GİRİŞ KAMU MALİYESİNİN KONUSU VE DİĞER BİLİM DALLARI İÇİNDEKİ YERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GİRİŞ KAMU MALİYESİNİN KONUSU VE DİĞER BİLİM DALLARI İÇİNDEKİ YERİ"

Transkript

1 KAMU MALİYESİ ÖĞR. GÖR. MEHMET ÖZGÜN GİRİŞ KAMU MALİYESİNİN KONUSU VE DİĞER BİLİM DALLARI İÇİNDEKİ YERİ Kamu Maliyesinin Konusu: Dar anlamda kamu kelimesi, toplumu yöneten kesimi, başka bir ifadeyle devlet ya da devlet kurumlarını ifade eder. Buna karşılık geniş anlamda kamu kelimesi ise, ülkedeki halk veya toplum anlamında kullanılmaktadır. Maliye kelimesinin kökü ise mal dır. Mal tabiri ise, insan ihtiyaçlarını karşılayan, gelir ve gidere konu olan her türlü eşya anlamına gelir. Kamu Maliyesinin konusunun sadece kamuya veya devlete ait mallar olduğunu söylemek doğru değildir. Devlete ait mallar kamu maliyesinin konusu içerisinde elbette ki yer alır. Ancak kamu maliyesinin konusu, devletin kamu hizmetlerini yerine getirmek amacıyla mal ve hizmet üretimi amacıyla yaptığı harcamalar ve bu harcamaların kaynağını teşkil eden gelirlerdir. Bu nedenle kamu maliyesinin konusunu, kamu harcamaları ve kamu gelirleri şeklinde ifade etmek mümkündür. İktisadi faaliyetlerin amacı, insan ihtiyaçlarını karşılayan mal ve hizmetlerin üretilmesidir. İnsan ihtiyaçlarını karşılayan mal ve hizmetler, serbest piyasa ekonomisi kurallarına göre işleyen özel kesim tarafından veya serbest piyasa koşullarının geçerli olmadığı kamu ekonomik kesimi diye tabir edilen devlet tarafından üretilir. 1

2 Özel ekonomik kesimde insanların yeme, içme, giyinme vb. ihtiyaçlarını karşılayan kişisel mal ve hizmetler üretilirken, kamu kesiminde ise, başta savunma ve adalet hizmetleri olmak üzere toplumsal nitelikteki ihtiyaçları karşılayan mal ve hizmetler üretilmektedir. Serbest piyasa ekonomisinde üretilen mal ve hizmetlerin finansmanı, üretilen mal ve hizmetleri satın alan insanların ödedikleri bedellerdir. Buna karşılık, kamu kesiminde üretilen mal ve hizmetlerin finansmanı ise, devletin topladığı vergi gelirleridir. Buna göre Kamu Maliyesi; devletin toplumun ortak ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin faaliyetlerini inceleyen bir bilim dalıdır sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun 4. maddesine göre ise, Kamu Maliyesi, gelirlerin toplanması, harcamaların yapılması, açıkların finansmanı, kamunun varlık ve borçları ile diğer yükümlülüklerini kapsar. Devletin sahip olduğu çeşitli kurumlar, geçmişten günümüze kadar nicelik ve nitelik bakımından çok değişmiş olmakla birlikte, devlet tüzel kişiliğinin hiç değişmeyen başlıca fonksiyonu, yasama (kanun yapmak), yürütme (kamu hizmetlerini yerine getirme) ve yargı faaliyetleridir. Toplumun ortak ihtiyaçlarının karşılanması için devletin yaptığı hizmetler kamu hizmeti olarak nitelendirilir. Kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi, hiç şüphesiz harcama yapmayı gerektirmektedir. Kamu hizmetlerini yerine getirmek zorunda olan devletin, bu hizmetlerin finansmanı için gelire ihtiyacı vardır. Bu açıklamalardan sonra kamu maliyesini konusunu, Devletin kamu hizmetlerini yerine getirmek amacıyla vergi ve benzeri kamu gelirlerini toplaması, toplanan kamu gelirlerini çeşitli kamu hizmetlerine tahsis etmek için bütçe hazırlaması, kamu hizmetleri için harcama yapması ve kamu mallarının yönetimine ilişkin olaylardır şeklinde ifade etmek mümkündür. * Yurdun korunması askersiz olmaz, asker parasız toplanmaz, para, yurt mamur olmadıkça kazanılmaz, yurdun imarı siyaset olmadıkça mümkün olmaz, siyaset adaletten başka bir şeye dayanmaz (Osmanlı Sözü) 2

3 Kamu Maliyesi Biliminin Ortaya Çıkışı ve Diğer Bilim Dalları İle İlişkisi: Mali olaylara ilişkin konuların tarihi gelişimi araştırıldığında, bu konuların, önceleri iktisat bilimi içerisinde incelendiği görülür. Bilindiği gibi, iktisat biliminin konusu, insan ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların en iyi şekilde nasıl karşılanacağı sorunudur. Zira ihtiyaçların çokluğu karşısında, kaynakların sınırlı oluşu, kıt kaynakların en iyi biçimde nasıl kullanılacağı sorununu gündeme getirmektedir. Kaynakların kıt oluşu, bu kaynakların alternatif kullanım alanlarının doğmasına yol açmaktadır. Alternatif kullanım alanlarının arasından en rasyonel olanını seçmek, önemli bir sorun olmaktadır. İnsan ihtiyaçlarının, karşılanma biçimine göre, başlıca iki ana grupta incelenebilir: 1-) Yemek, içmek, giyinmek ve barınmak gibi kişisel ihtiyaçlar, başka bir deyimle özel ihtiyaçlardır. Kişisel ihtiyaçların serbest piyasa ekonomisi sistemi içerisinde arz ve talep kurallarına göre karşılanması mümkündür. 2-) İç ve dış güvenlik gibi, toplumsal ihtiyaçlardır. Bu kategoride yer alan ihtiyaçların arz ve talep kurallarına göre karşılanması mümkün değildir. Gerek kişisel ihtiyaçları, gerekse toplumsal ihtiyaçları karşılayan kaynaklar sonsuz değildir. Yani, bütün ihtiyaçları karşılayabilecek kaynaklar kıttır. Bu nedenle, bütün ülkelerin ekonomik yapısı, iki ana kesimden oluşmaktadır. Bunlardan biri özel ekonomi kesimi, diğeri ise kamu ekonomisi kesimi olarak adlandırılmaktadır. Yirminci yüzyılın başına kadar olan devrede, bilim adamları mali olayları genel ekonomi konuları ile birlikte incelemişler ve kamu ekonomik faaliyetlerine ilişkin olarak, vergi teorisi üzerinde daha çok durmuşlardır. İlerleyen zaman içerisinde, mali kurumların işleyişinin hukuki açıdan ele alındığı görülmüştür. Daha sonra 1929 yılında yaşanan ve birçok ülkeyi etkileyen Dünya İktisat Buhranı ile birlikte devletin mali araçlarla ekonomiyi yeniden istikrara kavuşturma meselesi gündeme gelmiştir. Böylece, devletin kamu maliyesine ilişkin faaliyetleri artmış ve mali olayların çeşitli etkilerini değişik açılardan inceleme konusu yapılmaya başlanmıştır. Bu nedenle, günümüzde kamu maliyesi, genel iktisat teorisinin özel bir dalı haline gelmiştir. Bunun sonucunda, devletin vergi almak, borçlanmak, para basmak ve kamu harcamasında bulunmak gibi faaliyetleri ayrı birer inceleme konusu olarak ele alınmaktadır. Devletin fonksiyonlarında meydana gelen gelişmelere paralel olarak, kamu harcamaları da artmıştır. Kamu harcamalarının artması ise, vergilerin artmasına neden olmuştur. 3

4 I. BÖLÜM 1. KAMU EKONOMİK FAALİYETLERİ Üretim olanakları eğrisi anlatılacak. 2. KAMU EKONOMİSİ VE ÖZEL EKONOMİ ARASINDAKİ FARKLAR : A. Amaçları Açısından Kamu Ekonomisi ve Özel Ekonomi: Ekonomik faaliyetlerin temelinde yatan ana amaç fayda maksimizasyonudur. Bu çerçevede, özel ekonomik faaliyetlerin amacının kişisel faydaları arttırmak, kamu ekonomik faaliyetlerinin amacının ise toplumsal faydayı arttırmak olduğu söylenebilir. Her iki ekonomik birimin birleştiği ortak amaç, kıt kaynakların en iyi şekilde kullanılarak çok sayıda ihtiyacın en iyi şekilde karşılanabilmesini sağlamaktır. B. Karar Alma Süreci Açısından Kamu Ekonomisi ve Özel Ekonomi: Rasyonel davranmak zorunda olan ekonomik birimlerin, üretime karar vermeden önce cevaplaması geren bazı sorular vardır. Bunlar; Hangi mallar üretilmelidir, Üretilecek olan mallar nasıl üretilmelidir, Mallar kimler için üretilmelidir, Üretilecek olan malın miktarı ne kadar olmalıdır. Bu açıdan bakıldığında, kamu ekonomisi ile özel ekonomi arasındaki en temel farkın karar alma mekanizmalarının farklı oluşundan kaynaklanmaktadır. Özel kesimde bu sorulara piyasa güçleri (müteşebbisler), tüketicilerin talepleri doğrultusunda karar verirler. Ancak kamu kesiminde bu soruların cevabı ülkeyi idare eden siyasi otorite tarafından belirlenmektedir. Unutulmaması gerekir ki, kamu kesiminin alacağı kararların özel kesimi etkileme gücüde bulunmaktadır. Örneğin vergi oranlarını arttırarak özel kesimin elinden fonları kamu kesimine aktarabilir ve kişisel mal ve hizmet üretiminde kullanılabilecek fonları savunma ve adalet gibi kamu hizmetlerinin üretilmesinde kullanabilir. Kamu kesiminin ve özel kesimin, kıt olan ekonomik kaynakları kullanmak suretiyle gerçekleştirdikleri faaliyetlerinin işleyişini şu şekilde göstermek mümkündür; 4

5 KIT KAYNAKLAR Özel Ekonomi Serbest Piyasa Fiyat Mekanizması Kişisel İhtiyaçlar Kamu Ekonomisi Siyasal Karar Bütçe Süreci Toplumsal İhtiyaçlar İNSAN İHTİYAÇLARI Özel ekonomide denge, başka bir deyişle üretim miktarı ve fiyat, talep eğrisi ile arz eğrisinin kesiştiği yerde oluşmaktadır. Herhangi bir sebeple bir faktör değişirse bu durumdan fiyat ve üretim miktarı da etkilenmektedir. Buna karşılık kamu kesiminde, hangi mallarda ne kadar üretileceği devlet bütçesi ile belirlenir. Devlet bütçesi yasama organı tarafından yapılmaktadır. Yerel yönetimlerin bütçesi ise yerel yönetim meclisleri tarafından yapılmaktadır. Bu meclislerde bireyler tarafından seçilmiş temsilciler bulunmaktadır. Temsilciler, temsil ettikleri halkın ihtiyaç duydukları mal ve hizmetlerin üretimine karar verirler. Halk, kamusal mal ve hizmet tercihlerini seçim zamanlarında verdikleri oylarla devletin yönetimine talip olan siyasi gruplara iletilmektedir. Yönetimi elinde bulunduran siyasi gruplarda yeniden seçilebilmek için bu talepleri dikkate almak durumundadırlar. Bu nedenle, kamu kesimi tarafından ne kadar mal ve hizmet üretileceğine bir bakıma oylama mekanizmasının karar verdiği söylenebilir. 5

6 C. Ekonomik Rejim Sorunu Açısından Kamu Ekonomisi ve Özel Ekonomi: Kamu ekonomisi, esas itibariyle milli savunma, emniyet, adalet, eğitim, sağlık gibi toplumsal ihtiyaçları karşılayacak mal ve hizmetlerin üretimini gerçekleştirmek için ortaya çıkmış olmakla birlikte, bugün kişisel talebe konu olabilen ve tamamen özel nitelikteki ihtiyaçları karşılayan mal ve hizmetlerin üretimini de gerçekleştirmektedir. Bu durum ekonomik rejim sorununun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Özel ekonomik faaliyetlerin yasaklandığı veya sınırlandırıldığı ve üretim araçları mülkiyetinin tamamının ya da tamamına yakınının devletin elinde bulunduğu ülkelerde, ekonomik sistemler sosyalist ekonomi olarak nitelendirilir. Sosyalist sistemlerde kararlar, bir plan dahilinde ve kişisel talepler doğrudan dikkate alınmadan, merkezi bir otorite tarafından alınır. Dolayısıyla bu sistemde, hangi malların ne miktarda, nasıl üretileceğine ve kimlere nasıl dağıtılacağına devletin organları karar verir. Ekonomileri tamamen devletin güdümünde olan ülkeler, tarihi süreç içerisinde kısa sayılabilecek bir uygulamadan sonra (yaklaşık 70 yıl) başarısızlığa uğramıştır li yılların sonunda Sovyetler Birliği nin dağılmasıyla birlikte, dünyadaki sosyalist modeller terk edilerek, serbest piyasa ekonomisine geçilmiştir. 3. KAMU EKONOMİK FAALİYETLERİ HAKKINDA TEMEL KAVRAMLAR Devletin ekonomik faaliyette bulunmasını zorunlu kılan başlıca nedenler şunlardır; A. Kamusal (Toplumsal - Sosyal) Mal ve Hizmetler: Kamusal mal ve hizmetleri dört ana grup altında incelemek mümkündür. Bunlar; a. Tam (Mutlak) Kamusal Mal ve Hizmetler: Faydası bütün topluma ait olan mal ve hizmetlerdir. Bu tip mal ve hizmetlerin faydası birimlere bölünemediği gibi hiç kimse bu mal ve hizmetlerin faydasından da mahrum bırakılamaz. Ayrıca bu mal ve hizmeti tüketenler arasında bir rekabet de söz konusu olmamaktadır. Tam kamusal malların en tipik örneği milli savunma hizmetleridir. Tam kamusal mal ve hizmetlerin üretimi için gerekli olan finansman kaynağını devletin karşılıksız olarak topladığı vergi ve benzeri gelirler oluşturur. Ancak ne var ki, tam kamusal mal ve hizmetlerin faydasından vergi ödeyenler de ödemeyenlerde eşit ölçüde yararlanmaktadır. Tam kamusal mal ve hizmetlerin başlıca özelliklerini dört ana başlık altında açıklamak mümkündür. Bunlar; i. Tam Kamusal Mal ve Hizmetlerin Faydası Birimlere Bölünerek Pazarlanamaz: Tam kamusal mal ve hizmetlerin sağladığı fayda bireylere sunulmak üzere birimlere ayrılıp fiyatlandırılamadığından dolayı pazarlanamaz. 6

