Çevrim İçi Bilim Haberciliği Kursu WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. Ders 5. Bilim nedir? (Gervais Mbarga ve Jean-Marc Fleury)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Çevrim İçi Bilim Haberciliği Kursu WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. Ders 5. Bilim nedir? (Gervais Mbarga ve Jean-Marc Fleury)"

Transkript

1 Çevrim İçi Bilim Haberciliği Kursu WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. Ders 5 Bilim nedir? (Gervais Mbarga ve Jean-Marc Fleury) WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 1

2 Dünyanın ilk çevirim içi bilim haberciliği kursuna hoşgeldiniz. Bu kurs Dünya Bilim Muhabirleri Federasyonu (WFSJ) tarafından, Bilim ve Gelişim Ağı (Science and Development Network SciDev.Net) ile yakın işbirliği içinde geliştirilmiştir. 5.1 Giriş Bilgiye giden farklı yollar Bilmek nedir? Gündelik ya da herkesçe bilinen gerçek Gündelikliğin ötesinde Bilgiyi sistematize etmenin yolu olarak bilim Bilimsel metod Habercilik bilgisi Bilimin sınırları Giriş Thomas Kuhn ( ) Karl Popper ( ) Bilimsel Metod Paul Feyerabend ( ) Sosyolojikyapılandırmacılık Kültürel görecelilik ve bilim Bilim nasıl yapılandırılır?... gerçek hayatta! Giriş Bilim: Bilimsel dergilerde bulunan şeydir Meslektaş değerlendirmesinin sınırları Görüş birliğiyle bilimsel gerçek Kaynaklar Gözden geçirme soruları (1-5) Gözden geçirme sorularının yanıtları (1-2) Ödevler (1-6)...37 Bu projeye fon sağlayan kurumlar: International Development Research Centre (Kanada) [ ] Department of International Development (İngiltere) [ ] Swedish International Development Agency (İsveç) [ ] WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 2

3 5.1 Giriş Bilim, modern dünyamızı derinden ve muhteşem bir şekilde değiştirdi. Bilim, hayatın her alanını öylesine sarstı ki, ondan iyi günde de, kötü günde de kaçmak mümkün değil. Bu derste, bilimin ne olduğunu keşfedeceğiz. İlk önce, bilimi gerçeği tanımlayan en iyi yol haline getiren temel prensip ve yolları gözden geçireceğiz (Bölüm 5.2). Daha sonra, sizlere bilimin sınırlarını ve tehlikelerini vurgulayan bir kaç tane 20. Yüzyıl düşünürünü tanıtacağız (Bölüm 5.3). Dersimizi, günümüzde uygulanan şekliyle, bilimin çok özel yönlerine şöyle bir göz atarak bitireceğiz (Bölüm 5.4). Dersin sonunda şunları yapabiliyor olmanızı hedefliyoruz: 1. Bilimin ne olduğunu ve ne olmadığını anlamanızı; 2. Bilimin güçlü yönlerinin olduğu kadar, sınırlarının da olduğunu fark etmeniz ve 3. Bilimi icra eden kişilere, bilimin kalitesiyle ilgili sorular sormanızı. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 3

4 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilmek nedir? Dersin bu bölümünde, bilimsel bilgi üretmek için kullanılan metod hakkında bilgi edineceksiniz ve bilimi bilim haberciliği de dahil olmak üzere, diğer bilgi toplama türlerinden nasıl ayırt edebileceğinizi göreceksiniz. Bu noktada, bilim denen şeyin ne olduğunu, nerede başlayıp nerede bittiğini nasıl anlayabileceğinizi merak etmek tamamıyla meşrudur. Bilim Bilmek istiyorum ile başlar. Bilmek öylesine doğal ve o kadar açıktır ki, onun ne anlama geldiğini tanımlamaya çalışmak biraz garip gelebilir. Aslında, bilmek derken neyi kastettiğimizi açıklamak aşırı şekilde karmaşık olabilir, çünkü pek çok anlamı vardır. Eğer bütün eş anlamlı kelimeleri sıralarsak, bilmek kelimesinin aynı zamanda, bilgi sahibi olmak, anlamak, okumak ya da görmek, hissetmek, değerlendirmek, tanımak, düşünmek, analiz etmek, pratik yapmak ya da uzmanlaşmak anlamlarına da gelebileceğini görürüz. Birisini tanımak ( bilmek ), o kişiyle (kişisel olarak ya da başarılarından dolayı) tanıştığımız, o kişiyi bir grup insan içinde tanıyabildiğimiz ve o kişinin varlığından haberdar olduğumuz anlamına gelir. Ama bir insanı gerçekten tanımak için, o kişiyi, davranışlarını ve tepkilerini tahmin etmenin yanı sıra, onun kişiliğini başkalarına tarif edebilecek derecede iyi anlayacak kadar yakından tanımak zorundasınızdır. Bir nesneyi, gerçeği ya da fenomeni bilmek, onu görsel ve fiili olarak tarif edebilmek, çevresindeki diğer nesnelerle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu açıklayabilmek ve çevresini nasıl etkilediğini ve bunun karşılığında onun nasıl etkilendiğini anlatabilmek anlamına gelir. Bilim kapsamında bilmek, merakı, en dürüst şekilde gerçeğin farklı özelliklerini belirlemek, birbirinden ayırt etmek ve tanımlamak için gözlem yapmayı ve yeterli bilgi ve istihbarat toplamayı deneyimlemek demektir. Bu gerçeklik hakiki, sanal, somut, doğal, yapay, soyut, fiziksel ya da metafiziksel olabilir. Ve merakı deneyimlemek, bilgiyi doğurur. Büyük sıklıkla bilgi, mantığı kullanmayı ve eninde sonunda akla yatkın argümanlar geliştirmeyi mümkün kılar. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 4

5 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilmek nedir? (Devamı) Mantıklı mı, yoksa mantıksız mısınız? Rasyonellik ya da akla yatkınlık, mantıklı olan şeylerin özüdür ve mantığın bir ürünüdür. Rasyonellik kelimesinin kökü (Latince ratio), hesap demektir. Mantık, sezgi, duyu, kendiliğinden meydana gelen tepki, duygular ya da inançla aynı şey değildir. Mantık sağduyuyla başlar ve sayma, ölçme, sıraya koyma, organize etme, sınıflandırma, açıklama ve tartışma yetenekleri aracılığıyla gelişir. O halde mantıklı konuşma da, anlam bütünlüğü olan, üzerinde düşünülmüş ve kişisel görüşten oldukça farklı olan, bir tür mantıksal hesap üzerine kurulmuştur. Böyle bir konuşma, evrensel bir gerçek olmak zorundadır. Ancak mantıksızlık, kendini mantığa teslim etmeyi reddeder. Mantıksız bir birey, mantığı anlamaz ve yanlış anlama ile hareket eder. Verdiği kararlar genellikle anlam bütünlüğü ve tutarlılık taşımaz. Mantıksız dünyanın, aynı zamanda bilinmeyenin, batıl inancın, mistisizmin ve mantığa aykırı işleyen şeyler de dahil olmak üzere, erişilemezin dünyasını da içerdiği söylenebilir. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 5

6 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilmek nedir? (Devamı) İnançlar nerede başlar? Bilginin anlamı nedir? sorusunu, bilmek kelimesini inceleyerek kavramaya başlarız. Objektif bilgi, kendimizi resmin dışında tutarak, olayları ve nesneleri oldukları gibi analiz ettiğimizde oluşur. Bu, bilmenin ve değerlendirme yapmanın aydınlanmış bir yoludur ve kendisiyle birlikte, reddetme, bir iddiayı çürütme, kabul etme, uyarlama, mesafe bırakma ve hatta olayların durumunu değiştirme gücünü getirir. Bilgi, soru sorma ve cehaletimize meydan okuma zorunluluğu ile birlikte gelir. Birşeyi bilmek, mantığı uygulamayı, onu gözlemeyi ve analiz etmeyi mümkün kılar. Bilgiden farklı olan şey, inançlardır. İnançlar, evreni yetenekler, vasıflar, fikirler ve duygularla donatarak, onu açıklamanın bir yoludur. İnançlar, olaylara ve nesnelere içsel bir önem yükler. Örnek olarak, belli kişiler için, 13 rakamı kötü bir alamettir. Bazı kültürlerde gökkuşağı, kötü şeyler için bir uyarı ve Tanrı nın kılıcıyken, diğer kültürlerde bir hazinenin yerini gösterdiği ve dolayısıyla da iyi bir alamet olduğu düşünülüyor olabilir. İnançlar, anında kabul etme ve teslim olmayı gerektirir; inançlar en derin özümüze kökler salarlar. Dini inanç çok sıklıkla, gerçeğin kişisel ve yürekten arayışıdır. İnançlarla birlikte gelen bildirimler ve önermeler, bunların sorgulanmadan, oldukları gibi kabul edilmesini gerektirir. Dini bilgi, deney yoluyla kanıtlanamayan olguların ve bildirimlerin kabulünü gerektirir. Tanrı nın varlığı, bilimin amacı değildir, ama Tanrı nın varlığını ya da var olmadığını kanıtlamanın bir yolu olmadığına göre, Tanrı nın varlığı bir inançtır. Budizm, Yahudilik, Hinduizm, Hristiyanlık ve İslam, insanlık tarihine şekil vermiş olan ve hâlâ da şekil veren büyük dinlerden sadece bir kaçıdır. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 6

7 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Gündelik ya da herkesçe bilinen gerçek Herkes tarafından bilinen gerçekler nelerdir? Ve bunlar, bilimsel gerçeklerden ne anlamda farklıdırlar? Pratikte bilmek, sorular sormayı, şüphe duymayı ve olguları, nesneleri ve fikirleri kontrol etmeyi gerektirir. Ama sorgulamanın farklı dereceleri olabilir. Günlük hayatta, etkileşim içinde olduğumuz nesneler, bize anında ve somut deneyimler kazandırırlar. Ama otomatik olarak düşünmeksizin gördüğümüz, dokunduğumuz, kokladığımız, tattığımız ve işittiğimiz şeyler aracılığıyla edindiğimiz ilkel duyularımız, gelenekte kök salmış gerçekliklerle ilgili bir grup dolaysız, belirgin ve aşina olduğumuz yanıtlar verir. Bu, aynı zamanda herkesçe bilinen, akla uygun, birincil ya da anında bilgi de denilen, günü gününe bilgidir. Sağladığı açıklamalar, çoğunlukla ağızdan ağıza geçen gelenekten kaynaklanan geniş bildirimlere dayalıdır. Bu açıklamalar, sorgulanmaksızın kabul edilirler. Bunlar, genellikle çabuk yapılan ve kabataslak genellemelerdir. Basit gözlemlere dayanırlar: güneşin doğduğunu ve battığını söyleriz; gökyüzünün çok yüksekte olduğunu görürüz. Herkesçe bilinen bilgiler, bir şeyleri değiştirmeyi amaçlamaz. Herkesçe bilinen bilgileri nasıl oluştururuz? Herkes tarafından bilinen bilgilerimizi, hayatımız boyunca raslantısal karşılaşmalarla ediniriz. Bunların birçoğu, hiç bir evrime uğramaksızın nesilden nesile geçer. Herkes tarafından bilinen bilgilerimiz, çevremizle olan günlük ilişkilerimiz ve sahip olduğumuz kültürlerin evreni açıklama şeklinden doğar. Ailelerimiz, akrabalarımız, arkadaşlarımız, komşularımız, eşlerimiz, kabilemiz ya da toplumumuz tarafından yapılandırılır ve aktarılırlar. Yaşam biçimini, sevinçlerini, endişelerini, acılarını, gelecekle ilgili dileklerini, şu anı algılama şekillerini ve geçmişinden ve geleneklerinden hatırladığı şeyleri paylaşan toplum, bizim sevgili insan toplumumuzdur. Ve herkes tarafından bilinen bu bilgiler, batıl inançları içerirler. Herkes tarafından bilinen bilgiler kapsamında duyularımız aracılığıyla öğrendiklerimize gelince, doğaya insanınkilere benzeyen erdemler ve duygular, niyetler ve reaksiyonlar yükleriz. Kabilemizin ya da toplumumuzun sahip olduğu herkes tarafından bilinen bilgilerin sınırlılığına rağmen, hayat bu bilgiler olmadan imkânsız hale gelirdi. Hiç durmaksızın mantığımıza uyarlamaya çalışıp, tereddüt edip, her zaman çok geç olduğunda bir karar veriyor olurduk. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 7

