T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü"

Transkript

1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü OZON VE ULTRAVİYOLE RADYASYON VERİ ANALİZİ Meteoroloji Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı Klimatoloji Şube Müdürlüğü ŞUBAT 2012 Ankara

2 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü OZON VE ULTRAVİYOLE RADYASYON VERİ ANALİZİ YILMAZ AÇAR, MİTHAT EKİCİ VE SERPİL YAĞAN Meteoroloji Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı Klimatoloji Şube Müdürlüğü ŞUBAT 2012 Ankara

3 TEŞEKKÜR Klimatoloji Şube Müdürlüğü çalışanları ile Sayın Belkıyse KAYA (Mühendis) ve Sayın Ertan TURGU ya (Mühendis) katkılarından dolayı teşekkür ederiz. i

4 İÇİNDEKİLER Sayfa No TEŞEKKÜR.... i İÇİNDEKİLER. ii 1. GİRİŞ 1 2. OZONSONDE ÖLÇÜMLERİ VE VERİ ANALİZİ Verilerin Aylık değerlendirmesi Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi Verilerin Yıllık Değerlendirmesi BREWER SPEKTROFOTOMETRESİ OZON ÖLÇÜM VERİLERİNİN ANALİZİ Günlük Toplam Ozon Verilerinin Değerlendirmesi Verilerin Aylık Değerlendirmesi Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi Verilerin Yıllık Değerlendirmesi ULTRAVİYOLE RADYASYON ÖLÇÜM VERİLERİNİN ANALİZİ Ultraviyole A (UV A) Verilerinin Değerlendirmesi Verilerin Aylık Değerlendirmesi Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi Verilerin Yıllık Değerlendirilmesi Ultraviyole B (UV B) Verilerinin Değerlendirmesi Verilerin Aylık Değerlendirmesi Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi Verilerin Yıllık Değerlendirmesi UV İndeks (UVI) Verilerinin Değerlendirmesi Günlük UVI Verilerinin Değerlendirmesi Aylık UVI Verilerinin Değerlendirmesi Mevsimlik UVI Verilerinin Değerlendirmesi ANKARA İÇİN TOMS (OMI) UYDU GÖZLEMLERİ İLE BREWER VE OZONSONDE TOPLAM OZON VERİLERİNİN BİRLİKTE DEĞERLENDİRMESİ TOMS (OMI) Uydu Gözlemleri Toplam Ozon Değerlendirmesi TOMS (OMI) Uydu Gözlemlerinin Aylık Değerlendirmesi TOMS (OMI) Uydu Gözlemlerinin Yıllık Değerlendirmesi TOMS (OMI) Uydu, Brewer ve Ozonsonde Toplam Ozon Ölçümlerinin Birlikte Değerlendirmesi TREND ANALİZİ Man Kendall Korelasyon Katsayısı (Trend Analizi) Ozonsonde Değerlerinin Trend Analizi Brewer Spektrofotometre Değerlerinin Trend Analizi SONUÇ KAYNAKLAR. 45 ii

5 1. GİRİŞ Ozon, O 3 formülü ile gösterilen oksijenin özel bir biçimidir. İnsan yaşamı için çok önemli olmasına rağmen, atmosferde diğer gazlara oranla çok az miktarda bulunmaktadır. Ozon yoğunluğu en fazla yer yüzeyinden itibaren km ler arasında bulunmaktadır. Bu bölümdeki ozon, stratosferik ozon olarak adlandırılır ve toplam ozon miktarının % 90 kadarını içerir. Stratosfer tabakasındaki ozon, güneşin zararlı ışınlarının bir kısmını emerek Dünya ya gelmesini engellemesinden dolayı iyi huylu ozon olarak adlandırılmaktadır. Buna karşılık, yüzeye yakın kısımda kirleticilerden oluşan ozon vardır ve Troposferik ozon olarak adlandırılmaktadır. Bu ozon, 0 10 km ler içerinde bulunmakta ve toplam ozonun % 10 luk kısmını oluşturmaktadır. İnsan sağlığını olumsuz etkilediğinden kötü huylu ozon olarak adlandırılmaktadır (4). Sanayileşme ile birlikte insanların bilinçsizce yaşam sürüp doğayı tahrip etmesi sonucunda, dünya atmosferini oluşturan gazlarda özellikle son 40 yılda önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Bu değişikliklerden dünya iklimi ve dünya üzerinde yaşayan tüm canlılarda olumsuz yönde etkilenmekte ve bu etkilerin daha da artması beklenmektedir. Günümüzde, özellikle stratosferik ozonda görülen incelme ve küresel ısınmadan kaynaklanan iklim değişikliği şeklinde karşımıza çıkan iki büyük problem, insan ve tüm canlı yaşamı açısından oldukça önemli bir duruma gelmiştir. Bu problemlerin bir kısmına, insan etkinlikleri sonucu ozonu incelten kloroflorokarbon (CFC) lar ile karbondioksit (CO 2 ), metan (CH 4 ) ve nitrözoksit (N 2 O) gibi sera gazlarının atmosfere aşırı miktarlarda salınması neden olmaktadır. Uluslararası alanda bu konuda son yıllarda giderek artan duyarlılıklar neticesinde Ozon Tabakasının Korunmasına İlişkin Viyana Sözleşmesi 1985 yılında, Ozon Tabakasını İncelten Maddelere Dair Montreal Protokolü 1987 yılında ve yine aynı amaca yönelik olarak İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi de Haziran 1992 de, imzaya açılmıştır. Montreal Protokolü 1989 yılında birçok ülke tarafından imzalanarak 1

6 yürürlüğe girmiştir. Bu çalışmalar sonucunda, ozon tabakasının korunması amacıyla Viyana Sözleşmesi ve Montreal Protokolü çerçevesinde uluslararası bir sistem oluşturulmuştur. Bu sistem, ozon tabakasında tahribata yol açan birtakım kimyasal maddelerin üretim ve kullanımının, uygulanabilir bir takvim çerçevesinde azaltılarak sıfıra indirilmesini öngören teknik içerikli bir süreci kapsamaktadır. Ancak, bu sürecin teknik boyutlarının yanı sıra, ekonomik ve siyasal boyutlarının olduğu da bilinmelidir. Türkiye, Montreal Protokolüne 19 Aralık 1991 tarihinde taraf olmuş ve tüm değişikliklerini de kabul etmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, ''Türkiye'de Atmosferik Kirliliğin Ozon Konsantrasyonuna Etkisi'' konulu proje kapsamında, yılları arasında Devlet Planlama Teşkilatı ndan almış olduğu maddi destekle 13 Ocak 1994 tarihinde Ozonsonde yöntemiyle ilk ozon ölçümlerine Ankara da başlamıştır yılında Ankara ve Antalya illerine kurulan Ultraviyole B Radyasyon ölçer (UV Biometer) cihazların çalıştırılması ile UV Radyasyon gözlem ve araştırmaları konusunda da önemli adımlar atılmıştır. Daha sonra, Türkiye Üzerinde Troposferik ve Stratosferik Ozon/UV B deki Değişimin Gözlenmesi ve Sonuçlarının Analizi isimli İTÜ Meteoroloji Mühendisliği Bölümü ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü ortak TÜBİTAK projesi ile 09 Kasım 2006 tarihinde, Ankara da Brewer Spektrofotometresi ile ozon ve ultraviyole radyasyon ölçümlerine başlanmıştır. Bu çalışmada, Ankara da yer tabanlı Ozonsonde ve Brewer ölçümlerinden elde edilen toplam ozon verileri ile uydular tarafından (TOMS OMI) ölçülen toplam ozon verileri ve yine Ankara da Brewer Spektrofotometresince ölçülen ultraviyole radyasyon verilerini içeren veri setleri kullanılmıştır. Bu veri setleri ile günlük, aylık, mevsimlik ve 2

7 yıllık verilerin ortalama, maksimum, minimum değerleri elde edilmiş ve trend analizleri yapılmıştır. Böylece Ankara ve Türkiye üzerindeki ozon tabakasının durumu, gelişimi ve UV Radyasyon konuları hakkında değerlendirme yapma şansı oluşmuştur. 2. OZONSONDE ÖLÇÜMLERİ VE VERİ ANALİZİ Meteoroloji Genel Müdürlüğü, ''Türkiye'de Atmosferik Kirliliğin Ozon Konsantrasyonuna Etkisi'' konulu proje kapsamında, yılları arasında Devlet Planlama Teşkilatı ndan almış olduğu maddi destekle 13 Ocak 1994 tarihinden itibaren Ozonsonde Yöntemiyle ozon ölçümlerine başlamıştır. Ozonsonde Yöntemi, yer tabanlı balonlu ölçme yöntemidir. Bu yöntemde, içerisine havadan daha hafif hidrojen gazı doldurulan balona (1200 gr lık) bağlanmış ölçüm cihazı (ozonsonde) kullanılmaktadır. Bu cihaz, yerden itibaren balonun patladığı yaklaşık km yüksekliğe kadar, mevcut hava kütlesi içerisindeki ozon miktarını ölçerek, ozonun dikey dağılımının belirlenmesine yardımcı olmaktadır. Bu yöntemin esasını oluşturan Ozonsonde Cihazı, Elektrokimyasal Konsantrasyon Hücreli (ECC) olup, atmosferdeki ozonun dikey dağılımını tespit etmek amacıyla NOAA Laboratuarları nda (Komhry, 1964, 1969; Komhry and Harris, 1971) basit şekilde tasarlanmış, hafif ve balonla birlikte kullanılabilme özelliğine sahiptir (1). Şekil 1. Ozonsonde Şekil 2. Balon, paraşüt ve ozonsonde 3

8 Ozon ölçümünün yapıldığı Ankara istasyonu, 348 istasyon numarası ile Dünya Ozon ve Ultraviyole Radyasyon Veri Merkezi (WOUDC) ve Küresel Atmosfer İzleme Programı (GAW) nın gözlem ağı içerisinde yer almaktadır (2, 3). Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ankara Radiosonde İstasyonu nda, yılları arasında toplam 383 adet ozon ölçümü yapılmıştır. Ölçüm sıklığı yıllara göre değişkenlik (ayda 1 4 adet arasında) göstermektedir. Ölçüm sonuçları değerlendirildiğinde ortalama toplam ozon miktarı 314,0 DU (Dobson Unit Dobson Birimi) olarak hesaplanmıştır. Dünya ortalaması 300 DU civarında olup, coğrafi olarak 230 ile 500 Dobson birimi arasında değişmektedir (3) Verilerin Aylık Değerlendirmesi: yılları arasında yapılan ozon ölçümlerini aylık olarak değerlendirdiğimizde; en yüksek aylık ortalama toplam ozon değerlerine Mart Nisan aylarında, en düşük aylık ortalama toplam ozon değerlerine de Ekim Kasım aylarında rastlanılmıştır (Şekil 3) yılında ise 12 adet ozon ölçümü yapılmıştır. Bu yıla ait toplam ozon değerleri incelendiğinde; en yüksek değerin Ocak ayında (345,4 DU), en düşük değerin ise Temmuz (268,3 DU) ayında ölçüldüğü belirlenmiştir. 4

9 2011 Yılı Aylık Ortalama Toplam Ozon Değerinin Uzun Yıllar Ortalamasına Göre Değişimi Toplam Ozon (DU) Aylar 2011 ORT Şekil 3. Ankara nın 2011 yılı aylık ortalama toplam ozon değerlerindeki değişim yılı aylık ortalama toplam ozon değerleri ve değişim oranlarına bakıldığında, Ocak ve Haziran ayları hariç diğer tüm aylarda uzun yıllar ( ) aylık ortalamalarının altında değerler elde edilmiştir (Şekil 3) (9) yılı Ocak ayı en yüksek (345 DU) aylık ortalama değerin görüldüğü ay olup, uzun yıllar Ocak ayı ortalamasının (307 DU) da % 12,4 üzerindedir. Temmuz ayı ise, en düşük (268 DU) aylık ortalama değerin görüldüğü ay olup, uzun yıllar Temmuz ayı ortalamasının (299 DU) % 10,4 altındadır Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi: Ozonsonde ölçümlerine göre Ankara nın mevsimlik toplam ozon değerlerine bakıldığında; en yüksek değere ilkbahar mevsiminde, en düşük değere ise sonbahar 5

10 mevsiminde rastlanılmıştır (Şekil 4). Bu durum kuzey yarımkürede orta enlemlerdeki genel eğilime de uygundur. Toplam Ozonun (DU) Uzun Yıllar Mevsimlik Değişimi ( ) Toplam Ozon (DU) İlkbahar Yaz Sonbahar Kış 2011 Genel Ort ( ) Şekil 4. Ankara da 2011 yılında ozonun mevsimlik değişimi yılında ozondaki mevsimlik değişim incelendiğinde; uzun yıllar ortalamasından ilkbahar mevsiminde % 7.5, yaz mevsiminde % 6.2, sonbahar mevsiminde % 1.7 ve kış mevsiminde ise % 6.8 daha düşük düzeyde gerçekleştiği belirlenmiştir Verilerin Yıllık Değerlendirmesi: 2011 yılı ortalama toplam ozon değeri incelendiğinde; yıllık ortalamanın 301,2 DU olduğu ve uzun yıllar ortalamasının (314,0 DU) % 4,1 altında gerçekleştiği görülmüştür. 6

11 Ankara nın yılları arasındaki yıllık ortalama toplam ozon değerleri incelendiğinde; en yüksek değere (336 DU) 1998 yılında, en düşük değere de (293 DU) 1997 yılında rastlanmıştır (Şekil 5). Ankara'da Yıllık Ortalama Toplam Ozondaki Değişim ( ) 400 Uzun Yıllar Ort. ( ): 314,0 DU Toplam Ozozn (DU) Yıllar Şekil 5. Ankara nın yıllık ortalama toplam ozon değerlerindeki değişim. Uzun yıllar ortalama toplam ozon değerinin 314,0 DU olduğu noktasından hareketle; 1995, 1997, 1999, 2000, 2002, 2007, 2008, 2010 ve 2011 yıllarında ortalamanın altında, 1994, 1996, 1998, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006 ve 2009 yıllarında ortalamanın üzerinde değerler elde edilmiştir (Şekil 5). Bu değerlere ilişkin yüzde değişim oranları da Tablo 1 de verilmiştir (9). 7

12 Yıllar Uzun Yıllar Ortalamasına Göre Değişim (%) , , , , , , , , , , , , , , , , , ,1 Tablo 1. Ankara da yıllık ortalama toplam ozon değerlerin yüzde (%) değişimi. 3. BREWER SPEKTROFOTOMETRESİ OZON ÖLÇÜM VERİLERİNİN ANALİZİ Dünya Meteoroloji Organizasyonu (WMO) tarafından desteklenen Küresel Atmosferik Gözlem (GAW) programında, atmosferik ozonun ölçülmesinde yer tabanlı Dobson ve Brewer Spektrofotometreleri kullanılmaktadır. Dobson Spektrofotometresi dünya üzerinde yaklaşık 70 yıl önce kullanılmaya başlanmıştır. Brewer Spektrofotometresi ise yeni bir ozon ölçüm sistemi olup, 1980 li yıllardan beri kullanılmakta ve sürekli olarak geliştirilmektedir (3). Brewer Spektrofotometresi otomatik olarak çalışabilmekte, toplam ozon kalınlığını Dobson Birimi (Dobson Unit DU) cinsinden, ozon yoğunluğunu ise molekül/cm 3 cinsinden 2 km aralıkla ve 50 km ye kadar ölçebilmektedir. Ayrıca, UV B ışınlarını nm dalga boyu aralığında ve 0,5 nm aralıkla, UV A ışınlarını da 363 8

13 nm dalga boyuna kadar ölçebilmektedir. Ultraviyole indeksi de hesaplayarak elde edebilmektedir (5). Şekil 6. Dobson Spektrofotometresi Hradec Kralove Şekil 7. Brewer Spektrofotometresi Ankara Brewer Spektrofotometre cihazı, TÜBİTAK Kamu Ar Ge Projeleri Destekleme Programı (1007) kapsamında, Türkiye Üzerinde Troposferik ve Stratosferik Ozon/UV B deki Değişimin Gözlenmesi ve Sonuçlarının Analizi isimli proje çerçevesinde tarihinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ana Bina Teras Katına kurulmuş ve ölçümlere devam etmektedir (8) Günlük Toplam Ozon Verilerinin Değerlendirmesi: Brewer Spektrofotometresi direkt güneş ışığı veya ay ışığını ışık kaynağı olarak ve zenith açısını da otomatik şekilde kullanarak günlük toplam ozonu ölçebilmektedir. Aşağıda günlük ölçümlere ilişkin grafik görülmektedir (Şekil 8). 9

14 Ankara'nın Brewer Spektrofotometresi Günlük Toplam Ozon Değerlerindeki Değişim ( ) Toplam Ozon (DU) Genel Ort: 318,7 DU Tarih Şekil 8. Ankara nın Brewer Spektrofotometresi Toplam Ozon (DU) Değerlerindeki Değişim ( ). Ankara da Brewer Spektrofotometre cihazından elde edilen 2007, 2008, 2009, 2010 ve 2011 yıllarına ait günlük toplam ozon değerleri incelendiğinde; 2007 yılı maksimum değeri 458,3 DU ( tarihinde), minimum değeri 253,8 DU ( tarihinde) ve ortalaması ise 322,4 DU olarak gerçekleşmiştir yılı maksimum değeri ise 398,4 DU ( tarihinde), minimum değeri 254,6 DU ( tarihinde) ve ortalaması da 314,1 DU olarak gerçekleşmiştir yılı maksimum değeri ise 432,2 DU ( tarihinde), minimum değeri 244,7 DU ( tarihinde) ve ortalaması da 323,1 DU olarak gerçekleşmiştir. 10

15 2010 yılı maksimum değeri ise 479,0 DU ( tarihinde), minimum değeri 252,1 DU ( tarihinde) ve ortalaması da 321,2 DU olarak gerçekleşmiştir yılı maksimum değeri ise 421,8 DU ( tarihinde), minimum değeri 260,8 DU ( tarihinde) ve ortalaması da 315,9 DU olarak gerçekleşmiştir (Şekil 8) Verilerin Aylık Değerlendirmesi: Ankara'da Brewer Spektrofotometresi Aylık Ortalama Toplam Ozon (DU) Değerlerindeki Değişim ( ) Toplam Ozon (DU) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık ORT 2007 ORT 2008 ORT 2009 ORT 2010 ORT 2011 ORT Şekil 9. Brewer Spektrofotometresi Aylık Ortalama Toplam Ozon Değerlerindeki Değişim. Ankara nın aylık ortalama toplam ozon değerleri incelendiğinde; 2011 yılı Ocak, Şubat ve Kasım ayı değerlerinin aylık genel ortalamanın ( ) üzerinde Mart, Nisan, Mayıs, Haziran Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Aralık ayı değerlerinin ise aylık genel ortalamanın altında olduğu belirlenmiştir (Şekil 9 ve Tablo 2). 11

16 AYLAR ORT 2007 YÜZDE (%) DEĞİŞİM ORT 2008 YÜZDE (%) DEĞİŞİM ORT 2009 YÜZDE (%) DEĞİŞİM ORT 2010 YÜZDE (%) DEĞİŞİM ORT 2011 YÜZDE (%) DEĞİŞİM Ocak 321 3, , , , ,1 332 Şubat , , , ,3 348 Mart 375 3, , , , ,4 361 Nisan 390 7, , , ,7 364 Mayıs 340 2, , , , ,4 347 Haziran , , , ,8 326 Temmuz , , , ,3 302 Ağustos 296 2, , , , ,0 290 Eylül 285 1, , , , ,3 290 Ekim 285 0, , , , ,4 286 Kasım 289 1, , , , ,5 284 Aralık , , , ,9 307 ORT Tablo 2. Brewer Spektrofotometresi Aylık Ortalama Toplam Ozon Değerlerinin Genel Ortalamaya Göre Yüzde (%) Değişimi Verilerin Mevsimlik Değerlendirmesi: 400 Brewer Spektrofotometresi Ölçümlerine Göre Ankara'da Toplam Ozonun Mevsimlik Değişimi ( ) Toplam Ozon (DU) İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Mevsimler Ort Şekil 10. Brewer Spektrofotometresi Mevsimlik Toplam Ozon Değerlerindeki Değişim. Ankara nın Brewer Spektrofotometresi mevsimlik toplam ozon değerleri incelendiğinde; maksimum ozon değerlerine ilkbahar mevsiminde, minimum ozon değerlerine ise sonbahar mevsiminde rastlanılmaktadır (Şekil 10). Bu durum kuzey yarımkürede orta enlemlerdeki genel eğilime de uygundur. 12

17 2011 yılı mevsimlik ozon değerlerini uzun yıllar ( ) mevsimlik ortalama değerlerle karşılaştırdığımızda ise; kış mevsimi değerinin uzun yıllar mevsimlik ortalama değerden daha yüksek, ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimi değerlerinin ise uzun yıllar mevsimlik ortalama değerden daha düşük olduğu belirlenmiştir (Şekil 10). İlkbahar mevsiminde; 2011 yılı değeri mevsimlik ortalamadan % 1,9 daha düşük bulunmuştur. Yaz mevsiminde; 2011 yılı değeri mevsimlik ortalamadan % 2,4 daha düşük bulunmuştur. Sonbahar mevsiminde; 2011 yılı değeri mevsimlik ortalamadan da % 0,3 daha düşük bulunmuştur. Kış mevsiminde; 2011 yılı değeri mevsimlik ortalamadan da % 1,9 daha yüksek bulunmuştur (Şekil 10) Verilerin Yıllık Değerlendirmesi: Ankara nın Brewer Spektrofotometresi yıllık ortalama toplam ozon değerleri incelendiğinde; periyodunda ortalama toplam ozon miktarının 318,7 DU olduğu belirlenmiştir. En yüksek yıllık ortalama değere 2009 yılında, en düşük yıllık ortalama değere ise 2008 yılında rastlanılmıştır (Şekil 11). 500 Ankarada Yıllık Ortalama Toplam Ozondaki Değişim ( ) Uzun Yıllar Ort. ( ): DU Toplam Ozon (DU) Şekil 7. Brewer Spektrofotometresi Yıllık Ortalama Toplam Ozon Değerlerindeki Değişim. 13

18 Yıllara göre maksimum ve minimum değerler arasındaki farklar incelendiğinde; 2007 yılında 204,5 DU, 2008 yılında 143,8 DU, 2009 yılında 187,5 DU, 2010 yılında 226,9 DU ve 2011 yılında ise 161,0 DU olarak gerçekleşmiştir. Farkın en düşük düzeyde olduğu yıla ait yıllık ortalama ozon değeri de diğer yıllara göre en düşük seviyede gerçekleşmiştir (Tablo 3). Yıllar Minimum Değer Maksimum Değer Maks. Min. Farkı Yıllık Ortalama ,8 458,3 204,5 322, ,6 398,4 143,8 314, ,7 432,2 187,5 323, ,1 479,0 226,9 321, ,8 421,8 161,0 315,9 Tablo 3. Ankara da yıllara göre minimum ve maksimum değerler, farklar ve yıllık ortalama toplam ozon değerleri. 4. ULTRAVİYOLE RADYASYON ÖLÇÜM VERİLERİNİN ANALİZİ Ultraviyole radyasyon, elektromanyetik spektrumun görünür ışıktan daha kısa dalga boylu olan belli bir parçasını oluşturur. UV A, UV B ve UV C olmak üzere üç bölümde incelenir (3, 8). Şekil 12. Ultraviyole radyasyon bileşenleri ve ozon 14

19 UV A: Dalga boyu nm (nanometre) arasında olan ultraviyole radyasyondur. UV A stratosfer tabakasını geçerek yere kadar ulaşır. Derinin daha alt kısımlarına kadar etki yaparak, öncelikle cildin koyulaşmasına neden olmaktadır. Ayrıca deri kanserinin gelişimini de artırmaktadır. UV B: Dalga boyu nm arasında olan ultraviyole radyasyondur. Atmosferdeki stratosferik ozonun konsantrasyonuna bağlı olarak değişik oranlarda yer yüzeyine ulaşır UV B ye uzun süre maruz kalındığında tüm canlılar için zararlı etkiye sahiptir. UV C: Dalga boyu 280 nm den daha az olan ultraviyole radyasyondur. UV radyasyonun en tehlikeli kısmı olup, tamamı atmosferdeki ozon ve oksijen tarafından emilir (Şekil 12) (3, 8). Brewer Spektrofotometresi tarafından Ankara'da ölçülen ultraviyole A (UV A) ve ultraviyole B (UV B) verileri ile hesaplama sonucu elde edilen ultraviyole indeks (UVI) verileri incelenmiş ve aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir Ultraviyole A (UV A) Verilerinin Değerlendirilmesi: Verilerin Aylık Değerlendirilmesi: 2007 yılından başlamak üzere aylık ortalama UV A değerlerindeki değişim aşağıda görülmektedir (Şekil 13). 15

20 Ankara'nın UV-A Radyasyonu Aylık Ortalama Değerleri Değişimi ( ) UV-A (mw/m2) Aylar Şekil 13. Brewer Spektrofotometre UV A radyasyonu aylık ortalama değerlerindeki değişim ( ) periyodunda; en yüksek aylık ortalama UV A değeri 2008 yılı Temmuz ayında, en düşük aylık ortalama UV A değeri ise 2007 yılı Aralık ayında hesaplanmıştır (Şekil 13). Yıllara göre en yüksek aylık ortalama UV A değerleri Haziran Temmuz aylarında, en düşük aylık ortalama UV A değerleri ise Aralık Ocak aylarında görülmüştür. Şekil 14'de Ankara'da aylık ortalama UV A radyasyonun yıllara göre değişimi görülmektedir. 16

21 Ankara'da Aylık Ortalama UV-A Radyasyondaki Değişim ( ) UV-A ORT. (mw/m2) OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK , , , , , , , , , , ,8 8055, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 8594, , , , , , , , , , , ,5 9518, , , , , , , , , , , , , Şekil 14. Brewer Spektrofotometre UV A radyasyonu aylık ortalamalarının yıllara göre değişimi ( ). Ocak ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Şubat ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Mart ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2011 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. Nisan ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2010 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2011 yılında rastlanılmıştır. 17

22 Mayıs ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2007 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2011 yılında rastlanılmıştır. Haziran ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Temmuz ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. Ağustos ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2011 yılında rastlanılmıştır. Eylül ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2007 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2008 yılında rastlanılmıştır. Ekim ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2009 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Kasım ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2010 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2007 yılında rastlanılmıştır. Aralık ayı ortalama UV A değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2007 yılında rastlanılmıştır (Şekil 14). 18

23 Verilerin Mevsimlik Değerlendirilmesi: Ankara nın Brewer Spektrofotometresi mevsimlik UV A değerleri incelendiğinde; maksimum UV A değerlerine yaz mevsiminde, minimum UV A değerlerine ise kış mevsiminde rastlanılmaktadır (Şekil 15). Brewer Spektrofotometresi UV-A Verilerindeki Mevsimsel Değişim ( ) , ,5 UV-A Ort. mw/m , , İLKBAHAR YAZ SONBAHAR KIŞ Şekil 15. Ankara'da UV A değerlerinin mevsimlik değişimi ( ) Verilerin Yıllık Değerlendirilmesi: Ankara nın Brewer Spektrofotometresi yıllık toplam UV A değerleri incelendiğinde; periyodunda en yüksek yıllık toplam UV A değerine 2008 yılında, en düşük yıllık toplam UV A değerine ise 2009 yılında rastlanılmıştır (Şekil 16). 19

24 Brewer Spektrofotometresi Yıllık Ortalama UV A Verilerindeki Değişim ( ) , , , , ,9 UV A ORT. (mw/m2) Şekil 16. Ankara'da UV A değerlerinin yıllık değişimi ( ) Ultraviyole B Verilerinin Değerlendirilmesi: Verilerin Aylık Değerlendirilmesi: 2007 yılından başlamak üzere aylık ortalama UV B değerlerindeki değişim aşağıda görülmektedir (Şekil 17). Ankara'nın UV-B Radyasyonu Aylık Ortalama Değerleri Değişimi ( ) UV-B (mw/m2) Şekil 17. Brewer Spektrofotometre UV B radyasyonu aylık ortalama değerlerindeki değişim ( ). 20

25 periyodunda; en yüksek aylık ortalama UV B değeri 2008 yılı Temmuz ayında, en düşük aylık ortalama UV B değeri ise 2007 yılı Aralık ayında hesaplanmıştır (Şekil 17). Yıllara göre en yüksek aylık ortalama UV B değerleri Haziran Temmuz ve Ağustos aylarında, en düşük aylık ortalama UV B değerleri ise Aralık Ocak aylarında görülmüştür. Şekil 18'de Ankara'da aylık ortalama UV B radyasyonun yıllara göre değişimi görülmektedir. Ankara'da Aylık Ortalama UV-B Radyasyondaki Değişim ( ) UV-B ORT. (mw/m2) OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK ,5 207, ,4 713,6 746,8 897,9 805,3 674,2 389,9 188,1 88, , ,6 539,4 629,8 832,6 904, ,4 370,3 217,3 130, ,5 167,2 256,6 452,5 632,4 792,1 786, ,7 390,1 206,3 101, ,53 170,41 347,78 499,8 620,41 661,13 825,28 771,99 642,38 296,76 245,98 121, ,3 211,5 355,9 431,81 583,27 719,74 836,38 794,36 640,23 379,46 220,79 138, Şekil 18. Brewer Spektrofotometre UV B radyasyonu aylık ortalamalarının yıllara göre değişimi ( ). Ocak ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2007 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. 21

26 Şubat ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. Mart ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2011 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. Nisan ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2011 yılında rastlanılmıştır. Mayıs ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2007 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2011 yılında rastlanılmıştır. Haziran ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Temmuz ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. Ağustos ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2008 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Eylül ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2007 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2009 yılında rastlanılmıştır. 22

27 Ekim ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2009 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2010 yılında rastlanılmıştır. Kasım ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2010 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2007 yılında rastlanılmıştır. Aralık ayı ortalama UV B değerlerine bakıldığında; en yüksek aylık ortalama değere 2011 yılında, en düşük aylık ortalama değere 2007 yılında rastlanılmıştır (Şekil 18) Verilerin Mevsimlik Değerlendirilmesi: Ankara nın Brewer Spektrofotometresi mevsimlik UV B değerleri incelendiğinde; maksimum UV B değerlerine yaz mevsiminde, minimum UV B değerlerine ise kış mevsiminde rastlanılmaktadır (Şekil 19). Brewer Spektrofotometresi UV-B Verilerindeki Mevsimsel Değişim ( ) , UV-B Ort. mw/m ,7 399, , İLKBAHAR YAZ SONBAHAR KIŞ Şekil 19. Ankara'da UV B değerlerinin mevsimlik değişimi ( ). 23

28 Verilerin Yıllık Değerlendirilmesi: Ankara nın Brewer Spektrofotometresi yıllık toplam UV B değerleri incelendiğinde; periyodunda en yüksek yıllık toplam UV B değerine 2008 yılında, en düşük yıllık toplam UV B değerine ise 2009 yılında rastlanılmıştır (Şekil 20). Brewer Spektrofotometresi Yıllık Ortalama UV B Verilerindeki Değişim ( ) ,4 481,3 438,8 441,6 452,7 400 UV B ORT. mw/m Şekil 20. Ankara'da UV B değerlerinin yıllık değişimi ( ) Ultraviyole İndeks (UVI) Verilerinin Değerlendirilmesi: UV İndeks (UVI); Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization WHO), Dünya Meteoroloji Örgütü (World Meteorological Organization WMO), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (United Nations Environment Programme UNEP) ve Uluslararası İyonize Olmayan Radyasyon Koruma Komisyonunun (International Commision on Non Ionizing Radiation Protection ICNIRP) ortak çalışmayla geliştirilmiştir. Bu çalışma ile UV radyasyon konusunda halkın uyarılması, bilinçlendirilmesi ve korunma yöntemlerini benimsemesi amaçlanmıştır (9). 24

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR Ankara da ozon ölçümlerine 13 Ocak 1994 tarihinde başlanmıştır. Ozon Ölçüm Yöntemi Ülkemizde ozon ölçümleri Ozonsonde Yöntemi ile yapılmaktadır. Ozonsonde Yöntemi,

Detaylı

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

TÜRKİYE ÜZERİNE GELEN HAVA KÜTLELERİNİN ANKARA NIN TOPLAM OZON KALINLIĞI ÜZERİNE ETKİSİ

TÜRKİYE ÜZERİNE GELEN HAVA KÜTLELERİNİN ANKARA NIN TOPLAM OZON KALINLIĞI ÜZERİNE ETKİSİ TÜRKİYE ÜZERİNE GELEN HAVA KÜTLELERİNİN ANKARA NIN TOPLAM OZON KALINLIĞI ÜZERİNE ETKİSİ Yılmaz AÇAR, Serpil YAĞAN, Mithat EKİCİ, Salim ERSOY, Alper AKÇAKAYA, Osman ESKİOĞLU Meteoroloji Genel Müdürlüğü

Detaylı

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi.

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi. Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi yvzkymkc@gmail.com 2 Atmosferi hangi coğrafya dalı inceler? Klimatoloji 4 Asal Gazlar 0,96% Oksijen 20,95% Azot 78,07% ASAL GAZLAR

Detaylı

Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon Tahmini

Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon Tahmini DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARAŞTIRMA ve BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI ARAŞTIRMA ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon i 2008-2009 Kış Dönemi (Ekim, Kasım, Aralık,

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ İbrahim SÖNMEZ 1, Ahmet Emre TEKELİ 2, Erdem ERDİ 3 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Meteoroloji Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

Türkiye deki karla kaplı alanların uydulardan takibi ve uzun yıllar trend analizi

Türkiye deki karla kaplı alanların uydulardan takibi ve uzun yıllar trend analizi Türkiye deki karla kaplı alanların uydulardan takibi ve uzun yıllar trend analizi İbrahim Sönmez 1, Ahmet Emre Tekeli 2, Erdem Erdi 3 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Meteoroloji Mühendisliği Bölümü, Samsun

Detaylı

TOMS VE OMI UYDU TÜRKİYE OZON VERİLERİNİN CBS ÜRÜNLERİYLE ANALİZİ (1979-2012)

TOMS VE OMI UYDU TÜRKİYE OZON VERİLERİNİN CBS ÜRÜNLERİYLE ANALİZİ (1979-2012) TOMS VE OMI UYDU TÜRKİYE OZON VERİLERİNİN CBS ÜRÜNLERİYLE ANALİZİ (1979-2012) Mithat EKİCİ 1, Osman ESKİOĞLU 1, Yılmaz ACAR 1, Mesut DEMİRCAN 1, Alper AKÇAKAYA 1, 1 Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Klimatoloji

Detaylı

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI olayının değerlendirmesi Kahraman OĞUZ, Meteoroloji Mühendisi Cihan DÜNDAR, Çevre Yük. Mühendisi Şubat 2015, Ankara 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde

Detaylı

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dr. Hüseyin Toros (İTÜ Meteoroloji Mühendisliği) huseyintoros@yahoo.com (İnsan ve Hayat Dergisi Kasım 2011) İklim değişiklikleri, seller ve aşırı sıcaklar gündemden

Detaylı

K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org

K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi Dairenin Kuruluşu : Ekim 1974 kurulan Meteoroloji Dairesi 1974 1986 Ekim ayına kadar Tarım Doğal Kaynaklar ve Enerji Bakanlığı. Ekim 1986

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 20142012 YILI ALANSAL YILI YAĞIŞ YAĞIŞ DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2014

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

KÜRESEL ISINMA. 2. Küresel ısınmadan sorumlu olan gazların adlarının altını çizin. En çok miktarda oluşan bu gazı kırmızı renkle işaretleyin.

KÜRESEL ISINMA. 2. Küresel ısınmadan sorumlu olan gazların adlarının altını çizin. En çok miktarda oluşan bu gazı kırmızı renkle işaretleyin. KÜRESEL ISINMA 1. Kitaplar, dergiler, TV programları, internet gibi değişik kaynaklardan yararlanarak, küresel ısınma konusunda bilgi bulun. Bilgileri aşağıdaki görevleri yapmak için kullanın. 2. Küresel

Detaylı

BİTKİ SU TÜKETİMİ 1. Bitkinin Su İhtiyacı

BİTKİ SU TÜKETİMİ 1. Bitkinin Su İhtiyacı BİTKİ SU TÜKETİMİ 1. Bitkinin Su İhtiyacı Bitki, yapraklarından sürekli su kaybeder; bünyesindeki su oranını belirli seviyede tutabilmesi için kaybettiği kadar suyu kökleri vasıtasıyıla topraktan almak

Detaylı

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP Hava Kirliliği Hava kirliliğinin, özellikle Partiküler madde PM10 ve PM2.5 in sağlık üzerine

Detaylı

2015 Yılı İklim Değerlendirmesi

2015 Yılı İklim Değerlendirmesi 2015 Yılı İklim Değerlendirmesi Araştırma Dairesi Başkanlığı Şubat 2016 Ankara T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015 Yılı İklim Değerlendirmesi Araştırma Dairesi Başkanlığı

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 3. Atmosferin tabakaları

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 3. Atmosferin tabakaları Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 3. Atmosferin tabakaları Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü

Detaylı

METEOROLOJİ. IV. HAFTA: Hava basıncı

METEOROLOJİ. IV. HAFTA: Hava basıncı METEOROLOJİ IV. HAFTA: Hava basıncı HAVA BASINCI Tüm cisimlerin olduğu gibi havanın da bir ağırlığı vardır. Bunu ilk ortaya atan Aristo, deneyleriyle ilk ispatlayan Galileo olmuştur. Havanın sahip olduğu

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARI NOTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Tamer Yılmaz, Barış Yılmaz, Halim Sezici 1 ÖZET

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARI NOTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Tamer Yılmaz, Barış Yılmaz, Halim Sezici 1 ÖZET İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARI NOTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Tamer Yılmaz, Barış Yılmaz, Halim Sezici 1 ÖZET Bu çalışmada, Celal Bayar Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü öğrencilerinin

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık KORELASYON ve REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. İrfan KAYMAZ Tanım Bir değişkenin değerinin diğer değişkendeki veya değişkenlerdeki değişimlere bağlı olarak nasıl etkilendiğinin istatistiksel

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ AÇILARI GİRİŞ Güneş ışınları ile dünya üzerindeki yüzeyler arasında belirli açılar vardır. Bu açılar hakkında bilgi edinilerek güneş enerjisinden en

Detaylı

TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI

TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI 6. ULUSAL HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ SEMPOZYUMU TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI Cihan DÜNDAR Kahraman OĞUZ Gülen GÜLLÜ cdundar@mgm.gov.tr koguz@mgm.gov.tr ggullu@hacettepe.edu.tr

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

K.K.T.C. Meteoroloji Dairesi. Konu :Bulutları Anlamak.

K.K.T.C. Meteoroloji Dairesi. Konu :Bulutları Anlamak. K.K.T.C. Meteoroloji Dairesi Konu :Bulutları Anlamak. K.K.T.C. Meteoroloji Dairesi ekim 1974 tarihinde Enerji Ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı na Bağlı olarak kurulmuş ve daha sonra sırası ile : 1974-86 Tarihleri

Detaylı

15-19 ŞUBAT 2016 AŞIRI SICAKLIKLAR

15-19 ŞUBAT 2016 AŞIRI SICAKLIKLAR 15-19 ŞUBAT AŞIRI SICAKLIKLAR İklim değişikliğinin en önemli belirtilerinden bir tanesi de aşırı hava olaylarının birbiri ardına tekrar etmesidir. 2000 li yılların başından itibaren hemen hemen her sene

Detaylı

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları PROJENİN AMACI Bölgesel Temiz Hava Merkezlerinden olan Ankara merkez olmak üzere; Bartın, Bolu, Çankırı, Düzce, Eskişehir, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Yozgat ve Zonguldak illerinde

Detaylı

PROJE ÇALIŞANLARI. 3- Deniz DEMİRHAN (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi. 4- Ceyhan KAHYA (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi

PROJE ÇALIŞANLARI. 3- Deniz DEMİRHAN (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi. 4- Ceyhan KAHYA (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi PROJE ÇALIŞANLARI Meteoroloji Genel Müdürlüğü: 1- Bülent AKSOY (Proje Yürütücüsü), Fizik Mühendisi, Güneş radyasyonu, Ozon, Ultraviyole radyasyon ve hava modifikasyonu konusunda 1993 yılından beri aktif

Detaylı

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel

Detaylı

Gaz halindeki söndürücü maddelerin genel ve çevresel özellikleri : HALOJENİZE GAZLAR VE BENZERLERİ ASAL GAZLAR

Gaz halindeki söndürücü maddelerin genel ve çevresel özellikleri : HALOJENİZE GAZLAR VE BENZERLERİ ASAL GAZLAR Gaz halindeki söndürücü maddelerin genel ve çevresel özellikleri : HALOJENİZE GAZLAR VE BENZERLERİ ASAL GAZLAR 1 Söndürücü Maddeler Sıvılaştırılmış / Kimyasal Halojenize ve Benzerleri HFC (Hidroflüorokarbonlar)

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI

BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI 1 BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI 'Student t dağılımı' ya da kısaca 't dağılımı'; normal dağılım ve Z dağılımının da içerisinde bulunduğu 'sürekli olasılık dağılımları' ailesinde yer alan dağılımlardan bir

Detaylı

ANKARA TEMİZ HAVA MERKEZİ HAVA KALİTEİ ÖN DEĞERLENDİRME PROJESİ

ANKARA TEMİZ HAVA MERKEZİ HAVA KALİTEİ ÖN DEĞERLENDİRME PROJESİ Company LOGO ANKARA TEMİZ HAVA MERKEZİ HAVA KALİTEİ ÖN DEĞERLENDİRME PROJESİ Laboratuvar Ölçüm ve İzleme Daire Başkanlığı Hava Kalitesi İzleme Şube Müdürlüğü Zeliha GEMİCİ Fizik Y. Müh. www.havaizleme.gov.tr

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım 2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI 2.1. Tanım Regresyon analizi, bir değişkenin başka bir veya daha fazla değişkene olan bağımlılığını inceler. Amaç, bağımlı değişkenin kitle ortalamasını, açıklayıcı

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU 19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU HAZIRLAYAN : Y.DOÇ. DR. NURGÜN TAMER BAYAZIT İTÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ YAPI BİLGİSİ ABD TAŞKIŞLA TAKSİM-34437 İST TEMMUZ, 2014

Detaylı

Meteorolojik ölçüm sistemleri Doç. Dr. İbrahim SÖNMEZ

Meteorolojik ölçüm sistemleri Doç. Dr. İbrahim SÖNMEZ Meteorolojik ölçüm sistemleri Doç. Dr. İbrahim SÖNMEZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü İçerik Gözlem ve ölçüm tanımları Ölçüm sistemi tanımı

Detaylı

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU 2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU HAZIRLAYAN 27.04.2014 RAPOR Prof. Dr. Halis Yunus ERSÖZ Prof. Dr. Mustafa DELİCAN Doç. Dr. Levent ŞAHİN 1. İşgücü Türkiye İşgücü Piyasasının Genel Görünümü Toplam nüfusun

Detaylı

Elazığ'daki Hava Şartları ve Güneşlenme Şiddetinin Modellenmesi

Elazığ'daki Hava Şartları ve Güneşlenme Şiddetinin Modellenmesi Tesisat Mühendisliği Dergisi Sayı: 90, s. 54-61, 2005 Elazığ'daki Hava Şartları ve Güneşlenme Şiddetinin Modellenmesi Yaşar BİÇER* Ebru KAVAK AKPINAR* Fatih OZBEY Özet Bu çalışmada, Elazığ ilindeki sıcaklık,

Detaylı

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ İlke ÇELİK 1, Seda Aslan KILAVUZ 2, İpek İMAMOĞLU 1, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü

Detaylı

KÜTAHYA DA YAŞAYAN İLKOKUL ÇAĞINDAKİ ÇOCUKLARIN HAVA KİRLETİCİLERİNE KİŞİSEL MARUZ KALIMLARININ ÖN DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

KÜTAHYA DA YAŞAYAN İLKOKUL ÇAĞINDAKİ ÇOCUKLARIN HAVA KİRLETİCİLERİNE KİŞİSEL MARUZ KALIMLARININ ÖN DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI KÜTAHYA DA YAŞAYAN İLKOKUL ÇAĞINDAKİ ÇOCUKLARIN HAVA KİRLETİCİLERİNE KİŞİSEL MARUZ KALIMLARININ ÖN DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI Hicran ALTUĞ, Ayşe Özlem YILMAZ, Ozan Devrim YAY, Özlem ÖZDEN ÜZMEZ, Sevim Burçin