7 Bu nedenle tam kamusal mal ve hizmetlerin bedelini bireylere, yararlanma ölçülerine göre ödettirmek mümkün değildir. Dolayısıyla tam kamusal mal ve hizmetlerin, kar amacı ile çalışan serbest piyasa ekonomisi birimleri tarafından üretilmesi de mümkün değildir. ii. Tam Kamusal Mal ve Hizmetlerin Faydasından Kimse Mahrum Bırakılamaz: Kişisel ihtiyaçların karşılanması maksadı ile üretilmiş bir mal veya hizmeti, bedelini ödeyene sunmak, bedelini ödemeyeni ise bu mal ve hizmetin faydasından mahrum bırakmak mümkündür. Ancak tam kamusal mallarda bu durum söz konusu olmamaktadır. Dolayısıyla tam kamusal mal ve hizmetlerin finansmanına katılmasalar dahi toplumun hiçbir kesimi bu tip mal ve hizmetlerin faydasından dışlanamayacaktır. iii. Tam Kamusal Mal ve Hizmetlerin Tüketiminde Rekabet Yoktur: Kişisel ihtiyaçları karşılamak için üretilen malların satışa sunulan miktarı sınırlı, buna karşılık bu malı satın almak isteyen kişi sayısı fazla ise, bu kişiler birbirinin rakibi konumundadırlar. Ancak tam kamusal mal ve hizmetlerde böyle bir durum söz konusu değildir. iv. Tam Kamusal Mal ve Hizmetlerin Üretimi Devlet Tarafından Gerçekleştirilir: Kamusal mal ve hizmetler için kişisel talep miktarının varlığı söz konusu değildir. Kamusal ihtiyaçlar, insanların toplum halinde yaşamalarının bir gereği olarak ortaya çıkar. Devlet ise, toplumun organize şeklini oluşturur. Bu nedenle, kamusal ihtiyaçları karşılayan mal ve hizmetlerin üretimi sadece devlet tarafından gerçekleştirilir. b. Yarı Kamusal Mal ve Hizmetler: Bunlar hem kamusal hem de özel niteliği aynı anda bünyelerinde bulunduran mal ve hizmetlerdir. Bunun en önemli örnekleri, eğitim ve sağlık hizmetleridir. Bu tip mal ve hizmetlerin serbest piyasa koşullarına göre (arz ve talep dengesine göre) üretilmeleri de mümkündür. Bunun en temel nedeni, bu tip malların fiyatlandırılabilir ve pazarlanabilir oluşudur. Kısacası bu tip mal ve hizmetler için bir kişisel talep olgusundan bahsetmek mümkünüdür. Ancak ne var ki, günümüzde birçok devlet bu hizmetlerin büyük kısmını hala kendisi üretmektedir. Bunların tamamen özel sektöre bırakılması, bedelini ödeyemeyenlerin bu mal ve hizmetlerin faydasından tamamen mahrum bırakılmasına neden olacaktır. Yarı kamusal mal ve hizmetlerin, doğrudan sunulduğu kişilere sağladığı özel fayda ile toplumun diğer fertlerine sağladığı dış faydanın toplamına sosyal fayda denir. 7

8 Yarı kamusal nitelikteki mal ve hizmetler sadece eğitim ve sağlık ile sınırlı değildir. Tam kamusal mal ve hizmetler ile özel mal ve hizmetler arasında kalan, yani sunulduğu kimseye doğrudan bir fayda sağlarken toplumun diğer fertlerine de dolaylı bir fayda sağlayan her türlü mal ve hizmet, yarı kamusal mal ve hizmet sınıfına girer. Bu nedenle eğitim ve sağlık hizmetlerinin yanında, ulaştırma, haberleşme, sosyal güvenlik, sosyal yardımlar vb. daha bir çok hizmet yarı kamusal mal ve hizmetlerden sayılır. c. Erdemli Mallar: Bu tür mallar özel mal niteliğinde olmakla birlikte, tamamen piyasaya bırakıldığında yeterince üretilmediği için toplumsal refahı arttırmak ve yaygınlaştırmak amacıyla devlet tarafından da üretilen mallardır. Yaşlı ve kimsesizlerin himayesine yönelik hizmetler, kültür ve sanatsal hizmetler, sosyal konutların inşası, parklar, kreşler, öğrencilere yönelik yurtların yapımı ve herkese açık spor tesislerinin yapılması bu gruba örnek olarak gösterilebilir. Gelir düzeyi düşük olan bireylerin hayat standartlarının yükseltilebilmesi için bu çeşit malların üretimi devlet tarafından gerçekleştirilir veya piyasa güçleri tarafından gerçekleştirilen üretime devlet destek olur. d. Kulüp Mallar: Kulüp diye isimlendirilen bir organizasyonun, sadece kendi üyelerinin yararlanabilmesi için ürettiği mal ve hizmetlerdir (tenis kulübü, golf kulübü vb). Kulübün ürettiği mal ve hizmetlerin faydasından genellikle kulüp üyeleri dışındakiler yararlandırılmaz. B. Dışsallıklar: Bir üreticinin veya tüketicinin, faaliyetleri dolayısıyla diğer üretici veya tüketicileri dolaylı olarak etkilemesine dışsallık denir. Bir ekonomik birimin faaliyetlerinden diğer bir ekonomik birim olumlu bir şekilde etkileniyorsa pozitif dışsallık şeklinde isimlendirilirken diğer durum ise negatif dışsallık olarak isimlendirilmektedir. a. Dışsallık Türleri: Aşağıdaki dört şekilde gruplandırılabilir; i. Üreticiden Üreticiye Olan Dışsallıklar: Herhangi bir üreticinin üretim faaliyetlerinin başka üreticileri olumlu ya da olumsuz etkilemesi yoluyla ortaya çıkan dışsallıklardır. Örneğin; bir patates fabrikasının artıklarının, ilgili bölgedeki hayvan üreticileri tarafından kullanılması üreticiden üreticiye pozitif dışsallıktır. ii. Üreticiden Tüketiciye Olan Dışsallıklar: Herhangi bir üretim faaliyetinden, bazı tüketicilerin olumlu veya olumsuz olarak etkilenmesine denir. Örneğin; herhangi bir üretim tesisinin yol açacağı çevre kirliliğinin bireyleri etkilemesi üreticiden tüketiciye negatif dışsallık olarak örneklendirilebilir. 8

9 iii. iv. Tüketiciden Üreticiye Olan Dışsallıklar: Herhangi bir tüketicinin, tüketim faaliyeti sırasında üreticilere sağladığı olumlu veya olumsuz etkilere denir. Örneğin, bir tüketicinin bir firmaya ait mallara olan olumlu görüşlerini çevresindekilere anlatması suretiyle ilgili firmanın satışlarının artmasına tüketiciden üreticiye pozitif dışsallık denir. Tüketiciden Tüketiciye Olan Dışsallıklar: Herhangi bir tüketicinin, tüketim faaliyeti dolayısıyla başka tüketicilere olan olumlu ya da olumsuz etkisine tüketiciden tüketiciye olan dışsallık denir. Örneğin; bir kişinin kendisi için toplamış olduğu bilgileri, oluşturduğu web sitesinde diğer tüm kullanıcılara açık tutması tüketiciden tüketiciye pozitif dışsallıktır. Yüksek sesle müzik dinleyen birinin komşularına verdiği rahatsızlık ise negatif dışsallık olarak kabul edilebilir. 4. KAMU EKONOMİK FAALİYETLERİNİN AMAÇLARI Kamu ekonomik faaliyetlerinin temel amacının toplumsal refahın yükseltilmesi olduğu söylenebilir. Toplumun refahının yükseltilmesi, GSMH nın arttırılması ve bunun toplum bireyleri arasında adil dağıtılması ile olur. Buna göre, kamu ekonomik faaliyetlerinin temel amaçlarını şu şekilde sıralayabiliriz. a. Ekonomik Büyüme ve Gelişmenin Sağlanması: Ekonomik büyüme, bir ülkede, belirli bir dönemde üretilen mal ve hizmetlerin toplam tutarındaki artışı ifade eder. Ekonomik gelişme ise, üretim miktarındaki artış ile birlikte, ekonomideki olumlu yapısal değişmeyi yani kalite olarak iyileşmeyi ifade eder. Ekonomik gelişmenin sağlanabilmesi için üretimin arttırılmasının yanında eğitim, sağlık ve kültürel diğer sosyal hizmetlerin kalitesinin de arttırılması gerekir. Ekonomik büyüme ve gelişmenin sağlanabilmesi için devlete önemli görevler düşmektedir. Bilindiği gibi, üretimde kullanılan kaynaklar kıt ve bunların alternatif kullanım alanları çoktur. Kaynak kullanımında etkinlik, kıt kaynakların en yüksek toplumsal faydayı sağlayacak üretim alanlarına tahsisi ile sağlanabilir. Devlet müdahalesinin olmadığı ve sadece özel sektörün bulunduğu bir ekonomide rasyonel kaynak dağılımı her zaman için gerçekleşmez. Ekonomik büyüme ve gelişme için ayrıca ihracatın arttırılması da gerekmektedir. Bu nedenle ihracatın desteklenmesi önem arz etmektedir. 9

10 b. Ekonomik İstikrarın Sağlanması: Ekonomik istikrar, temel ekonomik değişkenlerin (istihdam seviyesi, fiyatlar genel seviyesi, dış ticaret vb.) dengede olmasını ifade eder. Ekonomide yaşanan enflasyon, durgunluk, işsizlik ve ödemeler dengesi açıkları, önemli istikrarsızlıklar olarak kabul edilebilir. Ekonomik yapı içerisinde zaman zaman oluşan istikrarsızlıkların giderilebilmesi sadece serbest piyasa ekonomisince gerçekleştirilebilecek bir olgu değildir. Bu nedenle devletin bazı tedbirler alması kaçınılmazdır. İlgili tedbirlerin amacı, bozulan ekonomik dengeleri yeniden kurmaktır. c. Gelir Dağılımında Adaletin Sağlanması: Gelir dağılımı bir ülkede, milli gelirin çeşitli gelir grupları arasındaki dağılımını ifade eder. Devlet bu amacı gerçekleştirebilmek için vergi politikası araçlarından yararlanabileceği gibi düşük gelir gruplarının tükettiği temel tüketim maddelerini düşük fiyatla veya bedelsiz olarak onlara sunabilir. II. BÖLÜM KAMU HARCAMALARI 1. Kamu Harcamalarının Tanımı ve Kapsamı: Dar anlamda kamu harcamasını; devlet bütçesi ile yapılan harcamalardır şeklinde tanımlayabiliriz. Geniş anlamda kamu harcamasını ise; devlet bütçesi ile yapılan harcamalara ilave olarak devlet bütçe sistemi dışında yer alan diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yaptığı harcamalar ile vergilerde istisna ve muaflık uygulaması nedeniyle devletin almaktan vazgeçtiği gelirlerin toplamıdır şeklinde tanımlamak mümkündür sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun 3/h maddesi kamu giderini; kanunlara dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, mali ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri kapsar şeklinde tanımlamıştır. 2. Kamu Harcamalarının Gelişimi: Tarih boyunca, devletin toplum hayatı içinde üstlendiği fonksiyonlarda sürekli artış olmuştur. Bu artışa paralel olarak, kamu harcamaları da sürekli bir artış eğilimi göstermiştir. Kamu harcamalarının büyüklüğünü, toplam kamu harcamalarının GSMH içindeki payını hesaplayarak ölçmek mümkündür. 10

11 Kamu harcamalarının artışı, hiç kuşkusuz devletin üstlendiği görevlerin ve buna bağlı olarak kamusal faaliyetlerin artmasından kaynaklanmıştır. Devletin asli görevi toplumun içi ve dış güvenliğini sağlamak olmakla birlikte, bunun yanında, ekonomide büyüme ve istikrarın sağlanması ile gelir dağılımının düzeltilmesi de devletin görevleri arasına girmiştir. Devletin ekonomiye müdahalesi ile birlikte kamu harcamaları da artmaya başlamıştır. Bu artış olağanüstü dönemlerde daha da hızlanmış ve adeta bir sıçrama şeklinde olmuştur. 3. Kamu Harcamalarının Artış Nedenleri: Kamu Harcamalarının Artış Nedeni Görünüşte Artış Nedenleri Gerçekte Artış Nedenleri Kamu Hizmetlerinin Para İle Gördürülmesi Para Değerinin Düşmesi (Enflasyon) Bütçe Usullerinin Değişmesi İktisadi ve Sosyal Yapıdaki Değişmeler Savaş ve Savunma Giderlerindeki Değişmeler Sanayileşme ve Teknolojik Gelişmeler Nüfus ve Şehirleşmenin Artışı A. Kamu Harcamalarının Görünüşte Artış Nedenleri: i. Kamu Hizmetlerinin Para İle Gördürülmesi: Geçmiş dönemlerde, bazı kamu hizmetleri ayni olarak yerine getirilirdi. Osmanlı döneminde asker yetiştirmek için uygulanan tımar, has ve zeamet uygulamaları buna örnek olarak verilebilir. Yakın dönemlerde bile kişilerin yol, okul veya hastane yapımlarında bedeni olarak ve hiçbir ücret almadan çalışmaları ayni olarak kamu hizmetlerinin gördürülmesine örnektir ve devlet bütçesi içerisinde yer almaz. Ülkemizde belirli şartları taşıyan her Türk vatandaşının herhangi bir karşılık almadan belirli bir süre fiili askerlik hizmetinde bulunmaları da kamu hizmetlerinin ayni olarak gördürülmesidir. Bu hizmet para karşılığında gördürülürse hiç şüphesiz kamu harcamalarında o oranda artış olacaktır. Ancak bu suretle meydana gelen artış, gerçekte bir artış değildir. Zira daha önce gördürülen hizmette bir artış anlamı taşımamakta, daha önce parasız gördürülen bir hizmetin ücret karşılığı gördürülmeye başlamasıdır. ii. Para Değerinin Düşmesi (Enflasyon): Para değerinin düşmesi ile birlikte, satın alınan mal ve hizmetlere ödenen bedel, en az para değerindeki düşme oranında artar. Bu nedenle, parası değer kaybeden devlet, aynı miktardaki kamu hizmetleri için her yıl daha fazla harcama yapmak zorundadır. Para değerindeki düşme sonucu, kamu harcamalarının rakamsal olarak artması kamu hizmetlerinin de arttığı anlamına gelmez. 11

12 iii. Bütçe Usullerinin Değişmesi: Eski dönemlerde devlet bütçesi uygulamalarında safi (net) gelir usulü tatbik ediliyordu. Bu usule göre, her devlet dairesi, bir yıl içinde yaptığı harcamaları, yine aynı yıl içinde elde ettiği gelirlerden düştükten sonra artan safi gelirlerini hazineye gönderir ve devlet bütçesinde bu gelir fazlası yer alırdı. Harcamaları gelirlerinden fazla olan devlet daireleri ise, gelirlerine tekabül eden harcama miktarını düştükten sonra kalan harcama fazlasını devlet bütçesinde gösterirlerdi. Ancak bu usul zaman içinde terkedilmiş ve tüm kamu gelir ve giderlerinin bütçede gösterilmesini gerektiren gayri safi bütçeleme usulü uygulanmaya başlamıştır. Bu usule göre, kamu gelirleri devlet hazinesinde toplanarak tüm kamu harcamaları buradan gerçekleştirilir. Yani gelirlerle giderlerin mahsup edilmesi söz konusu olmamaktadır. Gayrisafi usule geçildikten sonra kamu harcamalarında bir artışın olduğu gibi bir görüntü oluşmuştur. Ancak bu artış reel bir artış olmayıp görünüşte bir artışı ifade etmektedir. B. Kamu Harcamalarının Gerçekte Artış Nedenleri: i. İktisadi ve Sosyal Yapıdaki Değişiklikler: Devletin ekonomiye müdahale etmesi, yeni görevler üstlenmesi, piyasadaki dengesizlikleri gidermek için tedbirler alması kamu harcamalarını artırmaktadır. Devletin, belirli alanlarda, özel sektörün eksikliklerini giderebilmek için yatırımlar yapması, durgunluk dönemlerinde, genişletici politikalar izleyerek harcamalarını artırması gibi devlet tarafından yapılan bu harcamalar, hem miktar hem de nitelik itibarıyla yeni ve fazla harcamalardır. Bu durumda kamu harcamaları gerçekten artmaktadır. ii. Savaş ve Savunma Harcamalarındaki Artış: Savaş ve savaş sonrası imar faaliyetlerinin finansmanı sorunu başta olmak üzere, ülkelerin içinde bulundukları jeopolitik konuma bağlı olarak alacakları savunma tedbirleri, kamu harcamalarını arttıran önemli sebeplerden biridir. Devletler sürekli olarak savaş halinde olmasalar bile her an savaşa gireceklermiş gibi hazır olmak durumundadırlar. Bu da ancak yeni teknoloji ve silahların edinilmesi ile mümkün olabilmektedir. Bu savunma ve savaşa hazır olma çabası, kamu giderlerini gerçekte arttıran bir etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. 12

13 iii. iv. Sanayileşme ve Teknolojik Gelişmeler: Ekonomik büyüme ve kalkınmanın gerçekleştirilebilmesi için yeni teknoloji üretiminin sağlanması veya üretilmiş olan yeni teknolojilerin ülkeye kazandırılabilmesi gerekmektedir. Bu durumda genellikle devletin öncülüğünde yapılır. Teknolojik alanda yapılan araştırmaların maliyetinin son derece yüksek ancak sonucun kesin olumlu olmaması nedeniyle özel sektör bu alanda fazlaca yatırım yapmaya hevesli değildir. Bu nedenle, devlet, teknoloji alanındaki gelişmeleri ülkeye kazandırmak için doğrudan girişimde bulunduğu gibi, bu alanda faaliyet gösteren fertleri ve özel ekonomi birimlerini çeşitli yönlerden teşvik edici tedbirler alır. Bu yüzden, teknolojik gelişmelerin izlenmesi ve ülkeye kazandırılması kamu harcamalarını arttıran gerçek nedenler arasında yer almaktadır. Nüfus ve Şehirleşmenin Artışı: Devlet, nüfus artışına paralel olarak kamu hizmetlerini de artırmak zorundadır. Eğitim, sağlık, alt yapı, ulaşım vb. kamu hizmetlerinin nüfusun artışı oranında genişletilmesi ihtiyacı, kamu harcamalarını arttıran nedenlerdendir. Nüfus artışı ve şehirleşme, fert başına kamu hizmetlerinin birim maliyetini yükseltici bir etki yapar. Şehirlerdeki yol, su, kanalizasyon, haberleşme şebekesi ve benzeri altyapı hizmetlerinin nüfus artışı nedeniyle genişletilmesinin birim maliyeti çok yüksek olacaktır. 4. Kamu Harcamalarındaki Artışı Açıklamaya Yönelik Görüşler i. Adolph Wagner (Wagner Kanunu): Kamu harcamalarındaki artış kanununu ilk kez Wagner formüle etmiştir. Wagner e göre, kamu harcamalarındaki artışın tek nedeni devlet faaliyetlerinin artmasıdır. Devlet faaliyetleri ise, toplumların sosyal olarak gelişmesi ile artmaktadır. Sosyal gelişmenin önlenebilmesi mümkün olmadığından, Wagner e göre kamu harcamalarının artışının önlenmesi de mümkün değildir. ii. Peacock Wiseman (Sıçrama Tezi): Peacock ve Wiseman a göre, iktisadi ve sosyal buhranlar meydana geldiğinde, kamu gelirlerinde ve dolayısıyla kamu harcamalarında ciddi yükselmeler yaşanması kaçınılmazdır. Ekonomide durum tekrar normale döndüğünde ise, kamu gelirleri ve kamu giderleri tekrar eski haline dönmemekte ve yeni oluşan seviyeden devam etmektedir. Örneğin, savaş gibi bir sosyal buhran zamanında, devlet, savaş için gerekli olan silah ve teçhizatın satın alınabilmesi için kamu harcamalarını arttırmaktadır. Artan kamu harcamalarının finansmanı içinse hiç şüphesiz kamu gelirlerini arttırmak zorunda kalacaktır. Savaş bitip durum tekrar eski haline döndüğünde ise, ne kamu harcamaları nede kamu gelirleri eski haline dönmeyecek ve yeni oluşan denge düzeyinde seyrini sürdürecektir. 13

14 Devletin, kamu harcamalarını ve kamu gelirlerini azaltamamasının nedeni, buhran nedeniyle zarar gören ekonomiyi yeniden düzeltmek zorunda olmasıdır. Toplam Harcama Toplam Giderler Sivil Giderler t Savaş Öncesi Savaş Dönemi Savaş Sonrası Peacock ve Wiseman a göre, savaş yıllarında devlet kamu harcamalarını arttırırken, kamu harcamalarının içinde savunma giderlerini arttıracak sivil giderleri ise azaltacaktır. Toplam kamu harcamaları içindeki bu değişiklik, savaş bittiğinde eski haline dönecektir. Ancak unutulmamalıdır ki, toplam harcama tutarı eski haline dönmeyecek, sadece askeri harcamalar ile sivil harcama bileşeni eski haline dönecektir. Bu duruma, yerini alma etkisi denilmektedir. iii. Henry Carter Adams: Kamu harcamalarının artış nedenlerinin ülkeden ülkeye farklılıklar göstereceğini savunur. Çünkü, kamu harcamalarının artmasına neden olan sosyal ve iktisadi faktörler, ülkeden ülkeye farklılık gösterecektir. iv. Niskanen: Kamu harcamaların artışını, bürokratların daha fazla gelir, prestij ve güç istemelerine bağlamaktadır. Niskanen e göre, bürokratlar prestijlerini, oylarını, maddi durumlarını arttırmak için, kamu harcamalarını arttırırlar. Yani bu harcamaları kendi çıkarları için kullanırlar. 14

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI 1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim

Detaylı

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-578-8 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi Yay.

Detaylı

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr.

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen Ünite 3 Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU 1 Ünite 3 EKONOMI Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU İçindekiler 3.1.

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF

DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF 2

Detaylı

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş KAMU MALİYESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardır. Transfer harcamalarının unsurları: Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaştırma, Borç ödemeleri Belediye sınırlarıdışına taşan hizmetlerin yerine getirilmesi

Detaylı

2012 yılı merkezi yönetim bütçesine bakış

2012 yılı merkezi yönetim bütçesine bakış Değişmeyen yapısal sorunlar ışığında 2012 yılı merkezi yönetim bütçesine bakış GİRİŞ Bütçe, öncelikle yürütme organının kamunun ihtiyaçlarını belirlemesi ve bunların karşılanması için halktan toplanacak

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

SAY 203 MİKRO İKTİSAT

SAY 203 MİKRO İKTİSAT SAY 203 MİKRO İKTİSAT YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 Ders Planı Kıtlık, Tercih ve Piyasa Sistemi Arz Talep Analizi Tüketici Dengesi Üretici Dengesi Maliyet Teorisi Piyasalar Tam Rekabet Piyasası Tekel Piyasası

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel

Detaylı

ÜNİTE:1. İktisadın Temel Kavramlarına Giriş ÜNİTE:2. Arz, Talep ve Piyasa Dengesi ÜNİTE:3. Talep ve Arz Esneklikleri ve Uygulamaları ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. İktisadın Temel Kavramlarına Giriş ÜNİTE:2. Arz, Talep ve Piyasa Dengesi ÜNİTE:3. Talep ve Arz Esneklikleri ve Uygulamaları ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 İktisadın Temel Kavramlarına Giriş ÜNİTE:2 Arz, Talep ve Piyasa Dengesi ÜNİTE:3 Talep ve Arz Esneklikleri ve Uygulamaları ÜNİTE:4 Tüketici ve Üretici Tercihlerinin Temelleri ÜNİTE:5 Üretim ve Maliyet

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 11 EKİM 2013 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 11 EKİM 2013 İÇİNDEKİLER GENEL

Detaylı

ÜNİTE:1. Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2. Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3. Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2. Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3. Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2 Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3 Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4 Vergi Hukukunda Yorum ÜNİTE:5 1 Vergi Mükellefiyeti ve Sorumluluğu ÜNİTE:6

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 15 EKİM 2014 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 15 EKİM 2014 İÇİNDEKİLER GENEL

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

KAMU TERCİHİ 2 1. POLİTİK PİYASA

KAMU TERCİHİ 2 1. POLİTİK PİYASA KAMU TERCİHİ 2 1. POLİTİK PİYASA 2 1.1. POLİTİKACI VE SEÇMENLERİN DAVRANIŞI 3 1.1.1. Kamu Malları 3 1.1.2. Dışsallıklar 3 1.2. ÇIKAR GRUPLARI VE YENİDEN BÖLÜŞÜM 4 1.2.1. Ortanca Seçmen Kuramı 4 1.3. GELİRİN

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış,

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, İÇİNDEKİLER Önsöz v Giriş 1 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, 1.1. Kamu Ekonomisi Analizinin Ardında Yatan Doktriner Görüşler: 5 1.1.1. Sosyal Sözleşmeci

Detaylı

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur.

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı

Detaylı

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,

Detaylı

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler

Detaylı

MAKROEKONOMİ - 2. HAFTA

MAKROEKONOMİ - 2. HAFTA MAKROEKONOMİ - 2. HAFTA Ekonomik Faaliyetlerin Döngüsü Mal ve Hizmetler C HANEHALKLARI Tüketim Harcamaları Faktör Ödemeleri B A FİRMALAR Üretim Faktörleri GSYH ÖLÇME YÖNTEMLERI Üretim Yöntemi: Firmaların

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 21.Enflasyon Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 21.1.Nedenlerine Göre Enflasyon 1.Talep Enflasyonu:

Detaylı

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır.

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır. Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Ekonomi(=İktisat)Nedir? İktisat; Arapça kökenli bir kelimedir.

Detaylı

Ders içeriği (11. Hafta)

Ders içeriği (11. Hafta) 11. Milli Gelir 11.1. Gayri Safi Milli Hasıla 11.2. Gayri safi Yurtiçi Hasıla 11.3. Safi Milli Hasıla 11.4. Milli Gelir 11.5. Nominal ve Reel Milli Gelir 11.6. Şahsi Gelir ve Kullanılabilir Gelir Ders

Detaylı

LIK EKONOM S İ İN İ İ N N

LIK EKONOM S İ İN İ İ N N SAĞLIK EKONOMİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sağlığın ekonomisi olur mu? Sağlık k ekonomisi, i genel olarak ekonomi biliminin i i kurallarının sağlık sektörüne uygulanması ile ilgilenir.

Detaylı

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 2012

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 2012 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 2012 17 EKİM 2011 İÇİNDEKİLER GENEL EKONOMİK HEDEFLER Sayfa: TABLO 1: Makroekonomik Büyüklüklerdeki Gelişmeler... 3 TABLO 2: Kaynaklar-Harcamalar

Detaylı

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Ekonomide Uzun Dönem Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Neden bazı ülkeler zengin bazı ülkeler fakir? Bilgin Bari İktisat Politikası 2 Bilgin Bari İktisat Politikası 3 Bilgin Bari İktisat Politikası 4 Bilgin

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya da 400-450 un değirmeni olduğu biliniyor. Bu değirmenlerin yıllık toplam kapasiteleri 6 milyon tonun üzerine. Günde 100 tonun üzerinde üretim gerçekleştirebilen

Detaylı

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

MEDYA EKONOMİSİ VE İŞLETMECİLİĞİ

MEDYA EKONOMİSİ VE İŞLETMECİLİĞİ Medya Ekonomisi Kavram ve Gelişimi Ünite 1 Medya ve İletişim Önlisans Programı MEDYA EKONOMİSİ VE İŞLETMECİLİĞİ Yrd. Doç. Dr. Nurhayat YOLOĞLU 1 Ünite 1 MEDYA EKONOMİSİ KAVRAM VE GELİŞİMİ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER )

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) Genel denge teorisinin sonuçlarının yatırım kararlarında uygulanamamasının iki temel nedeni şunlardır: 1) Genel denge teorisinin tam bölünebilirlik varsayımı her

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ Sayı : DPÖ 0.00.28-07/ Konu: 2006-2007 Yıllarında KKTC nde Ekonomik Gelişmeler Lefkoşa, 6 Aralık 2007 BASIN BİLDİRİSİ 2006-2007 YILLARINDAKİ EKONOMİK

Detaylı

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi/hangileri tüm dünyada görülen artan işsizlik oranını açıklamaktadır? I. İşsizlik yardımı miktarının arttırılması II. Sendikalaşma oranında azalma III. İşgücü piyasında etkin

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının

Detaylı

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 3. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ Kıtlık, Tercih ve Fırsat Maliyeti Fırsat maliyeti, bir tercihi uygularken vazgeçilen başka bir tercihtir. Örneğin, bir lokantada mevcut iki menüden

Detaylı

Para talebi ekonomik bireylerinin yanlarında bulundurmak istedikleri para miktarıdır. Ekonomik bireylerin para talebine tesir eden iki neden vardır;