8 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Gündelik ya da herkesçe bilinen gerçek (Devamı) Herkes tarafından bilinen bilgiler, her kültürde ve her uygarlıkta var olmuştur. Her birimiz, günlük hayatımızda ve diğer insanlarla olan etkileşimlerimizdeki herkes tarafından bilinen bilgilerle başlarız. Bilim insanlarının kendileri de herkes tarafından bilinen bilgilerle başlarlar, ama sonunda bu bilgilerin ötesine geçerler. Herkes tarafından bilinen bilgileri deneyimleyin Herkes tarafından bilinen bilgileri görmek ya da deneyimlemek aşırı şekilde kolaydır. Örneğin, bir arkadaşınıza çok sıradan bir konuyla ilgili yeni edinilmiş bir bilgiyi verin: Bazı Alman otobanlarında hız sınırını düşüren tabelalar varmış ve çalışmalar bunun sonucunda araçların akışının daha hızlı olduğunu olduğunu göstermiş. Genel olarak, dinleyicinizin ilk tepkisi, yeni bilginizi reddetmek ve kendi doğru bildiği şeyi savunmak olur hız sınırını düşüren tabelaların, araçların daha yavaş akmasına neden olacağı ki bu da herkes tarafından bilinen bir bilgidir. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 8

9 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Gündelikliğin ötesinde Derinlemesine bilgi? Derinlemesine, sistematik ya da ikincil bilgi, gözlerimizin, kulaklarımızın, ağzımızın, burnumuzun ve dokunma duyumuzun vakit geçirmeksizin uyguladığı diktatörlükten ve bize hergün verdikleri dur ve git etkilerinden kendimizi özgürleştirmekle başlar. Kişi o zaman, örneğin sıradan detaylara daha çok dikkatini vererek, ya da yeni boyutlar hayal ederek, bilgimizin detaylarını derinleştirerek ya da daha alışılmadık özellikler arayarak, daha sistematik bir şekilde gözlem yapmaya karar verir. Başka bir deyişle, görünürde olanın ve tekrarların ötesine geçeriz. Sistematik bilgi, üstünde yeterince yürünmüş ve kolay erişilebilir yolların ötesine geçmeyi gerektirir. Sistematik bilgi, eksiksiz olduğunu iddia etmez. Sorgulanmayı kabul eder. Yanıtlar, araştırma yaparak bulunur. Sistematik bilgiyle, olaylar, nesneler ve onların tanımları evrim geçirir. Bilgi kanıt talep eder. Argümanları doğurur. Ortaya sorular atar. Hiçbir şey göz ardı edilmez. Bilgi, dün kabul ettiğini, bugün masaya tekrar yatırır. Bilineni olduğu kadar, bilinmeyeni de deşeler. Hiç bitmeyen bir arayıştır; tabuları ve gidilmesi yasak bölgeleri yoktur. Sistematik bilgi bir yapıdır ve tadilattadır Her gün çevremizden kaptığımız günü gününe bilginin tersine, sistematik bilgi müesseseler inşa eder. Kişisel disiplin, hatta fedakârlık gerektirir. Öğrenim ve eğitim tesislerinde, adım adım öğrenilmelidir ve araştırmayla desteklenmek zorundadır. Öğrenim, içeriğinin gerekli tarafsızlık, gerçekler karşısında mütevazılık, sabır ve mahrumiyete katlanma tavırlarıyla aktarılmasını garantileyen bir pedagojiyi takip etmelidir. Bazen, sistematik bilginin konuştuğu dil, günlük dilden farklı olan şifre kelimelerine sahip bir jargondur. Sık sık, referanslar, diplomalar, başarılar, ödüller ve... değerlendirme metodolojileri sunar. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 9

10 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Gündelikliğin ötesinde (Devamı) Sistematik bilgiyi nasıl tanırız? Sistematik bilgi, oluşturmayı, hayal etmeyi ve bilmediğimiz şeyleri keşfetmeyi amaçlar. Gelenekle yetinmez ve monotonluğa katlanamaz. Eleştirir. Kendi bakma, dokunma ve hissetme yöntemlerini yakından inceler ve sorgular. Ana enstrumanı mantıktır ve yüzeyselliği çürütür. Sistematik bilgi sürekli olarak, analiz etmek ve oluşturmak için dayandığı yaklaşımları kontrol eder. Sistematik bilgi, entelektüellere, sanatçılara, zanaatkârlara, beynin çalışmalarının eser sahiplerine ve bilim insanlarına aittir. Aralarında Albert Einstein, Wolfgang Amadeus Mozart ve William Shakespeare olan bir bilim insanı, bir sanatçı ve bir yazar arasında herhangi bir benzerlik var mıdır? İlk bakışta hiç benzerlik olmayabilir. Ama yeniden bakın. Her üçü de gözlem yaptılar, araştırıp incelediler ve çalışmalarıyla dünyayı derinlemesine tarif ettiler. Her üçü de, gördükleri ya da yaptıkları şeyleri, görmenin ve yapmanın olağan yollarıyla yapmayı reddettiler. Üçü de kendi alanlarında bilginin yeni seviyelerine ulaşmaya çalıştılar. Ama onların bilgi stillerinin hepsini aynı kefeye koymak akla yatkın mıdır? Aslında, onların değişik bilme yöntemleri arasında farklılıklar vardır ve bilimsel bilgi kendine özgü acayiplikler barındırır WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 10

11 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilgiyi sistematize etmenin yolu olarak bilim Bilimsel bilgiye giriş Bilim, tıpkı sanat gibi, sistematik bilginin bir formudur, ama ikisinin arasında çok önemli farklılıklar vardır. Sanatta, bilginin sistematize edilmesi, kişisel tercih, güzellik ya da estetik kriteri ya da duygulara dayanır. Büyük sanatçılar ve entellektüel başarıların yaratıcıları, hayal edilen ve tamamıyla kurgusal olan ve insanların gözlerine gözükmeyen gizli mesajları arayarak ve ileterek, ilk izlenimlerin ötesine giderler. Sadece, yeterli uzmanlıkla donanmış bir insan gerçek bir sanat çalışmasının anlamını çıkarabilir. Sadece, şekilleri, sembolleri, üretim yerleri ve üretildikleri dönem ile belli bir stili tanıyabilen insanlar bunun ne anlama geldiğini kavrayabilirler. Beynin ürettiği çalışmalar sübjektiftir. Onları üretenlere sıkı sıkıya bağlı ve bağımlıdırlar. Bilimde ise, sistematizasyon farklıdır. Eğer sanat bir zevk meselesiyse, bilim de doğanın gerçeğe uygun tanımını üretme işidir. Burada sistematize etmek, sübjektivizmi reddederek, kendi tercihlerini bir kenara koyarak ve kendini resmin dışında tutarak derinleştirmek, tartmak, ölçmek, zamanlama yapmak, tartışmak ve mantıksal olarak yapılandırmak anlamına gelir. Bilimi nasıl tanırız? Bilimsel bilgi, içinde yaşadığımız doğayı ve evreni, bilinen somut ve tarafsız unsurlar aracılığıyla anlamayı amaçlar. Bu tür bir bilginin kendine has kuralları vardır. Bilim insanları, mantığa dayalı gerekçelere dayanarak bildirimlerde bulunurlar. En mükemmel bilimsel yaklaşım göstermedir. Gösterme, net ve boş olmayan bir ispattır. Bilimde gösterme aynı zamanda, bir fenomeni gösteren ve sebep sonuç ilişkisini kuran bir laboratuvar deneyi gibi tatbiki bir şey de olabilir. Bir gösterme, sonuçları büyük bir kesinlikle gösterir ve tahminlere yol açan genellemeleri mümkün kılar. Dine yakınlıkları ile argümanları kazanmak için otoriteyi kullanan ve asıl olarak olayların neden? ini sorgulayan eski bilimlere kıyasla, modern bilimdeki durum budur. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 11

12 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilgiyi sistematize etmenin yolu olarak bilim (Devamı) Modern deneysel bilim Modern bilim, sistematik şüphe, ya da Amerikalı sosyolog Robert K. Merton ın dediği gibi, organize şüphecilik ile başlar. Modern bilim 17. yüzyılda Aydınlanma çağında ortaya çıkmıştır ve gözlenebilir olgulara dayanır. Bilim, deneyler aracılığıyla olgular ve gerçekleri eşleştirir. İşte bu nedenle bilimin, en ufak parçacıktan tutun da tüm evrene kadar herşeyi inceleyebilmek için laboratuvarlara ve aletlere ihtiyacı vardır. Bilim, bir hipotezi kanıtlayabileceği ya da çürütebileceği kanıtları biriktirebilmek için, güvenilir enstrumanları olan titiz metodolojiler kurar. Bilim, kendi metodolojilerini değerlendirir ve kendi kanıtlarını yeni baştan inceler. İdeal olarak deneysel bilim, gözlemi yapan ya da deneyi gerçekleştiren kişiden bağımsızdır. Tarafsızdır, kişisellikten uzaktır ve gözlemlenen gerçeklik ve teyit edilmiş diğer bilgilerle uyum içindedir. Bilim ideal olarak, belirsizlikten muaf olan, net ve mantıksal sonuçlar verir. Bu sonuçların geçerliliği, argüman ve mantık kullanarak kanıtlanabilir ya da çürütülebilir (bu konu ilerde değineceğimiz Karl Popper ın yanlışlama kavramıyla ilgili bölümde derinlemesine incelenmiştir). Bilimsel sonuçlar, zor ve baştan aşağı tam olarak yapılan testlerin ardından ayakta kalabilmelidir. Bu, bilimsel rasyonelliktir. Modern bilim, gerçeği olgulardan yola çıkarak anlar ve metodolojik deneylerle teyit eder. Deneyler, nesnelerin ve fenomenlerin nasıl ölçüldüğünü, ne ağırlıkta olduklarını, ne kadar süre devam ettiklerini, hangi yöne doğru gittiklerini vs. söylerler. Deneyler, matematiksel veriler verirler. Eski bilim olayların neden? ini açıklamaya yeltenirken, modern bilim olayların nasıl? ını yanıtlamayı amaçlar. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 12

13 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilimsel metod Bilimsel metodu tarif etmeye başlamadan önce, dünyayı anlamak için başka hangi metodlar olduğuna bir göz atalım. Dünyayı anlamak için bilimin yanısıra başka neler var? İnsanoğlu doğayı kavramak ve insanların nasıl davrandığını açıklamak için dayanılmaz bir istek duymuştur. Pek çok yaklaşımın arasında, din bazı yanıtlar sağlamıştır. Din, gerçeği aramanın bir yolu olarak görülmüştür. Din, Biz kimiz? Neredeyiz? Nereye gidiyoruz? Hayatın amacı nedir? gibi soruları yanıtladığını iddia eder. Günümüzde hâlâ, büyük dinlerin her birisi, evrenin yaratılışından sonuna kadar bir vizyon sunarlar. Bilimle ilgili yazan bir muhabir, bireyin kendine ait alanı olduğu için, dinlere saygı duymak ve yaptığı işi dinin dışına oturtmak zorundadır. Din bazen bilimle aynı fikirde olmaz. Din tarafından onaylanan bir gerçekten farklı bir gerçek önerdikleri için suçlu bulunan bilim insanlarına ait iyi bilinen durumlar vardır. Örneğin, Kopernik ve Galileo Katolik Kilisesi tarafından mahkûm edilmişlerdi, çünkü dünyanın bir küre olduğunu ve evrenin merkezinde olmadığını söylemişlerdi. Dünya nın anlaşılmasına başka bir yaklaşım da, otorite argümanıdır. Esas itibarıyla, eğer ünlü ve prestijli bir Yunan düşünür bir konu hakkında bir şey söylediyse, bu söylediği şeyin sonsuza kadar geçerli olduğu düşünülürdü. Bu durum, Eflatun, Aristo ve Pythagoras gibi büyük filozoflar, ya da Hermes Trimegistua gibi büyük mistiklerde görülmüştür. Günümüzde, toplumlarımızda dünya vizyonlarını öneren büyücüler, şifa vericiler ve dervişler var. Bunların pek çoğu, kendi muhitlerine ait ampirik ya da mistik bir bilgiye inanıyorlar. Diğerleri, bazı batıl inançları ve ilüzyonları takip ederken, yine bazıları paralel bilgi sistemleri geliştiriyor. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 13

