GIDA B L M VE TEKNOLOJ S

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GIDA B L M VE TEKNOLOJ S"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2310 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1307 GIDA B L M VE TEKNOLOJ S Yazarlar Prof.Dr. Nevzat ARTIK (Ünite 1, 3-10) Prof.Dr. Ender Sinan POYRAZO LU (Ünite 1, 3-10) Dr. Nevzat KONAR (Ünite 1, 3-10) Prof.Dr. A. Kadir HALKMAN (Ünite 2) Editör Prof.Dr. Ender Sinan POYRAZO LU ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K l ç Genel Koordinatör Yard mc s Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö retim Tasar mc lar Yrd.Doç.Dr. Evrim Genç Kumtepe Ö r.gör.dr. Zekiye Rende Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Ölçme De erlendirme Sorumlusu Ayhan Tufan Grafiker Ufuk Önce Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi G da Bilimi ve Teknolojisi ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Ekim 2011

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix G dalar n Kimyasal Bileflimi... 2 KARBONH DRATLAR... 3 Karbonhidratlar n Genel Özellikleri... 4 PROTE NLER... 6 Proteinlerin Molekül Büyüklü ü ve Bileflimlerine Göre S n fland r lmas. 7 Amino Asitler... 9 L P TLER Lipitlerin S n fland r lmas Basit Lipitler Bileflik (Konjuge) Lipitler Lipit Benzeri Maddeler Mumlar V TAM NLER Vitaminlerin S n fland r lmas Suda Çözünen Vitaminler Ya da Çözünen Vitaminler M NERALLER S n fland rma Kalsiyum Fosfor Magnezyum Sodyum ve Potasyum Demir Bak r yot SU Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Genel Mikrobiyoloji G R fi M KROORGAN ZMALARIN YARAR VE ZARARLARI Çeflitli G dalar n Üretimi Çeflitli Endüstriyel Ürünlerin Üretimi DO ADA MADDE ÇEVR M Mikroorganizmalar n Di er Yararlar Mikroorganizmalar n Zararlar M KROORGAN ZMALARIN SINIFLANDIRILMASI VE ADLANDIRILMASI.. 25 Bakteriler Fungi Di er Mikroorganizmalar M KROORGAN ZMALARIN GEL fimes Geliflme E risi Latent (Gizli) Dönem Üremenin Süratlendi i Dönem (Lag Dönemi) Logaritmik Dönem ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Üremenin Azalma Dönemi Üremenin Durma Dönemi Bakterilerin Azalma Dönemi Logaritmik Azalma Dönemi Yeniden Düzenlenme Dönemi Geliflmeye Etki Eden Faktörler S cakl k Nem Asitlik O/R Potansiyeli Di erleri M KROORGAN ZMALARIN BESLENMES M KROORGAN ZMALARDA HÜCRE YAPILARI Ökaryotik Hücre Yap lar Prokaryotik Hücre Yap lar ENEREJ KAZANIMI Enerjinin Oksidatif Fosforilasyon le Kazan lmas Enerjinin Fermantasyon le Kazan lmas Enerjinin Anaerobik Solunum le Kazan lmas Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE G da Kalite Kontrolü G R fi GIDALARIN KONTROLÜ VE GIDA KODEKS GIDA YASASI G da Yasas n n Getirdikleri G da Yasas nda Yeni Yaklafl mlar GIDA KONTROL UYGULAMALARI G da Kontrol Noktalar Denetim Uygulamas GIDA KONTROL LABORATUVARLARI GIDA KONTROLÖRÜ GIDA GÜVENL R SKLER Mikrobiyolojik Riskler Fiziksel Riskler Biyolojik Riskler Kimyasal Riskler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar G da Muhafaza Teknikleri G R fi ISIL filem UYGULAMALARI LE GIDA MUHAFAZA Hafllama Pastörizasyon ve Sterilizasyon Konserve Üretimi KATKI MADDELER KULLANIMI LE GIDA MUHAFAZA... 64

5 çindekiler v Antimikrobiyal Maddeler Antioksidan Maddeler SU AKT V TES N N KONTROLÜ (KURUTMA) Çözgenlerin Kullan m Kurutma DÜfiÜK SICAKLIK UYGULAMALARI So ukta Muhafaza Dondurarak g da muhafazas (G dalar n Dondurulmas ) KONTROLLÜ VE MOD F YE ATMOSFER UYGULAMALARI Kontrollü Atmosfer Uygulamalar Modifiye Atmosfer Ambalajlama GIDA IfiINLAMA UYGULAMALARI GIDA MUHAFAZASI YÖNTEMLER NDE YEN TRENDLER Radyo Frekans (RF) ve Mikrodalga Ohmik ve Endüksiyonlu Is tma Ultrases Dalgalar (Ultrasound) Uygulamalar Yüksek Bas nç fllemi (HPP) Manyetik Alan Is tma Vurgulu Elektrik Alan (PEF) At ml Ifl k (PL) Ultraviyole (UV) Uygulama Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Çay flleme Teknolojisi G R fi TÜRK YE KURU ÇAY ÜRET M ÇAYIN B TK SEL ÖZELL KLER Sürgün klim Toprak yap s ÇAY B TK S N N BOTAN K VE YET fit R C L K S STEMAT Botanik Tasnifi ÇAYDA BULUNAN ÇEfi TL K MYASAL VE B YOK MYASAL MADDELER Enzimler Polifenoller Alkaloidler Azotlu Bileflikler Karbonhidratlar Klorofil ve Di er Pigmentler Vitaminler Mineral Maddeler YEfi L ÇAY ÜRET M fiok Soldurma So utma Birinci Kurutma & K v rma K v rma kinci Kurutma ve K v rma fiekillendirme ÜN TE

6 vi çindekiler (Son K v rma-kurutma) Kurutma (Son Kurutma) Elekler Kesiciler W nnower (Tasnif) Lif ve Çöp Al c lar Yeflil Çay n Faydalar S YAH ÇAY ÜRET M Üretim aflamalar Soldurma K v rma Fermantasyon Kurutma Tasnif ve Ambalajlama Ambalajlama Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 7. ÜN TE Tah l flleme Teknolojisi G R fi EKMEK TEKNOLOJ S Genel Olarak Bu day Unu Özellikleri Su Tuz Maya Formülasyona ve Üretim Miktar na Göre Temel Bileflenleri Haz rlama Yard mc Bileflenlerin Özellikleri Do rudan (Direkt) Yo urma ile Klasik Üretim ndirekt Yo urma ile Klasik Üretim Vakum So utmal (The Milton Keynes Process) Ekmek Üretimi Yo urman n Amac ve Aflamalar Yo urmada Dikkat Edilecek Hususlar Hamur Hatalar ve Nedenleri Yo urma Makineleri MAKARNA TEKNOLOJ S Bu day n Ö ütülmesi B SKÜV TEKNOLOJ S Bisküvi yap m nda kullan lan hammaddeler Bisküvi Üretim Aflamalar BULGUR TEKNOLOJ S Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Meyve ve Sebze flleme Teknolojisi G R fi MEYVE SUYU ÜRET M Meyve Suyu Üretimi Proses Hatlar Press Hatt

7 çindekiler vii Pulp Hatt Sitrus Hatt KONSERVE ÜRET M Konserve Üretim Yöntemi Konserve Üretiminde Kritik Noktalar REÇEL ÜRET M Reçel Üretimi Ön fllemleri Üretim Aflamalar Reçel Üretim Teknolojisinde Is l fllemlerin Ürün Üzerindeki Etkileri Piflirme ve Piflirme Sonras fllemlerin Reçel Kalitesine Etkisi MEYVE VE SEBZE KURUTMA DOMATES SALÇASI ÜRET M Domates Salças Üretimi Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Et ve Et Ürünleri flleme Teknolojisi ET N BESLENMEDEK YER VE ÖNEM KASAPLIK HAYVANLAR Kasapl k S rlar n Tan m Kasapl k Koyunlar Kasapl k Keçiler GÖVDE ETLER N KAL TE N TEL KLER TAZE ETLER N DEPOLANMASI KES MDEN SONRA ETTE MEYDANA GELEN DE fi KL KLER Kesim Öncesi Stres Kas n Kas lmas Glikoliz Kasta Meydana Gelen Biyokimyasal De iflimler Rigor Mortis ETLER N MUHAFAZASI Kurutulmufl Et Teknolojisi Tütsülenmifl Et Teknolojisi FARKLI T PTE ET ÜRÜNLER Sucuk Üretimi Past rma Üretimi Sosis ve Salam Üretimi Sosis Üretimi Salam Üretimi Kavurma Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Süt ve Süt Ürünleri Teknolojisi Ç SÜT TÜRLER VE B LEfi MLER Çi Süt Ön fllemleri Depolama Di er Ön fllemler ÜN TE 9. ÜN TE

8 viii çindekiler ÇME SÜTÜ ÜRET M Pastörize Süt Teknolojisi UHT Süt Teknolojisi BEYAZ PEYN R ÜRET M TEKNLOJ S KAfiAR PEYN R ÜRET M TEKNOLOJ S BAZI FERMENTE SÜT ÜRÜNLER Yo urt Üretim Teknolojisi Kefir Üretim Teknolojisi Ayran Üretim Teknolojisi Ayran Üretim Yöntemleri Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Bitkisel Ya Üretim Teknolojisi G R fi HAM YA IN ELDE ED LMES Ön fllemler Ya l Tohumlar n Nemlendirilmesi Kabuk K rma ve Ay rma Tohum çinin (Bademin) Ezilmesi Tohumlar n Kavrulmas Tohumlardan Ya n Al nmas Mekanik Presleme Yöntemiyle Ham Ya n Üretimi Solvent Ekstraksiyonu Yöntemiyle Ham Ya n Üretimi RAF NASYON AfiAMALARI Musilaj Giderme Asit Giderme (Nötralizasyon) A artma (Renk Giderme = Bleaching) Koku Giderme (Deodorizasyon) Vinterizasyon MARGAR N S v Ya lar n Sertlefltirilmesi (Hidrojenasyon) Ya Hidrojenasyonunun Esaslar Hidrojenasyonda Kullan lan Katalistler ve Katalist Zehirlenmenin Hidrojenasyon Üzerine Etkisi Hidrojenasyon flleminin Yap l fl Batch Usulü Hidrojenasyon Sürekli Hidrojenasyon Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Sözlük Dizin

9 Önsöz ix Önsöz Dünyada g da üretiminin önemi nüfus art fl na paralel olarak her geçen gün etkisi hissedilen bir konu haline gelmifltir. nsanlar n tükettikleri g dalarla ilgili bilgi sahibi olmalar, hem beslenmenin daha dengeli yap lmas na yard mc olacak ve hem de büyük oranda g da israf n önleyecektir. G dalar hakk nda bilgi sahibi olunmas, g da kaynakl oluflabilecek riskleri de minimum seviyeye çekecektir. Ülkemizde g dalar n üretimi, kontrolü ve denetimi G da, Tar m ve Hayvanc l k Bakanl bünyesinde yürütülmektedir. G dalar n bileflimi, muhafazas, kalite kontrolü, mikrobiyolojisi ve üretim yöntemleri gibi genel bilgileri içeren ve toplam on (10) üniteden oluflan bu kitap, öncelikle uzaktan e itim programlar içerisinde yer alan G da Hijyen Kontrolörlü ü Ön Lisans Program ö rencileri için bir kaynak olarak haz rlanm flt r. Kitab n haz rlanmas nda; de erli bilgi, deneyim ve emeklerinden faydaland m z yazarlar m z baflta olmak üzere, bas m ve yay n sürecinde özveriyle çal flan tüm Aç kö retim Fakültesi ekibine teflekkürlerimi ve flükranlar m sunar, sevgili ö rencilerimize baflar lar dilerim. Editör Prof. Dr. Ender Sinan Poyrazo lu

10 1GIDA B L M VE TEKNOLOJ S Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Karbonhidratlar n genel özelliklerini listeleyebilecek, Proteinleri s n fland rabilecek, Lipitleri tan mlayabilecek ve s n fland rabilecek, Vitaminleri s n fland r p özetleyebilecek, Mineralleri s n fland r p özetleyebilecek, G dalarda su (nem) miktar n n önemini aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Karbonhidrat Protein Lipit Vitamin Mineral madde Su çindekiler G da Bilimi ve Teknolojisi G dalar n Kimyasal Bileflimi KARBONH DRATLAR PROTE NLER L P TLER V TAM NLER M NERALLER SU

11 G dalar n Kimyasal Bileflimi KARBONH DRATLAR Do ada mevcut olan çok çeflitli karbonhidratlar de iflik özelliklerine göre s n fland - r labilirler. Bu temel s n fland rmalar, baz tipik özellikleri ile afla da özetlenmifltir; Bulunduklar yerlere göre; Bitkisel Karbonhidratlar (Tüm flekerler, Niflasta, Selüloz) Hayvansal Karbonhidratlar (Laktoz, Glikojen) Fonksiyonlar na göre; Çat - skelet Bilefleni Olan Karbonhidratlar (Selüloz, Hemiselüloz, Kitin) Rezerv (depo) Maddesi Olan Karbonhidratlar (Niflasta, Glikojen, nulin) Jelleflme Maddesi Olan Karbonhidratlar (Pektin, Agar-agar) Kimyasal yap lar na (Sakkarit Birimlerine) göre; a. Monosakaritler (Tirozlar, örn. Gliseraldehit, Dehidroksiaseton;Tetrozlar, örn. Eritroz, Eritrüloz, Treoz; Pentozlar, örn. Riboz, Deoksiriboz; Heksozlar, örn. Glikoz, Fruktoz, Galaktoz; Monosakkarit Türevleri, örn. fieker Alkolleri, Glikozitler, fieker Asitleri) b. Disakkaritler (Maltoz, Laktoz, Sakaroz) c. Oligosakkaritler (Trisakkaritler, Rafinoz, Melezitoz (3-10 Monosakkarit)) d. Polisakkaritler Homopolisakkaritler (Glukanlar, Selüloz, Fruktanlar- nulin, Laktonlar, Agar-agar, Glukoranlar- Pektin) Heteropolisakkaritler(Arap zamk, Gum tragacant) Monosakkaritler veya basit flekerler tek bir polihidroksi aldehit veya keton birimi içerir ve dallanmam fllard r. Normal koflullar alt nda daha küçük birimlere hidrolize edilemez. Karbonhidrat tan m na ve belirtilen genel formüle uyan en basit monosakkarit bir aldehit keton grubu (aldoz) ihtiva eden gliseraldehit ve bunun izomeri olan keton (ketoz) grubu ihtiva eden dihidroksi asetondur. Disakkaritler, yap lar nda glikozidik ba la birbirine ba lanm fl iki monosakkarit birimi ihtiva ederler. Oligosakkaritler ise yap lar nda 3-10 birim monosakkarit ihtiva ederler ve ço u kez polisakkaritler içerisinde s n fland r l rlar. Polisakkaritler bir çok yap da (n) monosakkarit birimlerinin de iflik karbonlar aras nda glikozidik ba larla ba lan p n say da H 2 O nun ç kmas ile oluflmufl karbonhidratlard r. Bunlar n tipik örnekleri enerji depolar fleklinde olan glikojen ve niflastad r. Do ada bulunan karbonhidratlar bulunduklar yer, fonksiyonlar ve yap lar na göre grupland r l rlar.