Para talebi ekonomik bireylerinin yanlarında bulundurmak istedikleri para miktarıdır. Ekonomik bireylerin para talebine tesir eden iki neden vardır; B.E.A. Para Piyasaları (Finans Piyasaları): Ekonomide mal-hizmet piyasalarının yanında para piyasaları bulunmaktadır. Bu piyasanın amacı mal piyasasının (reel veya üretim piyasaları) ihtiyaç duyduğu ihtiyaçları

Detaylı

MALİYE SORU BANKASI OPTIMUS. 2013 İdari Hakimlik TAMAMI ÇÖZÜMLÜ SALİM GÖL TEK KİTAP

MALİYE SORU BANKASI OPTIMUS. 2013 İdari Hakimlik TAMAMI ÇÖZÜMLÜ SALİM GÖL TEK KİTAP OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI TAMAMI ÇÖZÜMLÜ Maliye Teorisi Kamu Harcamaları Kamu Gelirleri Devlet Bütçesi Devlet Borçlanması Maliye Politikası Türk Vergi Sistemi 2013 İdari Hakimlik Sayıştay KPSS ve kurum

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 1. Maliye Politikası ve Dışlama Etkisi...2 A. Uyumlu Maliye ve Para Politikaları...4 2. Para Arzı ve Açık Piyasa İşlemleri...5 3. Klasik Para ve Faiz

Detaylı

Para Piyasasında Denge: LM (Liquit Money) Modeli

Para Piyasasında Denge: LM (Liquit Money) Modeli 11. Hafta Para Piyasasında Denge: LM (Liquit Money) Modeli Para piyasasının dengede olduğu (reel para arzının, reel para talebine eşit olduğu) faiz ve reel gelir düzeylerini gösteren eğriye, LM eğrisi

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) GSYH (Gayri Safi Yutiçi Hasıla) GSMH = GSYH ± NDAFG

GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) GSYH (Gayri Safi Yutiçi Hasıla) GSMH = GSYH ± NDAFG GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) GSYH (Gayri Safi Yutiçi Hasıla) GSMH = GSYH ± NDAFG 2 = Çifte hesaplama sorunu NİHAÎ mal ve hizmetlerin fiyatlarının toplamı. Hammadde, ara ve yatırım mallarının fiyatları

Detaylı

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ Doktora Uzmanlık Alanı MLY898 3 3 + 0 6 Bilimsel araştırmarda ve yayınlama süreçlerinde etik ilkeler. Tez yazım kuralları,

Detaylı

Türkiye Ekonomisi 2014 Bütçe Büyüklükleri ve Bütçe Performansı Raporu

Türkiye Ekonomisi 2014 Bütçe Büyüklükleri ve Bütçe Performansı Raporu Türkiye Ekonomisi 2014 Bütçe Büyüklükleri ve Bütçe Performansı Raporu HAZIRLAYAN 18.11.2013 RAPOR Doç. Dr. Nazan Susam Doç. Dr. Murat Şeker Araş. Gör. Erkan Kılıçer Türkiye Ekonomisi Bütçe Büyüklükleri

Detaylı

JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ

JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ Bu çalışmada, Japon ekonomisini temel bazı kalemler bazında iredelemek ve Japon ekonomisin gelişim sürecini mümkün olduğunca tarihi ve güncel perspektiften

Detaylı

Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi amaçlanmaktadır.

Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi amaçlanmaktadır. Dersin Adı: Araştırma Teknikleri Dersin Kodu: MLY210 Kredi/AKTS: 2 Kredi/4AKTS Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi

Detaylı

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi, marjinal maliyet düzeyini etkilemeden, oluşturulan yeni fiyat düzeyi ile monopolün sosyal maliyetini gidermeye yönelik bir politikadır? A)

Detaylı

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır:

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır: Sızıntılar: Harcama akımından çıkanlar olup, kapalı ekonomide tasarruflar (S) ve vergilerden (TA) oluşmaktadır. Enjeksiyonlar: Harcama akımına yapılan ilaveler olup, kapalı bir ekonomide yatırımlar (I),

Detaylı

1: YÖNETİM-YERİNDEN YÖNETİME İLİŞKİN KAVRAMSAL ÇERÇEVE...1

1: YÖNETİM-YERİNDEN YÖNETİME İLİŞKİN KAVRAMSAL ÇERÇEVE...1 bölüm 1: YÖNETİM-YERİNDEN YÖNETİME İLİŞKİN KAVRAMSAL ÇERÇEVE...1 1. Kavramsal Çerçeve: Yönetim-Yerinden Yönetim...2 1.1. Yönetim Kavramı...2 1.2. Yerinden Yönetim...4 2. Yerel Yönetimlerin Önemi ve Varlık

Detaylı

Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ

Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay Yrd.Doç.Dr. Gülay Hız Yrd.Doç.Dr. Musa Türkoğlu Yrd.Doç.Dr. Oktay Aktürk Yrd.Doç.Dr. Temur

Detaylı

Maliye Politikası ve Devlet Bütçesi. Döviz Kuru ve Uluslararası İktisat Politikası

Maliye Politikası ve Devlet Bütçesi. Döviz Kuru ve Uluslararası İktisat Politikası Maliye Politikası ve Devlet Bütçesi Döviz Kuru ve Uluslararası Maliye Politikası ve Devlet Bütçesi Devlet Bütçesi Kamu Harcamaları (G) => G = G I + G C + TR + INT Kamu Yatırımları (G I ) : Sermaye malları

Detaylı

MAL VE PARA PİYASALARINDA EŞ ANLI DENGE. Mal ve para piyasalarında eşanlı denge; IS ile LM in kesiştiği noktada gerçekleşir.

MAL VE PARA PİYASALARINDA EŞ ANLI DENGE. Mal ve para piyasalarında eşanlı denge; IS ile LM in kesiştiği noktada gerçekleşir. MAL VE PARA PİYASALARINDA EŞ ANLI DENGE Mal ve para piyasalarında eşanlı denge; IS ile LM in kesiştiği noktada gerçekleşir. DENGE GELİR DÜZEYİ VE FAİZ ORANINDA DEĞİŞMELERE YOL AÇAN FAKTÖRLER Genişletici

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı. 2. Arz,Talep ve Esneklik. 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı. 4. Mal ve Faktör Piyasaları

1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı. 2. Arz,Talep ve Esneklik. 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı. 4. Mal ve Faktör Piyasaları 1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı 2. Arz,Talep ve Esneklik 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı 4. Mal ve Faktör Piyasaları 5. Makroekonominin Kapsamı ve Temel Makroekonomik Değişkenler 1 6.

