İMALATI 27. Grup Genel Amaçlı Makine ve Aksam Sanayii 28. Grup Özel Amaçlı Makine Sanayii

Detaylı

Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci

Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci Bilgilendirme Sunumu 22 Temmuz 214 Ankara 1 AJANDA 1) Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Görünüm 2) Dış Ticaretimizdeki Gelişmeler 3) Bölgesel Gelişmelerin Dış Ticaretimize

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm T.C. KALKINMA BAKANLIĞI Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm Erhan USTA Müsteşar Yardımcısı 29 Şubat 2012 3. İzmir Ulusal Ekonomi Kongresi 1970 li Yıllar : Dünya 1971 yılında Bretton Woods sisteminin çöküşü Gelişmekte

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ... 2 İTHALAT

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 28 ÖZET Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,22 oranında artmış ve 27 yıl sonu enflasyonu yüzde 8, olmuştur. İşlenmiş gıda fiyatlarında yılın ikinci yarısından

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı