PARENTERAL BESLENMEDE KULLANILAN YAĞ SOLÜSYONLARININ KALP KORUYUCU ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PARENTERAL BESLENMEDE KULLANILAN YAĞ SOLÜSYONLARININ KALP KORUYUCU ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI"

Transkript

1 T.C.Sağlık Bakanlığı Siyami Ersek Göğüs, Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Kliniği Klinik Şefi: Prof.Dr.Zuhal AYKAÇ PARENTERAL BESLENMEDE KULLANILAN YAĞ SOLÜSYONLARININ KALP KORUYUCU ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI UZMANLIK TEZİ Dr.Nesrin KAYİŞOĞLU İstanbul-2009

2 ÖNSÖZ Hastane başhekimimiz Sayın Prof.Dr. İbrahim YEKELER ve şahsında diğer eski başhekimlerimize, Uzmanlık eğitimim sırasında bilgi ve birikimlerinden yararlandığım, yetişmemde büyük emeği olan, her zaman sevgi ve saygıyla hatırlayacağım klinik şefim Sayın Prof.Dr. Zuhal AYKAÇ a ve klinik şefi Sayın Uz.DR. Sevim CANİK e, Şef yardımcılarımız Uz.Dr. Nihan YAPICI ve ihtiyacım olan yardımı esirgemeyen Uz.Dr. Türkan ÇORUH a, Tez çalışmamın her aşamasında, yardım ve destelerini hep arkamda hissettiğim tez danışmanım Uz.Dr.Filiz İZGİ ye, Yıllardır iyi ve kötü anılarımı paylaştığım Anesteziyoloji ve Reanimasyon Kliniği ndeki tüm başasistan, uzman ve asistan arkadaşlarıma, Dört yıl boyunca saygı ve sevgi çerçevesi içinde çalıştığımız göğüs cerrahisi, kalp ve damar cerrahisi, kardiyoloji kliniklerimizdeki şef, şef yardımcısı, başasistan, uzman ve asistan arkadaşlarıma, Laboratuvar çalışmalarında destek veren, hastanemiz Biyokimya uzmanı Uz.Dr.Müjgan Mihmanlı ve diğer biyokimya uzmanlarına, güleryüzlü laboratuar teknisyeni Pınar Başok ve bütün biyokimya laboratuarı çalışanlarına, Birlikte çalıştığımız tüm anestezi teknisyenleri ve personeline, yoğun bakım hemşire ve personellerine, perfüzyonist arkadaşlarımıza ve kan gazı çalışanlarına, İstatistik çalışmalarım sırasında yardımlarını esirgemeyen ağabeyim Prof.Dr. Birol KAYİŞOĞLU ya ve Yard. Doç. Dr. Yahya Tuncay TUNA ya, Şu an olduğu yerde benimle gurur duyduğuna inandığım, sevgi, özveri ve sabır kavramlarıyla özdeşleşmiş, özlemle andığım rahmetli anneme, Yaşamım boyunca aldığım tüm kararlarda yanımda olan ve beni desteleyen sevgili babama ve kardeşlerime, Varlıklarıyla beni her zaman mutluluğa boğan, yaşamımın en zor ama en güzel armağanları olan, bu zorlu yolda bana sabır ve sevgiyle eşlik eden yol arkadaşlarım, kızım Ezgi ve oğlum Ozan a, İçtenlik ve minnetle teşekkür ederim Sevgi ve saygılarımla. Dr.Nesrin KAYİŞOĞLU.

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No Simge ve Kısaltmalar. 1 Tablo listesi.. 3 Şekil listesi 4 1.Giriş. 5 2.Genel Bilgiler Strese Karşı Fizyolojik Yanıt Strese Karşı Metabolik Yanıt: Enerji Metabolizması Makronutrientlerin Yoğun Bakımda Kullanımı Genel Uygulama Talimatları ve Yönetim Beslenme Desteği Sağlayan Formüllerin Kompozisyonu Enteral Beslenme Parenteral Beslenme Beslenmenin Monitorizasyonu Yağlar 35 3.Yöntem ve Gereçler 39 4.Bulgular 44 5.Tartışma 52 6.Sonuç 59 7.Özet 61 Kaynaklar. 63

4 SİMGELER ve KISALTMALAR: ApoA1: Apolipoprotein A1 ApoB: Apolipoprotein B AA: Araşidonik asit BD: Beslenme desteği BET: Bazal Enerji Tüketimi BİS: Biyoelektrik İmpedans Spektroskopisi ÇOY: Çoklu organ yetmezliği DHA: Docosahexaenoic asit EPA: Eicosapentaenoik asit FFA: Serbest Yağ Asitleri GİS: Gastrointestinal sistem HDL: Yüksek dansiteli lipoprotein İET: İstirahat enerji tüketimi İGF-1: İnsülin Bağlayıcı Protein-1 KAH: Koroner arter hastalığı KBİ: Kreatinin Boy İndeksi KİS: Kateter ilişkili sepsis LCT: Uzun zincirli yağ asidi LDL: Düşük dansiteli lipoprotein LTB4: Lökotrien B4 MCT: Orta zincirli yağ asidi MUFA: Tekli doymamış yağ asidi PB: Parenteral beslenme PUFA: Çoklu doymamış yağ asidi RBP: Retinol Bağlayıcı Protein SİYS: Sistemik İnflamatuar Yanıt Sendromu 1

5 STAOK: Serum total antioksidan kapasite SVK: Santral venöz kanülasyon TBARS: Thiobarbiturik Asit Reaktive Substans TC: Total kolesterol TDBK: Total demir bağlama kapasitesi TG: Trigliserid TNF: Tümör nekrozis faktör TP: Total protein TPB: Total parenteral beslenme TRF: Transferrin TTR: Transtyretin(Prealbümin) TXA2: Tromboksan A2 TXB2: Tromboksan B2 VKİ: Vücut kitle indeksi VLDL: Çok düşük dansiteli lipoprotein YBÜ: Yoğun bakım ünitesi 3-MH: 3-Metilhistidin 2

6 TABLO LİSTESİ: Tablo 1: Enerji gereksiniminin direk ölçüm yöntemleri Tablo 2: Tahmini enerji gereksinimini belirlemeye yarayan formüller Tablo 3: Gastrointestinal yolakta açlığa karşı oluşan sorunlar Tablo 4:Skorlama sistemleri Tablo 5: Nitrojen dengesi hesaplanması Tablo 6:Enteral ve parenteral beslenme solusyonlarının farkları Tablo 7: SVK için kullanılan farklı anatomik bölgelerin avantaj ve sakıncaları Tablo 8: Beslenme desteği yapılan hastalarda laboratuar izlem protokolü Tablo 9:CLİNOLEİC %20 bileşimi Tablo 10:LİPOFUNDİN MCT/LCT bileşimi Tablo11: L ve C grubundaki hastaların demografik verileri Tablo12: L ve C gruplarının, PB den sonraki 0. ve 6.saatlerdeki serum total antioksidan kapasite değerlerinin karşılaştırılması Tablo13: L ve C gruplarının, PB den sonraki 0. ve 6.saatlerdeki LTB4 değerlerinin karşılaştırılması. Tablo14: L ve C gruplarının, PB den sonraki 0. ve 6.saatlerdeki TXB2 değerlerinin karşılaştırılması. Tablo15: Beslenme öncesi ve beslenme başladıktan bir hafta sonra hastaların total protein, albümin ve tranferrin değerlerinin karşılaştırılması. Tablo16: Beslenme öncesi ve beslenme başladıktan bir hafta sonra hastaların trigliserid (TG), total kolesterol (TC), HDL,LDL ve VLDL değerlerinin karşılaştırılması Tablo17: Beslenme öncesi ve beslenme başladıktan bir hafta sonra hastaların ApolipoproteinA1 ve ApolipoproteinB değerlerinin karşılaştırılması. 3