Detaylı

Kamu Kesimi. Ünite 04: Kamu Maliyesindeki Gelişmeler

Kamu Kesimi. Ünite 04: Kamu Maliyesindeki Gelişmeler Kamu Kesimi: Yasama Merkezî Yönetim Genel Bütçeye Dahil Yürütme Yargı Kamu Kesimi Mahallî Yönetim Kamu İktisadî Teşebbüsleri Katma Bütçeli Vakıflar Gen. Müd. Karayolları Gen. Müd. DSİ Üniversiteler İKT442

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM

ORTA VADELİ PROGRAM T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016-2018 ORTA VADELİ PROGRAM TEMEL MAKROEKONOMİK VE MALİ HEDEFLER 11 Ocak 2016 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016-2018 ORTA VADELİ PROGRAM TEMEL MAKROEKONOMİK VE MALİ HEDEFLER 11 Ocak

Detaylı

TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ. Dr. Osman Orkan Özer

TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ. Dr. Osman Orkan Özer TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ Dr. Osman Orkan Özer osman.ozer@adu.edu.tr Ders İçeriği 1. Tarım Ekonomisinin Kapsamı 2. Tarımın Türkiye Ekonomisine Katkısı 3. Tarımsal Üretim Ekonomisi (3. ve 4. hafta)

Detaylı

Orta Vadede (Dönemde) Piyasa Dengesi:

Orta Vadede (Dönemde) Piyasa Dengesi: .E.. Orta Vadede (Dönemde) iyasa Dengesi: S e D n öyle bir dengede denge şartı noktasında gerçekleşmektedir. Üretim kadar piyasa fiyat düzeyi ise seviyesinde gerçekleşmektedir. Olaya S eğrisi açısında

Detaylı

Ekonomi I. Doç.Dr.Tufan BAL. 6.Bölüm: Tüketici Davranışı Teorisi

Ekonomi I. Doç.Dr.Tufan BAL. 6.Bölüm: Tüketici Davranışı Teorisi Ekonomi I 6.Bölüm: Tüketici Davranışı Teorisi Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Teorik Altyapı Piyasa ekonomisinin

Detaylı

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç)

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç) PARA ARZI Dar tanımlı para arzı dolaşımdaki nakit ile bankacılık sisteminde vadesiz mevduatların toplamından oluşmakta, geniş tanımlı para arzı ise bu toplama bankacılık sistemindeki vadeli mevduatların

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

GSYH

GSYH İÇİNDEKİLER GENEL EKONOMİK HEDEFLER Sayfa: TABLO 1: Makroekonomik Büyüklüklerdeki Gelişmeler 3 TABLO 2: Kaynaklar-Harcamalar Dengesi (Cari Fiyatlarla) 4 TABLO 3: Kaynaklar-Harcamalar Dengesi (1998 Fiyatlarıyla)

Detaylı

Pazarlama: Tanım, Tarihçe, Kavramlar

Pazarlama: Tanım, Tarihçe, Kavramlar Pazarlama: Tanım, Tarihçe, Kavramlar Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 Pazarlama - Tanımlar Tanım sayısının çokluğu Anlayış farklılıkları Tanımları yapanların özellikleri Dar ve geniş anlamda yapılan

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

MALİYE TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

MALİYE TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI MALİYE TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Anabilim Dalı: Maliye PROGRAMIN TANIMI: Maliye Tezsiz Yüksek Lisansı programının amacı; kamu ve özel sektör sistemi içerisindeki problemleri ve ihtiyaçları analiz edebilecek,

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 15 OCAK 2016 İÇİNDEKİLER GENEL EKONOMİK HEDEFLER Sayfa: TABLO 1: Makroekonomik Büyüklüklerdeki Gelişmeler... 3 3 TABLO 2:

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015) Hane Halkı İşgücü İstatistikleri 2014 te Türkiye de toplam işsizlik %10,1, tarım dışı işsizlik ise %12 olarak gerçekleşti. Genç nüfusta ise işsizlik

Detaylı

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur?

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? 2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici

Detaylı

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi Vergi, tüm gerçek ve tüzel kişilerin doğal ortağı olan devletin ekonomik

Detaylı

İşletme - Ders 1. Temel Ekonomik Kavramlar

İşletme - Ders 1. Temel Ekonomik Kavramlar İşletme - Ders 1 Temel Ekonomik Kavramlar 1.1. İhtiyaç İhtiyaç, herhangi bir şeye duyulan istektir. İhtiyaç hissi tatmin edildiği zaman haz, aksi durumda ise elem duyarız. İhtiyaçlarımız zaman boyunca

Detaylı

4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN

4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN 4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 B.3.2. Taban Fiyat Uygulaması Devletin bir malın piyasasında oluşan denge fiyatına müdahalesi,

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... iii KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ 1. İKTİSATIN TEMELLERİ... 9 1.1. İKTİSADIN TANIMI... 9 1.2.

Detaylı

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri DERS NOTU 03 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bugünki dersin işleniş planı: 1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri... 1 A. Tavan Fiyat Uygulaması... 2 1. Kira Kontrolü... 3 B. Taban Fiyat Uygulaması...

Detaylı

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici

Detaylı

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL Ekonomi II 16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır.

Detaylı

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNDE UYGULANACAK İNSAN GÜCÜ PLANLAMASI ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNDE UYGULANACAK İNSAN GÜCÜ PLANLAMASI ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNDE UYGULANACAK İNSAN GÜCÜ PLANLAMASI ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK 29/07/2008 tarih ve 26951 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

Detaylı

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli www.ekrempakdemirli.com 21.05.2014 1923 sonlarında Cumhuriyet Kurulduğunda Savaşlardan yorgun Eğitim-öğrenim seviyesi oldukça düşük bir toplum Savaşlar sonrası ülke harap ve

Detaylı

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR DERS : GENEL İŞLETME BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR İŞLETMENİN TANIMI İşletme; farklı anlamlarda kullanılabilmektedir. Bunlar; Bir aracı, makineyi, dükkanı veya iş yerini vb. çalıştırma.

Detaylı

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER Bu ünite tamamlandığında; o Ekonomik karar birimlerini ve faaliyetlerini ortaya koyabileceğiz o Ekonomik faaliyetlerin bileşenlerini sıralayabileceğiz

Detaylı

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1.İktisat Bilimi 1.2.İktisadi Kavramlar 1.2.1.İhtiyaçlar 1.2.2.Mal ve Hizmetler 1.2.3.Üretim 1.2.4.Fayda, Değer ve Fiyat

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI 2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI Ege Bölgesi Sanayi Odası nın 1982 den beri sürdürmekte olduğu Ege Bölgesi nin 100 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması, bölgemiz sanayiinin içinde bulunduğu duruma,

Detaylı

ÖZET. Eylül 2016 Dönemi Bütçe Gerçekleşmeleri

ÖZET. Eylül 2016 Dönemi Bütçe Gerçekleşmeleri 216 EYLÜL ÖZET 216 Dönemi Gerçekleşmeleri 215 yılı ayında 14,1 milyar TL açık veren bütçe, 216 yılı ayında 16,9 milyar TL açık vermiştir. 215 yılı ayında 7,7 milyar TL faiz dışı açık verilmiş iken 216

Detaylı

ÖZET. Ekim 2016 Dönemi Bütçe Gerçekleşmeleri

ÖZET. Ekim 2016 Dönemi Bütçe Gerçekleşmeleri 216 EKİM ÖZET 216 Dönemi Gerçekleşmeleri 215 yılı ayında 7,2 milyar TL fazla veren bütçe, 216 yılı ayında 14 milyon TL açık vermiştir. 215 yılı ayında 9,9 milyar TL faiz dışı fazla verilmiş iken 216 yılı

Detaylı

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY İşletmelerin bir ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemini, "ekonomik" ve "sosyal" olmak üzere iki açıdan incelemek gerekir. İşletmelerin Ekonomik Açıdan Yeri ve

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM EKONOMİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM EKONOMİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM EKONOMİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1 Ekonomi... 1 1.2 Gereksinme(ihtiyaç)... 1 1.3 Mal ve hizmet... 2 1.4 Fayda... 3 1.5 Gelir... 4 1.6 Tüketim... 4 1.7 Üretim... 5 1.8 Üretim

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı