Sağlık Bilgi Sistemleri: Kan Test Ontolojisi için Durum Çalışması. Health Information Systems: Use case for Blood Test Ontology

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sağlık Bilgi Sistemleri: Kan Test Ontolojisi için Durum Çalışması. Health Information Systems: Use case for Blood Test Ontology"

Transkript

1 Sağlık Bilgi Sistemleri: Kan Test Ontolojisi için Durum Çalışması Emine Sezer 1, Özgü Can 1, Okan Bursa 1, Murat Osman Ünalır 1 1 Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, İzmir Özet: Hasta ile ilgili bilgiler doktorlar, klinikler, eczaneler, sigorta şirketleri ve sağlık kurumları arasında dağıtık bir şekilde bulunmaktadır. Son yıllarda, tüm dünyada sağlık sistemleri, sadece bilginin üretildiği değil, hem kurumun kendi birimleri arasında hem de diğer kurumlar ile paylaşabilmesini ve yeniden kullanılabilmesini sağlayacak şekilde, bilgi sistemlerini değiştirmeye başlamıştır. Birlikte çalışabilir sağlık bilgi sistemleri için, anlamsal web teknolojileri, sundukları iyi tanımlanmış alana özgü ontolojilerin ve bu ontolojiler ile oluşturulmuş bilgiler üzerinde çıkarsama yapılabilme gücü ile yazılım sistemlerinin bilgi sistemlerini oluşturmak için kullanılmalıdır. Bu çalışmada, bir klinik bilgi sistemi için kan testlerini be sonuçları tanımlayacak bir bilgi tabanı olarak kullanılmak üzere geliştirilen Kan Test Ontolojisi tanıtılmaktadır. Aynı zamanda, sağlık alanı için geliştirilmiş olan bazı standartların ve ontolojilerin kısa bir analizine de yer verilmektedir. Anahtar Sözcükler: Kan Test Ontolojisi, Anlamsal Web, Ontoloji, Sağlık Bilgi Sistemleri. Health Information Systems: Use case for Blood Test Ontology Abstract: Information about a patient is widely spread out among doctors, clinics, pharmacies, health agencies and hospitals. In recent years, healthcare systems around the globe are changing their information systems according to be able to share and reuse the patients information not only in a department where the information is produced, but also between the departments of an organization and also among the different organizations To make interoperable health information systems, the power of the semantic web technologies that provides well-defined domain with developed ontologies and reasoning on the information can be used in information base of software systems. In this work, Blood Test Ontology is introduced which can be used as information base to describe the blood tests and results in a clinical information system. Also, a brief analyze for ontologies and standards developed in health domain is given. Keywords: Blood Ontology, Semantic Web, Ontology, Health Information Systems 1. Giriş Sağlık alanından yüksek nitelikte, verimli ve sürekliliği sağlanarak hizmet alma ve sunma gereksinimlerinin karşılanabilmesi, sağlık hizmetlerinin her yerde verilmesine bir başka deyiş ile coğrafik olarak dağıtık olmasına sebep olmuştur. Bunun sonucu olarak daha da özelleşen yapıda sağlık verileri oluşturulmaya başlanmıştır. Dağıtık ve özel yapı, sağlık bilgilerini dağınık ve özel hale getirmiştir. Tüm dünya, sağlık sistemlerini, hastaya ait bilgilerin sadece üretildiği bölümde değil, aynı zamanda kurumun diğer bölümlerinin yanı sıra başka kurumlar arasında da paylaşabilecek ve yeniden kullanabilecek şekilde bilgi sistemlerini değiştirmek istemektedir. Yaşam sıvısı olan kan, damarlar aracılığı ile tüm vücudu saran kırmızı bir sıvıdır. Kanın

2 vücut için yaptığı en temel görev, hücrelere gerekli olan oksijeni ve besini taşımaktır. Aynı zamanda, bağışıklık sisteminde hastalıklara karşı vücudu korumak için temel bir görevi de bulunmaktadır. Kanın yerine koyulabilecek herhangi bir şey bulunmamaktadır. her hangi bir şekilde yapay olarak oluşturulamaz veya üretilemez, bu nedenle de kana gereksinim duyan hastalar için kaynak sadece bağışçılardır [1]. Kan; beyaz kan hücreleri olan akyuvarlardan, kırmızı kan hücreleri olan alyuvarlardan ve pıhtılaşma hücreleri olan trombositlerden ve bu kan hücrelerinin bulunduğu sıvı olan plazmadan oluşmaktadır. Bir hasta herhangi bir şikayeti için bir uzman doktora başvurduğunda, uzman öncelikle hastanın tıbbi geçmişini soruları aracılığı ile dinlemektedir. Bu noktadan sonra uzman, tam teşhiste bulunmak için bazı tıbbi testler istemektedir. Bu testlerde öncelik ise her zaman, kandaki maddeleri ölçmek için, kan testlerine verilmektedir. Kan testi, bir kişinin; Genel sağlık durumunu analiz etmek, Bakteriyel ya da viral enfeksiyonun varlığını doğrulamak, Karaciğer ve böbrekler gibi belirli organların fonksiyonlarını ne kadar iyi yerine getirdiklerini görmek, Kistik fibrozis veya spinal müsküler atrofi gibi bazı belirli genetik durumları gözlemlemek, Tedavi için alınan ilaçların etkilerini gözlemlemek, Kanın pıhtılaşma özelliğini analiz etmek, Kanser, HIV/AIDS, şeker ve koroner kalp hastalıkları gibi durumları ve hastalıkları teşhis etmek ve Kalp hastalıkları için risk faktörü olup olmadığını bulmak için kullanılmaktadır [2]. Birçok farklı nedenden dolayı kan testleri, normal değer aralığı dışında sonuçlar verebilmektedir. Anormal sonuçlar bir hastalığın ya da sağlık bozukluğunun işareti olabileceği gibi, adet dönemi, yoğun fiziksel aktiviteler, alkol alımı ve ilaç alımı da anormal sonuçlara neden olabilmektedir. Sonuç olarak birçok hastalık ve tıbbi sorun sadece kan testleri ile teşhis edilmesi söz konusu değildir. Ancak, kan testleri bir uzmanın hastanın sağlık durumu hakkında daha fazla bilgi edinmesini sağlamaktadır. Kan testleri aynı zamanda yaşam stilindeki değişikliklerin ya da tedavilerin çok daha iyi bir şekilde uygulanabilmesi için olası problemlerin erken fark edilmesine de yardımı olmaktadır. Örneğin, düzenli kan testi yaptıran bir kişinin damarlarındaki yağ miktarını gösteren kolesterol değerindeki artış, basit diyetler ve düzenli yürüyüşler ile kontrol altına alınarak, uygun değerlere düşürülmesi sağlanabilmektedir. Sağlık alanı için kan testleri, herhangi bir klinik tarafından kullanılabilecek bilgiyi içermektedir. Ancak, farklı sağlık kurumlarında hatta aynı sağlık kurumunun içindeki farklı klinikler tarafından aynı kan testleri hastadan defalarca istenebilmektedir. Bu ise teşhisi koymak ve tedaviye başlamak için zaman kaybının yanı sıra maliyetlerin de artışına sebep olmaktadır. Bu çalışmada yer verilen Kan Test Ontolojisi, sağlık uygulama alanında yapılmakta olan kan testlerini, bu testlerin içeriklerini, birbirleri ile ve hastalıklar ile ilişkilerini ve bunlar üzerindeki kuralları tanımlamak için geliştirilmektedir. Böylece, geliştirilecek bir sağlık bilgi sistemi için kişiselleştirilmiş test sonuçları kayıt altına alınarak, yeniden kullanılabilen, sorgulanabilen aynı zamanda birlikte çalışabilirliği destekleyen bir bilgi tabanı oluşturmak üzere kullanılması hedeflenmektedir. Bu çalışmanın ikinci bölümünde günümüzde sağlık bilgi sistemlerinin geldiği noktayı ve beklentileri özetlemektedir. Üçüncü bölüm, anahatları ile anlamsal web'in kısa bir

3 tanımını vererek, sağlık alanında kullanımının gerekliliğine değinmektedir. Dördüncü bölümde birlikte çalışabilir sağlık bilgi sistemleri için kullanılabilecek olan kan testlerini tanımlayacak olan Kan Test Ontolojisi anlatılmaktadır. Son olarak da beşinci bölümde bugüne kadar yapılmış çalışmalar değerlendirilerek, gelecek çalışmalar için hedefler kısaca özetlenmektedir. 2. Sağlık Bilgi Sistemleri Sağlık alanı, çeşitli kurum ve kuruluşlar ile farklı görevleri olan kişilerin hizmet sunduğu, aynı zamanda da hizmet aldığı oldukça büyük ve karmaşık bir alandır. Son yıllarda tüm dünyadaki sağlık kurumları, sağlık bilgilerini bilgi sistemleri arasında paylaşabilecek şekilde değiştirmeye çalışmaktadır. Bunun sebebi ise, sağlık hizmetlerinde elektronik sistemlerin, son yıllara kadar hastaların adres, sigorta, sağlık kuruluşuna giriş tarihi gibi sadece yönetimsel etkinliklerde yer almasıdır. Geliştirilen yeni bilgi sistemleri, her ne kadar sağlık bilgisinin paylaşımını hedeflese de, sağlık kuruluşunun sadece belirli bir bölümüne hizmet sunmakta, kuruluşun ne kendi içindeki ne de diğer sağlık kuruluşları ile oluşturulan bilgilerin elektronik ortam üzerinden paylaşımı sağlanamamaktadır. Hasta ile ilgili bilgilerin defalarca sisteme girilmesi, aynı laboratuar incelemelerinin farklı klinik birimler tarafından yeniden istenmesi maliyeti ve zaman kaybını arttırması açısından sıkça karşılaşılan bir sorundur. Ayrıca, sağlık bilgisinin sadece uzmanlar tarafından yorumlanabilmektedir, sonuç olarak da sağlık hizmetlerinden faydalananlar açısından bakıldığında oldukça karmaşık bir anlama sahip olmaktadır. Sağlık yazılım uygulamaları; klinik verinin toplanması, klinik bilgi tabanlarına bağlanılması, bilginin sorgulanıp getirilmesinin yanı sıra veri kümeleme ve değişimi üzerine odaklanmaktadır. Farklı sağlık merkezlerinde, farklı zamanlarda ve farklı yollar ile kayıt altına alınmakta olan bilginin paylaşılabilmesi için sağlık alanında yapılan çalışmaların başında tıbbı bilişim standartları geliştirmek yer almıştır. Standartlaştırılmış veri, çözümleme sürecine katkıda bulunmaktadır. Standartlaşmış terminoloji; sağlık çalışanlarına, hastalara, yöneticilere, yazılım geliştiricilere ve özel sağlık sigortaları gibi sağlık için ödeme yapan kurumlara fayda sağlamaktadır. Bir klinik terminoloji, sağlık bakım süreci (tıbbi geçmiş, hastalıklar, tedaviler, laboratuar sonuçları gibi) ile ilgili daha kolay erişilebilir ve tam bilgiyi sağlayarak sağlık hizmeti sunanlara yardımcı olabilmektedir. Bunun sonucunda ise hastalar için kazanımlar artmaktadır. Sağlık sunucularının kayıtlarında yer alan belirli bir standarda göre kodlanmış bilgiye dayanarak hastayı tanımlaması, hastayı izlemesi ve hastanın tedavi sürecini yönetmesi, klinik terminoloji ile sağlanabilmektedir. Sağlık alanında günümüzde kullanılmakta olan 2100 kadar farklı standart bulunmaktadır [3]. Bu sayı özel gereksinimleri karşılamak için bile standartların oluşturulduğunun göstergesidir. SNOMED-CT (Systematized Nomenclature of Medicine- Clinical Terms ), klinik belgelendirme ve raporlama için klinik içerik ve anlatım sağlayan kapsamlı bir klinik terminolojidir [4]. Klinik veriyi kodlamak, bulup getirmek ve çözümlemek için kullanılmaktadır. SNOMED-CT'nin genel yapısına bakıldığında, ontolojik ifadelere oldukça benzeyen bir yapıda gösterime sahip olduğu görülmektedir. En temel özelliği olan ConceptId'ler kavramları gösteren tek ve benzersiz sayısal tanımlayıcılardır; ancak, bu tanımlayıcıların herhangi bir hiyerarşik ya da açık bir anlamı bulunmamaktadır. Terimler ve kavramlar, birbirleri ile tanımlanmış ilişkiler ile bağlanmaktadır. Bu tanımlanmış ilişkiler; defining (tanımlama), qualifying