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

HAVA KİRLİLİĞİ KONTROLÜNDE BİLGİ YÖNETİMİ: PERFORMANS GÖSTERGELERİ YAKLAŞIMI

HAVA KİRLİLİĞİ KONTROLÜNDE BİLGİ YÖNETİMİ: PERFORMANS GÖSTERGELERİ YAKLAŞIMI HAVA KİRLİLİĞİ KONTROLÜNDE BİLGİ YÖNETİMİ: PERFORMANS GÖSTERGELERİ YAKLAŞIMI A. Teoman SANALAN, Kerime SARIOĞLU ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Çevre Envanteri ve Bilgi Yönetimi Dairesi Başkanlığı

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

METEOROLOJİ SICAKLIK. Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü. İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi

METEOROLOJİ SICAKLIK. Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü. İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi METEOROLOJİ SICAKLIK İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü Sıcaklık havacılıkta büyük bir öneme sahiptir çünkü pek çok hava aracının performans parametrelerinin hesaplanmasına

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

K.K.T.C. ÇEVRE VE DOĞAL KAYNAKLAR BAKANLIĞI METEOROLOJİ DAİRESİ

K.K.T.C. ÇEVRE VE DOĞAL KAYNAKLAR BAKANLIĞI METEOROLOJİ DAİRESİ ÇEVRE VE DOĞAL KAYNAKLAR BAKANLIĞI METEOROLOJİ DAİRESİ 23 Mart 2015 Dünya Meteoroloji Günü İklim Çalışmaları İçin İklim Bilgisi Paylaşımı Meteoroloji Dairesi Müdürü : Raif İlker BURAN Dairemiz : Ekim 1974

Detaylı

DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ

DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ Zeynep MALKAZ 1, Seda ASLAN KILAVUZ 2, R. Fikret YIKMAZ 3,, Zuhal AKYÜREK 4, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik

Detaylı

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM. Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM. Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi İklim değişikliği Küresel iklim değişikliği Küresel Isınma Sera gazları 1. Karbon Dioksit (CO 2 ) 2. Metan (CH 4 ) 3. Diazot

Detaylı

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE NEDİR? İçinde bulunduğumuz canlı, cansız tüm varlıkların birbirleri ile ilişkilerini içine alan ortam. Çevrenin doğal yapısını ve bileşiminin bozulmasını,

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KURAKLIK ANALİZİ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KURAKLIK ANALİZİ T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KURAKLIK ANALİZİ Bülent YAĞCI Araştırma ve Bilgi İşlem Dairesi Başkanı İklim... Ortalama özellikleri kaynak

Detaylı

SDÜ ZİRAAT FAKÜLTESİ METEOROLOJİ DERSİ

SDÜ ZİRAAT FAKÜLTESİ METEOROLOJİ DERSİ SDÜ ZİRAAT FAKÜLTESİ METEOROLOJİ DERSİ DERSİN İÇERİĞİ ATMOSFERİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATMOSFERİN KATLARI GÜNEŞ DÜNYA 1. Hafta ATMOSFERİN ÖNEMİ 1. Güneşten gelen ultraviyole ışınlara karşı siper görevi

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 8: Prof. Dr. Tanım Hipotez, bir veya daha fazla anakütle hakkında ileri sürülen, ancak doğruluğu önceden bilinmeyen iddialardır. Ortaya atılan iddiaların, örnekten elde edilen

Detaylı

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Proje Alanının Genel Özellikleri: Iğdır ili Türkiye nin en kurak ili olup yıllık yağış miktarı 250 mm civarındadır (Meteoroloji kayıtları). Yağan yağış ya da

Detaylı

Gözlemevi Yer Seçimi Amaçlıİklim Tanı Arşivlerinde Türkiye

Gözlemevi Yer Seçimi Amaçlıİklim Tanı Arşivlerinde Türkiye Gözlemevi Yer Seçimi Amaçlıİklim Tanı Arşivlerinde Türkiye Tansel AK(1,2), Tuncay ÖZIŞIK(1) (1) TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (2) İstanbul Üniv. Fen Fak. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Gözlemevi Yer Seçiminde

Detaylı

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5 Ders Kodu: 0010070021 Kredi: 3 / ECTS: 5 Yrd. Doç. Dr. Serkan DOĞANALP Necmettin Erbakan Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü Konya 07.01.2015 1 Giriş 2 Giriş Matematiksel istatistiğin konusu yığın

Detaylı

Hava Kirliliği Meteorolojisi Prof.Dr.Abdurrahman BAYRAM

Hava Kirliliği Meteorolojisi Prof.Dr.Abdurrahman BAYRAM Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Buca/İZMİR Hava Kirliliği Meteorolojisi Prof.Dr.Abdurrahman BAYRAM Meteoroloji Meteoroloji, içinde yaşadığımız atmosfer tabakasının

Detaylı

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi B U T E K O M S E M I N E R L E R I, 2 9. 0 9. 2 0 1 4, B U R S A İklim değişikliği Küresel iklim değişikliği Küresel Isınma

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

ATMOSFERİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ATMOSFERİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATMOSFER ATMOSFERİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Athmo Nefes Sphere Küre 13000 km. 200 km. Denizler 4 km. ATMOSFERİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Atmosfer: Yerkürenin etrafını çevreleyen yoğunluğu yükseklikle azalan,

Detaylı

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar Küresel Isınma MMO LPG Personel Eğitimi Çalışma Notlarından Geliştirilerek Tanzim Edilmiştir. İklim Nedir? iklim sözcüğü dilimize Arapça dan girmiştir. Aynı sözcük Latince klimatis ve Yunanca klima sözcüklerinden

Detaylı

İSTATİSTİK VE OLASILIK SORULARI

İSTATİSTİK VE OLASILIK SORULARI İSTATİSTİK VE OLASILIK SORULARI SORU 1 Meryem, 7 arkadaşı ile bir voleybol maçına katılmayı planlamaktadır. Davet ettiği arkadaşlarından herhangi bir tanesinin EVET deme olasılığı 0,8 ise, en az 3 arkadaşının

Detaylı

IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU

IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU Rapor No. :1 Tarihi: 04/12/2012 IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU Projenin Adı: Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Proje Alanının Genel Özellikleri: Iğdır İli Aralık İlçesinde

Detaylı

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Elektrik devrelerinde ölçülebilen büyüklükler olan; 5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Akım Gerilim Devrede bulunan kaynakların tiplerine göre değişik şekillerde olabilir. Zamana bağlı

Detaylı

Kimya Eğitiminde Proje Destekli Deney Uygulaması

Kimya Eğitiminde Proje Destekli Deney Uygulaması Kimya Eğitiminde Proje Destekli Deney Uygulaması Hazırlayan: Kübra TOP 20534284 Deneyin Adı: OKSiJENiN SABUN KÖPÜĞÜNÜ ARTTIRMASI Deneyin Amacı: Hidrojen peroksitin parçalanmasıyla açığa çıkan Oksijenin

Detaylı

Meteoroloji. XII. Hafta: Rasat Parkı

Meteoroloji. XII. Hafta: Rasat Parkı Meteoroloji XII. Hafta: Rasat Parkı RASAT PARKI Meteorolojik rasatlar, aletlerin yerleştirildiği ve uygun biçimde düzenlendiği bir alanda yapılır. Bu alana Rasat Parkı ya da Meteoroloji İstasyonu adı verilir.