14 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilimsel metod (Devamı) Bilim nasıl işler? Esas itibarıyla, modern bilim bilgiyi aşağıdaki basamaklar aracılığıyla kurar: a. Gözlem b. Deneyler c. Açıklama d. Genelleme ve tahmin a. Titiz gözlem Gözlem yapmak, aşağıda sıralanan basamaklardan adım adım ilerlemek demektir: Olguların dikkatli bir şekilde gözlemlenmesi. Kişisel fikirlerin bir kenara konması. Spekülasyonları ve önceki bilgileri terk etmek. İnançları, önyargıları, beklentileri ve hırsları terk etmek. Mantıksal sorular sorulması. Hipotezler önermek. b. Dikkatli deneysel olgu kontrolü Olgu kontrolü, uygun metodlar ve araçlara sahip deneyler aracılığıyla yapılır. Buradaki amaç, gözlemler ve olguların doğruluğunu kontrol etmek ve bu gözlemler ve olgular arasındaki ilişkileri göstermektir. Deneysel olgu kontrolü, aşağıdaki noktaları gerektirir: Gözlemlerin farklı durumlarda ve farklı kişiler tarafından tekrar edilmesini. Otoriteye boyun eğmeksizin, sonuçların cehalet üzerinde zafer kazanmasını. Sebep ve sonuç arasındaki şüphe götürmeyen ilişkilerin gösterilmesini. Sonuçların, net ve belirsizlik taşımayan bir şekilde gerçeği teyit etmesini. Sonuçların ilüzyonlardan arınmış, gerçeğe uygun bir doğrulamasının yapılmasını. c. Dikkatli açıklama Bilim insanları açıklama yaptıklarında, aşağıdaki maddelere uymak zorundadırlar: Daha önceki çelişen gözlemleri tartışmak. Yeni gözlemler ile eski gözlemler arasındaki ilişkileri göstermek. Belli bir sebebin neden belli bir sonucu olduğunu açıklamak. Argümanla ilgili bir hata olmadığından emin olmak. d. Mantıklı bir şekilde genelleme yapmak ve tahminde bulunmak Bir bilim insanı, ancak belli bir sayıda doğrulanmış olgu keşfedildiğinde, akademik terminolojiyi kullanmak için genelleme ve tümevarım yapma aşamasına ilerleyebilir. O zaman, aşağıdaki maddeleri takip eder: Gözlemleri genellemek. Gösterilen olguların gerçeği tanımladığını kabul etmek. Benzer durumlar için de geçerli olacak kanunlar ve kuramlar geliştirmek. Olguların ve bunların ilişkilerinin evrimini, gelecekteki durumunu ve şeklini tahmin etmek. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 14

15 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilimsel metod (Devamı) Katı ve yumuşak bilim dalları Yukardaki metod prensipte, fen ve doğa bilimlerine (katı bilimler), ve sosyoloji, psikoloji, siyasal bilimler, tarih, coğrafya, din bilimi, ekonomi ve hatta tıp gibi sosyal bilimlere (yumuşak bilimler) olduğu kadar, bütün bilim dallarına uygulanabilir. Ancak, bilimsel metodun gerektirdiği farklı basamaklar, bu yumuşak bilimlerin bazılarına ve onların amacına uygulandığında, bazı zorluklara yol açabilir. Örneğin, bitkiler ve minerallerle yaptığınız gibi, insanların üzerinde deney yapamazsınız. Aynı şekilde, toplumu inceleyen bilim dalları, genelleme ve tahminde bulunurken zorlukla karşılaşabilirler. Genel olarak, farklı yumuşak bilim dalları, bilimsel yaklaşımın metodolojilerinden bazılarını diğerlerinden daha çok kullansalar da, bilimsel yaklaşımın temel ilkeleri geçerli kalır. Bu anlamda, bilimsel metod, bilimsel olduğunu iddia eden bütün çalışma alanlarında bir zorunluluktur. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 15

16 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Bilimsel metod (Devamı) Bilim ne değildir? Bir bilim insanı olmak için gerekli olan titiz eğitim ve bilim metodlarının özel dili, bilimi, kabul edilmiş bir kaç estetin kendine özel alanı haline getirmiştir. Bilim, diğer bütün bilgi formlarından daha üstün olan, büyüleyici ama aynı zamanda zor olan özel bir tür bilgi haline gelmiştir, özellikle de gerçeğin daha yakınına ulaştığı ve gerçeği modern dünyamızı şekillendirecek kadar farklı bir kalıba soktuğu için. Bilim, sağlığı, iletişimi, barınmayı, enerjiyi, ziraati, savaşı ve hayatın kendisini muhteşem bir şekilde yeniden şekillendirmiştir. Modern bilim, bütün problemleri çözebilecek her derde deva bir şey ya da bir sihir kitabı değildir. Esrarengiz ve büyülü metodlar kullanmaz. Her ne kadar bazı deney sonuçları çalınma korkusuyla gizli tutulsa da, bilimsel metodlar bir sır değildir. Hiç bir şekilde geleneğe dayanmazlar. Eğer herhangi bir geleneğe bağlı kalıyorlarsa da, bu, gelenek haline gelebilecek herşeyi yok etmek içindir. Yavaş yavaş her yere giriyor ve eskiden tanrılara ait olan gücü onlardan alıyor gibi görünse de, bilim bir din değildir ve bilim insanları da bir mezhebin rahipleri değillerdir. Gerektirdiği büyük ve maliyetli alt yapısı, bilimi bazı uluslara özel hale getirmiş gibi görünüyor olabilir, ama bilim insanları sadece belli bir ırk, cinsiyet, yaş, din, ten rengi ya da gelir kesiminden değildirler. Bilim gerçeği arasa bile, bilimsel sonuçlar mutlak gerçekler ya da kutsal emirler değildir; bilim insanları asla sona ermeyen bir arayış içindedirler ve kendi gerçekleri onları asla tatmin etmez. Hatta sonuçların yayınlanması, diğerlerinin onun doğruluğunu kontrol etmeleri için bir davettir. İnsani bir çaba olan bilimin kendine ait zayıf yanları vardır. Hatalar, hatta sahtekârlıklar olur. Bazı deneyimler karaborsaya düşer, sonuçlar uydurulur. İçinde yaşadığımız dünya, rekabetlerle, hırslarla, ilüzyonlarla ve kirli hilelerle dolu, özellikle de şunu ya da bunu ilk kimin icat ettiği konusunda. Ama bilimin eşsiz gücü ve onu her şeyden farklı kılan şey hataları takip etme ve onları daha kapsamlı deneylerle düzeltme yeteneğidir. Peki bir muhabir kabul edilmiş bu azınlık dünyasına nasıl girebilir? WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 16

17 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Habercilik bilgisi Habercilik metodu Bu kurs çalışan muhabirler için amaçlandığı için, haberciliğin temellerine girilmeyecektir. Şu kadarını söylemek yeterli olur: Tıpkı günümüzdeki herhangi bir bilim insanının çalışması gibi, bir muhabirin çalışması da olguların gözlemine dayanır. Muhabirlerin söylediği gibi: Gerçekler kutsal, yorumlar değersizdir. Bilim insanları gibi muhabirler de, kendi kişisel çıkarlarını ve toplumun önyargılarını bir kenara koymak zorunda olduklarından tarafsız kalmaya çabalarlar. Bilgi toplarken ve haber üretirken, bir muhabir gerçeği her şeyin üstünde tutar. Bu da, bilim insanları ve muhabirlerin arasındaki başka bir ortak özelliktir. Ama herşeyin ötesinde, muhabir tanıktır; muhabirler bir olayı, olay sırasında orada bulunmayan bir halka rapor ederler. Muhabirler diğer muhabirler için değil, dinleyici ya da okuyucu kitleleri için yayın yaparlar. Aynı zamanda muhabirler, sadece çıplak gerçekleri rapor etmezler. İyi bir muhabir, içeriği verir ve siyasetin, eğitimin, hukuğun, adaletin, etiğin ve halkın yaşadığı hayatın olaya nasıl dahil olduğunu açıklar. En iyi muhabirler, gerçeklerin kendileri için konuşmasına izin vermeyi başaranlardır. Aynı zamanda anahtar aktörlere ses verirler ve gerçeklerin anlaşılmasını sağlarlar. Pratikte, sosyal ve demokratik tartışmayı genişletip besledikleri için, muhabirler kültürü inşa ederler. Bir muhabir, bir sosyoloğun tutkusunu ve bir dedektifin sezgisini paylaşır ve daima, daha fazlasını içine alan, daha anlamlı alternatif bir gerçek olup olmadığını merak ederler bu, genel tarafından kabul edilen görüşe ters düşmek anlamına gelse bile. Bir muhabir tarafından halka aktarılan olguların belirli bir kritere uygun olması gerekir: Doğru sözlülük: Bir muhabir, roman yazmaz ve olguları icat etmez. Haber değeri: Bir haber unsuru, bilinen içeriği modifiye eden yeni bilgiler getirmek zorundadır. Anlamlılık: Olgular, anlamlarına, önemlerine, potansiyel sonuçlarına ve halk için taşıdıkları öneme göre tartılmalıdır. İlgi: Muhabirler, sıradışı ve halkın merakını uyandıran şeyler ararlar. Muhabirler ve bilim insanları, bilgiyi aynı şekilde kullanmazlar. Bir bilim insanı, sık sık çok daha büyük bir varlığın küçük bir bölümü gibi çok spesifik birşeyi gözlemler. Bir muhabir ise, hikâyesini daha geniş bir içeriğe oturtabilmek için, ağını mümkün olduğunca geniş atar. Dinleyiciyi ya da okuyucuyu yanlış yönlendirmediğinden emin olmak için, bir muhabir bilginin diğer alanlarını ve diğer aktörlerini de içeri alır. Örnek olarak, bir tıp hikâyesi, ekonomi, coğrafya ve sosyolojiyle ilgili bilgi ve olguları da içerecektir. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 17

18 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Habercilik bilgisi (Devamı) Bilim haberciliği neyi temsil eder? Bilimsel dergiler, 17. Yüzyılda, kitapların yayınlanması ve halka açık konferansların düzenlenmesi etkinlikleri sırasında, modern bilimin doğuşuyla eş zamanlı olarak ortaya çıktılar yılı, Fransa da Le Journal des Savants dergisinin yayınlanmasına tanık oldu; 1683 te İngiltere de Philosophical Transactions; ve 1682 de Almanya da Acta Eruditorium çıkarılmaya başlandı. Bilimsel dergilerin şekli ve içeriği inanılmaz büyük değişimlere uğradı. Günümüzde, bilimin bütün farklı branşlarını ele alan, geniş bilgi içeriğine sahip on binlerce dergi var. Aynı zamanda, bilim muhabirliği yaptığını iddia eden muhabirler de var. Bunlar, konuyu bilmeyen halka bilimsel sonuçları aktardıklarını iddia ediyorlar. Bilimi paylaşmanın demokrasinin bir gereği olduğunu, bütünlüğü, tarafsızlığı ve eşitliğiyle bilimin demokratikleştiren bir güç olduğunu ve vatandaşların hayatları üzerinde büyük etkileri olabileceğini savunuyorlar. Bir yandan da, bilimden büyülendikleri için, bu tutkularını ve bilimin çok önemli başarılarını paylaşmak isteyen bilim muhabirleri de var. Bilim haberciliğinin zanaatkârları, bilimin mekanizmalarını açıklayan, bilim dünyasını dünyayla serbestçe birleştiren, insanların bilime ilgi duymasını sağlayan ve bilime karşı pozitif bir yaklaşım yaratan bilim insanlarının çalışmalarını yaymak ve tercüme etmek için çaba sarfediyorlar. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 18

19 5.2 Bilgiye giden farklı yollar Habercilik bilgisi (Devamı) Bilim haberciliğinin rolü Bilim haberciliğinin, bilim iletişiminden farklılığını ayırt etmeliyiz. Bilim iletişimi, bilimi halka sevdirmeyi amaçlayan çok çeşitli stratejiler içerir. Amacı eğitmek, farkındalığı arttırmak ve bilime destek verilmesini sağlamaktır. Bilim topluluğu halkla ilişkileri, propaganda kampanyalarını, pazarlama araçlarını, el ilanlarını, kitapları, festivalleri ve bilim müzelerini kullanır. Öte yanda bir bilim muhabiri, bilimi vatandaşlara geri vermek ve onların bilimden faydalanmasına yardımcı olmak ister. Tabi ki pek çok bilim muhabiri, bilimi dışardan hayran hayran seyreder, ama herşeyin ötesinde onlar, halkın kötü ve sahtekâr bilimin kurbanı olmaması için, şüphe duyma sanatını geliştirirler. Fransız filozof Gaston Bachelard, bilim muhabirlerinin bir ayağının fikirlerin yaşadığı dünyada ve diğer ayağının da bizim yaşadığımız dünyada olduğunu söylemiştir. Tıpkı bir sanat ya da edebiyat eleştirmeni gibi, bilim muhabiri de, bilim eleştirmenidir. Eleştirmen olmak, neyin eksik olduğunu bulmak ve bu bulgular üzerine yorumda bulunmak amacıyla sorular sormak ve incelemek, seçmek, tarif etmek, doğrulamak ve bilimsel olguları açıklamak anlamına gelir. Bir bilim muhabiri, bilimi farklı perspektiflerden analiz eder ekonomik, sosyolojik, siyasi, etik ve kanuni. Son olarak, bir bilim muhabiri, bilimin ilgili olmasını, önemini ve yararlılığını sorgulayabilir. Herşeyden öte, bir bilim muhabiri, bilimsel sonuçlar ile halkın ihtiyaçları ve sorunları arasında bağlantı kurar. Bir bilim muhabiri, vatandaşların bilimi anlamasını ve günlük faydaları için kullanmasını mümkün kılarak, yaptığı işin hakkını verir. Bu da, bilimi sadece harika ve çarpıcı benzetmeler, mecazlar ve grafiklerle dolu sıradan sözcüklere tercüme etmekten çok daha fazlasını gerektirir. Bilimin bir eleştirmeni olarak, bilim muhabiri bilimsel gerçeğin nasıl yapılandırıldığını açıklamak zorundadır. İyi bilim haberciliği sayesinde, herkes hangi bilim insanına inanabileceğini, hangisine inanmayacağını; bilime ne zaman inanacağını ve bir inançtan ne zaman vazgeçmesi gerektiğini öğrenebilir. İşinin ehli bir bilim muhabiri, bilimin gerçek durumunu, nerede ileri doğru, yanlara ve geriye gittiğini, ve nerede tıkandığını aktarabilir. Bilim haberciliği, habercilik dünyasında önemsiz ve etkisiz bir müessese değildir. Çok fazla yetenek, açıklık, yaratıcılık, hayal gücü, gerçekten büyülenme, hırs ve alçakgönüllülük gerektirir. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 19

20 5.3 Bilimin sınırları Giriş 20. yüzyıl, bilimin insanlığın kendi kendisini yok etme yetisine olduğu kadar, insanın aydaki ayak izlerine yol açan zaferine de tanıklık etti. 20. yüzyılın ilk yarısında, soy geliştirilmesi bilimi (öjenik), insanoğlunu seçici üreme aracılığıyla geliştirmenin yollarını aradı, ki bu da zihinsel özürlü insanların kısırlaştırılmasına gerekçe oldu. 2. Dünya Savaşı sırasında, gelmiş geçmiş bilim insanlarının en ünlülerinden biri olan Einstein ın dehasının korkutucu yan ürünleri olan atom bombaları, Japonya daki Hiroşima ve Nagazaki şehirlerine atıldı. Günümüzde, biz gezegenimizi yaşanmaz hale getirmenin eşiğindeyken, bilişim ve internet özel hayatı tehdit ediyor. Evet, bilimin karanlık ve endişe uyandıran bir yanı da var. Bilimin bu çelişkili, bir yandan hayatı kolaylaştırırken, bir yandan da varlığımızı sona erdirecek araçları arttırması kapasitesi, bilim denen, şeytanla anlaşma, ya da bilgi pınarı olan bu şeyi incelememizi zorunlu kılıyor. Filozoflar, bilimin gerçek doğasını köşeye sıkıştırmaya çalıştılar. 20. yüzyılın sonunda, bilimle ilgili karşıt görüşler, sözde bilim savaşlarına yol açtı. Neyse ki kurbanlar, sadece zedelenmiş inanılırlık ve prestije sahip bir kaç akademisyen oldu. Aşırı yalın şekliyle, bu savaşlar çoğunlukla doğa bilimleri araştırmacılarını, sözüm ona sol için konuşan ve bilimi bir bastırma, merhametsiz kapitalizm ve savaşa kışkırtan maçoluk aracı olarak tanımlayan bir grup sosyolog, tarihçi, filozof ve feministin üzerine saldırttı. Bu bilim insanlarına katılmaya ilgi duymayan, ama daha çok bilimin aşırı ve alçakça kullanımlarını ifşa etmek isteyen bu entelektüeller, bilimi gerçeği bulmanın rakipsiz bir metodu olarak üzerine yerleştirildiği kaideden indirmek için ellerinden geleni yaptılar. Bu dersin ilk kısmında bahsedilenleri tersine çevirdiler. Onlar için bilim, gerçeğin doğru bir tarifi değildir. Bilim, ayinleri, inançları, dogmaları, rekabet içindeki mezhepleri ve rahipleriyle, sadece başka bir dindir. Bilimsel tapınağı alaşağı etmeyi ve herkesçe bilinen bilgi statüsüne indirgedikleri bilimsel bilginin gerçek doğasını ifşa etmeyi ve bilim insanlarının gerçek çalışmalarını gözler önüne sermeyi kendilerine görev edindiler. Aşağıdaki bölümlerde, bir kaç cümleyle, günümüzdeki bazı anahtar bilim filozoflarının ve bilim savaşlarının destekleyicilerinin düşünme biçimini sizlere sunmaya çalışacağız. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 20

21 5.3 Bilimin sınırları Thomas Kuhn ( ) (Bölüm te anlatılacak olan [ Karl Popper ın sahtecilik kavramının alakası ve etkinliğine rağmen, çağdaş bilim filozoflarının en tanınanı, 1962 yılında basılan ve hâlâ büyük bir popülariteye sahip olan Bilimsel Devrimlerin Yapısı (The Structure of Scientific Revolutions) kitabının yazarı Thomas Kuhn dur. Kuhn, tarafsız gerçek arayışının bilimin asıl hedefi olmadığını, bunun yerine bilimin, çağdaş bir inançlar sistemi içinde işleyen problemleri çözmenin bir metodu olduğunu söylemiştir. Bu inançlar ve değerler sistemi kendisini, sonuç üreten bir seri deneysel prosedür aracılığıyla yansıtır; bunun karşılığında da, orijinal inançlar ve değerler sistemini güçlendirir. Kuhn bu tür sistemlere paradigma adını vermiştir. Bilim insanları normalde zamanlarının çoğunu normal bilim yaparak, yani başka bir deyişle, spesifik bir paradigma içinde çalışarak geçirirler. Ama bazen, Nicolaus Copernicus, Isaac Newton, Charles Darwin ve Albert Einstein gibileri, bilimsel devrimleri tetikleyen yeni inanç sistemleri bulurlar. Onların buldukları sistemler bildiğimiz evreni yeniden şekillendirmiştir. Öyle ki, evrenin merkezinde Dünya değil Güneş vardır; gökyüzü mekaniğini dünyevi mekaniğin uyduğu aynı kurallar altında getirmiştir; Tanrı tarafından yaratılan bir dünyadan, amaçsız ve asla bitmeyecek bir dünyaya geçilmiştir; ve kesin ve devamlı bir zaman akışına sahip bir fizikten, zaman akışının esnek olduğu ve deneyi yapanla gözlemlenenin göreceli hızına göre değişiklik gösteren bir fiziğe geçilmiştir. Kuhn, yeni paradigmaların, bilimsel değerlerinden dolayı değil, bunların rakiplerinin eninde sonunda ölmesinden dolayı benimsendiğini savunmuştur: Einstein cıların genel görecelik kuramı doğanın gerçek tanımı olarak kabul edilmiştir, çünkü artık Newton cuların safları azalmıştır. Bilim sadece, filozofları kandıran bir aura kaybetmiştir; yenilikçi bilim insanları, fikirlerini kabul ettirmenin ne kadar zor olduğunu bilirler. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 21

22 5.3 Bilimin sınırları Karl Popper ( ) Karl Popper, hâlâ bilimin en isabetli ve etkin tanımını veren kişidir: Bilim, yanlış olduğu kanıtlanabilecek bilgidir yani kendi jargonunda, Bilim, çürütülebilir olan şeydir. demek istemiştir. Popper a göre bilim, aksini ispatlamanın sürekli bir alıştırmasıdır. Her bir deney ve gözlem, kabul edilen kuramla çelişmeyi amaçlar. Bilim, bilim insanlarının çürütme çabalarından kurtarılan kuramlardan daha fazlası olamazdı. Popper, sistematik şüpheyi, bilimsel metodun temeli olarak tanımlıyor. Bilim insanları, hali hazırda kabul edilen Thomas Kuhn un paradigm du jour ya da günün paradigması dediği (Bölüm de anlatılan filozof [ kuramla çelişecek gözlemleri keşfetme ve yayımlama hırsıyla yola çıkarlar. Pratikte, pek çok bilim insanı çoğunlukla deneyleri tekrarlamaktan ve daha önce elde ettikleri sonuçları teyit etmekten mutluluk duyarlar. Yine de, aynı zamanda, kendilerini yeni bir kurama götürecek hatayı bulma hayalleri de kurarlar. CERN in Cenevre deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı nın ilk çalışmasını sabırsızlıkla bekleyen binlerce bilim insanı, (Fiziğin Standart Modeli tarafından tahmin edilen temel bir parçacık olan ünlü Higgs bozonunun varlığını teyit etmek için çarpıştırıcının kullanılmasında olduğu gibi) yeni yollar açacak yeni bir fizik bulmakla muhtemelen daha çok ilgilidirler. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 22

23 Tümevarım: bilimdeki en güçlü ve en zayıf halka Ders 5 in ilk kısmında, bilimsel kanunların ve kuramların genellemeler olduğunu söyledik. Örneğin, bakır bir çubuk ısıtıldığında hacim olarak artar; bu durum çelik bir çubuk ve aliminyum bir çubuk için de geçerlidir. Bunların üçü de metaldir. Bilimsel metod, bizi, ısıtıldıklarında, metallerin hacminin arttığı genellemesi ve sonucuna götürür. Genelleme ya da teknik terim olarak, tümevarım farklı derecelerde ve farklı ortamlarda ısıtıldığında belli metallerin hacminin arttığı bir seri gözleme dayanan, Bütün metaller ısıtıldıklarında hacimsel olarak artarlar. gibi bilimsel bir kanun önermeyi içerir. Tümevarımın zayıflığı, tümevarıma dayandırılan her kanunun, tek bir istisnanın insafında olduğu gerçeğinden kaynaklanır. Bilimsel kanunlar, mantık gücüne ve tümdengelime başvuramazlar. Tümdengelimde, tıpkı bakır bir metaldir bildiriminde olduğu gibi, ısıtılan metaller genişler bildiriminin gerçekliği göz ardı edilir. O zaman, mantık gücünü kullanarak, ısıtıldığında bir parça bakırın hacminin genişleyeceği, basit bir tümdengelimdir. Bilimin yararlılığı ve sınırları, saf mantıksal akıl yürütmenin ruhani diyarları içinde olmamasından kaynaklanır. Resmi bir gerçeğin tersine, bilim sadece mantıkla ilerleyemez; bilim, deneysel sonuçların, gözlemlerin ve örneklerin toplamına dayanmak zorunda olan materyal bir gerçektir. Bilim insanları, bütün metalleri test ettiklerinden asla tam olarak emin olamayacaklarından, tümevarım doğal olarak çürütmeye giden kapıyı açmış olur. Karl Popper ın dehası, bu hassas noktayı bilimin özü haline getirmekte yatıyordu. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 23

24 5.3 Bilimin sınırları Bilimsel Metod TÜMEVARIM KANUNLAR & TEORİLER TÜMDENGELİM Açıklama ve genelleme Tahminler Deneyler aracılığıyla kontrol etme Hipotezler Doğadan gelen olguların gözlemlenmesi Oturtulmuş bilimsel olgular BİLİMSEL METOD Bu diyagram, Alan Chalmers tarafından yazılan What is this thing called Science? adlı eserden alınmıştır (University of Queensland Press, Open University Press, Hackett, 1999). Diyagram, bilim insanlarının tümevarımı kullanarak nasıl kuramlar geliştirdiklerini ve daha sonra bu kanunlara ve kuramlara dayanarak, tümdengelimle nasıl yeni olgular ve tahminler oluşturduklarını gösteriyor. Çıkarımları mantıktan geliyor, ama bu entellektüel gerçekler kuramlara ve materyal gerçeklerden oluşan kanunlara dayandırılıyor. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 24

25 5.3 Bilimin sınırları Paul Feyerabend ( ) Şimdi ufak bir anarşi dokunuşu için, 1960 larda Berkeley de öğretmenlik yaparken, Paul Feyerabend, bilimlerini açıklamaları için cadıları, yaratılışçıları, darwincileri ve falcıları davet eder ve öğrencileriyle tartışırdı. Feyerabend için, Herşeye kabul. ilkesi geçerliydi. Feyerabend e göre, bilimin dünyasında, amaçlar araçları haklı çıkarır. Feyerabend, örneğin, Galileo nun yeni teleskop icadından yaptığı gözlemler kadar, yalanlar, veri çarpıtması ve propagandadan da yararlandığını söyler. Galileo nun stili ve zeki ikna tekniklerinden dolayı ünlü olduğunu, çünkü Latince yerine İtalyanca yazdığını ve bir biçimde eski fikirlere ve onları öğrenmeye bağlı standartlara karşı çıkan insanlara hitap ettiğini öne sürdü. Eğer bilim insanları diğer herkesin kullandığı aynı araçları kullanarak tartışmaları kazansalardı, bilimsel gerçek bir astrologdan, falcıdan ya da mistikten gelen gerçekten daha güvenilir olmazdı. Bu yüzden, Feyerabend bütün bu yaklaşımların eşit değerde olduğunu, - bilimin, özellikle de kurumsallaştırılmış bilimin tarihi bir fenomenden daha fazla birşey olmadığını; bilimsel dogmaların daha bile tehlikeli olabileceğini ve toplumun totaliter bilimin büyüsünden kurtulması gerektiğini söyledi. Sosyolojik yapılandırmacılığa giden yol, artık açılmıştı. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 25