7 ŞEKİL LİSTESİ: Şekil 1: Grupların STAOK değerlerinin zamana göre değişimi Şekil 2: Grupların LTB4 değerlerinin zamana göre değişimi Şekil 3: Grupların TXB2 değerlerinin zamana göre değişimi Şekil4 : Grupların TP,Albümin ve TRF değerlerinin zamana göre değişimi Şekil 5: Grupların TG,TC,HDL,LDL vevldl değerlerinin zamana göre değişimi Şekil 6: Grupların ApoA1 ve ApoB değerlerinin zamana göre değişimi 4

8 1.GİRİŞ Dünya Sağlık Örgütü nün 2005 yılında yayınladığı Dünya Sağlık Raporu nda kuvvetle vurgulandığı gibi, yeterli beslenme en temel insanlık hakkıdır. İnsanlığın ve ulusların gelişmesi için de açlığın önlenmesi ve yeterli beslenmenin sağlanması temel önkoşuldur(1). Yoğun Bakım Ünitelerinde(YBÜ) olduğu gibi kendi kendine beslenemeyecek hastalara beslenme desteği sağlanması, medikal destek sağlanması kadar büyük önem taşımaktadır. Doğru ve zamanında uygulanan beslenme desteği(bd), immün sistemin kuvvetlenmesini sağlayarak kritik hastaların yaşam şansını arttırabilmektedir. Bu şekilde öneminin her geçen gün artması ve yoğun bakımla uğraşan hekimlerin bu bilince ulaşması ile konunun her yönüyle ilgili araştırmalar hızla artmaya başlamıştır(2). YBÜ de yatan hastaların primer hastalıkları aslında çok geniş bir yelpazede olmasına rağmen sistemik inflamatuvar yanıt sendromu (SİYS) geliştikten sonraki süreç benzerdir. Hastaneye yatan tüm hastaların %30 kadarı, tüm yoğun bakım(yb) hastalarının %50 si ve cerrahi YB hastalarının %80 den fazlası SİYS riski altındadır. Bu nedenle, YB hastasında primer nedeni tedavi etmeye yönelik çabaların yanısıra, SİYS u engeleyici veya geliştikten sonra modüle edici ve hatta tedavi edici yöntemlerin arasında BD nin yeri kesinlik kazanırken(2), daha çok besin ögelerinin immün sisteme etkileri araştırma konusu olmuş ve tartışılmaya başlanmıştır. Oral ve enteral beslenme ilk tercih edilen yöntem olmasına rağmen, bunun mümkün olmadığı durumlarda hasta için gerekli tüm besin maddelerinin damar yolu ile verilmesi gerekmektedir. Bizim hastanemizde de parenteral beslenme(pb) veya total parenteral beslenme(tpb) sıklıkla uygulanmakta ve değişik PB solusyonları kullanılmaktadır. Biz bu çalışmamızda, Kalp Damar Cerrahisi YBÜ de yatmakta olan, BD ne gereksinim duyulan hastalarda kullanılan farklı yağ solusyonlarını (zeytinyağı ve soya yağı) kalp koruyucu etkileri açısından araştırdık. Literatürde bu konuyla ilgili çalışmalarda, genellikle diyetle alınan lipidlerin kalp koruyucu etkilerinden bahsedilmektedir(3,4,5). Akdeniz diyetinin ve özellikle zeytinyağı tüketiminin, diğer birçok yararlı etkilerin( metabolik bozukluklar ve birçok kanser tipini engellemesi gibi) 5

9 yanısıra, koroner kalp hastalığı riskini azalttığı vurgulanmıştır. Akdeniz ülkelerinde yaşayan insanlar arasında, yüksek zeytinyağı tüketimi ile düşük koroner kalp hastalığı arasında ters bir ilişki olduğu kabul edilir ( 6). Soya, mısır, ayçiçeği yağı gibi bitkilerden köken alan ve son 30 yıldır birçok enteral ve parenteral formülasyonda kullanılan, uzun zincirli trigliseridlerdir(lct). LCT değerli bir enerji kaynağıdır. Günlük kalorinin soya ve ayçiçeği yağı olarak %5-7 si verilirse, esansiyel yağ asidi eksikliği önlenebilir. Ancak yüksek miktarlarda çoklu doymamış yağ asidi(pufa) ve %52-54 oranında linoleik asit içerirler(7). Bu yağların besin maddesi olarak tek başına kullanılmaları, potansiyel zararlı prostoglandinlerin artmasına neden olabilir. Soya fasülyesi kaynaklı emülsiyonların düzenli infüzyonu sonrasında plazma lipoproteinlerinde α-tokoferol düzeyinde düşme, buna bağlı olarak antioksidan kapasitede azalma ortaya çıkmaktadır. Orta zincirli trigliserid(mct) ve soya fasülyesi kökenli LCT nin 50/50 oranında karıştırılmasıyla, ya da zeytin ve soya yağının 80/20 oranında karıştırılmasıyla oluşturulmuş emülsiyonlarla hücre membranlarındaki yağ asidi paterni değişmemekte, bu emülsiyonların özellikle α- tokoferol ile zenginleştirildiği durumlarda peroksidatif hasar daha kolay engellenmektedir (8). Bu bilgilerin ışığında, hastalarımızda kullandığımız yağ solüsyonlarının da benzer etkilerini gözlemleyebileceğimizi varsayarak çalışmamızı planladık. 6

10 2.GENEL BİLGİLER Yoğun bakım hastalarında beslenme durumu hastanın iyileşmesinde anahtar rol oynar. YBÜ de yatan hastalarda kas yıkımının derecesi ve kilo kaybı, uzun yaşam süresi ile ters ilişkilidir(9). Kritik hastalıklar, enerji metabolizmasını ve substrat kullanımını da içine alan yoğun bir fizyolojik değişim süreci başlatırlar. Ağır travma, sepsis ve yanıklarda istirahat enerji tüketimi (İET) artar. Açlığa adaptasyon küntleşir ve ketozis baskılanır. Sayısız faktör kritik hastalıklarda İET ni etkilemektedir (hastalığın tipi ve şiddeti, organ yetmezlikleri ve destek tedaviler gibi). Kritik hastalarda enerji gereksinimini hassas olarak belirlemek zordur. İndirekt kalorimetre enerji gereksinimini hassas olarak belirler. Ancak klinik pratikte Harris Benedict ve Schofield denklemleri gibi basit hesaplama yöntemleri kullanılır. Uzayan hipokalorik beslenme komplikasyonlarla ilişkili olduğu için, hastaların enerji gereksiniminin doğru hesaplanması büyük önem taşır STRESE KARŞI FİZYOLOJİK YANIT Sepsis, travma ve yanıkta en fazla olmak üzere tüm kritik hastalarda yoğun bir fizyolojik değişim mevcuttur. Başta dolaşım, endokrin, metabolik ve immün sistemler olmak üzere tüm vücut sistemleri bu değişime dahil olur. Strese karşı geliştirilen bu fizyolojik yanıt, özellikle doku inflamasyonundan ve santral sinir sisteminden kaynaklanmaktadır ve cerrahi, travma ve kritik hastalıklar gibi çok çeşitli stres formlarına karşı organizmanın adaptasyonunda kilit rol oynamaktadır(10). Kortikoadrenal yetmezliği olanlarda minimal stresle bile başa çıkılamaması bu görüşü desteklemektedir. Doku hasarı, makrofaj ve endotel hücrelerini aktive eder. Bunlar da sitokinler, koagülasyon faktörleri, kininler ve diğer endojen maddeleri de içeren inflamatuar mediyatörlere ait kaskadı aktive eden bir inflamatuar yanıtı tetikler(11). İnflamatuar strese yeterli adaptasyonu gösterebilmek için hem pro-inflamatuar sitokinler (TNF-α, IL-1 ve IL-6) hem de anti-inflamatuar sitokinler ( IL-4 ve IL-10) salınır. Nöroendokrin yanıt, sempatoadrenal sistem, hipotalamo-hipofizer aks ve diğer endokrin bezlerin aktivasyonu ile karakterlidir(12). Bu yanıt adrenalin, noradrenalin, kortizol, vazopressin, büyüme hormonu ve glukagon gibi stres hormonlarının salınımına yol açar(13). 7

11 Sempato-adrenal sistem ile hipofizer-adrenal aks arasında bir sinerji mevcuttur.sempatik sistemin aktivasyonu kortikotropik aksın ve diğerlerinin paralel olarak uyarılmasına yol açar(12). Tüm yanıt göz önüne alındığında olayın dinamik bir süreç olduğu görülür. Strese karşı hızlı ve uzayan bir adaptasyon gelişir. Adrenerjik yanıt, büyüme hormonu ve vazopressin yanıtı saniyeler içinde başlar. Kortikotropik yanıtın başlaması ise birkaç saat gecikmelidir(14). Mental ve psikolojik stres, egzersiz, ağrı, hipovolemi, hipotermi, hipoglisemi, ciddi metabolik ve elektrolit bozuklukları, nöroendokrin yanıtı tetikleyen faktörlerdir ve hasarlanmanın tipi ve stresin şiddeti ile yakından ilişkilidir. Nöroendokrin yanıt, enerji metabolizmasında olduğu kadar dolaşımın devamı ve yaşamsal organların perfüzyonunun sağlanmasında kritik bir öneme sahiptir. Akut stres varlığında tiroid aksı baskılanır ve hasta ötirid sendromu na yol açar. Bu durum, uzayan stres ve kritik hastalık varlığında enerji metabolizmasını düşürür(15). 2.2.STRESE KARŞI METABOLİK YANIT: ENERJİ METABOLİZMASI Strese karşı metabolik yanıt çok yoğundur ve metabolizmanın tüm ana yolaklarını etkiler. Bu yanıtın tümü göz önüne alındığında, enerji metabolizmasının sağlanması için endojen substratların salınımında artma ile ilişkili bir metabolizma artışı ve organlararası substrat değişiminde artma ile karakterize olduğu görülür(16). İnsülin direnci plazma glukoz konsantrasyonunun, glukoneogenezin ve endojen glukoz üretiminin artmasına neden olur. Eşzamanlı olarak lipoliz sonucu yağ asitlerinin salınımı artar. Erken starvasyonda insülin seviyeleri düşer, glukagon seviyeleri artar ve bu da beynin kullanımı için glikojenin yıkımı ve glukoz serbestleşmesi ile sonuçlanır. Toplam glikojen depoları maksimum 24 saatlik enerji sağlayabilir. Bu nedenle alternatif enerji kaynakları serbestleştirilmeli ve kullanılmalıdır. En önemli kaynak trigliseridlerden serbest yağ asitleri(ffa) ve gliserol; glukoneogenez ile aminoasitler ve laktattan sentezlenen glukozdur. Düşük insülin seviyeleri yağ dokusunda hormona duyarlı lipazı aktive eder. Lipaz adipoz dokuda trigliseridleri, FFA ve gliserole yıkar. FFA kas ve karaciğer (KC)için enerji kaynağıdır(17). 8

12 Uzamış starvasyonda FFA seviyeleri yükselir ve KC de ketonlara dönüşür. Ketonlar, beyin ve diğer dokularda enerji kaynağı olarak kullanılır. Vücut enerji kaynağı olarak yağları kullanır ve böylece vücut proteinleri korunur(17). İstirahatteki sağlıklı kişilerde, bazal enerji tüketiminin(bet) ana belirleyicisi yağsız vücut kütlesidir(18). Yağsız vücut kütlesi özellikle iskelet kası ve iç organlar gibi metabolizma hızı en yüksek olan dokuları içerir. Normal yağsız vücut kütlesine sahip kişilerde, İET, 20 kcal/kg/gün veya 70 kg lık bir kişide 1400 kcal dir ENERJİ GEREKSİNİMİ Yoğun bakımda enerji tüketiminin klinik değerlendirmesi zordur ve karmaşık tekniklerin kullanılmasını gerektirir (Tablo 1). Sağlıklı kişilerde vücut ağırlığı, boy, cinsiyet ve yaşa göre hesaplanan çeşitli formüller ile İET hesaplanabilir (Tablo 2). Kalorimetrik metodlar Metod Prensip Kullanım koşulları Direkt kalorimetri Üretilen ısının belirlenmesi Kapalı ortam( Vücudun tamamı kapalı ortam içinde) İndirekt kalorimetri O₂ tüketimi, CO₂, azot atılımı Ventilasyon, FiO₂<0.6 Non-kalorimetrik metodlar İzotopik(çift işaretlenmiş su) İşaretlenmiş su ve oksijen arasındaki farktan hesaplanan CO₂ üretimi Fick metodu Kalp debisi, arteriyel ve mikst Pulmoner arter kateteri venöz oksijen içeriği farkı Fiziksel aktivite Pedometre, akselerometre YB hastaları için uygun değil Musküler aktivite Elekromiyografi YB da değerlendirilemez Tablo 1: Enerji gereksiniminin direk ölçüm yöntemleri 9

13 İsim Formül Haris-Benedict Erkek: (13.8 x ağırlık) + (5 x boy) (6.8 x yaş) Kadın: (9.6 x ağırlık) + (1.9 x boy) + (4.7 x yaş) Düzeltme faktörleri*: Postoperatif: Tahmini İET x 1.1 Multiğl kırıklar: Tahmini İET x Şiddetli infeksiyon: Tahmini İET x Yanık: Tahmini İET x Ateş: Tahmini İET x 1.1/ C (37 C üzerinde) Frankelfield (dakika ventilasyonu) (hemoglobin) (sepsis) Swinamer 945 (vücut yüzey alanı) 6.4(yaş) + 108(ısı) (solunum sayısı) +817 (dakika ventilasyonu) 4349 Fusco (yaş) + 32(boy-inç) + 11(ağırlık) Ireton-Jones (yaş) + 5(ağırlık) +281(cins) + 292(travma) + 851(yanık) Yaş Erkek Kadın Schofield x kg x kg x kg x kg x kg x kg üzeri 11.7 x kg x kg Bazal metabolizma hızına eklenecekler 1. Stres faktörü Postoperatif %10 Sepsis (her 1 C artış için) % Aktivite faktörü Yatağa bağımlı, uyanık %10 Oturur %20 Mobilize %30 3. Nütrientlerin termogenetik etkisi %10 4. Ventilatör desteği %15 Aksi belirtilmedikçe, ağırlık için kg, boy için cm, vücut yüzey alanı m² ve yaş yıl ile ifade edilir. *Gerektiğinde çeşitli düzeltme faktörleri eşzamanlı kullanılabilir. Cins: 0 kadınlar için, 1 erkekler için. Tablo 2: Tahmini enerji gereksininmini belirlemeye yarayan formüller 10

14 Bu formüller, cerrahi hastaların çoğunda İET nin gerçek değerinin altında hesaplanmasına yol açar. Stres için düzeltme faktörlerinin kullanılması önerilmektedir ama bunlar da klinik pratikte aşırı beslenmeye neden olabilmektedir. Klinik pratikte, kritik hastalarda İET ni tahmin etmede basit kurallar kullanılmaktadır: Az veya orta derecede stresi olan hastalarda kcal/kg/gün Multipl travma, beyin hasarı, ağır sepsis gibi belirgin stresi olan olgularda kcal/kg/gün Ağır yanık gibi stres durumunda kcal/kg/gün Akut kötüleşen hastalarda, çeşitli nedenler besin gereksinimi ile besin sunumu arasında uyumsuzluk olmasına neden olmaktadır: Bu hastalarda enerji gereksiniminin belirlenmesi zordur. Hastalar arasında oldukça fazla değişkenlik olabilir. Belirli bir hastada yatış süresi boyunca değişkenlik yüksek ve aktiviteler için harcanan enerjinin tahmin edilmesi zordur. Beslenme uygulama yolu enerji sunumunu değiştirebilir (enteral beslenme). Enerji gereksiniminin hassas tayini yatak başında indirekt kalorimetri ile mümkün olabilir. Bu ölçüm genellikle kısa sürede yapılır (yaklaşık dk) ve 24 saatlik enerji gereksinimi tahmin edilmeye çalışılır. Bu da belirgin şekilde hataya neden olur (yaklaşık %20-30). 24 saatlik enerji gereksiniminin kesin belirlenmesi için 24 saat ölçüm yapılması gerekir ama bu da klinik koşullarda mümkün değildir. 24 saatlik enerji gereksinimi ve enerji sunumu arasındaki fark olarak tanımlanan enerji açığının hesaplanması, kalori desteğinin ne ölçüde doğru olduğunun belirlenmesine yardımcı olur. Kritik hastalarda uzun süreli enerji açığının özellikle septik komplikasyonlar başta olmak üzere bir çok komplikasyona neden olduğu bilinmektedir AÇLIĞA ADAPTASYON Sağlıklı kişiler açlığa adaptasyon gösterebilirler. Bu da uzun süreli starvasyon durumunda sağkalımı sağlar. Adaptasyon mekanizmaları; istirahat metabolizmasında progresif bir azalma, yakıt olarak keton cisimlerinin üretiminin ve kullanımının uyarılması ve protein yıkımında progresif azalma gibi mekanizmaları içermektedir. 11

15 Bu adaptif mekanizmalar kritik hastalık ile küntleşir. Kritik hastalığın seyrinde protein yıkımı her zaman yüksek kalırken, ketozis, stres hormonları ve sitokinler ile baskılanır. Bu nedenle resüsitasyon sonrası mümkün olduğu kadar yeterli enerji desteği sağlanabilen hastalarda starvasyon yeterince kısa tutulmalıdır 2.3.MAKRONUTRİENTLERİN YOĞUN BAKIMDA KULLANIMI Yoğun bakım hastalarında, insulin direnci, glukoz, yağ ve protein metabolizması, makronutrient desteği temellerinin iyi anlaşılması, etkili bir beslenme desteği uygulanması için gereklidir İNSÜLİN DİRENCİ insülin direnci, kritik hastalığın bir karakteristiği olup, hiperglisemi ve glukoz, yağ ve protein metabolizmasında değişikliklere yol açar. Bu, beslenme desteğinin etkinliğinin azalması ile birlikte olabileceğinden önemli sonuçlara sahiptir. İnsülin direnci, glukoz plazma düzeylerini, iskelet kası ve yağ dokusunun glukoz alımını, bunun yanında karaciğer ve böbrekte endojen glukoz üretimini etkiler(19). Sağlıklı kişilerde, sabit bir kan glukoz düzeyi sağlamak için insülin, endojen glukoz üretiminin ana düzenleyicisidir. Glukoz üretimi, karbonhidrattan zengin yiyecekler tarafından baskılanır ve emilim sonrası insülin salınımı uyarılır. Ancak cerrahi ve kritik hastalık durumlarında, insülin direncinin bir sonucu olarak, karbonhidrat uygulanmasına rağmen endojen glukoz üretimi yüksek kalır(20). Değişik oranlarda glukoz ve yağ ile izokalorik beslenme alan kritik hastalarda yapılan çalışmalarda, total enerjinin %28-75 ine kadar değiştiği glukoz desteği oranlarında, endojen glukoz üretiminin sabit kaldığı gösterilmiştir (21). Bu mekanizmalar immün, inflamatuar hücreler ve yaralar gibi glukoza bağımlı dokularda büyük miktarda glukoz girişine izin verir KARBONHİDRAT METABOLİZMASI Kritik hastalarda, insülin direncine rağmen glukoz bir substrat olarak etkin bir şekilde kullanılabilir. İnsülin direnci temel olarak iskelet kası ve yağ dokularında insülinden bağımsız glukoz alınımında artma ile birlikte olan, insüline bağımlı glukoz alınımında azalma ile birliktedir (19). Birçok hastada (travma, postoperatif, dolaşım yetmezliğil) tüm glukoz oksidasyonu normaldir veya artmıştır (büyük yanıklar veya travma)(22). 12

16 Septik hastalarda enerji metabolizması için glukoz oksidasyonu normal veya hafifçe baskılanmış iken yağların yıkılımı tercih edilir(23). Kritik hastalarda da, büyük miktarlarda glukoz almış sağlıklı kişilerdekine benzer olarak, karaciğer veya diğer dokulardaki glukozdan yağ asiti sentezi uyarılır. İnsülin direnci bu yolu etkilemez. Glukozdan zengin içeriklerin uygulanması tarafından uyarılan de novo lipogenezis artmış termogenezis ( örneğin diyet kaynaklı metabolik hız artışı) ve pulmoner CO₂ atılımında artma görülür (21,24) YAĞ METABOLİZMASI Normal vücut bileşiminde olan kişilerde, yağ depoları vücut ağırlığının %15-20 sidir ve ana enerji kaynağını oluşturur. Yağ bir çok kritik durumdaki hastada açlıkta ve düşük kalorili beslenmede enerji metabolizması için tercih edilen maddedir. Açlık durumunda yağ oksidasyonu tüketilen enerjinin %60-70 ni sağlar(23,25). Kritik hastalarda yağ metabolizması değişmiştir. Büyük stres altındaki hastalarda, stres hormonlarının salınımının ardından lipoliz aktive edilir. Plazma serbest yağ asidi seviyeleri genellikle normal veya yükselmiştir(26). Sağlıklı kişilerde olduğu gibi, yoğun bakım hastalarında da dokuların yağ alımı direk olarak insülinden etkilenmez. Yağ metabolizması, serbest yağ asitlerinin plazma konsantrasyonu, kısmen oksidasyon miktarı ve yağ asitlerinin yeniden dolaşıma girmesinden etkilenir. Yağ asitlerinin yıkılım hızı onların plazma konsantrasyonu ile direk olarak ilişkilidir: yüksek düzeylerde fazla yıkım olur(27). Plazma glukoz ve insülin düzeyleri yüksek olduğunda, hormon duyarlı lipaz ve lipoliz baskılandığından, plazma glukoz ve insülin düzeyleri de yağ metabolizmasını etkiler. Büyük miktarlarda sağlandığı zaman tercih edilen yakıt glukoz iken, açlık veya düşük miktarda glukoz sağlandığı durumlarda yağ tercih edilen yakıt haline gelir PROTEİN METABOLİZMASI Kritik hastalık, özellikle sepsis veya travma hastalarında protein kaybedilmesine neden olur. Tam beslenme desteğine rağmen protein yıkımı protein sentezini aşar. Bu uyum fenomeni immün ve inflamatuvar hücrelere artmış aminoasit dağılımını sağlar. Uzamış protein yıkımı komplike septik ve travma hastalarında yağsız kas kitlesinin ilerleyen aşınmasına neden olur. Artmış protein desteği bu şekilde bir 13

17 katabolizmayı durduramaz. Klinik yararları tam olarak kanıtlanmamış olmasına rağmen, yanıklı hastalarda yoğun glukoz ve insülin desteğinin protein katabolizmasını iyileştirdiği gösterilmiştir ENERJİ VEREN MADDELERİN KULLANIMI En uygun oranlar hala tartışmalı olmasına rağmen beslenme tedavisi alan kritik hastalarda yağ ve glukoz etkin olarak kullanılmaktadır. İzokalorik beslenmede glukoz ve yağın oksidasyonu direkt olarak beslenme solusyonlarındaki oranlarına bağlıdır(25). İskemik dokular tarafından tek kullanılan madde glukozdur. Ağır iskemik kalp yetmezlikli hastalarda glukoz ve insülinin etkin bir metabolik destek olduğu gösterilmiştir. Septik ve inflamaruvar hastalıklarda glukoz oksidasyonu hafifçe azalmış veya normal iken, tercih edilen bir yağ oksidasyonu vardır(23). Diyetin bileşimi ne olursa olsun özellikle akut kardiyak hastalarda plazma glukoz düzeylerinin iyi kontrolü önemlidir. Ek olarak; enerji metabolizmasının bir maddesi olan yağ asitleri, inflamatuvar ve immun yanıtların ayarlanması ve metabolizmasının düzenlenmesini uygun olarak etkileyen önemli düzenleyici ve sinyal aktivitelerini uygular. 2.4.GENEL UYGULAMA TALİMATLARI VE YÖNETİM BESLENME DESTEĞİNE BAŞLANMASI İÇİN KRİTERLER Genel olarak, kritik hastalık süresince artmış enerji ve protein gereksinimi kalori ve nitrojenin uygun infüzyonu ile karşılanmalıdır. Bu nedenle, kritik hastalarda aşağıdaki üç kriterden en az birinin olması durumunda beslenme desteği başlanması endikedir: Önceden mevcut ağır malnütrisyon. Oral alımla enerji ve nitrojen gereksiniminin %50 sinden azının karşılanması Oral alımın 5-7 günden daha uzun süre yapılamayacağının beklenmesi. Bu yaklaşıma ek olarak, birçok çalışmada, cerrahi ve travmada (yanık dahil) yaralanma sonrası 48 saat içinde enteral beslenmeye başlanmasının septik morbiditeyi, hastanede ve yoğun bakımda kalış süresini ve mortaliteyi azaltarak 14

18 yararlı olduğu gösterilmiştir. Barsağa beslenme yapılmaması, gastro-intestinal mikroorganizmalara bağlı sistemik enfeksiyon gelişmesi için önemli bir tetikleyici faktör olabilir. Tablo 3 de gastrointestinal yolağın farklı seviyelerinde bulunan sorunlar özetlenmiştir. Bu nedenle erken enteral beslenme yoğun bakım ünitelerinde sık yapılan bir uygulamadır ve yararı kanıtlanmış birçok durumda önerilmiştir. Açlığa Karşı Oluşan Yan Etkiler Barsak bariyeri (epitelial hücre bileşkesi) Enterositler Makromoleküller ve mikroorganizmalara artmış geçirgenlik (bakteri mantar) Bakteri yapışmasında artış İntestinal flora Patojenlerde artış Sub-mukozal immün sistem Peyer plaklarında IgA üretiminde azalma Tablo 3: Gastrointestinal yolakta açlığa karşı oluşan sorunlar Beslenme Durumu Yoğun bakım hastalarının beslenme durumlarının değerlendirilmesi önemli bir konu olmasına rağmen, bir risk skoru oluşturmak için kullanılan antropometrik veya biyolojik parametreler ve fonksiyonel testler (kas ve immün fonsiyonlar) gibi geçerli yöntemlerle bunu tam olarak değerlendirmek zor olabilir. Önemli bir konu da, bu skorları değerlendirmeyi etkileyecek çeşitli faktörlerin sözkonusu olduğu akut patolojileri olan hastalarda değil de, kronik hastalıkları olan hastalarda dizayn edilmiş ve geçerli kılınmış olmasıdır. Yalnızca PINI Skorunda inflamatuvar durum da (CRP ve orosomukoid) dahil edilmiştir. 15

19 SGA MNA NRI PINI MUST Parametreler Hikaye Kilo değişiklikleri Gıda alım değişikleri Gastrointestinal semptomlar Fizik muayene, Kas kaybı Ödem/ asit Göstergeler Kilo alım değişikleri Kilo kaybı Mobilite Stres varlığı Nörofizyolojik değişiklikler VKİ Değerlendirme Yaşam tarzı Kullanılan ilaçlar Yara ve cilt ülserleri Günlük öğün sayısı Gıda içeriği Sıvı volümü Beslenme şekli Beslenme ve sağlık durumu Orta kol çevresi Kafa çevresi =1.519x(albümin) x(kilo değişiklik yüzdesi) {CRP(mg/l)xorosomukoid(mg/dl)}/ {albumin(g/l)xtt(mg/l)} *Boy *Kilo *VKİ *%kilo kaybı *Akut hastalık etkisi Fonksiyonel sınıflama ve normal sınırlar A: iyi beslenme B: orta derecede malnütrisyon C: ciddi malnütrisyon Gösterge skoru >12:malnütrisyon riski yok <11:olası malnütrisyon; değerlendirmeye devam et Değerlendirme skoru >iyi beslenme <malnütrisyon riski Total değerlendirme skoru: Gösterge skoru + Değerlendirme skoru :malnütrisyon riski <17:malnütrisyon %97.5:malnütrisyon yok % :orta derece malnütrisyon <%83.5:ciddi malnütrisyon 1-10:düşük malnütrisyon riski 11-20:orta derecede malnütrisyon riski 21-30:yüksek malnütrisyon riski >30:çok yüksek malnütrisyon riski 0:düşük risk 1:orta derecede risk >2: yüksek risk kaynaklar JAMA 1994;271: Am J Vitam Nutr 1988; 47: İnt J Vitam Nutr Res 1985; 55: BEPEN 2003 ISBN NRS Beslenme durumu Kilo kaybı Gıda alımı VKİ Hastalığın ciddiyeti Yaş 0-3:beslenme durumu için 0-3 hastalık ciddiyeti için Yaş>70 ise skor 1 Ortalama >3 ise malnütrisyon riski Clin Nutr 2203;22: Tablo 4: Skorlama Sistemleri 16

20 2.4.2.ZAMANLAMA Erken enteral beslenmenin (<48 saat) olası yararlarının değerlendirilmesi gerekir. Hastanın erken enteral beslenmeden yarar görmeyebileceği düşünülüyorsa ve hasta 5-7 gün süre ile kalori ve protein gereksinimini yeniden karşılayabilir duruma gelmez ise beslenme desteğine tercihen enteral veya parenteral yolla gecikmiş olarak başlanmalıdır. Enteral beslenmenin aksine, kritik hastalığı olanlarda parenteral beslenmenin erken uygulanması ile ilişkili bir yarar yoktur. Parenteral yol yalnızca gastrointestinal fonksiyonlar enteral beslenmenin uygulanmasına izin vermediğinde veya uzun bir süre enteral yol ile tolere edilen miktar enerji gereksiniminin % 50 sinden azını karşılıyorsa kullanılmalıdır MİKTAR Hastaya verilmesi gereken yapay beslenme miktarı; enerji, nitrojen ve mikronitruentlerin gereksinimine dayanır. Genel olarak, kritik hastalıklar sırasında kalori tüketimi ve nitrojen kaybı artar. İET nin aktüel değeri direkt ölçümlerle veya formüllerle tahmin edilebilir (Tablo 1 ve Tablo 2). Karşılaştırmalı çalışmalar, bu formüllerin gerçek enerji tüketimlerini tam olarak değerlendirmese bile güvenilir bir tahmin aracı olarak kullanılabileceklerini görtermektedir. Nitrojen kaybı ise nitrojen metabolizmasının direkt ölçümü ile tahmin edilebilir (Tablo 5). Direkt formüller ve tahmin ettirici formüller hastanın gereksinimlerinin kişisel bazda tahminlerine izin vermekle birlikte, birçok kritik hastanın İET ve nitrojen kaybı aşağıdaki gibi tarif edilmiştir. İstirahat Enerji Tüketimi : Bayanlarda: kcal/kg/gün Erkeklerde: kcal/kg/gün Nitrojen Kaybı: gr/kg/gün 17

21 İlkeler Açıklama Nitrojen dengesi Alım [(proteinler, aminoasit)x 0.13]- atılan miktar [idrar üre x 0.036] 0 -:katabolizma +:anabolizma Plazma (fenilalanin) Dolaşımdaki miktar=kas sentezi Protein yıkımını yansıtır İdrar 3-metilhistidin Kaslardan salınan tekrar kullanılamayan aminoasitler Protein kaybını yansıtır. Stabil izotoplar İşaretlenmiş aminoasitlerin görülme oranı Kas biopsisi ile ilişkili Protein kaybı ve sentezi Fraksiyonel sentez oranı Nitrojen kaybı (g/24 sa)= [Günlük diürez (L) x günlük idrar üre atılımı( g) x1.2 ] / 2.14 Tablo 5: Nitrojen dengesi hesaplanması Aşırı miktarda kalori verilmesi hiperglisemi, inflamatuvar yanıt, karbondioksit üretiminin artması ve karaciğer disfonsiyonu ile ilişkili olarak zararlı etkilere yol açabilir. İlginç olarak, ağır malnütrisyonlu hastalarda İET ni tam olarak karşılamak üzere hesaplanan kalori miktarı da refeeding sendromu na neden olabilir. Açlık grevi yapanlarda ve savaş esirlerinde rapor edilen bu durum vücut sıvı dağılımında bozukluk, anormal glikoz ve yağ metabolizması ve ağır elektrolit bozuklukları(özellikle hipofosfatemi, hipokalemi ve hipomagnezemi) ile ilişkilidir. 18

Vücut kitle indeksi. Bel- Kalça oranı Triseps deri kalınlığı. Orta kol kas bölgesi

Vücut kitle indeksi. Bel- Kalça oranı Triseps deri kalınlığı. Orta kol kas bölgesi Beslenme Desteğine Başlama Kriterleri Klasik Önceden var olan ciddi malnütrisyon Oral olarak, gereksinimin < %50 karşılanması > 5-7 günden fazla yemede gecikme olmasının beklenmesi Erken enteral nütrisyon

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

Yoğun Bakım Hastalarında Beslenme Desteği. Genel Uygulama Talimatları ve Yönetim

Yoğun Bakım Hastalarında Beslenme Desteği. Genel Uygulama Talimatları ve Yönetim Yoğun Bakım Hastalarında Beslenme Desteği Modül 18.3 Genel Uygulama Talimatları ve Yönetim Jean-Charles Preiser - René Chioléro - Pierre Singer (Çeviri: Levent DÖŞEMECİ) Öğrenme Hedefleri Beslenme desteğine

Detaylı

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR:

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR: NÜTRİSYONEL VE METABOLİK DESTEK: Malnütrisyon: Gıda tüketiminin metabolik hızı karşılamayamaması durumunda endojen enerji kaynaklarının yıkımı ile ortaya çıkan bir klinik durumdur ve iki şekilde olabilir.