Detaylı

2009 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi

2009 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 29 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi Zirai Meteoroloji ve İklim Rasatları Dairesi Başkanlığı Ocak 21, ANKARA Özet 29 yılı sıcaklıkları normallerinin,9 C üzerinde

Detaylı

İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti

İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti 05 Kasım 2015 FMO/Ankara Mehmet GÜLŞEN Başkanlık Müşaviri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) mehmet.gulsen@btk.gov.tr Sunum Planı Ülkemizde BTK EM Maruziyet

Detaylı

K.K.T.C. Çevre Ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org

K.K.T.C. Çevre Ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org Çevre Ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı Dairemiz : Ekim 1974 tarihinde Enerji Ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı na Bağlı olarak kurulmuştur. 1974-86 Tarihleri arasında Tarım Doğal Kaynaklar Ve Enerji Bakanlığı,

Detaylı

ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Şükran DENİZ Uzman Kasım 2015 1 SUNUM İÇERİĞİ AMAÇ NUMUNE KABI NUMUNE ALMA CİHAZ TİPLERİ NUMUNE ALMA YERİ NUMUNELERİN KORUNMASI

Detaylı

Prof. Dr. Özkan ÜNVER Prof. Dr. Hamza GAMGAM Doç. Dr. Bülent ALTUNKAYNAK SPSS UYGULAMALI TEMEL İSTATİSTİK YÖNTEMLER

Prof. Dr. Özkan ÜNVER Prof. Dr. Hamza GAMGAM Doç. Dr. Bülent ALTUNKAYNAK SPSS UYGULAMALI TEMEL İSTATİSTİK YÖNTEMLER Prof. Dr. Özkan ÜNVER Prof. Dr. Hamza GAMGAM Doç. Dr. Bülent ALTUNKAYNAK SPSS UYGULAMALI TEMEL İSTATİSTİK YÖNTEMLER Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş 8. Baskı Frekans Dağılımları Varyans Analizi Merkezsel

Detaylı

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Güneş Enerjisiyle Soğutma (Nebi Yelegen, Canan Ceylan) Güneş Enerjisi ile Su Damıtma Sistemleri (Fitim Zeqiri, Abdullah Mat) Güneş Enerjisi ile Kurutma

Detaylı

TÜBİTAK KAMU KURUMLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1007) PROJE GELİŞME RAPORU 105G032

TÜBİTAK KAMU KURUMLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1007) PROJE GELİŞME RAPORU 105G032 TÜBİTAK KAMU KURUMLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1007) PROJE GELİŞME RAPORU 105G032 PROJE ADI : Türkiye Üzerinde Troposferik ve Stratosferik Ozon/UV-B deki Değişim Gözlenmesi

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

ARIDITY INDEX KULLANILARAK TÜRKİYE DE ÇÖLLEŞMEYE EĞİLİMLİ ALANLARDAKİ DEĞİŞİMİN BELİRLENMESİ

ARIDITY INDEX KULLANILARAK TÜRKİYE DE ÇÖLLEŞMEYE EĞİLİMLİ ALANLARDAKİ DEĞİŞİMİN BELİRLENMESİ ARIDITY INDEX KULLANILARAK TÜRKİYE DE ÇÖLLEŞMEYE EĞİLİMLİ ALANLARDAKİ DEĞİŞİMİN BELİRLENMESİ Dr. Abdullah CEYLAN 1 Serap AKGÜNDÜZ 1 Zerrin DEMİRÖRS 1 Ayhan ERKAN 1 Sebahattin ÇINAR 1 Erdoğan ÖZEVREN 2

Detaylı

OZON TABAKASININ KORUNMASI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ. Nisan 2010, İSTANBUL

OZON TABAKASININ KORUNMASI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ. Nisan 2010, İSTANBUL LİTİ OZON TABAKASININ KORUNMASI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Nisan 2010, İSTANBUL 1- Uluslararası Anlaşmalar Ozon Tabakasının Korunmasına Dair ; Viyana Sözleşmesi hükümleri Montreal Protokolüne hükümleri kapsamında

Detaylı

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER Bölüm 7 Mavi Bilye: YER Japon uzay ajansının (JAXA) AY yörüngesinde bulunan aracı KAGUYA dan Yer in doğuşu ilk defa yüksek çözünürlüklü olarak görüntülendi. 14 Kasım 2007 Yeryüzü: Okyanus tabanındaki büyük

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI

KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI Ozon tabakasında yarattığı inceltisi etkisi ile yakından bilinen Kloroflorokarbon (CFC) grubu gazlar yeraltısuyu geçiş süresi hesaplamasında

Detaylı

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Hayreddin BACANLI Araştırma Dairesi Başkanı 1/44 İçindekiler Karadeniz ve Ortadoğu Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi. Gayesi. Model Genel Yapısı.

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ. NÜFUS ve KENTLEŞME

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ. NÜFUS ve KENTLEŞME TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ NÜFUS ve KENTLEŞME 211 İÇİNDEKİLER 1.NÜFUS... 1 1.1. Nüfus Büyüklüğü, Nüfus Yoğunluğu ve Nüfus Artış Hızı... 3 1.2. Yaş ve Cinsiyet Dağılım Özellikleri... 8 1.2.1. Nüfusun

Detaylı

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ Yrd. Doç. Dr. Emrah GÖKALTUN Anadolu Üniversitesi Müh-Mim. Fakültesi Mimarlık Bölümü İkieylül

Detaylı

YÜZEYSULARI ÇALIŞMA GRUBU

YÜZEYSULARI ÇALIŞMA GRUBU 1/23 HEDEFLER Mühendislerimiz ve akademisyenlerimiz ile birlikte gelişmiş yöntem ve teknikleri kullanarak; su kaynaklarımızın planlama, inşaat ve işletme aşamalarındaki problemlere çözüm bulmak ve bu alanda

Detaylı

METEOROLOJİ. III. Hafta: Sıcaklık

METEOROLOJİ. III. Hafta: Sıcaklık METEOROLOJİ III Hafta: Sıcaklık SICAKLIK Doğada 2 tip denge var 1 Enerji ve sıcaklık dengesi (Gelen enerji = Giden enerji) 2 Su dengesi (Hidrolojik döngü) Cisimlerin molekülleri titreşir, ancak 273 o C

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii. Ölçme, İstatistik ve Araştırma...

İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii. Ölçme, İstatistik ve Araştırma... İçindekiler İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii BÖLÜM 1 Ölçme, İstatistik ve Araştırma...1 Ölçme Nedir?... 3 Ölçme Süreci... 3 Değişkenler

Detaylı

TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ

TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ YALÇIN ÜN Meteoroloji Mühendisi Meteoroloji Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı Çevre Şube Müdür V. Nisan 2013 - İstanbul SUNUM

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 ATMOSFER Atmosfer, yerçekimi ile dünyanın çevresinde duran ve dünyayı çepeçevre saran gazlar topluluğudur. Bu gazlar dünya ile

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel sayma

Detaylı

TÜRKİYE 2013 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU

TÜRKİYE 2013 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU TÜRKİYE 213 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler Özet... 1. DENGE... 2 1. ELEKTRİK... 4 2. DOĞAL GAZ... 9 3. LİNYİT VE TAŞ KÖMÜRÜ... 1 4.

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

TÜRKİYE NİN İKLİMİ. Türkiye nin İklimini Etkileyen Faktörler :

TÜRKİYE NİN İKLİMİ. Türkiye nin İklimini Etkileyen Faktörler : TÜRKİYE NİN İKLİMİ İklim nedir? Geniş bir bölgede uzun yıllar boyunca görülen atmosfer olaylarının ortalaması olarak ifade edilir. Bir yerde meydana gelen meteorolojik olayların toplamının ortalamasıdır.

Detaylı