4 (nitelendirme), historical (evrimsel) ve additional (ilave) olmak üzere dört ana ilişkide gruplandırılmıştır. ICD-10 (The International Classification of Diseases version 10), epidemiyoloji, sağlık yönetimi ve klinik amaçlar için standart bir tanı aracıdır [5]. Nüfus gruplarının genel sağlık durumlarının çözümlemelerini içeren ICD, hastalıkların ve diğer sağlık sorunlarının görülme sıklığını ve yaygınlığını izlemek için dünya çapında kullanılmaktadır. Sağlık alanında kurumlar arası birlikte çalışabilirlik ve bilgi paylaşımı için tıbbi bilişim standartları üzerinde yapılan birçok çalışmaya rağmen; bu standartlar ile tanımlanan sağlık bilgilerinin sağlık alanında çalışmayan kişiler tarafından diğer bir deyişle sağlık alanından hizmet alanlar tarafından anlaşılmadığı görülmektedir. Ayrıca, standartlar ile tanımlanan sağlık bilgilerinin sadece veri içerdiği; bu verinin işlenebilmesi için bilgi teknolojilerinden destek alınması gerekmektedir. Bu nokta ise, insanlar ve bilgisayar sistemleri arasında bilgi paylaşımı ve birlikte çalışabilirliği destekleyen anlamsal web teknolojileri ile sağlanabilmektedir. Bu çalışmada yer verilen Kan Test Ontolojisi'nin tıbbi bilişim standartlarından ICD-10 ve SNOMED-CT'de bulunan ilgili terminolojik veriyi içermesi düşünülmektedir. Böylece, ICD-10 ve SNOMED-CT standartlarını destekleyen ya da bilgi sistemlerinde bu standartlar ile verilerini tanımlayan sağlık bilgi sistemleri ile birlikte çalışabilirlik sağlanabilecektir. 3. Anlamsal Web ve Ontoloji Bir hasta ile ilgili sağlık verileri, doktorlar, klinikler, eczaneler, sigorta şirketleri ve hastaneler arasında tamamen dağılmış durumdadır. Bu nedenle, son yıllarda bilgi teknolojileri anlamsal olarak zengin ve yüksek seviyede yapılandırılmış klinik veriyi kullanmaya ve paylaşmaya odaklanmıştır. Bilgi sistemleri, bilgisayarların teknolojik olarak hızla gelişmesi ile her alanda kullanılmaya başlanmıştır. İnternetin hızla yayılması sonucunda da web üzerinden kullanımın desteklenmesi sağlanmıştır. Bu sistemler için her ne kadar hedef bilgiyi paylaşmak ve işlemek de olsa, kullanılan bilgi sadece veri seviyesinde kalmış; verinin anlamı ise sadece kullanıcılar tarafından anlaşılabilmiştir. Ayrıca, verinin sistemler arası paylaşımı ise gerçekleşememiştir. Bilgi sistemlerinde ise hedef, bilginin etkin bir şekilde kullanılmasıdır; bunun için de bilginin paylaşılması, aynı zamanda da gerektiğinde bilgiden yeni bilgilerin çıkartılabilmesi gerekmektedir. Verinin anlamını sunarak bilgiyi modellemeyi ve modellenen bilginin web üzerinden paylaşılabilmesini hedefleyen Anlamsal Web, 1980'li yıllardaki web'in temellerini atan Tim Berners Lee tarafından, Bilginin, bilgisayarlar ve insanların birlikte çalışabilmelerini sağlayacak şekilde iyi tanımlanmış anlamının bulunduğu günümüzdeki webin genişletilmesi [6] olarak tanımlanmaktadır. Anlamsal Web çalışmalarının odaklandığı temel konulardan biri de alana özgü ontolojilerin geliştirilmesi ve bunların bilgi sistemlerinde kullanılmasıdır. Felsefede metafiziğin en önemli dalı olarak görülen ve "varlık bilimi" olarak tanımlanan ontoloji; varlıklar ile varlıkların türleri ve bunlar arasındaki ilişkiler üzerinde çalışmaktadır. Bilgi teknolojilerinde ise ontoloji yeni bir anlam kazanmıştır. Kavramsallaştırmanın açık belirtimi olan ontoloji [7], kavramların tanımları ile bu kavramların birlikte etki alanı üzerinde bir yapı oluşturmak için birbirleri ile nasıl ilişkili olduklarını ve terimler arasındaki olası yorumları kısıtlayarak belirtmektedir [8]. Ontolojiler, insanlar arasındaki iletişime yardımcı olmak, bilgisayar sistemleri

5 arasında birlikte çalışabilirliği sağlamak ve yazılım sistemlerinin süreç ve niteliğini arttırmak için kullanılmaktadır [9]. Ayrıca ontolojiler, bilgisayar sistemlerinin bilgiyi insanların anladığı şekilde yorumlayabilmesini ve bu bilgilerden yeni bilgiler çıkartabilmesini hedeflemektedir. Dağıtık ortamlarda bulunan, yüksek düzeyde yapılandırılmış ve zengin anlamsallığı olan klinik bilgi üzerinde çalışabilir olması istenen sağlık bilgi sistemlerinin bu gereksinimin karşılanabilmesi için, sağlık alanı tıbbi terimler ve ileti bilgi modelleri için standartlar geliştirmektedir. Tıbbi terminolojiler ve ileti bilgi modelleri için geliştirilen standartların ontolojiler ile tanımlanması, bilginin farklı sistemler arasında iletilebilmesi ve bu bilginin sistemden sisteme, programdan programa ve kurumdan kuruma aynı anlamı taşıması sağlanabilmektedir. Bilginin sorgulanması, üzerinde çıkarsama yapılması da yine ontolojiler üzerinden Anlamsal Web teknolojileri ile gerçekleştirilebilir. Anlamsal web teknolojilerinin sunduğu desteği sağlık bilgi sistemleri için kullanacak ontoloji tabanlı bir bilgi sistemi örneği olan UABS için, etki alanı olan aşı ve aşı uygulamaları için UAO (Ulusal Aşı Ontolojisi) adında bir ontoloji geliştirilmiştir [10]. Sonuç olarak, ontolojiler üzerinden tanımlanmış sağlık bilgilerinin yeniden kullanımı, bu bilgiler üzerinde birlikte çalışabilirliğin sağlandığı sağlık bilgi sistemlerinin hem makinelere hem de insanlara hizmet sunabilecektir. Bir sonraki bölümde anlatılacak olan Kan Test Ontolojisi de tıbbi bilişim sistemlerinde kan testlerini ve sonuçlarını tanımlamak üzere geliştirilmektedir. 4. Kan Test Ontolojisi Bu çalışmada anlatılan Kan Test Ontolojisi, hastalara, uzmanlara, sağlık çalışanlarına ve aynı zamanda tıp öğrencilerine kan testi sonuçları üzerinden bilgi vermenin yanı sıra sağlık bilgi sistemlerinde kullanılmak üzere geliştirilmektedir. Bu çalışmaların birincil amacı, sağlık alanında birlikteçalışabilirliği, bilgi paylaşımı ve yeniden kullanımı sağlamak olması nedeni ile kan testlerindeki kavramlar özellikle paydaşlara bilgi sağlaması gerekliliği göz önünde bulundurularak ele alınmaktadır. Kan Test Ontolojisi, açık kaynaklı bir ontoloji geliştirme aracı olan Protégé kullanılarak geliştirilmektedir. Gelişmekte olan ontoloji şu an için Şekil 1'de görüldüğü gibi ACRIF(D) DL (Description Logic) anlatımsallığı ile 108 kavram, 13 nesne ve 2 veri özelliğini tanımlamaktadır. Tıbbi testler, bir hastaya genel sağlık durumunu değerlendirmek için uygulanan herhangi bir test olarak tanımlanmaktadır. Şekil1. Kan Testi Ontolojisinin genel özellikleri.

6 Tıbbi testler için ontolojiler bu çalışmada, insan vücudundaki salgılara göre kan, üre, idrar ve gaytayı tanımlamak üzere sırayla Kan Testi Ontolojisi, Tükürük Testi Ontolojisi, İdrar Testi Ontolojisi ve Gayta Testi Ontolojisi olarak gruplandırılmıştır. Çalışmalarımız, sağlık alanında öncelikle kullanılan kan testi üzerine odaklanmıştır. Literatürde kan üzerine yapılan tek ontolojik çalışma BLO'dur. BLO incelendiğinde, özellikle kan transferi için hematolojik açıdan kanın oluştuğu maddeleri tanımlamak üzerine odaklanılmış uzun süreçli bir ontoloji geliştirme projesi olduğu görülmektedir [11]. BLO, kanın yapısı ile ilgili hastalıkları ve problemleri tanımlamamaktadır; fakat geliştirdiğimiz Kan Test Ontolojisi bir kişinin genel sağlık durumunu analiz etmek için ölçülen kandaki maddeler üzerine odaklanmaktadır. Kan Test Ontolojisinin temel kavramları Şekil 2'de gösterilmektedir. AST, ALT, Albümin gibi kanda bulunan maddeler Kan Test Ontolojisi'nin kavramları olarak tanımlanırken, BLO ontolojisinde bu kavramlar tanımlanmamıştır. Kan Test Ontolojisi'nde yer alan tüm kavramlara burada yer verilemeyeceği için, bu bölümde temel kavramlar olan EndocrinologyBloodTest, BiochemistryBloodTest, Microbiology- BloodTest ve HematologyBloodTest kavramları üzerine odaklanılmıştır. Kan Test Ontolojisi gerçek hayattaki sağlık alanındaki durumu göstermesi amaçlanmaktadır. Devam eden bir çalışma olarak, klinik bilgi sisteminin bilgi tabanı olarak kullanılması hedeflenmektedir. Bu klinik bilgi sistemi, sağlık bilgi sisteminin bir parçası olması ve hastalara ve uzmanlara hizmetler sunması; aynı zamanda da tıp öğrencilerinin eğitimine yardımcı olacağı düşünülmektedir. Şekil 2. Kan Test Ontolojisinin temel kavramları

7 Belirtilen bu durumlar göz önüne alınarak kan testi; hastanelerdeki endokrinoloji, biyokimya, mikrobiyoloji ve hematoloji laboratuarlarında analiz edilen testleri göstermek üzere sırasıyla EndocrinologyBloodTest, Biochemistry- BloodTest, Micro-biologyBloodTest ve Hematology-BloodTest olmak üzere dört alt-kavramda sınıflandırılmıştır. Örneğin; AST, ALT gibi karaciğer ile ilgili kan testleri BioChemistryBloodTest ontolojisinin alt-kavramaları olan AST ve ALT ile gösterilirken, tiroit ile ilgili FT3 ve FT4 kan testleri ise EndocrinologyBloodTest kavramının alt-kavramları olan FT3 ve FT4 kavramları ile Şekil 3'deki gibi gösterilmektedir. Kan Testi Ontolojisinde, maddelerin diğer bir deyişle test kavramlarının referans değerleri, hastanın yaşı veya cinsiyetine göre hatta uygulanan testin bulunduğu laboratuara göre değişebilmesi nedeni ile, veri ya da nesne özelliği ile tanımlanmamıştır. Örneğin, TIBC (toplam demir bağlama kapasitesi) kanın demir bağlama kapasitesini ölçen bir biyokimya laboratuar testidir [12]. Bu test, bebekler, erkekler ve kadınlar için farklı referans değerlerine sahiptir. Bu problemin üstesinden gelmek için referans değerleri için ontolojide kurallar tanımlanacaktır. 5. Sonuçlar ve Gelecek Çalışmalar Kan Test Ontolojisi, kavramlar, nesne ve veri özellikleri ve kurallar tanımlanarak geliştirilmeye devam etmektedir. Her ne kadar bu ontoloji yaşayan bir klinik bilgi sisteminin bilgi tabanını oluşturmak için kullanılması amacıyla geliştirilmekte ise de, sağlık alanında hastalık olmadığını hasta olduğunu unutmamaktayız. Amacımız bir hastalık için teşhis koymak değildi; ama yanı zamanda da klinik bir bilgi sisteminde kan testi ontolojisinin hem uzmanlara hem de hastaların kendilerine hastanın genel sağlık durumu hakkında daha fazla bilgi sahibi olmasına yardımcı olacağını düşünmekteyiz. Bu çalışmada tanıtılan Kan Testi Ontolojisi sağlık alanındaki gerçek dünya klinik bilgisine göre geliştirilmeye başlanmıştır. Henüz herhangi bir tıbbi bilişim standardını Şekil 3. Kan Testi Ontolojisinin bazı kavramları

8 desteklememekte ya da içermemektedir. Sağlık bilgi sistemleri arasında birlikte çalışabilirliği ve bilgi değişimini desteklemek için, ilgili kavramların ICD-10 kodları ve SNOMED-CT ConceptID'leri ontoloji içine eklenecektir. Böylece bu terminolojileri destekleyen diğer bilgi sistemleri ile Bilgi değişimi söz konusu olabilecektir Özet olarak, sağlık alanı için ontoloji geliştirme çalışmalarının öncelikle ilgili olduklarını alanı tanımlamaya odaklandıklarını söyleyebiliriz. Ancak, tıbbi bir bilgi sisteminde geliştirilmiş olan ontolojilerin kullanılabilmesi için, ontolojiler ile oluşturulan bilgi tabanlarının bakımının, onarımının ve yeni örnekler eklenebilmesinin çok kolay olması gerekmektedir. Geliştirmiş olan tıbbi ontolojilere bakıldığında, bunların bir yazılım sistemi için bilgi tabanı olarak kullanılmaya uygun olmadığı görülmektedir. 6. Kaynaklar [1] Transfusion Medicine Laboratory, Saskatoon Health Region, "Blood Transfusion Information for Patients", (2010). [2] NHS choices, National Health Service choices, "Blood Tests", (2014). [3] MN-PHIN Steering Committee, "Public Health Data Standarts, Improving How Public Health Collects, Exchanges and Uses Data", (2006). [4] NHS, "SNOMED CT The Language of Electronic Health Records", msandservices/data/uktc/training/snobrochure.pdf (2010). [5] WHO, " International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems", Volume2_en_2010.pdf?ua=1 (2010). [6] Berners-Lee,T., Hendler,J., and Lassila,O., The semantic web, Scientific American, vol.284, no:5, pp (2001). [7] Gruber, T., Toward principles for the design of ontologies used for knowledge sharing, Technical Report KSL93-04, Knowledge Systems Laboratory, Stanford University (1993). [8] Uschold, M., Knowledge level modelling: Concepts and terminology, Knowledge Engineering Review, 13(1), 5 29 (1998). [9] Uschold, M., Jasper, R., A framework for understanding and classifying ontology applications, Proceedings of the IJCA-I99 workshops on ontologies and problemsolving methods, Stockholm, Sweden (1999). [10] Sezer, E., "Tıbbi Bilişim Standartları ve Anlamsal Web Teknolojileri Temelli Ulusal Aşı Bilgi Sistemi", Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü (2014). [11] Almeida MB, Freitas AB, Proietti C,Ai C and Smith B., "The Blood Ontology: an Ontology in the Domain of Hematology", CBO: International Conference on Biomedical Ontologies, Buffalo, NY, USA Working with Multiple Biomedical Ontologies Workshop, July 26, 2011 (2011). [12] MedlinePlus, "Total iron binding capacity", ticle/ htm (2014). [13] Goldfain A, Smith B, and Cowell LG., "Dispositions and the Infectious Disease Ontology", Proceedings of the 2010 conference on Formal Ontology in Information Systems: Proceedings of the Sixth International Conference (FOIS 2010), Antony Galton and Riichiro Mizoguchi (Eds.). IOS Press, Amsterdam, The Netherlands, The Netherlands, , (2010).

STANDARDİZASYON KURUMLARI VE TÜRKİYE

STANDARDİZASYON KURUMLARI VE TÜRKİYE STANDARDİZASYON KURUMLARI VE TÜRKİYE (yalnızca CLSI mı?) Dr.ELViN DiNÇ OKMEYDANI E.A.H ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ KLİNİĞİ Antibiyotik tedavisi gerektiren bir enfeksiyonda rolü olan

Detaylı

KENT GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİ BİLEŞENLERİ İÇİN ANLAMSAL AĞ TABANLI BİLGİ PAYLAŞIMI

KENT GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİ BİLEŞENLERİ İÇİN ANLAMSAL AĞ TABANLI BİLGİ PAYLAŞIMI KENT GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİ BİLEŞENLERİ İÇİN ANLAMSAL AĞ TABANLI BİLGİ PAYLAŞIMI Melihcan Türk 1, Murat Komesli 2 1 Yaşar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Doktora Programı

Detaylı

PATOLOJİDE BİLİŞİM Prof Dr Sülen Sarıoğlu PDF Bilişim Çalışma Grubu Başkanı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji AD, İzmir

PATOLOJİDE BİLİŞİM Prof Dr Sülen Sarıoğlu PDF Bilişim Çalışma Grubu Başkanı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji AD, İzmir PATOLOJİDE BİLİŞİM Prof Dr Sülen Sarıoğlu PDF Bilişim Çalışma Grubu Başkanı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji AD, İzmir Patolojik değerlendirme=ortaklaşa çalışma Ürün= patoloji raporu : doktor+teknisyen+sekreter+destekpersonal+makinel

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK

Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK EDUCATION Degree University Department / Program Undergrad Middle East Technical University Computer Engineering 99-00 M.S. Ege University Computer Engineering 00-00 Ph.D.

Detaylı

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım İbrahim Onuralp Yiğit 1, Nafiye Kübra Turhan 2, Ahmet Erdinç Yılmaz 3, Bülent Durak 4 1,2,3,4 ASELSAN A.Ş.

Detaylı

Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu

Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu Fırat Üniversitesi, Enformatik Bölümü, 23119, Elazığ fatihtalu@firat.edu.tr, rdas@firat.edu.tr Özet: Bu çalışmada, Fırat Üniversitesi Personel Daire Başkanlığı için

Detaylı

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi XBRL dünya çapında iş dünyasıyla finansal veriler arasında elektronik iletişimi sağlayan devrimsel nitelikte bir dildir. Hazırlık aşamasında,

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU

FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU M. Fatih TALU*, Resul DAŞ* (*) Fırat Üniversitesi, Enformatik Bölümü, 23119, ELAZIĞ fatihtalu@firat.edu.tr, rdas@firat.edu.tr ÖZET Bu çalışmada, Fırat Üniversitesi

Detaylı

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 35100 Bornova / İzmir - Türkiye ozgu.can@ege.edu.tr 2 İçindekiler Giriş Politika Kavramları Anlamsal Web

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK

Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Yıllar Lisans Orta Doğu Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 99-00 Y. Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE 2007- sonrası Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE Nadir hastalık ve yetim ilaç tanımı Ülkemizdeki durum Nadir hastalıkların

Detaylı

ICD KODLARINA GÖRE DAHİLİ BRANŞLARDA YATIŞI YAPILAN HASTALAR ÜZERİNE TANIMLAYICI BİR ARAŞTIRMA (VAN BÖLGE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ)

ICD KODLARINA GÖRE DAHİLİ BRANŞLARDA YATIŞI YAPILAN HASTALAR ÜZERİNE TANIMLAYICI BİR ARAŞTIRMA (VAN BÖLGE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ) Tanımlayıcı Çalışma ICD KODLARINA GÖRE DAHİLİ BRANŞLARDA YATIŞI YAPILAN HASTALAR ÜZERİNE TANIMLAYICI BİR ARAŞTIRMA (VAN BÖLGE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ) Osman YILMAZ* Özet Amaç:1 yıl boyunca

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER DERS SORUMLUSU: KASIM BİNİCİ ERZURUM 2013 1 GİRİŞ İnsanlığın var olduğu

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK

Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Yıllar Lisans Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 99-00 Y. Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu

Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu inet-tr 09 - XIV. Türkiye de İnternet Konferansı Bildirileri 12-13 Aralık 2009 Bilgi Üniversitesi, İstanbul Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü SUNUM PLANI Sağlık Hizmetlerinde Geri Ödeme Yeni Ödeme Sistemlerine Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Neden DRG/TİG? SGK DRG/TİG Projesi Amaç / Hedef / Kurgu Proje Kapsamında Yapılan Çalışmalar ve Gelinen Son

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

Proceedings/Bildiriler Kitabı I. G G. kurumlardan ve devletten hizmet beklentileri de. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 111 6.

Proceedings/Bildiriler Kitabı I. G G. kurumlardan ve devletten hizmet beklentileri de. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 111 6. ,, and Elif Kartal Özet Yeni teknolojiler her geçen gün organizasyonlara el. Bugün, elektronik imza (e-imza) e-imza kullanan e- ; e-imza e- im olabilmektir. Bu kapsamda, -imza konulu bir anket Ankete toplamda

Detaylı

Bir yazılım geliştirme metodolojisi aşağıdaki adımlardan meydana gelir; Yazılım geliştirme sürecine destek verecek araçlar, modeller ve yöntemler.

Bir yazılım geliştirme metodolojisi aşağıdaki adımlardan meydana gelir; Yazılım geliştirme sürecine destek verecek araçlar, modeller ve yöntemler. Yazılım Mühendisliği kapsamındaki Yazılım Geliştirme Metodolojileri, bir bilgi sistemini geliştirme sürecinin yapımını, planlamasını ve kontrolünü sağlayan bir framework tür. Her farklı framework güçlü

Detaylı

Çevrimsel Araştırma. Prof.Dr. Yağız Üresin. İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD

Çevrimsel Araştırma. Prof.Dr. Yağız Üresin. İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD Çevrimsel Araştırma Prof.Dr. Yağız Üresin İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD 1 2 Çevrimsel ve Klinik Bilim- Yeni bir bakış açısı zamanı Çevrimsel Araştırma yayınlarının yıllara göre

Detaylı

Ulusal Aşı Bilgi Sistemi: Bir Durum Değerlendirmesi ve Yaklaşım Önerisi

Ulusal Aşı Bilgi Sistemi: Bir Durum Değerlendirmesi ve Yaklaşım Önerisi Akademik Bilişim 10 - XII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 10-12 Şubat 2010 Muğla Üniversitesi Ulusal Aşı Bilgi Sistemi: Bir Durum Değerlendirmesi ve Yaklaşım Önerisi Emine Ünalır 1, Murat Osman

Detaylı

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ Kan Bağışı LİSELER İÇİN BİLGİLENDİRME SEMİNERİ Kahraman olmak için ne yapmak lazım? Sadece 15 dakikanızı ayırarak hiç tanımadığınız 3 insanın

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

İçeriği. Kurumların Hizmet Standartları Tablolarının oluşturulması ve vatandaşların tek noktadan erişebilecekleri şekilde sunulması,

İçeriği. Kurumların Hizmet Standartları Tablolarının oluşturulması ve vatandaşların tek noktadan erişebilecekleri şekilde sunulması, Elektronik Kamu Bilgi Yönetim Sistemi (KAYSİS) Nedir KAYSİS, kamu kurumlarının teşkilat yapısından, sunulan hizmetlere, hizmetlerde kullanılan belgelerden, belgelerde bulunan bilgilere kadar kamu yönetiminde

Detaylı

Cep Telefonlarında Sağlık Bilişimi Uygulamaları

Cep Telefonlarında Sağlık Bilişimi Uygulamaları Cep Telefonlarında Sağlık Bilişimi Uygulamaları Medikal İnformatik AD, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir Hakan CENGİZ, Esra TAŞBAŞ, Oğuz DİCLE Giriş Mobil telefonların yaygınlaşması