26 5.3 Bilimin sınırları Sosyolojik yapılandırmacılık Antropologların belli bir kabileymiş gibi davranan bilim insanlarını gözlemlemesi, neden iyi birşey olmasın ki? Antropolojik araştırmalar, insanların söyledikleri ya da yazdıklarına minimal derecede önem vermeyi ve onların gerçekte ne yaptıklarına odaklanmayı gerektirir. Bu fikre dayalı olarak, sosyolojik yapılandırmacılar bilimin tamamıyla toplumun bir ürünü olduğunu kabul ettiler. Bir bilim insanının inançlarını, büyük ölçüde toplumun belirlediği sonucuna vardılar: bir bilim insanı, yayınları ve çalışmalarına başvurabilir; onun belirli bir bilimsel kurama olan inancını belirleyen, bilim insanının sosyal ortamıdır. Sosyolojik yapılandırmacılar, bilim insanlarının gerçeği bildiklerini iddia ettiklerinde, aslında sadece kendilerini kandırdıklarını düşünürler. Bilimsel araştırma tamamıyla, onların güç sahibi olma isteğinden gelen bir çabadır ve bilim boyunduruktan başka birşey değildir. Sosyolojik yapılandırmacılara bir örnek, Bilim İş Başında diye adlandırdığı bilimi, laboratuvarlardaki bilim insanlarının davranışlarına indirgeyen Fransız sosyolog Bruno Latour dur. Latour un bilim tarifinde, bilim insanlarının bir mikroskoptan içeri doğru bakarken ne gördükleri açık değildir. Bunu gerçekte kimse bilmez. Elbette bilim insanı Bakteriler görüyorum diye iddia eder. Ama bakteriler konuşamaz ve kendilerini tanıtamaz. Latour ve Bilim İş Başında nın partizanlarına göre, bilimin büyük bir bölümü kurgudur ve bilim insanlarının aklının bir düzmecesidir. Tıpkı Kuhn un yaklaşımı gibi, sosyolojik yaklaşım, en azından bilimsel keşifleri ait oldukları tarihi metne yerleştirir. Her ikisi de zamanlarının çok ilerisinde olan Gregor Mendel in kalıtım keşfine ve Alfred Wegener in kıtasal sürüklenme kuramına ne olduğunu açıklar. Bu kuramların ikisi de ciddiye alınmamıştır ve oluşturulduktan onlarca yıl sonra bir etki yaratmışlardır. WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 26

27 5.3 Bilimin sınırları Kültürel görecelik ve bilim Belirli bir dönemde, belirli bir toplumun yorumlaması olarak bilim kavramı, her toplumun kendi gerçeğine sahip olduğuna ve her bir gerçeğin en az diğeri kadar geçerli olduğuna inanan kültürel görecelik felsefesi ile iyi uyum sağlar. Ders 5: Bilim nedir? bölümünün iki yazarı, Kamerun daki Yaoundé Üniversitesi nin Fen Fakültesi Dekanı nın Biz Afrikalı lar, kendi atom modelimizi icat etmeliyiz adında bir atölye çalışması açtığına tanık oldular. Diğerleri, kendini gelişmekte olan ülkelerin problemlerini çözmeye adamış bilimsel çabanın oldukça az bir kısmının Batı tarafından elinde tutulan bilimin içsel bir özelliği olduğuna inanıyorlar. Bazı feministler, daha çok kadın bilim insanına sahip bir bilimin çevreye çok daha faydalı olacağını düşünüyorlar. Şimdi Harvard da öğretmenlik yapan ünlü İslam alimi Hossein Nasr, şu an varolduğu şekliyle bilimin, doğayı gerekiyorsa işkence aracılığıyla kendi hizmeti altına almaya kendini adamış Batı dünyasının bir ürünü olduğunu söylüyor. İslami bir bilimin farklı olacağını, çünkü İslam da doğanın kutsal olduğunu söylüyor. Hindistan da bazıları, mekân, zaman, mantık ve doğayla ilgili Hindu kavramlarına dayanan bir bilim yaratmayı umuyorlar. Eğer bilim toplumsal bir yan ürün olsa, farklı gruplar tarafından başka kültürleri, çevreyi ve barışı tehlikeye atmak pahasına, kendi çıkarları için yanlış da olsa kullanılmaz mıydı? Sizce? WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 27

28 5.4 Bilim nasıl yapılandırılır?... gerçek hayatta! Giriş Dersin bu bölümü, bilimi gerçek hayatta günden güne yapılandırıldığı ve pratikte, bilimsel gerçeğe nasıl ulaşıldığını anlatıyor. Bilimsel binanın, kabul edilen dergilerde bilimsel makalelerin yayınlanması yoluyla nasıl inşa edildiğini öğreneceksiniz. Bilimsel yazıların yayınlanmasına dahil edilen olgu kontrolü mekanizmasını ve bunun sınırlarını öğreneceksiniz. Bu bölüm, insanlık için karmaşık ve hayati önem taşıyan meselelere karar vermekte ana rol oynayan diğer bir bilimsel gerçeği arayış mekanizmasının sunumuyla sonuçlandırılacak. Ders boyunca, bilim insanlarının ve onların yayınlarının inanılırlığını değerlendirebilmenizde yardımcı olacak bir kaç kavrama hakim olacaksınız. (Aynı zamanda Ders 2: Bilim hikâyeleri bulmak ve değerlendirmek bölümüne de göz atın [ ] WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 28

29 5.4 Bilim nasıl yapılandırılır?... gerçek hayatta! Bilim: Bilimsel dergilerdeki şeydir Bir bilim araştırmacısına ne iş yaptığını sorsanız, cevap olarak, Bilim dergileri için makaleler yazıyorum diyebilir. O zaman, bilimin bilimsel dergilerde bulunan şey olduğu da söylenebilir. Bu tanımın geçerliliği, yayımlamanın her bilim insanı için hayati önem taşıdığı gerçeğine dayanır ya yayımlamalı, ya da yok olup gitmelidirler. Yayımlamayan bir bilim insanının hiç bir statüsü ve hiç bir ödeneği yoktur ve muhtemelen kısa bir süre içinde bir işi de olmayacaktır. Bir bilim insanı üniversiteden mezun olduktan sonra, kariyeri yayımladığı yazıların devamlı akışına ve özellikle de, - alıntı endeksine ve etki faktörüne sahip olan ana bilim dergilerinde yayınlanmak üzere seçilen yazılarının sayısına bağlı olacaktır. En iyi bilim dergilerinde yayımlanan bilimsel yazılar, iki testten geçer. Öncelikle, yayıncının editörleri makalenin genel kalitesini ve aynı zamanda önemini değerlendirirler. Daha sonra, makalenin kopyalarını, aynı alanda çalışan ve meslektaş olarak bilinen pek çok tanınmış uzmana yollarlar; bu nedenle bu makalelere ve dergilere meslektaş tarafından değerlendirilmiş denir. Bütün ciddi bilim dergileri, makaleleri meslektaş değerlendirmesine tabi tutar. Meslektaş değerlendirmesi, bilimsel dergilere sunulmuş olan metinlerin, yayımlanmaya uygun olup olmadığını belirlemek için uygun şekilde nitelikli olan (ve genellikle yazarlar makalelerinin kimlere gönderildiğini bilmezler) uzmanlara gönderildiği bir işlemdir. Bu uzmanlar özellikle metodoloji ve sonuçlar arasındaki ilişkiye bakarlar. Alıntı endeksi, diğer yazarlar tarafından bir yazarın çalışmasına kaç kere ve nerede gönderme ya da alıntı yapıldığını gösteren bir makale veritabanıdır. Bu, o makalenin öneminin bir göstergesidir. Etki faktörü, bir dergideki ortalama makaleden belli bir yıl veya dönemde ne sıklıkta alıntı yapıldığının bir ölçüsüdür; içinde bulunulan yılda yapılan alıntı sayısını, o dergide önceki iki yılda yayımlanan makale sayısına bölerek elde edilen bir orandır. Büyük dergilerin lehine olan önyargıyı elimine etmeyi amaçlar. Pek çok bilim dergisinin etki faktörünü aşağıdaki adresten kontrol edebilirsiniz: [ ] Bu web sitesinin yanısıra, aşağıdaki web sitesi de bilim insanlarının, üniversitelerin ve ülkelerin bilimsel üretimiyle ilgili bir bilgi mayınıdır: [ ] WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 29

30 5.4 Bilim nasıl yapılandırılır?... gerçek hayatta! Meslektaş değerlendirmesinin sınırları Esas itibarıyla, meslektaş değerlendirmesini geçmek, aynı araştırma alanında olan diğer uzmanların, gözden geçirilen çalışmanın içeriğinin o alanda genel olarak kabul edilenlerle uyumlu olduğunu düşündükleri anlamına gelir. Aslında, gerçek doğruluk testi, sadece diğer bilim insanları da aynı metodolojiyi kullanarak aynı sonuçları elde ettiklerinde olur. Meslektaş değerlendirmesine tabi tutulan makalelerin gerçeğe uygunluğu, sadece geçicidir; diğer deneyler de belirtilen sonuçları teyit etmediği sürece, bu çalışmalar hakkında tetikte olmanız tavsiye edilir. Bilim insanları, meslektaş değerlendirmesinden geçen dergilere karşı gerçeğe aykırı bir güven mi duyuyorlar? Elbette, meslektaş değerlendirmesi dört dörtlük ve çürütülemez değildir. Meslektaş değerlendirmesinin en yakın tarihte olan muhteşem başarısızlığı, insan embriyosunu başarılı bir şekilde klonlayan ve bundan kök hücreler üreten ilk kişiymiş gibi davranan Güney Koreli Hwang Woo-suk tarafından yazılan makaledir. American Association for the Advancement of Science (AAAS) tarafından yayınlanan dergi Science, bu konuyu ele alan makalenin, derneğin 2004 te Washington da yapılan yıllık toplantısına denk geldiği konusunda güvence verdiler. Bu yayımdan dolayı, AAAS ve Science ile ilgili devasa bir reklam oldu. Bu makalenin sahtecilik içerdiği anlaşıldığında ise, ünlerine gelen hasar çok daha büyüktü. [ ] Scientific American ın baş editörü John Rennie nin meslektaş değerlendirmesine baş vuran dergilerle ilgili dört uyarısı var, çünkü bu dergiler aşağıda sıralanan durumlara elverişlidir: Hata olasılığı: Meslektaş değerlendirmesinden geçen bir makalenin içeriği, sadece diğer bilim insanları da aynı metodolojiyi kullanarak aynı sonuçları elde ettiklerinde geçerli olur. Sahtekârlık: Gözden geçirenlerin kasti sahtekârlığı açığa çıkarmaları neredeyse imkânsızdır; bütün bilimsel yayıncılık aktivitesi, bilim insanlarının iyi niyetine bağlıdır. Ama bilim muhabirleri, bilim dergilerinden, ekonomi muhabirlerinin finansal raporlardan hoşnut olduklarından çok daha hoşnutturlar. Önyargı ve dürüst olmama: Yazarlar, anlayışlı editörler ve yayıncılarla bir anlaşma yapmışlardır. Siyasi baskı: Örneğin, Amerikan hükümeti bilimsel dergilere İran, Libya ya da Sudan dan gelen makaleleri basmamalarını söylediğinde siyasi baskıdan bahsedilir. Ama bu kuşkularla bile, Rennie, meslektaş değerlendirmesinden geçen dergilerin nadir başarısızlıklarının, bilim insanlarını dergileri ayrıcalıklı bilgi kaynakları yapmaktan alıkoymaması gerektiğini söylüyor. (Aynı zamanda bu kursun Ders 2: Bilim hikâyeleri bulmak ve değerlendirmek bölümünde, bir bilim insanının iddialarının geçerliliğini değerlendirmek için verilen kontrol listesine de göz atın. [ wfsj.org/course/en/l2/l2p00.html ]) WFSJ ve SciDev.Net tarafından oluşturulmuştur. 30

BİLİM TARİHİ I 1.Ders. Dr. İsmail BAYTAK. Bilim ve Bilgi

BİLİM TARİHİ I 1.Ders. Dr. İsmail BAYTAK. Bilim ve Bilgi BİLİM TARİHİ I 1.Ders Dr. İsmail BAYTAK Bilim ve Bilgi BİLİM NEDİR? Bilimsel düşüncelerin doğuşunu ve yayılışını, Bilim adamlarının düşünce biçimlerini, Bilimsel bilginin felsefe, din, sanat gibi düşünsel

Detaylı

11/26/2010 BİLİM TARİHİ. Giriş. Giriş. Giriş. Giriş. Bilim Tarihi Dersinin Bileşenleri. Bilim nedir? Ve Bilim tarihini öğrenmek neden önemlidir?