12 4 G da Bilimi ve Teknolojisi 1 Karbonhidratlar fonksiyonlar na göre s n fland r n z. fiekil 1.1 Baz H monosakkaritler SORU SORU (1; D-Glikoz (Aldoheksoz) C O H 2; D-Fruktoz (Ketoheksoz) H C OH 3;D-Ribose SIRA (RNA n n S ZDEfieker Bilefleni) OH C H OH 4; 2-Deoksi-D- Riboz(DNA n n AMAÇLARIMIZ H C AMAÇLARIMIZ OH H fieker Bilefleni)) H C C C C OH O H OH H H H C C C O OH OH H H C CH 2 C O OH H C OH H C OH H C OH H C OH CH 2 OH CH 2 OH CH 2 OH CH 2 OH (1) (2) (3) (4) NTERNET Karbonhidratlar n çevirme gücü çözünme süresince de iflir ve sabit bir çevirme derecesine ulafl r. Bu olaya Mutarotasyon ad verilir. Karbonhidratlar n NTERNET Genel Özellikleri Karbonhidratlar farkl yap da ve çok çeflitli olduklar ndan de iflik özelliklere sahiptirler. Bu temel baz özelliklerin bilinmesi genel biyokimya ve g da biyokimyas aç s ndan yararl d r. Karbonhidratlar n genel özellikleri flunlard r. Optik Aktivite: Bir maddenin do rusal polarize fl n sal n m yüzeyini çevirme özelli idir. Karbonhidratlar n polarize fl çevirme özelliklerinden faydalanarak bir baflka ifade ile optik aktivite ve özgül çevirme gösterdikleri için onlar n kalitatif ve kantitatif özellikleri belirlenebilmektedir. Örne in; çevirme aç s, belirgin bir karbonhidrat n spesifik çevirmesi, 1 g maddenin 1 ml suda eritilip 1 dm lik polarizasyon tüpünde analizi ile oluflturdu u çevirme olarak bilinmektedir. Çözünen karbonhidratlar n baz lar n n çevirme gücü çözünme bafllang c ndan itibaren de iflir. Sonra sabit bir çevirme derecesine ulafl r. Bu olaya mutarotasyon ad verilmektedir. Hidroliz: Karbonhidratlar n kimyasal olarak parçalanmas bünyelerine su alarak olmaktad r. Bu olaya hidroliz denir. Hidroliz iflleminde asit ve enzimler rol oynamaktad r. Asit hidrolizi enzimatik hidrolizden daha h zl seyreder. Hidroliz h z ve derecesi, ortam n ph ve s cakl na ba l d r. norganik asitler, organik asitlerden daha fazla hidroliz etkisi gösterir. Asit hidrolizi, pratikte suni bal n yap l fl nda, niflasta flurubu haz rlanmas nda, glikoz eldesinde kullan lmaktad r. Enzimatik hidroliz de pratikte kullan lmaktad r. Teknikte niflastan n parçalanmas nda çeflitli enzimlerden istifade edilmektedir. Sakaroz Hidrolizi; inversiyon yoluyla meydana gelen flekere invert fleker denir. Sakarozun parçalanmas na inversiyon denir. ( nvert fieker = Fruktoz + Glikoz) dur. Sakarozun +66,5 optik çevirmesine ra men, meydana gelen invert fleker fl k düzlemini sola çevirmektedir. Karbonhidratlar n enzimatik yolla hidroliz olarak parçalanmas, sindirim sisteminde karbonhidrat sindiriminin esas n teflkil eder.

13 1. Ünite - G dalar n Kimyasal Bileflimi 5 Karbonhidratlar n hidrolizi hangi faktörlere ba l olarak de iflir? 2 Suda Çözünürlük: Çözünürlük bak m ndan karbonhidratlar birbirinden çok farkl l k gösterir. Bu olay çok çözünenden hiç çözünmeyene kadar de ifliklik göstermektedir. Genel olarak karbonhidratlar n çözünürlü ü molekül a rl na ba l - Genel olarak l k göstermektedir. Çözünme olay suyun dipol özelli i ile ilgilidir. De iflik s cakl k derecelerindeki suda, karbonhidratlar n çözünürlü ü farkl olmaktad r. Buna a rl na ba l l k karbonhidratlar n SORU çözünürlü ü molekül SORU doyma miktar denir. Bu aç dan karbonhidrat çözeltilerini doymam fl çözeltiler, göstermektedir. doymufl çözeltiler, afl r doymufl çözeltiler fleklinde üçe ay rabiliriz. Fazla doymufl bir çözelti, doymufl çözeltinin so umas yla elde edilir. Çözünür madde miktar fazla olunca bir miktar kristalleflmektedir. fiekerler baz flartlar alt nda kristalizasyona u rarlar. Kristalizasyon için öncelikle belli bir kristalizasyon çekirde inin oluflmas gereklidir. Kristallerin büyüklü ü ve sertli i so uman n h z na ba l d r. fiayet fazla AMAÇLARIMIZ doymufl bir çözelti, yavafl yavafl so utulursa çok iri ve sert kristaller oluflur. Kristalizasyon reçel, marmelat, bal ve pekmez gibi fazla miktarda fleker içeren g dalarda AMAÇLARIMIZ istenmemesinden dolay önemlidir. Karbonhidratlar n ço u (Suda çözünenler) higroskopiktir. Yani bünyelerine su almaya e imlidirler. Bu özelliklerinden dolay karbonhidrat içeren g dalar n depolanmas s ras nda, çevrenin nispî nem düzeyine dikkat etmek gerekir. Ayr ca, karbonhidrat içeren g dalardaki karbonhidrat n y kama ile kayba u rayaca da dik- kate al nmal d r. Tatl l k: Tatl l k, tuzlulu un yan s ra bilinen en yayg n tatt r. Tatl l k; bafll ca Bütün sindirilebilen flekerler, meyve, bitki ve di er do al g dalarda bulunan küçük yap daki NTERNET çözünür karbonhidratlar için tipik bir özelliktir. fiekerler, suyla ba lan r. G dalara fleker eklenmesiyle karaci erde glikoza NTERNET dönüfltürülür. ürünler koruyucu bir etkiye sahip olur, çünkü bozulmaya neden olan mikroorganizmalar için gerekli olan su art k fleker taraf ndan ba lanm flt r. Meyvelerin, bal n yada di er flekerli ürünlerin (reçel ve marmelatlar) korunmas n sa layan bu metot 2000 y ldan beri kullan lmaktad r. Ayr ca flekerler, ifllenmifl ürünlerde en önemli yap maddesidir. fiekerler ve karbonhidratlar kimyasal olarak benzerdir; asl nda fleker tatl, küçük ve çözünebilen karbonhidratlard r. fieker kelimesi genellikle sakkarozun efl anlaml s olarak da kullan l r. Hayvansal ürünlerle ilgili tek fleker bütün hayvan sütlerinde bulunan laktozdur. Bütün sindirilebilen flekerler, karaci erde glikoza dönüfltürülür. Bu nedenle hayvanlar n etindeki ve kan ndaki fleker glikozdur. Laktozun tatl l fruktoz ve sakkarozdan daha azd r; bu nedenle süt fleker miktar fazla olmas na ra men tatl de ildir. Tatl l k derecesi çeflitli karbonhidratlar aras nda karfl laflt rma ile belirlenir. Bunun için sakaroz standart seçilmifl ve tatl l k de eri 100 olarak kabul edilmifltir. Tatl l k gücü karbonhidratlar n molekül a rl ile ilgilidir. Molekül a rl artt kça tatl l k derecesi düflmektedir. Çok say da karbonhidrat n, tatl l k derecesi (Çizelge 1.1) onlar n g da maddesi olarak kullan m - n n esas n teflkil eder. fiekerlerin tatl l k de erlerinin belirlenmesinde hangi fleker standart SIRA olarak S ZDE al nmaktad r? Karamelizasyon: fiekerler g dalarda sadece tatland rma amaçl kullan lmaz. fiekerli g dalar n s yla reaksiyonu sonucu karamel ve Maillard ürünleri oluflur. Sakaroz, kuru formda 210 C ye kadar s t l r ise önce erir ve sonra sar dan kahverengiye de iflen bir renk al r. Bu olaya karamelizasyon ad verilir. SORU Bu özelliklerinden dolay karbonhidratlar n kullan m, baz g dalar n proses teknolojisinde arzu edi- 3 SORU

14 6 G da Bilimi ve Teknolojisi Maillard ürünleri kompleks bir reaksiyon neticesinde fleker ve proteinin s t lmas yla oluflur. Çizelge 1.1 Çeflitli karbonhidratlar n sakaroza k yasla tatl l k dereceleri lir (Örne in pasta yap m gibi). Ancak baz teknolojilerde istenmez (Örne in süttozu üretimi gibi). Karamel flekerin do rudan hiç bir malzeme yada su gerekmeden s yla reaksiyonu sonucu oluflur. Karamel kahverengi ile siyah aras nda bir renge ve hofl bir tada sahiptir. Maillard ürünleri fleker ve proteinin s t lmas yla oluflur. Bu çok kompleks bir reaksiyondur ve bu reaksiyonun sonucunda çok hofl lezzetler elde edilir; mesela ekmek, kurabiye, patlam fl m s r ve k zarm fl ette oldu u gibi lezzetler. Sakaroz eritildi i zaman ( C de erir), renk reaksiyonundan baflka, tipik karamelizasyon tad n oluflturan diasetil meydan gelmektedir. Karamelize olmufl sakaroz su ile kar flt r ld zaman meydana gelen renk, tipik olup, baz g dalar n tabii rengini vermektedir (Likör, pastalar, çeflitli flekerlemeler). Karbonhidrat Tatl l k Derecesi Karbonhidrat Tatl l k Derecesi Fruktoz 173 Sorbitol 54 nvert fieker 130 Maltoz 32 Sakaroz 100 Laktoz 16 Glikoz 74 Niflasta, Selüloz 0 Fermantasyon; karbonhidratlar n, mayalar, bakteriler ve küf mantarlar enzimlerince parçalanmas d r. Proteinler, hücrede en fazla bulunan organik bileflikler olup, ökaryotik hücrede hücre SORU kuru a rl n n %50 den fazlas n oluflturmaktad r. 4 Fermantasyon: Karbonhidratlar n, mayalar, bakteriler ve küf mantarlar enzimlerince parçalanmas d r. Oksijenli flartlarda olur ise aerob, oksijensiz flartlarda olur ise anaerob fermantasyon ad verilmektedir. Her mikroorganizma tüm karbonhidratlara etki edip fermantasyona u ratamaz. Etkiledikleri karbonhidratlar farkl olabilmektedir. Jelleflme: Polisakkaritler bünyelerine su alarak kesilebilecek sertlikte jel oluflturma özelli indedir. Bu olaya jelleflme denir. Jelleflen polisakkaritlerden en önemlileri agar-agar ve pektindir. Ayr ca Arap zamk, niflasta, tragant, alginatlar da jelleflme özelli ine sahiptirler. Bu polisakkaritler, ester gruplar içerirler. Bu ester gruplar, jelleflmede temel yap lard r. Jelleflmede; Jelleflen madde cinsi, S cakl k, ph, Ortamda bulunan di er maddeler (Metal yonlar ) fieker oran etkilidir. Karbonhidratlar n jelleflme özelliklerinden istifade edilerek karbonhidratlar çeflitli g da maddelerinin yap m nda kullan lmaktad r. Tatl l k de eri SIRA en S ZDE yüksek fleker (monosakkarit) hangisidir? PROTE NLER Proteinler, hücrede en fazla bulunan organik bileflikler olup, ökaryotik hücrede hücre kuru a rl n n %50 den fazlas n oluflturmaktad r. Proteinler hücrenin hemen hemen SORU her k sm nda bulunur ve geliflmifl hayvanlarda canl maddeye miktar bak m ndan en kuvvetli ifltirak eden yap tafllar d r. Karaci er, ya s z çizgili kas ve böbrek dokular n n kuru a rl n n %70-80 i proteindir. Memelilerin çizgili ve çizgisiz kaslar genel olarak %18-20, kan plazmas % , beyin yaklafl k %8, yu- murta sar s takriben %15, yumurta ak %12, inek sütü ortalam %3.3 ve çeflitli peynirler %14-45 SIRA aras nda S ZDE protein içerirler. Bitlilerin, sap, yaprak, kök ve yumrular n- AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ

15 1. Ünite - G dalar n Kimyasal Bileflimi 7 da proteinin az miktarda bulunmas na karfl n tohumlar nda protein miktar yüksektir. Örne in ortalama olarak; marulda %1.2, kuflkonmazda %1.8, lahanada %1.6, patateste %2, pancarda %1.6 protein bulunabilmektedir. Hububat ve baklagil tohumlar ve di er baz g dalar proteince zengindirler. Bu day, arpa, yulaf gibi baz tah llarda %10-15, kuru fasulyede %18-22, soya fasulyesinde %37-39, yer f st nda %25-27 ve bademde %21-22 dolay nda protein bulunmaktad r. Genelde elma, çilek, turunçgil meyveleri, fleftali, erik, armut gibi meyveler ve taze sebzeler proteince fakirdirler ve genel olarak % aras nda protein içerdikleri bildirilmektedir. Proteinler, karbonhidratlar ve ya lar gibi hidrolitik yolla parçalanabilirler. Ancak, proteinler organizmada ve hücrede etkin bir flekilde enzimatik yolla parçalanabilmektedir. Laboratuarlarda, s l ifllem ile baz proteinler asit hidrolizi ile de parçalanabilmektedir. Skleroprotein ihtiva eden k k rdak ve kemiklerden jelatinin eldesi bu yolla yap lmaktad r. Proteinler, çeflitli çözücüler ile çözünebilmektedir. Farkl molekül yap lar ndan dolay proteinler, suya karfl hiçbir ortak reaksiyon göstermezler. Bu farkl l ktan belirli proteinlerin ayr lmas ve ekstraksiyonunda yararlan lmaktad r. Bir k s m proteinler, suda iyi bir flekilde çözündükleri halde, di er baz lar suda çözünmezler. Kolloidal bir protein çözeltisinde, çözünen protein molekülleri su molekülleri taraf ndan kuflat l r. Hidratasyon olarak ifade edilen bu olay, kat lan moleküllerin elektrostatik çekim kuvvetleri ile meydana gelir. Su molekülünün dipol karakterinden dolay protein molekülleri ile su molekülleri aras nda bir çekim, kümeleflme oluflur ve hidratasyon gerçekleflir. Protein molekülleri özellikleri nedeni ile su içerisinde çözünmeyen di er bileflenleri de ba lay p su içerisinde tutarlar. Böylece bu di er bileflenlerde su içerisinde bir süspansiyon oluflturabilirler. Bu maddeler protein molekülleri taraf ndan absorbe edilir ve proteinlerin hareketi ile tafl nabilir. Bu olay, kanda g da maddeleri tafl n m n n fizyolojik esas n teflkil etmektedir. Proteinlerin su ba lama kabiliyeti, özellikle et ve tah l teknolojisinde büyük öneme sahiptir. Proteinler kaç de iflik yolla parçalan rlar? Pek çok proteinin temel yap s birbirine benzer durumdad r. Proteinler kimyasal bileflim olarak %50-55 C, %6-8 H, %20-23 O, %15-18 N ve %0-4 S ihtiva eder. Çok özel tip olan baz proteinlerin yap s na P, Fe, Cu, Mg gibi elementlerde girmifltir. SORU Proteinler hücre ve canl organizman n organizasyonunda hayati öneme sahip çeflitli fonksiyonlar üstlenmifltir. Bu de iflik fonksiyonlar yapabilmek için de- iflik biyokimyasal özelliklerde proteinler oluflmufltur. Fonksiyonlar na göre proteinler genelde 9 farkl grupta toplanmaktad r. Bunlardan baz lar na ait örnekleri, canl organizmalarda bulundu u yerler ve çok k sa fonksiyonlar ile Çizelge 1.2 de verilmifltir. 5 Proteinler kimyasal bileflim olarak %50-55 C, %6-8 H, %20-23 O, %15-18 N ve %0-4 S ihtiva eder. SORU Proteinlerin Molekül Büyüklü ü ve Bileflimlerine Göre S n fland r lmas Proteinler, molekül a rl klar 5000 den 1 milyonun üzerine kadar de iflebilen kompleks moleküllerdir. Örne in çeflitli enzimlerin molekül a rl klar den a kadar de iflir. Protein moleküllerinin üst s n r molekül a rl, bizim herhangi bir protein molekülünü tan mlamam za ve kesin s n r n kabul etmemize ba l d r. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ Proteinler, molekül a rl klar 5000 den 1 milyonun üzerine kadar de iflebilen kompleks moleküllerdir. NTERNET NTERNET

16 8 G da Bilimi ve Teknolojisi Çizelge 1.2 Biyolojik Fonksiyonlar na Göre Baz Proteinler Protein Tip ve Örnek Besin ve Depo Proteinleri Ovalbumin Kazein Gliadin Zein Ferritin Transport (Tafl y c ) Proteinler Hemoglobin Hemocyanin Myoglobin Serum albumini β1 - Lipoproteini Ceruloplasmin Hormonal Proteinler Insulin Adrenokortikotropik Hormon Büyüme Hormonu Yap sal Proteinler Viral-Tabaka Proteini Glikoproteinler α-keratin Fibroin Kollagen Elastin Mukoproteinler Bulundu u Yer veya Fonksiyonu Yumurta ak proteini Süt proteini Bu day tohum proteini M s r tanesi proteini Dalakta demir depolama proteini Omurgal lar n kan nda O2 tafl y c protein Omurgas zlar n kan nda O2 tafl y c protein Omurgal lar kaslar nda O2 tafl y c protein Kanda ya asitlerinin tafl y c proteini Kanda ya tafl y c proteinler Kanda bak r tafl y c protein Glukoz metabolizmas n regüle eder Kortikosteroid sentezini ayarlar Kemiklerin büyümesini sitimüle eder Nükleik asitlerin etraf n sarar ve korur Hücre çeperi ve duvar proteinler Deri, t rnak, boynuz, k l, tüy proteini pek proteini, örümcek a lar Fibroz ba dokusu proteini, tendon, deri, ligament, kemik, k k rdak gibi ba dokular nda bulunur Elastik ba dokusunda örne in ligamentin yap s nda bulunur Eklem s v s n n (synovial) mukoz salg lar nda bulunur SORU 6 Proteinleri biyolojik fonksiyonlar na göre s n fland r n z. Proteinlerin en küçük yap birimi amino asittir. Amino asitler, önce kovalent ba larla birbirleriyle peptid ba lar oluflturarak polipeptid zincirlerini ve polipeptidlerin de iflik formasyonlar ile de proteinin bizzat kendisini oluflturmaktad r. Yap s bilinen SORU pek çok proteinin, bir polipeptid zinciri genelde 100 ile 300 amino asit biriminden oluflmakta ve molekül a rl klar da ile aras nda de- iflmektedir. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ

17 1. Ünite - G dalar n Kimyasal Bileflimi 9 Proteinler kimyasal olarak; Basit Proteinler, Kompleks (Konjuge) Proteinler olmak üzere iki esas s n fa ayr l rlar. Basit proteinler; hidrolizleri sonucu yaln z amino asit veren, baflka esas organik ve anorganik bileflenleri vermeyen, yani sadece amino asitlerden oluflmufl proteinlerdir. Tamamen parçalanmalar sonucu genel olarak %50 C, %7 H, %23 O, %16 N, %0-3 aras nda S verirler. Kompleks veya bileflik proteinler; hidrolizleri sonucu yaln z amino asitler de il, ayn zamanda di- er baz organik ve anorganik bileflenleri de verirler. Konjuge proteinlerin amino asit yap s nda olmayan bileflenlerine proteinin prostetik grubu denir. Proteinlerin en küçük yap birimi amino asitlerdir ve do ada yayg n olarak 20 adet aminoasit bulunur. Amino Asitler Proteinlerin yap birimlerinin, saf proteinlerin enzimatik veya kimyasal hidrolizleri sonucu aç a ç kan ve amino asit olarak adland r lan moleküller oldu u anlafl lm flt r. Herhangi bir protein, 6 N HCl in katalitik etkisi ile kapal bir vakum tüpünde 110 C de saat içersinde yap birimleri olan α-amino asitlere hidroliz olabilir ve bu hidrolizattan amino asitler hidroklorit tuzlar halinde izole edilip elde edilebilir. Proteinlerin bu asit hidrolizine tryptohan (Triptofan) (fiekil 1.2) hariç bütün di er amino asitler dayan kl d r ve bozulmadan elde olunabilirler. Asit hidrolizi s - ras nda bir indirgen mevcut ise, veya hidroliz 2 N NaOH ile kataliz edilir ise triptofan da k smen veya tamamen elde olunabilir. fiekil 1.2 H 3 N R 1 C H O C N R 2 C H O C N R 3 C H COOH + 2 H 2 O Asit hidrolizi ile triptofan eldesi H H 6 M HCI R 1 R 2 R 3 H 3 N C H COOH + H 3 N C H COOH + H 3 N C H COOH Bugün do ada 20 adet α-amino asidin varl saptanm flt r. Bunlar haricinde, baz çok özel proteinlerin yap s nda bulunan veya proteinlerin yap s na hiç girmeyen, ancak do ada do al olarak bulunan veya baz reaksiyonlar n ara ürünü olarak ortaya ç kan 150 civar nda amino asit veya amino asit benzeri bileflikte bulunmaktad r. Dünyada ilk defa 1820 y l nda H. Braconnot taraf ndan jelatinin hidrolizi ile glisin amino asidi elde edilmifltir. Yirmi standart amino asitten en son elde keflfedileni ise, fibrinin 1935 y l nda W. C. Rose taraf ndan hidroliz edilmesi ile elde edilen treonin amino asitidir.

18 10 G da Bilimi ve Teknolojisi fiekil 1.3 Aminoasitlerin Genel Görünümü H R COOH H R C a COOH NH 2 Küre ve Uzant Formülü NH 2 Fischer Projeksiyon Formülü Dünyada ilk defa 1820 y l nda H. Braconnot taraf ndan jelatinin hidrolizi ile glisin amino asidi elde edilmifltir. Lipitler insan ve hayvanlar n temel besinleri aras nda yer al r. Bir amino asidin küre veya uzant ve genel Fisccher projeksiyonunda görüldü- ü gibi R grubu bütün amino sitlerde de iflken kimyasal yap dad r ve böylelikle farkl amino asitlerin oluflumu gerçekleflir. Bu yap da R nin H ye eflit olmamas nedeni ile α-c atomu asitmetrik yap dad r. Böylelikle ayn kimyasal formüle sahip, fakat iki ayr özellikte iki kimyasal bileflik mevcut olabilmektedir. Bunlardan birisi Formül 1 de formülü görülen genel yap daki bileflik, di eri ise bunun antiomeri veya ayna aksi isomeri olan bilefliktir. Proteinlerin do al yap s nda yer alan amino asitler ayn konfigürasyonu gösterirler. D-gliseraldehit standart referans al nd nda, do al olarak bulunan amino asitler, bu bilefli in ayna görünümünü göstererek ters konfigürasyon yani L-konfigrasyonu sergilerler. Amino asitlerin üç boyutlu düzlem içerisinde as l olan küre ve uzant yap lar n belirttikten sonra, yaz mdaki kolayl k nedeni ile Fischer Projeksiyon formülü yaz l p kullan lm flt r. L P TLER Dünyadaki canl lar n temel organik bilefliklerinden biri de lipitlerdir. Lipitler insan ve hayvanlar n temel besinleri aras nda yer al r. Ya lar da birer lipittir. Ya lar kat veya s v olabilir. Lipitler de iflik flekilde tan mlanabilmektedir. Hayvansal ve bitkisel organizmalarca sentez edilebilen, Ya asidi esterleri ile ilgili olan, Suda de il fakat etil eter, petrol eteri, kloroform, s cak alkol, benzol, karbon tetra klorür, aseton vb. ya çözücü organik maddelerde çözünen do al organik maddelerdir. Kimyasal olarak ya asitleri denen bir de erlikli alifatik asitlerin bir alkolle oluflturduklar Ya lar, ya a benzeyen maddeler ve ya la birlikte bulunan maddeler (lipoidler) olarak tan mlanabilir. Lipitlerin kimyasal yap s ve ortak özellikleri afla da belirtilmifltir; Yap lar nda C, H, O elementleri bulunur. Ayr ca yap lar nda C, H, O elementlerinden baflka N, P vb. elementleri de bulunabilir. Kutuplu bir yap ya sahip olmad klar ndan suda çözünmezler ya da çok az çözünürler. Eter, kloroform, benzen, aseto gibi organik çözücülerde çözünebilirler yani hidrofobdurlar (suyu sevmeyen, suda çözünmeyen). Ya asitlerinin esterleridir veya ya asitlerinin esterleri hâline gelebilirler. Canl organizmalar taraf ndan kullan l rlar. Lipitlerde, yaflayan organizmada bulunma koflulu geçerli oldu undan mineral ya lar, uçucu ya lar lipit s n f na sokulmazlar.

19 1. Ünite - G dalar n Kimyasal Bileflimi 11 Lipitlerin kimyasal yap lar ve ortak özellikleri nelerdir? Lipitlerin S n fland r lmas Basit Lipitler Yaln zca C, H, O den meydana gelmifl, ya asitlerinin esterleri SORU olan lipitlerdir. Basit lipitler; Ya lar, Mumlar, Renk mumlar, Sterol esterleri, Triterpenik alkol esterleridir. Bileflik (Konjuge) Lipitler Yap lar nda C, H, O dan baflka N, P, S bulunduran lipitlerin; karbonhidrat, fosforik asit, protein gibi moleküllerle birlikte oluflturduklar bilefliklerdir. Metabolizma aç - s ndan önemlidir. Bileflik (konjuge) lipitler; Fosfor ve azot içeren lipitler (Gliserofosfatitler), Lesitin, Sefalin, Asetal fosfatitler (Sfingomiyelinler), fieker içeren lipitler (Serebroglizozitler, Serebrogalaktozitler, Gangliyozitler, Sülfatitler, nositfosfatitler, Bakteri Fosfatitleri (sakkarolipitler), Protein içeren lipitler (lipoproteinler)) SORU AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ 7 Lipit Benzeri Maddeler Bu grupta ya asitleri, hidrokarbonlar, ya da eriyen renk maddeleri, ya da eriyen vitaminler, pro ve antioksidanlar, yüksek alkoller ve tat koku maddeleri yer almaktad r. Mumlar NTERNET Yüksek moleküllü ya asitlerinin, yüksek moleküllü doymufl mono alkoller (tek - OH grubu içeren alkol) ile yapt klar esterlerdir. Mumlar n yap lar nda; ya asidi olarak serotin asit (CH3-(CH2)24-COOH) ve alkol olarak 16 C lu setil. 18 C lu oktandesil veya 20 C lu seril alkol bulunur. Ya lardaki gibi do al mumlarda da çift karbon say l ya asitleri bulunur ve simetrik yap dad r. Örne in balmumu, myrisil alkolün (C 30) palmitik asit (C 16) esteridir. Balina ya ndan elde edilen ispermeçet mumu ise setil alkolün palmitik asit esteridir. Mumlar; Suda erimez, organik çözücülerde erirler. Ya lar gibi kolay hidrolize olmaz ve sabunlaflmazlar. Lipaz enzimleri mumlar çok yavafl hidrolize edebildi inden mumlar n besleme de eri fazla de ildir. Mumlar biyolojik yönden önemlidir. Bitki ve hayvan vücutlar n örten mum tabakalar su kayb n önler. Mumlar meyvelerin kurutulmas s ras nda suyun buharlaflmas n engelleyip kurumay güçlefltirdiklerinden k rm z erik gibi üzerinde mum tabakas bulunan meyveler kurutma öncesi NaOH, KOH, Na 2 CO 3 vb. alkali çözeltilerine bat r l r. Alkali uygulamas kurumay engelleyen mum tabakas n ortadan kald rarak veya incelterek kuruma h z n art r r. Mumlar endüstride merhem ve kozmetik üretiminde kullan l r. Sindirilmeleri zor oldu u, erime noktalar ya lardaki di er bilefliklere göre çok yüksek oldu u ve ya n görünümünü bozduklar için ya lar n rafinasyonu s - ras nda ayr l r. Gerçek mumlar; karbonlu ya asitleri ile karbonlu düz zincirli yüksek alkollerin esterleridir. Di er mumlar; aromatik (halkal ) alkollerin ya asitleri ile oluflturduklar esterlerdir. Kolesterol, A ve D vitaminleri esterleri bu gruba girer. Konjuge lipitler, yap lar nda C, H, O dan baflka N, P, S bulunduran lipitlerin; karbonhidrat, fosforik asit, protein gibi moleküllerle birlikte oluflturduklar bilefliklerdir. NTERNET Ya lardaki gibi do al mumlarda da çift karbon say l ya asitleri bulunur ve simetrik yap dad r. Mumlar n genel özellikleri hakk nda bilgi veriniz. 8 SORU SORU

20 12 G da Bilimi ve Teknolojisi V TAM NLER Vitaminler; hücresel metabolik reaksiyonlar için çok az miktarlar yeterli olan ve yiyecekler içerisinde do al olarak bulunan, eksikliklerinde baz sorunlara neden olan organik bilefliklerdir. nsan vücudu taraf ndan ya hiç yap lamamakta ya da yeterli miktarda yap lamad klar için besinlerle d flar dan sa lanmaktad r. Kendi isimleri olmas na karfl n daha kolay anlafl lmalar için alfabenin harfleri ile an l rlar. Vitaminlerin S n fland r lmas Genelde vitaminler çözünme özelliklerine göre ya da ve suda çözünen olarak iki gruba ayr l r. Suda çözünen vitaminler: C ve B grubu vitaminleridir. Toksik özellikleri olmay p idrar yolu ile at l rlar. Vücutta depolanmalar az oldu u için gereksinim fazlad r. Ya da çözünen vitaminler: A, D, E, K vitaminleri toksik olabilirler ve depolanabilirler. Baz dokular n bu vitaminlere kesin ihtiyaçlar vard r. Sa l kl bir birey dört besin grubundan ( süt ve süt türevi, et ve et türevi, unlu g da, sebze ve meyve ) ve biraz da ya içeren yiyeceklerden yiyerek ihtiyaçlar n karfl layabilir. C vitamini d fl ortam koflullar nda ve piflirme esnas nda, di er maddelerle etkileflerek kolayl kla parçalan r. Suda Çözünen Vitaminler Baz vitaminler suda çözünürler. Bunlar; C vitamini, B1 vitamini (tiyamin), B2 vitamini (riboflavin), B3 vitamini (niasin), B5 vitamini (pantotenik asit), B6 vitamini (piridoksin), B11 vitamini (folik asit) B12 vitamini (sianokobalamin) dir. C Vitamini (Askorbik Asit): C Vitamini askorbik asit denilen maddedir. Üzerinde çok durulan, günümüzde en çok bilinen vitamindir. Bitkiler ve birçok hayvan bu vitamini kendileri üretebilmektedir. Kimyasal yap s aslen bir tür flekerdir. D fl ortam koflullar nda ve piflirme esnas nda, di er maddelerle etkileflerek kolayl kla bozulabilir. Besinlerle al nan vitamin 2 saat içersinde kullan l r ve 4 saat sonunda kandan uzaklafl r. B1 Vitamini (Tiyamin): lk keflfedilen B vitaminidir. Vücutta karaci er, kalp ve böbreklerde çok az depoland için günlük olarak al nmas gereklidir. Vitamin B1 ya da Tiyamin, di er B grubu vitaminlerle birlikte vücudun, özellikle beynin, enerji üretiminde gerekli bir vitamindir. B2 Vitamini (Riboflavin): B2 vitamini riboflavin denilen maddedir. Dayan ks z olup s, günefl fl, alkol, kafein,östrojen ile etkisizleflir. Vücutta karaci- erde ve böbreklerde çok az miktarda bulunmaktabunun d fl nda depolanamad için günlük olarak karfl lanmas gerekmektedir. Ba rsaklarda bakteriler taraf ndan bir miktar üretilebilmektedir. Bu nedenle yetersiz al mlara karfl n baz kimselerde eksiklik belirtileri oluflmayabilir. Vücuttaki enzim olaylar na kat l r. Stres gibi durumlarda gereksinimi artmaktad r. B3 Vitamini (Niasin): Niasin, nikotinik asit, nikotinamin gibi isimleri de vard r. PP vitamini de denilir. Eskiden sadece bu adlarla an l rken art k B3 denilmektedir. Kimyasal olarak nikotin ile yak nl varsa da etkilerinin benzerli i yoktur. Is ya ve fl a karfl dayan kl d r. Vitaminler içersinde en dayan kl s d r denebilir. nsan vücudu bunu triptofan isimli amino asitten üretebilir. Ayr ca karaci erde az miktarda depolanabilir. B5 Vitamini (Pantotenik Asit): Pantoteneik asit ad yla da bilinir. Do ada çok yayg n olarak her canl hücrede bulunur. Vücutta depolanmaz, suda eridi i için kolayl kla at l r. Günlük olarak al nmal d r. Nemli s ca a, oksidayon ve

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ KARBOHİDRATLAR Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Karbohidratlar (CHO) şeker, nişasta, glikojen ve selüloz olarak canlılar aleminde en geniş yeri kaplayan makromoleküllerdir. İnsanlar, hayvanlar ve mikroorganizmalar

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016 Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Besinde Lipitler Suda çözünmezler

Detaylı

Canlılarda bulunan en önemli organik bileşikler;

Canlılarda bulunan en önemli organik bileşikler; Canlılardaki Organik Bileşikler Yapılarındaki temel element C, daha sonra ise H ve O dir. Bunların dışında birçok organik bileşikte N, P, S gibi elementler de bulunur. Genellikle çok sayıda atom içeren

Detaylı

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER 7. 1. N TRO VE AM NO B LEfi KLER a. Nitrobenzen ve Nitrotolüen b. Anilin 7.2. AROMAT K OKS JENL B LEfi KLER a. Benzil Alkol b. Benzaldehit c. Tereftalik Asit ve Polyester

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 )

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 ) AZOT (N) Azot tüm yaşayan canlıların temel yapı taşıdır. Bitki gen, enzim ve klorofilinin temel bileşenidir. Proteinin yapısının %16 sı azottur. Toprağı oluşturan materyalde azot bulunmadığı için, ayrıca

Detaylı

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 KONU İLGİ Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Besleme TERCÜME VE DERLEME Ürün Müdürü Esra ÇINAR

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 2. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

HUBUBAT TEKNOLOJİSİ 26.02.2013. Buğday danesinin kimyasal yapısı: Buğday danesinde bulunan su miktarı,

HUBUBAT TEKNOLOJİSİ 26.02.2013. Buğday danesinin kimyasal yapısı: Buğday danesinde bulunan su miktarı, HUBUBAT TEKNOLOJİSİ Buğday danesinin kimyasal yapısı: 1. Karbonhidratlar (Mono, oligo ve polisakkaritler) 2. Kompleks karbonhidratlar (Pentozanlar, Hemiselüloz, Selüloz) 3. Azotlu maddeler (Proteinler

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Süt Nedir? SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Gıda Mühendisi Tülay DURAN Türk standartları çiğ süt standardına göre: Süt; inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat ve kıvamda

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. Gıda Teknolojisinin Tarihçesi, Tanımı, Yöntemleri

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. Gıda Teknolojisinin Tarihçesi, Tanımı, Yöntemleri İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm Gıda Teknolojisinin Tarihçesi, Tanımı, Yöntemleri Gıda Teknolojisinin Tanımı... 6 İşlenmiş Besin Satın Alırken Dikkat Edilecek Hususlar... 6 Gıdaların Geometrik Özellikleri...

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

GIDALARIN MUHAFAZASINDA SOĞUK UYGULAMASI

GIDALARIN MUHAFAZASINDA SOĞUK UYGULAMASI GIDALARIN MUHAFAZASINDA SOĞUK UYGULAMASI Soğukta muhafazanın dayandığı genel ilke, düşük sıcaklıklarda mikroorganizma faaliyetinin, kimyasal ve biyokimyasal reaksiyon hızlarının yavaşlamasıdır. Soğuk uygulaması

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

GIDALARDA ASKORBİK ASİT TAYİNİ

GIDALARDA ASKORBİK ASİT TAYİNİ 1 GIDALARDA ASKORBİK ASİT TAYİNİ Genel Bilgi Vitaminler bilinen besin değerlerinden ayrı yapıda, normal büyüme ve yaşamın sürdürülebilmesi için önemli organik maddelerdir. Vitaminlerden herhangi biri vücuda

Detaylı

METABOL ZMA. Metabolizmanın amacı nedir?

METABOL ZMA. Metabolizmanın amacı nedir? METABOL ZMA Canlıda olu an ve devam eden fiziksel ve kimyasal olayların tümüne birden metabolizma adı verilmektedir Ara metabolizma, katabolizma ve anabolizma olmak üzere iki faz içerir; bu iki faz arasındaki

Detaylı

Gıda sanayi, Gıda maddelerinin bileşimi ve özellikleri

Gıda sanayi, Gıda maddelerinin bileşimi ve özellikleri Gıda sanayi, Gıda maddelerinin bileşimi ve özellikleri Gıda sanayi, Gıda maddelerinin bileşimi ve özellikleri GIDA SANAYİ Tarımsal hammaddeye; değişik hazırlama, işleme, muhafaza, ambalajlama teknikleri

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 FEN BİLİMLERİ Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAYISI : 20 SINAV

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ĐÇERĐK. Vitamin B6 Formları. LOGO www.themegallery.com. Tarihsel Bakış. Yapısal Formüller. 4 Piridoksin Piridoksal Piridoksamin Piridoksal-fosfat

ĐÇERĐK. Vitamin B6 Formları. LOGO www.themegallery.com. Tarihsel Bakış. Yapısal Formüller. 4 Piridoksin Piridoksal Piridoksamin Piridoksal-fosfat LOGO ĐÇERĐK Tarihsel Bakış B6 Vitamininin Genel Özellikleri Kimyasal Ve Biyolojik Fonksiyonları Biyokimyasal Fonksiyonları YRD. DOÇ. DR. BEKİR ÇÖL SUNAN: DUYGU BAHÇE Emilim, Transport ve Metabolizma İmmün

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. HİJYEN ve SANİTASYON. (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK)

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. HİJYEN ve SANİTASYON. (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK) İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK) Hijyen ve Sanitasyon... 1 İdeal Bir Dezenfektanın Özellikleri... 5 Dezenfektan Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar...

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. EVDE KİMYA SABUN Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. CH 3(CH 2) 16 COONa: Sodyum stearat (Beyaz Sabun) CH 3(CH 2) 16 COOK:

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

Karbohidratlar. Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu

Karbohidratlar. Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Karbohidratlar Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar Karbonhidratlar q Doğada en bol bulunan organik moleküllerdir.

Detaylı

Karbohidratlar 02.04.2012. Karbonhidratlar. Sınıflandırılması q. Sınıflandırılması. q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar

Karbohidratlar 02.04.2012. Karbonhidratlar. Sınıflandırılması q. Sınıflandırılması. q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar Karbohidratlar Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Karbonhidratlar q Doğada en bol bulunan organik moleküllerdir.

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý LYS BÝYOLOJÝ Soru Çözüm Dersi Kitapçığı 1 (MF) Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý Bu yayýnýn her hakký saklýdýr. Tüm haklarý bry Birey

Detaylı

ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ

ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ Yaşar Karaca 1 ve Z. Guzel-Seydim 2 1 Tarım Kredi Kooperatifi, Beyşehir 2 Gıda Mühendisliği Bölümü, Suleyman Demirel Universitesi, Isparta 2 Süt Bütün memeli hayvanların

Detaylı

BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ

BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ Bir fabrikanın çalışması ve üretimi için nasıl işçilere ve makinalara ihtiyaç varsa canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için de enerjiye ihtiyaçları vardır. Enerji, bir

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42)

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) 12 Ağustos 2008 SALI Resmî Gazete Sayı : 26965 Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; siyah çayın tekniğine

Detaylı

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Silver Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 1000 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 50 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.65 mg 150 B2 Vitamini 2.1 mg 150 Niasinamid 24

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır.

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. FİTİK ASİT İN BESLENMEDEKİ ÖNEMİ FİTİK ASİT NEDİR? Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. Birçok

Detaylı

Besin Değerleri Tablosu ve İçerik Bilgisi

Besin Değerleri Tablosu ve İçerik Bilgisi Besin Değerleri Tablosu ve İçerik Bilgisi ALERJEN UYARISI Ürünlerimiz gluten, süt, yumurta, fındık gibi sert kabuklu meyveler, soya ve susam içerebilir. Detaylı bilgi için, ürün içerik bilgilerini incelemenizi

Detaylı

Öğretimde Planlama ve Değerlendirme

Öğretimde Planlama ve Değerlendirme Öğretimde Planlama ve Değerlendirme Erkan TURGUT 20239777 Ders sorumlusu: prof. Dr. Đnci MORGĐL BEYTEPE 2007 Riboflavin (B-2 vitamini) i Atma Tadını Çıkar! Konu seçimi Metabolik olayların düzenli bir şekilde

Detaylı

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/26.15-21 Şerzan ASLAN 1

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7 İÇİNDEKİLER 1 Projenin Amacı... 1 2 Giriş... 1 3 Yöntem... 1 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6 5 Kaynakça... 7 FARKLI ORTAMLARDA HANGİ RENK IŞIĞIN DAHA FAZLA SOĞURULDUĞUNUN ARAŞTIRILMASI Projenin Amacı : Atmosfer

Detaylı

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sağlığın yaşam boyu korunması için yeterli ve dengeli beslenmede süt ve süt ürünleri tüketimi büyük öneme sahiptir. Besin öğesi içeriği açısından dengeli olan süt ve süt

Detaylı

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER 4DOZAJLAMA ÜN TELER DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon Önleyici ler Kireç tafl ve korozyon önleyici ürünler, teknik kullan mda kristal formda polifosfat

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

1. KİMYASAL ANALİZLER

1. KİMYASAL ANALİZLER 1. KİMYASAL ANALİZLER HPLC VE LC-MS/MS CİHAZLARI İLE YAPILAN ANALİZLER SORBAT TAYİNİ BENZOAT TAYİNİ KAFEİN TAYİNİ HMF TAYİNİ SUDAN TÜREVLERİ TAYİNİ VANİLİN TAYİNİ GLUKOZ, FRUKTOZ VE SUKROZ TAYİNİ SAPONİN

Detaylı

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Karbonlu çeliklerden normal olarak sağlanamayan kendine has özellikleri sağlayabilmek amacıyla, bir veya birden fazla alaşım elementi ilave etmek suretiyle

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

Vitaminlerin Sınıflandırılması. Vitaminler. Suda Çözünen Vitaminler. Yağda Çözünen Vitaminler. C ve B vitaminleri. A,D,K,E vitaminleri

Vitaminlerin Sınıflandırılması. Vitaminler. Suda Çözünen Vitaminler. Yağda Çözünen Vitaminler. C ve B vitaminleri. A,D,K,E vitaminleri VİTAMİNLER Vitaminler, normal büyüme ve yaşamın sürdürülebilmesi için gıdalarla dışardan alınması zorunlu olan bileşiklerdir. Her vitaminin vücutta belirli ve kendine özgü bir işlevi olduğundan, yiyeceklerle

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ?

BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ? BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ? Prof. Dr. AZİZ EKŞİ Ankara Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü 57. MİLLİ PEDİATRİ KONGRESİ, 01 KASIM 2013, ANTALYA Beslenme ve Gıda yaşamak için

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME Diyetiniz günlük enerji

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

SAĞLIĞIMIZ VE BESİNLERİMİZE KİMYASAL BAKIŞ

SAĞLIĞIMIZ VE BESİNLERİMİZE KİMYASAL BAKIŞ Besin ve Beslenme SAĞLIĞIMIZ VE BESİNLERİMİZE KİMYASAL BAKIŞ Besin, canlılarda büyüme için gerekli olan maddelerdir. Besinler, canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürmesi için gerekli olan kimyasal enerjiyi

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z.

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z. Ad : Soyad : S n f : 4. SINIF Nu. : Maddeyi Tan yal m TEST 74 Uygulamal Etkinlik 1. Afla da maddelerin kat, s v ve gaz hâlleri ile ilgili baz resimler verilmifltir. Maddenin bu hâllerinin özelliklerini

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER ÜN TE II ESTERLER 2. 1. ESTERLEfiME LAYI, GENEL YAPILARI, ADLANDIRILMALARI 2. 2. ESTERLER N TA B AT TA BULUNUfiLARI, GENEL ELDE ED LME Y L L A R I VE ÖZELL KLER 2. 3. YA LAR, H DRJENLENME LAYI VE MARGAR

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

İçindekiler. Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ

İçindekiler. Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ 1.1. Yiyecek-İçecek Endüstrisinin Önemi ve Gelişimi... 1 1.2. Yiyecek - İçecek İşletmelerinin Sınıflandırılması... 3 1.2.1. Kar Amaçlı (Ticari Amaçlı) İşletmeler...

Detaylı