Detaylı

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Can Öz EGE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ A.B.D. 1 İçerik Kaynak Yönetimi Problemi Kaynak Yönetimi Modellemesinin

Detaylı

2009-2010 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri

2009-2010 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri 1. Sınıf / 1st Year Ders kodu Ders adı (TR) Ders adı (İng) Ders tipi Sömestir Kredi ECTS kredisi 101 Türk Dili 1 Turkish Language 1 Zorunlu / Obligatory 1 2 2 102 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 Ataturk's

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ BG-411 4/1 3+0+0 3+0 5 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi

Detaylı

TÜRK HÜKÜMDARLARI TARİH MÜZESİ

TÜRK HÜKÜMDARLARI TARİH MÜZESİ TÜRK HÜKÜMDARLARI TARİH MÜZESİ Hanife Meltem YILDIZ, Elif Simay ENGİN, Mervenur AYDEMİR, Fatma ÖZDEMİR, Zeynep ERDOĞAN Tasarım Belgesi BBY 370 Müzelerde Bilgi Yönetimi 27 Mart 2016 Öz Türk Hükümdarları

Detaylı

SISOFT HEALTHCARE INFORMATION SYSTEMS SİSOFT SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ LOINC İŞLEMLERİ

SISOFT HEALTHCARE INFORMATION SYSTEMS SİSOFT SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ LOINC İŞLEMLERİ SISOFT HEALTHCARE INFORMATION SYSTEMS SİSOFT SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ LOINC İŞLEMLERİ (Logical Observation Identifiers Names and Codes) Mantıksal Gözlem Tanımlayıcılarının İsimleri ve Kodları Doküman No:

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biride sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ

SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ Nihal KAFALI ÜNLÜTÜRK MPHG Kalite Grup Müdürü 9. Uluslararası Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Hasta

Detaylı

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ 06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul

Detaylı

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru DR. ÇAĞATAY ÇATAL TÜBİTAK-UEKAE Bilişim Teknolojileri Enstitüsü cagatay.catal@bte.mam.gov.tr www.cagataycatal.com İçerik 1. Giriş

Detaylı

KLİNİK MÜHENDİSLİK HİZMETLERİNE ULUSLARARASI BAKIŞ. UĞUR CUNEDİOĞLU, MSc. TOBB ETÜ Rektör Danışmanı Biyomed Yönetim Kurulu Başkanı

KLİNİK MÜHENDİSLİK HİZMETLERİNE ULUSLARARASI BAKIŞ. UĞUR CUNEDİOĞLU, MSc. TOBB ETÜ Rektör Danışmanı Biyomed Yönetim Kurulu Başkanı KLİNİK MÜHENDİSLİK HİZMETLERİNE ULUSLARARASI BAKIŞ UĞUR CUNEDİOĞLU, MSc. TOBB ETÜ Rektör Danışmanı Biyomed Yönetim Kurulu Başkanı Klinik Mühendisliği Nedir? Biyomedikal Mühendisliği Biyomühendislik Medikal

Detaylı

ONTOLOJİ TABANLI BİLGİ SİSTEMLERİNDE ERİŞİM DENETİMİ: ULUSAL AŞI BİLGİ SİSTEMİ İÇİN DURUM ÇALIŞMASI

ONTOLOJİ TABANLI BİLGİ SİSTEMLERİNDE ERİŞİM DENETİMİ: ULUSAL AŞI BİLGİ SİSTEMİ İÇİN DURUM ÇALIŞMASI Yıl: 2010, Cilt:3, Sayı:3, Sayfa:238-249 TÜBAV BİLİM DERGİSİ ONTOLOJİ TABANLI BİLGİ SİSTEMLERİNDE ERİŞİM DENETİMİ: ULUSAL AŞI BİLGİ SİSTEMİ İÇİN DURUM ÇALIŞMASI Murat Osman Ünalır 1, Özgü Can 1, Emine

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

T.C ÇANAKKALE ONSEKİZMART ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ AMELİYATHANE HASTA GÜVENLİĞİ

T.C ÇANAKKALE ONSEKİZMART ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ AMELİYATHANE HASTA GÜVENLİĞİ SIRA NO HEDEF YAPILACAK UYGULAMA İŞLEM SORUMLUSU 1.0 KİMLİK TANIMLAMA HATALARINI ÖNLEMEK 1.1 Hastaların doğru Barkotlu kimlik tanımlayıcıda; Bilgi işlem merkezi kimliklendirilmesi Hasta adı soyadı, Hasta

Detaylı

DERS BİLGİLERİ Haftalık Dersin Adı Kodu Yıl Yarıyıl TUL Saati Kredi AKTS

DERS BİLGİLERİ Haftalık Dersin Adı Kodu Yıl Yarıyıl TUL Saati Kredi AKTS DERS BİLGİLERİ Haftalık Dersin Adı Kodu Yıl Yarıyıl TUL Saati Kredi AKTS Temel Bilgisayar Bilimleri 0009 0509 1.Yıl Yaz +0+ x 4 Bölümü Dersin Seviyesi Ders Dili Ders Türü Öğretim Sistemi Dersin Ön Koşulu

Detaylı

ELEKTRİK/ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

ELEKTRİK/ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ ELEKTRİK/ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. MODERN İLETİŞİM SİSTEMLERİ Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS EE-321 3/2 3+1+0 3+0+1 6 Dersin Dili : TÜRKÇE

Detaylı

Ders Tanıtım Formu. Temel İşlemler Laboratuarı

Ders Tanıtım Formu. Temel İşlemler Laboratuarı Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Temel İşlemler Laboratuarı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (x) Uzaktan

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi SAĞLIK HARCAMALARI 03.07.2012 MEDULA-1 MEDULA NEDİR? MED(ikal) ULA(k) (Tıbbi haberci-haberleşme)

Detaylı

Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti

Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti Hüseyin Fidan, Vildan Çınarlı, Muhammed Uysal, Kadriye Filiz Balbal, Ali Özdemir 1, Ayşegül Alaybeyoğlu 2 1 Celal Bayar Üniversitesi, Matematik Bölümü, Manisa

Detaylı

Statik Kod Analizi. Proceedings/Bildiriler Kitabı. SSE-CMM[3], ISO/IEC 15408 [3] gibi standartlarla. gereklidir.

Statik Kod Analizi. Proceedings/Bildiriler Kitabı. SSE-CMM[3], ISO/IEC 15408 [3] gibi standartlarla. gereklidir. Statik Kod Analizi, Özet, teknolojik cihazlardaki son zamanlarda g, tehdit kolay k -YGYD) ve Anahtar Kelimeler Abstract The use of technological devices in developed software has been increasing in recent

Detaylı

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci Nihan Ocak 1, Feride Erdal 2, Prof. Dr. Kürşat Çağıltay 3 1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilişim Sistemleri Bölümü, Ankara 2

Detaylı

2010-2011 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri

2010-2011 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri 1. Sınıf / 1st Year Ders kodu Ders adı (TR) Ders adı (İng) Ders tipi Sömestir Kredi ECTS kredisi 101 Türk Dili 1 Turkish Language 1 Zorunlu / Obligatory 1 2 2 102 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 Ataturk's

Detaylı

KISIM II BİR PROJENİN PROJE YÖNETİMİ İÇİN STANDART

KISIM II BİR PROJENİN PROJE YÖNETİMİ İÇİN STANDART KISIM II BİR PROJENİN PROJE YÖNETİMİ İÇİN STANDART 3. Bölüm Bir Proje İçin Proje Yönetimi Süreçleri BİR PROJE İÇİN PROJE YÖNETİMİ SÜREÇLERİ Proje yönetimi, bilgilerin, becerilerin araçların ve tekniklerin

Detaylı

Üniversiteyi Kazanan Öğrencilerin Temel Bilgi Teknolojilerini Kullanabilme Düzeylerinin Bölgesel Analizi

Üniversiteyi Kazanan Öğrencilerin Temel Bilgi Teknolojilerini Kullanabilme Düzeylerinin Bölgesel Analizi Akademik Bilişim 2008 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale, Ocak - 01 Şubat 2008 Üniversiteyi Kazanan Öğrencilerin Temel Bilgi Ali Haydar DOĞU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Enformatik Bölümü,

Detaylı

Eksternal Kalite Kontrol Programı. Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB

Eksternal Kalite Kontrol Programı. Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB Sağlık Bakanlığı Penceresinden Eksternal Kalite Kontrol Programı Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB Sunum Planı Laboratuarlarda kalite kavramı Dış kalite değerlendirme programına katılımda gerekli yasal düzenleme

Detaylı

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ ÜNİTE 2 VERİ TABANI İÇİNDEKİLER Veri Tabanı Veri Tabanı İle İlgili Temel Kavramlar Tablo Alan Sorgu Veri Tabanı Yapısı BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ BİLGİSAYAR II HEDEFLER Veri tabanı kavramını

Detaylı

KENT BİLGİ SİSTEMİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI

KENT BİLGİ SİSTEMİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI KENT BİLGİ SİSTEMİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI 09-11 Temmuz 2012 * 1 TBD Avrupa da oluşturulan Eurocities"e benzer bir yapının Türkiye de kurulması için başlangıç niteliğinde olan toplantı 26

Detaylı

(*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara

(*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara (*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara Referans Aralığı Kavramı Eş anlamlılar Referans değerler = Reference Values Normal değerler = Normal Values Beklenen değerler = Expected

Detaylı

ESİS Projesi. Kaynaklar Bakanlığı

ESİS Projesi. Kaynaklar Bakanlığı ESİS Projesi Hem ulusal, hem de uluslararası platformda enerji, bir ülkenin politika üretmesi ve uygulaması gereken en önemli stratejik alanlardan birisidir. Ülkemiz de sahip olduğu kritik jeopolitik konumu

Detaylı

Tıp Kütüphanesinin İhtiyaçlarını Karşılayan Tasarım

Tıp Kütüphanesinin İhtiyaçlarını Karşılayan Tasarım Tıp Kütüphanesinin İhtiyaçlarını Karşılayan Tasarım Hasta Bakımında Klinik Bilgilere Hızlı Erişim Elsevier in yeni ürünü ClinicalKey doktorlarınızın sorularına daha hızlı yanıt veren daha akıllı bir arama

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org

Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org ERP: Enterprise Resource Planning Ceyda Şahbazoğlu 1, Feyzullah Temurtaş 2,* 1 Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri

Detaylı

İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü. Türkiye de İlaç Takip Sistemi (İTS) Uygulaması ve Çalışma Biçimi. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı

İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü. Türkiye de İlaç Takip Sistemi (İTS) Uygulaması ve Çalışma Biçimi. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Türkiye de İlaç Takip Sistemi (İTS) Uygulaması ve Çalışma Biçimi Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü Alper Yasemin TechNarts 03.01.2012 İçerik Temel Sorunlar İzleme ve

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

1.Standart Referans Sistemleri, Gridler ve Ölçü Birimleri

1.Standart Referans Sistemleri, Gridler ve Ölçü Birimleri 1.Standart Referans Sistemleri, Gridler ve Ölçü Birimleri Tema ayrımlı özel durumlar ve / veya ek gereksinimler, Bölüm 1.2 'de tanımlanan referans sistemleri, alt bölümde yer alan ölçü birimleri ve coğrafi

Detaylı

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh.

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh. BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi Sayın ELİF KILIÇ tarafından

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal)

Detaylı

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri VERİ KAYNAKLARI YÖNETİMİ İ İ 5. ÜNİTE GİRİŞ Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri yönetimidir. Geleneksel yada çağdaş, birinci yada ikinci elden derlenen veriler amaca uygun veri formlarında tutulur.

Detaylı

Çerçeveler. Tanımlar ve Genel Bakış

Çerçeveler. Tanımlar ve Genel Bakış Çerçeveler Tanımlar ve Genel Bakış Çerceve, belirli bir nesne hakkında bütün bilgiyi içeren veri yapısıdır. Bu bilgi, bilgi bağımsızlığının teşhisine izin veren özel bir hiyerarşik yapıya göre düzenlenlenir.

Detaylı

KÜTÜPHANECİLİKTE STANDARTLAŞMA VE MARC-XML ÇÖZÜMÜ

KÜTÜPHANECİLİKTE STANDARTLAŞMA VE MARC-XML ÇÖZÜMÜ KÜTÜPHANECİLİKTE STANDARTLAŞMA VE MARC-XML ÇÖZÜMÜ Zehra TAŞKIN ztaskin@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~ztaskin PLAN MARC Standartları XML MARC XML Neden MARC için XML? MARC XML için gerekli

Detaylı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI Hanife TİRYAKİ ŞEN İstanbul Sağlık Müdürlüğü İnsan Kaynakları Şube Müdürlüğü Personel Eğitim Birimi 19/11/2012 Aday Memur Eğitimleri-2012 1 ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI

Detaylı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Dr. Ayşen Timurağaoğlu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı Kanıta dayalı tıp veya kanıta dayalı uygulama bilimsel metodlara dayanarak elde edilmiş

Detaylı

KULLANILABİLİRLİK TESTLERİ VE UYGULAMALARI

KULLANILABİLİRLİK TESTLERİ VE UYGULAMALARI 6 İnternet sitelerinin kullanıcıların ihtiyaç ve beklentilerini karşılayıp karşılamadığının ve sitenin kullanılabilirliğinin ölçülmesi amacıyla kullanılabilirlik testleri uygulanmaktadır. Kullanılabilirlik

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) KLİNİK BESLENME ÇOCUK. BES403 7.Güz 2 8 0 8 UYGULAMASI Önkoşullar

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) KLİNİK BESLENME ÇOCUK. BES403 7.Güz 2 8 0 8 UYGULAMASI Önkoşullar KLİNİK BESLENME ÇOCUK UYGULAMASI Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar KLİNİK BESLENME ÇOCUK BES403 7.Güz 2 8 0 8 UYGULAMASI Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve öğretme

Detaylı

Kronik Pankreatit Evrelemesinde Karar Destek Sistemi Uygulaması

Kronik Pankreatit Evrelemesinde Karar Destek Sistemi Uygulaması Kronik Pankreatit Evrelemesinde Karar Destek Sistemi Uygulaması Esra TAŞBAŞ a, Elif ÇALIK b, Oğuz DİCLE c a Diş Hekimliği Fakültesi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, İzmir b Medikal İnformatik AD, Dokuz

Detaylı

İstanbul Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi İstanbul Üniversitesi MOBİL SAĞLIK VE GELECEK 18 Eylül 2013 Yard. Doç. Dr. S. Haluk ÖZSARI İstanbul Üniversitesi Hastaneleri Genel Direktörü Sağlık Bilimleri Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

Detaylı

O P C S T A N D A R D I

O P C S T A N D A R D I O P C S T A N D A R D I ASP OTOMASYON LTD. Sadık ŞENOL İsmail YAKIN 12/08/2008 OPC Standardı İnsan gücüne dayalı üretimden otomasyona dayalı, daha kontrollü bir üretime geçiş endüstride üretim hızını ve

Detaylı

Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri

Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri Yazılım Danışmanlık Ltd. Şti. Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri Yönetim Kurumsal Yönetim Sistemleri Kurumsal Yönetim Sistemleri Kurumsal Akosis, sektörel olarak farklılık gösteren dinamikler ve iş

Detaylı

Teori (saat/hafta) BES206 4. Bahar 3 0 0 3

Teori (saat/hafta) BES206 4. Bahar 3 0 0 3 BESLENME DURUMU SAPTAMA YÖNTEMLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME DURUMU SAPTAMA YÖNTEMLERİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı

Detaylı

HAZIRLAYANLAR: DENİZ YALVAÇ ALPER ÖZEN ERHAN KONAK

HAZIRLAYANLAR: DENİZ YALVAÇ ALPER ÖZEN ERHAN KONAK HAZIRLAYANLAR: DENİZ YALVAÇ ALPER ÖZEN ERHAN KONAK COBİT, BT yönetiminde ulaşılması gereken hedefleri ortaya koymaktadır. COBİT ilk olarak 1996 yılında ortaya çıkmıştır. Görevi araştırma, geliştirme,

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İŞYERİ HEMŞİRELİĞİNİN ÖNEMİ ROLÜ KURSU 4 MAYIS 2014 İSTANBUL VII. ULUSLARARASI İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONFERANSI SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI Uzm.

Detaylı

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri o MerSis Danışmanlık Hizmetleri Çalışanlarınız, tesisleriniz, üretim araçlarınız koruma altında! Bilgileriniz? danışmanlık hizmetlerimiz, en değerli varlıklarınız arasında yer alan bilgilerinizin gizliliğini,

Detaylı

BGYS KAPSAMI BELİRLEME KILAVUZU

BGYS KAPSAMI BELİRLEME KILAVUZU ULUSAL ELEKTRONİK VE KRİPTOLOJİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ Doküman Kodu: BGYS-0002 BGYS KAPSAMI BELİRLEME KILAVUZU SÜRÜM 1.00 21 03 2008 Hazırlayan: Ünal Perendi P.K. 74, Gebze, 41470 Kocaeli, TÜRKİYE Tel: (0262)

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

Türk-Alman Üniversitesi. Ders Bilgi Formu

Türk-Alman Üniversitesi. Ders Bilgi Formu Türk-Alman Üniversitesi Ders Bilgi Formu Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Yarıyılı İşletme İngilizcesi ENG212 Bahar ECTS Ders Kredisi (saat/hafta) 3 2 (saat/hafta) (saat/hafta) Ön Koşullar Dersin Dili Dersin

Detaylı

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER HAKKIMIZDA Promod Ar-Ge Yazılım, dinamik sistem simülasyonu, prototiplemesi, kontrol tasarımı ve gerçeklenmesi alanlarında hizmet veren bir Ar-Ge ve Yazılım kuruluşudur.

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Avrupa Patent Akademisi. Patent Eğitim Seti

Avrupa Patent Akademisi. Patent Eğitim Seti Patent Eğitim Seti Avrupa Patent Akademisi Patent Eğitim Seti Patent Eğitim Seti farkındalığı artırmaya yardımcı olacak değerli bir kaynaktır. Patent uzmanları tarafından hazırlanan ve geliştirilen eğitim

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

Tıp Fakültelerinde Temel Tıp Bilimlerinin Yeri ve Akademik Gelecek Planlaması. UHB 8. Toplantısı 7 Mayıs 2011 safa.kapicioglu@saglik.gov.

Tıp Fakültelerinde Temel Tıp Bilimlerinin Yeri ve Akademik Gelecek Planlaması. UHB 8. Toplantısı 7 Mayıs 2011 safa.kapicioglu@saglik.gov. Tıp Fakültelerinde Temel Tıp Bilimlerinin Yeri ve Akademik Gelecek Planlaması UHB 8. Toplantısı 7 Mayıs 2011 safa.kapicioglu@saglik.gov.tr Tescilli Uzman Sayıları Tıbbi Genetik 99 Tıbbi Patoloji 994 Patolojik

Detaylı

Dokümantasyon, doküman veya destekleyici referans ve kayıt sağlamak anlamına. DAS Dokümantasyonu. Doç. Dr. Duygu PERÇİN

Dokümantasyon, doküman veya destekleyici referans ve kayıt sağlamak anlamına. DAS Dokümantasyonu. Doç. Dr. Duygu PERÇİN Doç. Dr. Duygu PERÇİN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, KAYSERİ Dokümantasyon, doküman veya destekleyici referans ve kayıt sağlamak anlamına gelir.

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ

ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ Ayfer ADIGÜZEL Türk Loydu Vakfı Đktisadi Đşletmesi Belgelendirme Bölüm Başkanı 1980 li yılların sonunda ürün bazında standartlarla çalışmanın belirlenen kalitede

Detaylı

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta ÖZEL EĞİTİM Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta 1 GÜNDEM Özel Eğitimde Temel Kavramlar Özel Eğitime gereksinim Duyan Çocuk Kimdir? Etiketleme ve Kullanılan Dil Sınıflandırma Özel

Detaylı

İŞ DENEYİMİNİ GÖSTEREN YENİ BİR BELGE: TEKNOLOJİK ÜRÜN DENEYİM BELGESİ

İŞ DENEYİMİNİ GÖSTEREN YENİ BİR BELGE: TEKNOLOJİK ÜRÜN DENEYİM BELGESİ BİLGİ NOTU İŞ DENEYİMİNİ GÖSTEREN YENİ BİR BELGE: TEKNOLOJİK ÜRÜN DENEYİM BELGESİ 1 ÖZET Bu Bilgi Notunda, iş deneyimine ilişkin yeni bir belge olan teknolojik ürün deneyim belgesi değerlendirilmiştir.

Detaylı

Yaz.Müh.Ders Notları #4 1

Yaz.Müh.Ders Notları #4 1 YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ Şubat 2012 Yrd.Doç.Dr. Yunus Emre SELÇUK 1 NESNEYE YÖNELİK ÇÖZÜMLEMENİN TEMELLERİ Çözümleme (Analiz): Bir şeyi anlayabilmek için parçalarına ayırmak. Sistemi anlamaya yönelik çalışmalardan

Detaylı

Finlandiya da Sağlık Hizmetleri. Klaus Halla Geliştirme Müdürü Sağlık ve Sosyal İşler Bakanlığı

Finlandiya da Sağlık Hizmetleri. Klaus Halla Geliştirme Müdürü Sağlık ve Sosyal İşler Bakanlığı Finlandiya da Sağlık Hizmetleri Klaus Halla Geliştirme Müdürü Sağlık ve Sosyal İşler Bakanlığı Temel Bilgiler 5,4 milyon nüfus Toplam doğurganlık oranı 1.85 65 yaş ve üzeri kişi sayısı önümüzdeki 20 yıl

Detaylı