11/26/2010 BİLİM TARİHİ. Giriş. Giriş. Giriş. Giriş. Bilim Tarihi Dersinin Bileşenleri. Bilim nedir? Ve Bilim tarihini öğrenmek neden önemlidir? Bilim Tarihi Dersinin Bileşenleri BİLİM TARİHİ Yrd. Doç. Dr. Suat ÇELİK Bilim nedir? Ve Bilim tarihini öğrenmek neden önemlidir? Bilim tarihi hangi bileşenlerden oluşmaktadır. Ders nasıl işlenecek? Günümüzde

Detaylı

225 ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Yrd. Doç. Dr. Dilek Sarıtaş-Atalar

225 ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Yrd. Doç. Dr. Dilek Sarıtaş-Atalar 225 ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Yrd. Doç. Dr. Dilek Sarıtaş-Atalar Bilgi Nedir? Bilme edimi, bilinen şey, bilme edimi sonunda ulaşılan şey (Akarsu, 1988). Yeterince doğrulanmış olgusal bir önermenin dile getirdiği

Detaylı

ETKILI BIR FEN ÖĞRETMENI

ETKILI BIR FEN ÖĞRETMENI FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN YETİŞTİRİLMESİNDE DEĞİŞİM VE GEREKÇELER Öğrencinin performansını yükseltmek istiyorsanız kaliteli öğretmen yetiştirmek zorundasınız Alan bilgisi Genel eğitim ve kültür dersleri

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ (1) Y R D. D O Ç. D R. C. D E H A D O Ğ A N

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ (1) Y R D. D O Ç. D R. C. D E H A D O Ğ A N BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ (1) Y R D. D O Ç. D R. C. D E H A D O Ğ A N İnsan var olduğu günden bu yana, evrende olup bitenleri anlama, tanıma, sırlarını çözme ve doğayı kontrol altına alarak rahat ve

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM - I

İÇİNDEKİLER BÖLÜM - I İÇİNDEKİLER BÖLÜM - I Eleştirel Düşünme Nedir?... 1 Bazı Eleştirel Düşünme Tanımları... 1 Eleştirel Düşünmenin Bazı Göze Çarpan Özellikleri... 3 Eleştirel Düşünme Yansıtıcıdır... 3 Eleştirel Düşünme Standartları

Detaylı

CERN BÖLÜM-3 İZAFİYET TEORİSİNDE SONUN BAŞLANGICI MI?

CERN BÖLÜM-3 İZAFİYET TEORİSİNDE SONUN BAŞLANGICI MI? CERN BÖLÜM-3 İZAFİYET TEORİSİNDE SONUN BAŞLANGICI MI? Geçtiğimiz ay sonlarında CERN den yapılan açıklama belki de bugüne kadar CERN den yapılan açıklamaların en sansasyoneliydi. Açıklamada nötrinolarla

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ

DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ DAVRANIŞIN TANIMI Davranış Kavramı, öncelikle insan veya hayvanın tek tek veya toplu olarak gösterdiği faaliyetler olarak tanımlanabilir. En genel anlamda davranış, insanların

Detaylı

AKTIF (ETKİN) ÖĞRENME

AKTIF (ETKİN) ÖĞRENME AKTIF (ETKİN) ÖĞRENME 2 AKTIF (ETKİN) ÖĞRENME Aktif öğrenme, bireyin öğrenme sürecine aktif olarak katılımını sağlama yaklaşımıdır. Bu yöntemle öğrenciler pasif alıcı konumundan çıkıp yaparak yaşayarak

Detaylı

ZEKA ATÖLYESİ AKIL OYUNLAR

ZEKA ATÖLYESİ AKIL OYUNLAR ZEKA ATÖLYESİ AKIL OYUNLAR Akıl Oyunları çocukların ve yetişkinlerin strateji geliştirme, planlama, mantık yürütmemantıksal bütünleme, görsel-uzamsal düşünme, yaratıcılık, dikkat - konsantrasyon, hafıza

Detaylı

Bilim ve Araştırma. ar Tonta. H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

Bilim ve Araştırma. ar Tonta. H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Bilim ve Araştırma Yaşar ar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html Bilim Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu olarak seçen,

Detaylı

Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM. Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek

Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM. Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek Yazarlar Bu rehber, Araştırma Oyunu Projesinin 4. iş paketinin bir çıktısı olarak

Detaylı

10. hafta GÜZELLİK FELSEFESİ (ESTETİK)

10. hafta GÜZELLİK FELSEFESİ (ESTETİK) 10. hafta GÜZELLİK FELSEFESİ (ESTETİK) Estetik, "güzel in ne olduğunu soran, sorguluyan felsefe dalıdır. Sanatta ve doğa varolan tüm güzellikleri konu edinir. Hem doğa hem de sanatta. Sanat, sanatçının

Detaylı

Laboratuvara Giriş. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.

Laboratuvara Giriş. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10. ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Laboratuvara Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.2013) Derslik B301 1 BİLGİ EDİNME İHTİYACI:

Detaylı

21.Yüzyıl Öğrenenleri İçin Standartlar

21.Yüzyıl Öğrenenleri İçin Standartlar 30.10.2012 21.Yüzyıl Öğrenenleri İçin Standartlar GENEL DEĞERLER Okuma dünyaya açılan penceredir. Okuma öğrenme, kişisel gelişim ve zevk için temel beceridir. Öğrencilerin bütün içeriklerde ve formatlarda

Detaylı

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde;

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde; Diploma Programı Çerçevesi Diploma programı her kültürün kendisine adapte edebileceği esnek bir program sunarak kendi değerlerini yitirmeyen uluslararası farkındalığa ulaşmış bireyler yetiştirmeyi hedefler.

Detaylı

Bilimsel Yasa Kavramı. Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014

Bilimsel Yasa Kavramı. Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014 Bilimsel Yasa Kavramı Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014 Bilimsel yasa her şeyden önce genellemedir. Ama nasıl bir genelleme? 1.Bekarla evli değildir. 2. Bahçedeki elmalar kırmızıdır 3. Serbest

Detaylı

KAVRAMLAR TUTUMLAR BECERİLER

KAVRAMLAR TUTUMLAR BECERİLER SAYI:3 1. SINIF III. PYP SORGULAMA ÜNİTESİ VELİ BÜLTENİ ANA FİKİR: Oyunlar duygu ve düşüncelerimizi keşfetme ve ifade etme yollarımızdan biridir. 1. Oyun çeşitleri 2. Oynarken hisset"klerimiz ve öğrendiklerimiz

Detaylı

FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI. Burak Kağan Temiz (burak@gazi.edu.tr)

FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI. Burak Kağan Temiz (burak@gazi.edu.tr) FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI 1800 lerden günümüze Bilgi Bilginin Elde Ediliş Yöntemleri Demonstrasyon Bireysel Yapılan Deneyler Öğretmen Merkezli Öğrenci Merkezli Doğrulama (ispat) Keşfetme

Detaylı

ÜNİTE:1. Sosyal Psikoloji Nedir? ÜNİTE:2. Sosyal Algı: İzlenim Oluşturma ÜNİTE:3. Sosyal Biliş ÜNİTE:4. Sosyal Etki ve Sosyal Güç ÜNİTE:5

ÜNİTE:1. Sosyal Psikoloji Nedir? ÜNİTE:2. Sosyal Algı: İzlenim Oluşturma ÜNİTE:3. Sosyal Biliş ÜNİTE:4. Sosyal Etki ve Sosyal Güç ÜNİTE:5 ÜNİTE:1 Sosyal Psikoloji Nedir? ÜNİTE:2 Sosyal Algı: İzlenim Oluşturma ÜNİTE:3 Sosyal Biliş ÜNİTE:4 Sosyal Etki ve Sosyal Güç ÜNİTE:5 1 Tutum ve Tutum Değişimi ÜNİTE:6 Kişilerarası Çekicilik ve Yakın İlişkiler

Detaylı

Bilimsel Bilginin Oluşumu

Bilimsel Bilginin Oluşumu Fiziğin Doğası YGS Fizik 1 YGS Fizik Fiziğin Doğası başlıklı hazırladığımız bu yazıda; bilimin yöntemleri, fiziğin alt dalları, ölçüm, birim, vektörel ve skaler büyüklüklerle birlikte fizik dünyası için

Detaylı

Bilimsel Bilginin Oluşumu

Bilimsel Bilginin Oluşumu Madde ve Özkütle 2 YGS Fizik 1 YGS Fizik Fiziğin Doğası başlıklı hazırladığımız bu yazıda; bilimin yöntemleri, fiziğin alt dalları, ölçüm, birim, vektörel ve skaler büyüklüklerle birlikte fizik dünyası

Detaylı

ÜNİTE:1 Psikolojinin Tanımı ve Kapsamı. ÜNİTE:2 Psikolojide Araştırma Yöntemleri. ÜNİTE:3 Sinir Sisteminin Yapısı ve İşlevleri

ÜNİTE:1 Psikolojinin Tanımı ve Kapsamı. ÜNİTE:2 Psikolojide Araştırma Yöntemleri. ÜNİTE:3 Sinir Sisteminin Yapısı ve İşlevleri ÜNİTE:1 Psikolojinin Tanımı ve Kapsamı ÜNİTE:2 Psikolojide Araştırma Yöntemleri ÜNİTE:3 Sinir Sisteminin Yapısı ve İşlevleri ÜNİTE:4 Bilişsel Psikoloji 1 ÜNİTE:5 Çocuklukta Sosyal Gelişim ÜNİTE:6 Sosyal

Detaylı

BİLİMİN DOĞASI VE BİLİM TARİHİ «Bilim, Anlamı ve Kapsamı»

BİLİMİN DOĞASI VE BİLİM TARİHİ «Bilim, Anlamı ve Kapsamı» 2015-2016 BBDT-Sunu_1 BİLİMİN DOĞASI VE BİLİM TARİHİ «Bilim, Anlamı ve Kapsamı» Dr. Aysun Ö. KAPLAN Dersin Akışı Bilimin doğası kart oyunu sonuçlarının tartışılması Tercih edilen kartlar Bilim tanımlarında

Detaylı

Evrim Eğitiminde Engeller

Evrim Eğitiminde Engeller Evrim Eğitiminde Engeller 1 Sınıftaki kavram yanılgıları Serhat İrez Evrimsel bakış açısı olmadan biyoloji anlamsızdır. 2 Evrim teorisi biyolojinin en temel teorisidir çünkü yaşamın hem bütünlüğünü hem

Detaylı

Hayatı ve Çalışmaları

Hayatı ve Çalışmaları Hayatı ve Çalışmaları Hayatı Albert Einstein, 14 Mart 1879 da, Almanya nın Ulm şehrinde dünyaya geldi. Babası Hermann Einstein bir mühendis ve satıcıydı. Annesi Pauline Einstein müziğe oldukça ilgiliydi.

Detaylı

MEB kitaplarının yanında kullanılacak bu kitap ve dijital kaynakların öğrencilerimize;

MEB kitaplarının yanında kullanılacak bu kitap ve dijital kaynakların öğrencilerimize; Sayın Veli, Yeni bir eğitim öğretim yılına başlarken, öğrencilerimizin yıl boyunca öğrenme ortamlarını destekleyecek, ders kitaplarını ve kaynak kitapları sizlerle paylaşmak istedik. Bu kaynakları belirlerken

Detaylı

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK Matematik,adını duymamış olsalar bile, herkesin yaşamlarına sızmıştır. Yaşamın herhangi bir kesitini alın, matematiğe mutlaka rastlarsınız.ben matematikten

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

Etkili Konuşmanın Özellikleri

Etkili Konuşmanın Özellikleri Etkili Konuşmanın Özellikleri Yalın bir tanımla konuşma, duygu ve düşüncelerimizi, görüp yaşadıklarımızı karşımızdakilere sözle iletme işidir. Konuşma günlük yaşamımızın bir parçası gibidir. Tıpkı soluk

Detaylı

12. SINIF MANTIK DERSİ SÖKE ANADOLU LİSESİ 1. ORTAK SINAVI KAZANIM TABLOSU (Sınav Tarihi: 4 Nisan 2017)

12. SINIF MANTIK DERSİ SÖKE ANADOLU LİSESİ 1. ORTAK SINAVI KAZANIM TABLOSU (Sınav Tarihi: 4 Nisan 2017) 12. SINIF MANTIK DERSİ SÖKE ANADOLU LİSESİ 1. ORTAK SINAVI KAZANIM TABLOSU (Sınav Tarihi: 4 Nisan 2017) ÜNİTE: 2-KLASİK MANTIK Kıyas Çeşitleri ÜNİTE:3-MANTIK VE DİL A.MANTIK VE DİL Dilin Farklı Görevleri

Detaylı

ÜNİTE:1. Sosyolojiye Giriş ve Yöntemi ÜNİTE:2. Sosyolojinin Tarihsel Gelişimi ve Kuramsal Yaklaşımlar ÜNİTE:3. Kültür ve Kültürel Değişme ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Sosyolojiye Giriş ve Yöntemi ÜNİTE:2. Sosyolojinin Tarihsel Gelişimi ve Kuramsal Yaklaşımlar ÜNİTE:3. Kültür ve Kültürel Değişme ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Sosyolojiye Giriş ve Yöntemi ÜNİTE:2 Sosyolojinin Tarihsel Gelişimi ve Kuramsal Yaklaşımlar ÜNİTE:3 Kültür ve Kültürel Değişme ÜNİTE:4 Aile ve Toplumsal Gruplar ÜNİTE:5 1 Küreselleşme ve Ekonomi

Detaylı

BİLGİ EDİNME İHTİYACI İnsan; öğrenme içgüdüsünü gidermek, yaşamını sürdürebilmek, sayısız ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve geleceğini güvence altına a

BİLGİ EDİNME İHTİYACI İnsan; öğrenme içgüdüsünü gidermek, yaşamını sürdürebilmek, sayısız ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve geleceğini güvence altına a BİLİMSEL YÖNTEM Prof. Dr. Şahin Gülaboğlu Mühendislik Fakültesi -------------------------------------------------------------------- BİLİM, ETİK ve EĞİTİM DERSİ KONUŞMASI 19 Ekim 2007, Cuma, Saat-15.00

Detaylı

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM Antropolog, evrenin ve dünyanın oluşumu, yaşamın başlangıcı ve gelişimi, insanın biyolojik evrimi, ırkların doğuşu, insan topluluklarının fiziki yapı, kültür ve davranış özelliklerini ve diğer topluluklarla

Detaylı

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Wilson Learning in yaptığı araştırma, Evet e Doğru Müzakere eğitiminin satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.

Detaylı

AKTÜERLER DERNEĞİ PROFESYONEL DAVRANIŞ VE ETİK STANDARTLARI

AKTÜERLER DERNEĞİ PROFESYONEL DAVRANIŞ VE ETİK STANDARTLARI AKTÜERLER DERNEĞİ PROFESYONEL DAVRANIŞ VE ETİK STANDARTLARI AKTÜERLER DERNEĞİ PROFESYONEL DAVRANIŞ VE ETİK STANDARTLARI 1. BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar 2. BÖLÜM Genel İlkeler 3. BÖLÜM Üyeler Arası Dayanışma

Detaylı

çocuk ve çocuk resminin gelişim aşamalarını öğrenir.

çocuk ve çocuk resminin gelişim aşamalarını öğrenir. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ÇOCUĞUN SANATSAL GELİŞİMİ Ders No : 0310380072 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim

Detaylı

SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ

SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sınıf Nedir? Ders yapılır Yaşanır Zaman geçirilir Oyun oynanır Sınıf, bireysel ya da grupla öğrenme yaşantılarının gerçekleştiği

Detaylı

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi 5 Seviye Değerlendirme 1 Neden Ölçme ve Değerlendirme? Katılımcılar açısından Beklentileri netleştirmek Mevcut durumlarını farketmelerini sağlamak Gelişim faaliyetlerinin

Detaylı

GRI Uygulama Seviyeleri 2000-2006 GRI. Versiyon 3.0

GRI Uygulama Seviyeleri 2000-2006 GRI. Versiyon 3.0 AL Kısa genel açıklama Bir raporun GRI İlkelerine dayandırıldığını göstermek için, rapor hazırlayıcıları Uygulama Seviyeleri sistemini kullanarak GRI Raporlama Çerçevesini hangi seviyede uygulamış olduklarını

Detaylı

L Oréal in Dijital Dönüşümü

L Oréal in Dijital Dönüşümü L Oréal in Dijital Dönüşümü Yazan: Marie Gulin-Merle Yayınlanma tarihi: Nisan 2017 Konular Reklamcılık, Perakende, Mobil, Önemli Anlar Dijital dünyada, özellikle de mobil platformda tüketicilere gitgide

Detaylı

Bilim, doğal dünyayla ilgili soruları cevaplamak üzere bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak herkesin irdelemesine açık geçerli ve güvenilir

Bilim, doğal dünyayla ilgili soruları cevaplamak üzere bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak herkesin irdelemesine açık geçerli ve güvenilir BİLİM Bilim, doğal dünyayla ilgili soruları cevaplamak üzere bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak herkesin irdelemesine açık geçerli ve güvenilir genellemeler ve açıklamalar ortaya koyma etkinliğidir

Detaylı

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır.

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır. BEN BĐR YAŞAM KOÇUYUM 7.SEANS Koçluk ve danışmanlık Bazen öyle zamanlar olur ki danışanlarınızın koçluk hizmetinin sınırları içinde olmayan problemlerine yardım etme durumunda kalırsınız. Böyle zamanlarda

Detaylı

Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015

Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015 Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015 Ön yargı Farklılık Tutumlar Korkular Kaygılar Tabular Hoşgörü Tahammül Farklılıklar Hepimiz birbirimizden farklıyız. Aşağıdakileri kabul ettiğimizde

Detaylı

Soyolojik Soru Sorma ve Cevaplama

Soyolojik Soru Sorma ve Cevaplama Soyolojik Soru Sorma ve Cevaplama Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 3. Ders Bilgi Türleri Thomson ve Hickey e göre beş tür bilgi mevcuttur: 1. Sınama yanılma yoluyla elde edilen deneyim (experience). bilgiyi

Detaylı

Matematik Ve Felsefe

Matematik Ve Felsefe Matematik Ve Felsefe Felsefe ile matematik arasında, sorunların çözümüne dayanan, bir bağlantının bulunduğu görüşü Anadolu- Yunan filozoflarının öne sürdükleri bir konudur. Matematik Felsefesi ; **En genel

Detaylı

Tasarım Psikolojisi (GRT 312) Ders Detayları

Tasarım Psikolojisi (GRT 312) Ders Detayları Tasarım Psikolojisi (GRT 312) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Tasarım Psikolojisi GRT 312 Bahar 2 0 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

AÇI OKULLARI ETİK MANİFESTOSU

AÇI OKULLARI ETİK MANİFESTOSU AÇI OKULLARI ETİK MANİFESTOSU DEĞERLERİMİZ 1. Dürüstlük 2. Saygı 3. Sorumluluk 4. Üretkenlik 5. Farkındalık 6. Hoşgörü EVRENSEL DEĞERLERİMİZ 1. Evrensel kültür birikimine değer veririz. 2. Evrensel ahlak

Detaylı

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni SANAT FELSEFESİ Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni Estetik güzel üzerine düşünme, onun ne olduğunu araştırma sanatıdır. A.G. Baumgarten SANATA FELSEFE İLE BAKMAK ESTETİK Estetik; güzelin ne olduğunu sorgulayan

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri -

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri - DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli

Detaylı

ÖZEL SEYMEN EĞİTİM KURUMLARI EĞİTİM ÖĞRETİM YILI REHBERLİK BÜLTENİ MESLEK SEÇİMİNİN ÖNEMİ

ÖZEL SEYMEN EĞİTİM KURUMLARI EĞİTİM ÖĞRETİM YILI REHBERLİK BÜLTENİ MESLEK SEÇİMİNİN ÖNEMİ ÖZEL SEYMEN EĞİTİM KURUMLARI 2016-2017 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI REHBERLİK BÜLTENİ MESLEK SEÇİMİNİN ÖNEMİ Değerli Velimiz; Meslek seçiminin öneminin anlatıldığı ve siz değerli velilerimize yönelik önerileri

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ

BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ 3/14/12 BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ Olay ve nesnelerin hareketlerinin duyu organlarının kullanılması ile doğal ortamlarında izlenmesidir. İki türlü gözlem vardır; a) Kontrollü gözlem (Deney)

Detaylı

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK 3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? 04 22 OCAK TÜRKÇE ÖĞRENME ALANI: DİNLEME 1. Dinleme Kurallarını Uygulama 1. Dinlemeye hazırlık yapar. 2. Dinleme amacını belirler. 3. Dinleme amacına uygun yöntem belirler.

Detaylı

ÖZEL EGEBERK ANAOKULU Sorgulama Programı. Kendimizi ifade etme yollarımız

ÖZEL EGEBERK ANAOKULU Sorgulama Programı. Kendimizi ifade etme yollarımız Disiplinlerüstü Temalar Kim Olduğumuz Bulunduğumuz mekan ve zaman Kendimizi ifade etme Kendimizi Gezegeni paylaşmak Bireyin kendi doğasını sorgulaması, inançlar ve değerler, kişisel, fiziksel, zihinsel,

Detaylı

Ortaokul Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler

Ortaokul Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler Ortaokul 5.- 8. Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler Yrd. Doç. Dr. Nuray Ç. Dedeoğlu İlköğretim Matematik Eğitimi * MEB (2013). Ortaokul matematik dersi

Detaylı

Kuantum Bilgisayarı ve Qbit

Kuantum Bilgisayarı ve Qbit Kuantum Bilgisayarı ve Qbit Teknoloji hızla ilerliyor, fakat ne kadar ilerlerse ilerlesin bu gelişmeler genellikle tekdüze bir doğrultuda devam ediyor. Bilgisayar bilimlerinde Moore Yasası denen basit

Detaylı

Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi

Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi Tuna USLU Gedik Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Programı Özel Gebze Doğa Hastanesi Sağlık Hizmetleri A.Ş.

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

SANAT EĞİTİMİ ÜZERİNE. Doç. Dr. Mutlu ERBAY

SANAT EĞİTİMİ ÜZERİNE. Doç. Dr. Mutlu ERBAY SANAT EĞİTİMİ ÜZERİNE Doç. Dr. Mutlu ERBAY İstanbul 2013 Yay n No : 2834 İletişim Dizisi : 97 1. Baskı - Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-858 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay

Detaylı

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi S.B.E. İktisat anabilim Dalı İktisat Programı 7. Düzey (Yüksek Lisans Eğitimi) Yeterlilikleri

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi S.B.E. İktisat anabilim Dalı İktisat Programı 7. Düzey (Yüksek Lisans Eğitimi) Yeterlilikleri AÇIKLAMALAR: İktisat Ana Bilim Dalı İktisat yüksek lisans programı için belirlenen program yeterlilikleri 20 tane olup tablo 1 de verilmiştir. İktisat Ana Bilim Dalı İktisat yüksek lisans programı için

Detaylı

Motivasyon. Güç-Enerji. Yaptığımız mı Yazalım? İlham kaynakları:

Motivasyon. Güç-Enerji. Yaptığımız mı Yazalım? İlham kaynakları: Araştırmaya Nasıl Başlanır? Doç. Dr. Cuma Yıldırım Niçin Araştırma Yapılır? Akademik kariyer almak için, Bilinmeyen bir gerçeği bilinir kılmak için, Bir konuda yeni bir ürün geliştirmek için, Kendisi açısından

Detaylı

TIFM EUROMED TİCARET YARDIM MASASI. Kullanıcı Kılavuzu

TIFM EUROMED TİCARET YARDIM MASASI. Kullanıcı Kılavuzu TIFM EUROMED TİCARET YARDIM MASASI Kullanıcı Kılavuzu 1 İçindekiler 1. Giriş... 3 2. Bir sorgunun işleme alınması:... 4 3. Yanıtlanmış bir sorgu nasıl bulunur?... 5 4. Ağımıza sorun alt modülünden bir

Detaylı

10-11 YAŞ GRUBUNUN ANNE BABASI OLMAK

10-11 YAŞ GRUBUNUN ANNE BABASI OLMAK 10-11 YAŞ GRUBUNUN ANNE BABASI OLMAK İnsanoğlu yaşam boyu farklı gelişme dönemleri yaşar. Çocukları daha iyi tanımak için onların içinde bulundukları gelişme döneminin özelliklerinin bilinmesi aileyi rahatlatır,

Detaylı

ESTETİK (SANAT FELSEFESİ)

ESTETİK (SANAT FELSEFESİ) ESTETİK (SANAT FELSEFESİ) Estetik sözcüğü yunanca aisthesis kelimesinden gelir ve duyum, duyularla algılanabilen, duyu bilimi gibi anlamlar içerir. Duyguya indirgenebilen bağımsız bilgi dalına estetik

Detaylı

Merak etmek, soru sormak, keşfetmek çocukların doğasında vardır. Bu yönleriyle çocuklar gerçek birer araştırmacıdır.

Merak etmek, soru sormak, keşfetmek çocukların doğasında vardır. Bu yönleriyle çocuklar gerçek birer araştırmacıdır. Merak etmek, soru sormak, keşfetmek çocukların doğasında vardır. Bu yönleriyle çocuklar gerçek birer araştırmacıdır. ARAŞTIRMACI ÇOCUK MERKEZİ 2 Araştırmacı Çocuk Merkezi, 2009 yılında Ankara da kuruldu.

Detaylı

E-KİTAP SATIŞLARINIZLA, SÜREKLİ BİR GELİRE NE DERSİNİZ? Www.EkitapKazanclari.coM. By Alia RİOR. Alia RİOR www.ekitapkazanclari.com

E-KİTAP SATIŞLARINIZLA, SÜREKLİ BİR GELİRE NE DERSİNİZ? Www.EkitapKazanclari.coM. By Alia RİOR. Alia RİOR www.ekitapkazanclari.com E-KİTAP SATIŞLARINIZLA, SÜREKLİ BİR GELİRE NE DERSİNİZ? E-KİTAP KAZANÇLARI Www.EkitapKazanclari.coM By Alia RİOR Alia RİOR www.ekitapkazanclari.com Sorumluluk Sınırları ve Garanti Feragatnamesi ÖNEMLİ:

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : SOSYALLEŞME VE İLETİŞİM (SEÇMELİ) Ders No : 0070040181 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 2 Ders Bilgileri Ders Türü

Detaylı

Çevirenin Ön Sözü. vii

Çevirenin Ön Sözü. vii Çevirenin Ön Sözü Nel Noddings tarafından yazılan bu eser eğitim felsefesi alanına giriş niteliğinde bir kitap olmakla beraber son derece bilgilendirici ve derin düşünmeye yönlendirici bir kaynaktır. Yalnızca

Detaylı

5. SINIF TÜRKÇE DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

5. SINIF TÜRKÇE DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM 5. SINIF TÜRKÇE İ KURS I VE LERİ 3 4 5 Ön bilgilerini kullanarak okuduğunu anlamlandırır. Çok anlamlılık (temel, yan, mecaz ve terim Metinde verilen ipuçlarından hareketle, karşılaştığı yeni kelimelerin

Detaylı

Nasıl Bir Deniz Feneriyiz?

Nasıl Bir Deniz Feneriyiz? Nasıl Bir Deniz Feneriyiz? Üniversitelerin, kültürel sermaye sinin en başında kuşkusuz bilimsel araştırmalar ve bilimsel yayınlar gelir. Kültürel sermaye ne denli yoğunlaşmış ve ne denli geniş bir alana

Detaylı

Felsefe Nedir OKG 1201 EĞİTİM FELSEFESİ. Felsefe: Bilgelik sevgisi Filozof: Bilgelik, hikmet yolunu arayan kişi

Felsefe Nedir OKG 1201 EĞİTİM FELSEFESİ. Felsefe: Bilgelik sevgisi Filozof: Bilgelik, hikmet yolunu arayan kişi Felsefe Nedir OKG 1201 EĞİTİM FELSEFESİ Felsefe: Bilgelik sevgisi Filozof: Bilgelik, hikmet yolunu arayan kişi GERÇEĞİ TÜMÜYLE ELE ALIP İNCELEYEN VE BUNUN SONUCUNDA ULAŞILAN BİLGİLERİ YORUMLAYAN VE SİSTEMLEŞTİREN

Detaylı

Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane

Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Dünyada yaşanan ekonomik kriz liderlik stillerinde de değişikliğe yol açtı. Hay Group'un liderlik stilleri üzerine yaptığı araştırmaya göre, özellikle

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal) 1-Sağlık

Detaylı

Zaman Çizgisi. Venn Şeması

Zaman Çizgisi. Venn Şeması Zaman Çizgisi Zaman çizgisi, bir değerlendirme planını göstermenin ve öğrenme döngüsü boyunca çeşitli değerlendirme yöntemlerinin ortaya çıkışını incelemenin basit bir yoludur. Venn Şeması Venn şeması

Detaylı

fizik güncesi ALBERT EINSTEIN DAN 10 HAYAT DERSİ Haftalık E-bülten MARMARİS KAMPÜSÜ

fizik güncesi ALBERT EINSTEIN DAN 10 HAYAT DERSİ Haftalık E-bülten MARMARİS KAMPÜSÜ fizik güncesi MARMARİS KAMPÜSÜ Haftalık E-bülten Sayı: 3 / 13.03.2015 Hazırlayanlar Defne TÜRKER Herkes zekidir. Ancak bir balığı ağaca tırmanma kabiliyetine göre değerlendirirseniz tüm hayatını aptal

Detaylı

ÇOCUKLARDA BENLİK SAYGISI GELİŞİMİ

ÇOCUKLARDA BENLİK SAYGISI GELİŞİMİ ÇOCUKLARDA BENLİK SAYGISI GELİŞİMİ 1 Sevgili Velilerimiz; İstanbul Üniversitesi Vakfı Adıgüzel İlkokulu/Ortaokulu Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Birimi olarak bu postamızda Çocuklarda Benlik Saygısı

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri II

Bilimsel Araştırma Yöntemleri II Bilimsel Araştırma Yöntemleri II Öğr. Grv. Dr. M. Volkan TÜRKER vturker@marmara.edu.tr vturker@gmail.com www.volkanturker.com.tr Bilim Nedir? Nesnel geçerliliği olan bilgi bütünü Neden-sonuç ilişkilerinin

Detaylı

Sosyoloji. Konular ve Sorunlar

Sosyoloji. Konular ve Sorunlar Sosyoloji Konular ve Sorunlar Ontoloji (Varlık) Felsefe Aksiyoloji (Değer) Epistemoloji (Bilgi) 2 Felsefe Aksiyoloji (Değer) Etik Estetik Hukuk Felsefesi 3 Bilim (Olgular) Deney Gözlem Felsefe Düşünme

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Jeopolitik POLS

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Jeopolitik POLS DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Jeopolitik POLS 411 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA

MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA Algı Bireylerin çevrelerini anlamlandırabilmek adına duyumsal izlenimlerini düzenleme ve yorumlama sürecine verilen isimdir. davranışlarımız algıladığımız dünyaya göre

Detaylı

http://kariyer.ieu.edu.tr

http://kariyer.ieu.edu.tr ÖZGEÇMİŞİ ANLAMAK Öncelikle özgeçmişin nedir ve ne işe yarar açıklığa kavuşturalım. Özgeçmiş kim olduğunuzu, eğitim ve deneyimlerinizi içeren iyi sunulmuş bir özettir. Özgeçmişin tek amacı bir staja veya

Detaylı

ORTAÖĞRETİM İNGİLİZCE ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİKLERİ

ORTAÖĞRETİM İNGİLİZCE ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİKLERİ A. DİL BİLEŞENLERİ VE DİL EDİNİMİ BİLGİSİ A.1. İngilizceyi sözlü ve yazılı iletişimde doğru ve uygun kullanarak model olabilme A.2. Dil edinimi kuramlarını, yaklaşımlarını ve stratejilerini bilme A.3.

Detaylı

Algılama ve Nedensellik Yükleme

Algılama ve Nedensellik Yükleme Algılama ve Nedensellik Yükleme 1 Davranışları yönlendiren gerçeğin algılanışıdır!!! Algılama:Dünyadaki nesnelerin, kavramların, olguların gerçeğinden oldukça farklı ve benzersiz bir resim sunan karmaşık

Detaylı

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ DÜNYANIN EN BÜYÜK MARKALARI, GÖRMENİN ÖTESİNE GEÇTİLER. Onlara Katılın, Bugün. GÖRMENİN ÖTESİNDE GELİŞMEK Karanlıkta Diyalog Nedir? Karanlıkta Diyalog atölye çalışmaları

Detaylı

Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28

Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28 Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28 Beş önemli kritik nokta 1. Bir kez, hedef çizim NUMARASINI yazdığınızda, hemen ardından, AŞAMA 1 deki, sağ üst köşedeki

Detaylı

Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk Dünya da her şey için, uygarlık için, yaşam için, başarı için en hakiki mürşit ilimdir, fendir. İlim ve fen haricinde mürşit aramak gaflettir, cehalettir, delalettir. Mustafa Kemal Atatürk Bilimsel araştırma,

Detaylı

Nitel Araştırmada Geçerlik ve Güvenirlik

Nitel Araştırmada Geçerlik ve Güvenirlik Nitel Araştırmada Geçerlik ve Bilimsel araştırmanın en önemli ölçütlerinden biri olarak kabul edilen geçerlik ve güvenirlik araştırmalarda en yaygın olarak kullanılan iki en önemli ölçüttür. Araştırmalarda

Detaylı

FİZİK. Mekanik 12.11.2013 İNM 103: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ. Mekanik Nedir? Mekanik Nedir?

FİZİK. Mekanik 12.11.2013 İNM 103: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ. Mekanik Nedir? Mekanik Nedir? İNM 103: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ 22.10.2013 MEKANİK ANABİLİM DALI Dr. Dilek OKUYUCU Mekanik Nedir? Mekanik: Kuvvetlerin etkisi altında cisimlerin davranışını inceleyen bilim dalıdır. FİZİK Mekanik

Detaylı

ISBN

ISBN Bu kitapta verilen örnek ve öykülerde ve kitabın metnindeki açıklamalarda sağlık, hukuk, yatırım gibi çeşitli alanlardan uzmanlık bilgilerine yer verilmiştir. Bu uzmanlık bilgileri sadece kitabın konusuyla

Detaylı

7. FIRST LEGO LİGİ TÜRKİYE TURNUVALARI

7. FIRST LEGO LİGİ TÜRKİYE TURNUVALARI 7. FIRST LEGO LİGİ TÜRKİYE TURNUVALARI 2010 2011 FLL nedir? Değerlendirme Ödüller Web FIRST LEGO LEAGUE (FLL) nedir? FIRST Vakfı ve Lego firmasının ortak çalışmasında doğmuş, uluslararası, kar amacı gütmeyen

Detaylı

Saygının Hakim Olduğu Bir Çalışma Ortamı İlkesi

Saygının Hakim Olduğu Bir Çalışma Ortamı İlkesi Saygının Hakim Olduğu Bir Çalışma Ortamı İlkesi İlke Beyanı: 3M çalışma ortamındaki herkes, kendisine saygıyla davranılmasını hak eder. Saygı göstermek, her bir kişiye eşsiz yetenekleri, geçmişi ve bakış

Detaylı

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ Girişimcinin Gündemi GİRİŞİMCİLER VE KOBİ LER AÇISINDAN MARKA VE ÖNEMİ Günal ÖNCE Günümüzde markalara, Amerikan Pazarlama Birliği nin tanımladığının yanı sıra sadece sahip oldukları

Detaylı

Higgs bozonu nedir? Hasan AVCU

Higgs bozonu nedir? Hasan AVCU Higgs bozonu nedir? Hasan AVCU Evrenin başlangıcı kabul edilen Büyük Patlama'nın hemen saniyenin milyonda biri kadar ertesinde ilk parçacıklar da etrafa saçıldı. Bu parçacıklar saf enerjiydi, bir kütleleri

Detaylı

Literatür Değerlendirmesi ARAŞTIRMALARDA LİTERATÜR TARAMASI VE ETİK. Literatür kaynakları neler olabilir?

Literatür Değerlendirmesi ARAŞTIRMALARDA LİTERATÜR TARAMASI VE ETİK. Literatür kaynakları neler olabilir? Literatür Değerlendirmesi ARAŞTIRMALARDA LİTERATÜR TARAMASI VE ETİK Bir konuyu araştırma süreci İlgilendiğiniz alanda, bir soruyu kendinize yanıtlamadan önce o soru hakkında neyin zaten bilindiğini bulmanın

Detaylı

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz?

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz? Web Sitesi Hazırlarken İş Stratejisi Birçok firma başarısını web sitesine olan ziyaret sayısı ile ölçer. Hâlbuki gerçek başarı genel olarak belirlenen strateji ile ilgilidir. Web tasarımcıları ile çalışmaya

Detaylı

ÜNİTE:1. İktisadi Düşünceler Tarihine Giriş ÜNİTE:2. Modern İktisadi Düşüncenin Doğuşu: Mertantilizm ve Fizyokrasi ÜNİTE:3. Klasik Okul ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. İktisadi Düşünceler Tarihine Giriş ÜNİTE:2. Modern İktisadi Düşüncenin Doğuşu: Mertantilizm ve Fizyokrasi ÜNİTE:3. Klasik Okul ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 İktisadi Düşünceler Tarihine Giriş ÜNİTE:2 Modern İktisadi Düşüncenin Doğuşu: Mertantilizm ve Fizyokrasi ÜNİTE:3 Klasik Okul ÜNİTE:4 Sosyalist Düşüncenin Doğuşu ve Marksizm ÜNİTE:5 Marjinalizm

Detaylı

YÖNETİM Sistem Yaklaşımı

YÖNETİM Sistem Yaklaşımı YÖNETİM Sistem Yaklaşımı Prof.Dr.A.Barış BARAZ 1 Modern Yönetim Yaklaşımı Yönetim biliminin geçirdiği aşamalar: v İlk dönem (bilimsel yönetim öncesi dönem). v Klasik Yönetim dönemi (bilimsel yönetim, yönetim

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ PROF. DR. EMRAH CENGİZ Bilim Tanımı, Nitelikleri ve Temel Kavramlar Bilim Tanımı Bilimsel

Detaylı