Detaylı

Eser Elementler ve Vitaminler

Eser Elementler ve Vitaminler Doç. Dr. Onur POLAT Eser Elementler ve Vitaminler Esansiyel eser elementin temel özellikleri diyetten kesilmesi veya yetersiz alımıyla yapısal ve biyokimyasal değişikliklerin olması ve bu değişikliklerin

Detaylı

Beslenme Desteğinin Monitörizasyonu

Beslenme Desteğinin Monitörizasyonu Beslenme Desteğinin Monitörizasyonu Bülent SALMAN*, Mehmet OĞUZ* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Genel Cerrahi Anabilim Dalı, ANKARA Monitorization of Nutritional Support Key Words: Nutritional support,

Detaylı

Nütrisyonel tarama metodları

Nütrisyonel tarama metodları Nütrisyonel tarama metodları Doç Dr Sema Basat Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi 02.11.2013 Özellikle hastanede yatan hastada malnütrisyon TANIMLANMIYOR TEDAVİ EDİLMİYOR. NEDEN? TARAMA, DEĞERLENDİRME,

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

NÜTRİSYONEL BESLENME Uzm.DR FİLİZ APUCU

NÜTRİSYONEL BESLENME Uzm.DR FİLİZ APUCU NÜTRİSYONEL BESLENME Uzm.DR FİLİZ APUCU SUNUM PLANI Hangi hastalara beslenme desteği verilmeli? Beslenme durumu nasıl değerlendirilmeli? Enerji ihtiyacı nasıl hesaplanmalı? Kalori? Protein? Hangi yol tercih

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

YOĞUN BAKIM ÜNİTESİNDE. Dr Burcu TÜRKÖZ 28.11.2013

YOĞUN BAKIM ÜNİTESİNDE. Dr Burcu TÜRKÖZ 28.11.2013 YOĞUN BAKIM ÜNİTESİNDE BESLENME Dr Burcu TÜRKÖZ 28.11.2013 1 Vücut fonksiyonlarının optimal şekilde sürdürülmesi için yeterli ve dengeli nütrisyon gerekli Yetersiz destek => MALNÜTRİSYON Aşırı nütrisyon

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ

SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ SPORCU BESLENMESİ SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ Yeterli ve dengeli beslenmenin bir sporcunun başarısını garanti etmediği, ancak yetersiz ve dengesiz beslenmenin bazı sağlık problemlerine ve performans

Detaylı

Gerçek şilöz asit: yüksek trigliserid oranlarına sahip sıvı.

Gerçek şilöz asit: yüksek trigliserid oranlarına sahip sıvı. GİRİŞ Süt rengi Şilus un peritoneal kaviyete ekstravazasyonudur. Oldukça nadir görülen bir durumdur. Asit sıvısındaki trigliserid seviyesi 110 mg/dl nin üzerindedir. Lenfatik sistemin devamlılığında sorun

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ

EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ Dr. Mehmet GÜNDÜZ Ankara Çocuk Sağlığı Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Beslenme&Metabolizma Ünitesi Sağlık

Detaylı

HUMAN ALBÜMİN Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Finansal Analiz Daire Başkanlığı Mali Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı

HUMAN ALBÜMİN  Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Finansal Analiz Daire Başkanlığı Mali Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı HUMAN ALBÜMİN 2013 yılında Stok Takip ve Analiz Daire Başkanlığınca ilaç tasarrufuna teşvik etmek ve maliyetini azaltmak amacıyla Human Albümin çalışması yapılmıştır. ALBUMİN NEDİR? Albumin karaciğerde

Detaylı

YOĞUN BAKIM HASTALARINDA BESLENME

YOĞUN BAKIM HASTALARINDA BESLENME SUNUM PLANI YOĞUN BAKIM HASTALARINDA BESLENME Uzm. Dyt. Yalçın MİRZA Erciyes Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Nütrisyon Ünitesi Sorumlusu Hangi hastalara beslenme desteği verilmeli? Beslenme

Detaylı

Nörolojik Hastalarda Tüple Beslenme Endikasyonları Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman

Nörolojik Hastalarda Tüple Beslenme Endikasyonları Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman Nörolojik Hastalarda Tüple Beslenme Endikasyonları Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman Acibadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Maslak Hastanesi Tüple Beslenme; Günlük protein, kalori ve sıvı gereksinimlerini

Detaylı

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ RESİRKÜLASYON NEDİR? Diyaliz esnasında, diyaliz olmuş kanın periferik kapiller dolaşıma ulaşmadan arter iğnesinden geçen

Detaylı

Diyaliz Hastalarında Parenteral Beslenme. Dr. Murat H. Sipahioğlu Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

Diyaliz Hastalarında Parenteral Beslenme. Dr. Murat H. Sipahioğlu Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Diyaliz Hastalarında Parenteral Beslenme Dr. Murat H. Sipahioğlu Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Protein-Enerji Kaybı (Protein-Energy Wasting, PEW) Diyaliz hastalarında PEW insidansı

Detaylı

Nöroloji Yoğun Bakım Hastasında Nutrisyon Desteği. Doç.Dr.Ethem Murat Arsava Hacettepe Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalı

Nöroloji Yoğun Bakım Hastasında Nutrisyon Desteği. Doç.Dr.Ethem Murat Arsava Hacettepe Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalı Nöroloji Yoğun Bakım Hastasında Nutrisyon Desteği Doç.Dr.Ethem Murat Arsava Hacettepe Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalı Nörolojik Yoğun Bakımda Nutrisyon Nörolojik hasta grubuna ait çalışma sayısı sınırlı

Detaylı

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI Metabolizma durumları Memelilerde ana hatları ile en az iki metabolizma durumu önemlidir. Bunların birincisi besin maddelerinin kana emildiği beslenme (rezorpsiyon),

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi Hastalarında Malnutrisyon ve İnflamasyonun Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Ebru Karcı, Erkan Dervişoğlu lu, Necmi Eren, Betül Kalender Kocaeli Üniversitesi,

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ Sami Uzun 1, Serhat Karadag 1, Meltem Gursu 1, Metin Yegen 2, İdris Kurtulus 3, Zeki Aydin 4, Ahmet

Detaylı

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM NEDİR? Nefrotik sendrom ; proteinüri (günde 3.5gr/gün/1.73 m2), hipoalbüminemi (

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI SERKAN YILDIZ¹, REMZİ DÜNDAR², ÖMÜR KURU², FERCEM ERBAY², FATİH KILIDz,

Detaylı

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II IV. KURUL 2009 2010

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II IV. KURUL 2009 2010 IV. Kurul Gastrointestinal Sistem ve Metabolizma IV. Kurul Süresi: 5 hafta IV. Kurul Başlangıç Tarihi: 17 Şubat 2010 IV. Kurul Bitiş ve Sınav Tarihi: 22 23 Mart 2010 Ders Kurulu Sorumlusu: Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ

YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ Yoğun Bakım Bir ya da daha fazla organ veya organ sistemlerinde oluşan, ciddi işlev bozuklukları veya yetmezliklerinin ve altta yatan nedenlerin izlem, tanı ve

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİ Yoğun Bakım Bir ya da daha fazla organ veya organ sistemlerinde oluşan, ciddi işlev bozuklukları veya yetmezliklerinin ve altta

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

NÜTRİSYON TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR VE MONİTORİZASYON. Prof. Dr. Mehmet UYAR Ege Üniversitesi Yoğun Bakım Bilim Dalı

NÜTRİSYON TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR VE MONİTORİZASYON. Prof. Dr. Mehmet UYAR Ege Üniversitesi Yoğun Bakım Bilim Dalı NÜTRİSYON TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR VE MONİTORİZASYON Prof. Dr. Mehmet UYAR Ege Üniversitesi Yoğun Bakım Bilim Dalı İzmir Ankara Doktor Diyetisyen Eczacı Hemşire NÜTRİSYON TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER Siren SEZER, Şebnem KARAKAN, Nurhan ÖZDEMİR ACAR. Başkent Üniversitesi Nefroloji Bilim

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 2006-2007 Eğitim yılı

Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 2006-2007 Eğitim yılı ASİT Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı 2006-2007 Eğitim yılı Ders programı Asitin tanımı Fizik muayene bulguları Asit miktarının ifadesi Asit yapan nedenler Asitli hastada ayırıcı tanı

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

Mustafa KABU 1,Turan CİVELEK 1. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, İç Hastalıklar Anabilim Dalı, Afyonkarahisar

Mustafa KABU 1,Turan CİVELEK 1. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, İç Hastalıklar Anabilim Dalı, Afyonkarahisar Mustafa KABU 1,Turan CİVELEK 1 1 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, İç Hastalıklar Anabilim Dalı, Afyonkarahisar Süt sığırı işletmelerindeki en önemli sorunlarda birtanesi periparturient

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI

BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI Bireyin beslenme durumunun saptanması, besin ögeleri gereksinmesinin ne ölçüde karşılandığının bir göstergesidir. Besin ögeleri alımı ile besin ögeleri gereksinmesi arasındaki

Detaylı

AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ

AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ AÇIK ve LAPORASKOPİK CERRAHİDE HEMŞİRELİK BAKIMI HEMŞİRE SEHER KUTLUOĞLU ANTALYA ATATÜRK DEVLET HASTANESİ SUNU PLANI Açık ve kapalı cerrahide hemşirelik bakım amacı Açık ve kapalı cerrahide hemşirelik

Detaylı

Hücre metabolizmasının devamlılığını sağlayabilecek enerjinin sunulması. Starvasyon Metabolik stres. + İstirahat enerji tüketimi + +++ ++ ++ + +++

Hücre metabolizmasının devamlılığını sağlayabilecek enerjinin sunulması. Starvasyon Metabolik stres. + İstirahat enerji tüketimi + +++ ++ ++ + +++ DR. AYNUR AKIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ANESTEZİYOLOJİ VE REANİMASYON ANABİLİM DALI Malnütrisyon Nütrisyon durumunun değerlendirilmesi Enerji gereksiniminin hesaplanması Enerji gereksiniminin

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

ENTERAL BESLENME KILAVUZLARI. Dr. Mesci&Uzunlulu

ENTERAL BESLENME KILAVUZLARI. Dr. Mesci&Uzunlulu ENTERAL BESLENME KILAVUZLARI Dr. Mesci&Uzunlulu KAYNAKLAR Klinik Enteral Parenteral Beslenme Derneği (KEPAN) Amerikan Parenteral ve Enteral Nütrisyon (ASPEN) Avrupa Parenteral ve Enteral Nütrisyon (ESPEN)

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyb. Hemş. Dr. Selda ÇELİK İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için Kreatinin yüksekliği genellikle böbrek yetmezliği göstergesi olarak bilinir ama birçok testte olduğu gibi farklı hastalıkların da tanısında kullanılır ve testi etkileyen faktörler yine her testte olduğu

Detaylı

Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı

Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı 1 Ameliyat Yapılmadan İlgilendiği Konular: Sıvı ve Elektrolit tedavisi Şok Yanık tedavisi 2 Travma Hastaları Kesici karın travmaları: Karın bölgesini içine alan kurşunlanma,

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemii id i Tedavisi i Prof.Dr. Oktay Ergene İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemi Gelişimiş VLDL Chylomicron Liver Defective Lipolysis Remnants

Detaylı

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 OLGULAR EŞLİĞİNDE GÜNDEMDEKİ İNFEKSİYON HASTALIKLARI Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Olgu E.A 57 yaşında,

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

Yatan hastalarda güncel diyabet tedavisi

Yatan hastalarda güncel diyabet tedavisi Yatan hastalarda güncel diyabet tedavisi Doç. Dr. Mehmet Uzunlulu Medeniyet Üniversitesi Göztepe EAH İç Hastalıkları Kliniği Diyabet hastası neden yatar? Kontrolsüz diyabet HbA1c: %16 Metformin DPP-4 inhibitörü

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyatın Riski Ameliyatın Riski Major akciğer ameliyatı yapılacak hastalarda risk birden fazla faktöre bağlıdır. Ameliyatın Riski

Detaylı

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Ani ölümün önemli bir nedenidir Sıklığı yaşla birlikte artar 50 yaş altında nadir rastlanır E>K Aile

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D.

Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D. Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D. Endotel zedelenmesi ATEROSKLEROZ Monositlerin intimaya göçü Lipid yüklü makrofajlar Sitokinler İntimaya kas h. göçü

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

Glisemik kontrolün ölçütleri ve prognozla ilişkisi. Dr. Gülay Aşcı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı İzmir

Glisemik kontrolün ölçütleri ve prognozla ilişkisi. Dr. Gülay Aşcı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı İzmir Glisemik kontrolün ölçütleri ve prognozla ilişkisi Dr. Gülay Aşcı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı İzmir HD e yeni başlayan hastaların 1/3 de neden diyabetik nefropati Yeni başlayan

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV (5 Hafta) (04 Ocak-26 Şubat) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Biyokimya 36 10 46 Tıbbi Genetik 18 10

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

PERİOPERATİF ANEMİ. Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD

PERİOPERATİF ANEMİ. Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD PERİOPERATİF ANEMİ Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD 1 SORU? Anemi Neden Önemli? 2 SORU? 3 İnsidans Önemi ANEMİ Tanı Tedavi 4 Anemi Nedir? WHO Hb < 13 g/dl Hb

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

İnfeksiyonlu Hastada Antidiyabetik Tedavi İlkeleri

İnfeksiyonlu Hastada Antidiyabetik Tedavi İlkeleri İnfeksiyonlu Hastada Antidiyabetik Tedavi İlkeleri Doç. Dr. Mehmet Uzunlulu İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe EAH, İç Hastalıkları Kliniği Sunum akışı Kılavuzlar ışığında; Glisemik tanımlamalar ve

Detaylı

Akut Mezenter İskemi. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Akut Mezenter İskemi. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Akut Mezenter İskemi Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Anatomi Etyoloji/Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Giriş Tüm akut mezenter iskemi

Detaylı

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ Mine SERİN 1, Ali CANSU 1, Serpil ÇELEBİ 2, Nezir ÖZGÜN 1, Sibel KUL 3, F.Müjgan SÖNMEZ 1, Ayşe AKSOY 4, Ayşegül

Detaylı