MADEN TETKİK ve ARAMA DERGİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MADEN TETKİK ve ARAMA DERGİSİ"

Transkript

1 MADEN TETKİK ve ARAMA DERGİSİ Türkçe Baskı İÇİNDEKİLER

2 MTA Dergisi (2015) 150: Maden Tetkik ve Arama Dergisi HATILDAĞ (GÖYNÜK/BOLU) SAHASI BİTÜMLÜ KAYAÇLARINDAKİ ELEMENT ZENGİNLEŞMELERİ ELEMENT ENRICHMENTS IN THE HATILDAĞ AREA (GÖYNÜK/BOLU) BITUMINOUS ROCKS Ali SARI a*, Murad ÇİLSAL b, Şükrü KOÇ a a b Ankara Üniversitesi Müh.Fak., Jeoloji Müh.Böl., Tandoğan/Ankara Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü İrfan Baştuğ Caddesi, Dışkapı/ANKARA Anahtar Kelimeler: C org, Element Zenginleşmesi, Redoks, Oksik, Suboksik, Anoksik, Sülfidik Ortam ÖZ Bu çalışmada Bolu ili Göynük ilçesi Hatıldağ sahasında yer alan Kabalar formasyonu bitümlü kayaçlarındaki (bitümlü şeyl, bitümlü kiltaşı ve bitümlü marn) element zenginleşmelerinin belirlenmesi ve ekonomik açıdan maden yatağı olabilirliği araştırılmıştır. Element Analizleri ICP-ES (ICP emission spectrometry) ve ICP-MS (ICP mass spectrometry) teknikleri ile yapılmıştır. Kayaçlardaki organik karbon miktarları ise Rock-Eval VI cihazı ile analiz edilmiştir. Formasyondan ölçülen Kayalık Dere ÖSK sından alınan 28 adet bitümlü kayaçda yapılan piroliz analizlerinde C org minumum 0.40 %wt, maksimum 8.25 %wt olup, C org ortalaması 3,6 %wt dır. Tespit edilen ana ve iz elementler dünya çapında anoksik koşullarda depolandığı bilinen Peru Kıyısal Şelfi Sedimanları, Namibya Kıyısal Şelfi Sedimanları, Kaliforniya Körfezi Sedimanları, Akdeniz Sapropelleri, Karadeniz Sapropelleri, Senomaniyen/ Turoniyen () Demerara Yükselimi Anoksik Sedimanları ve Gubbio Anoksik Sedimanlarına ait ana ve iz element değerleri ile kıyaslanmıştır. İncelenen örneklerde ana ve iz element konsantrasyonlarının ortalama şeyle göre zenginleşmeleri belirlenmiştir. Kayalık Dere ÖSK sında ana elementlerden Fe, Mg, Ca ve K, iz elementlerden ise As, Ba, Co, Cu, Ni, Rb, Sr, V, Zn ve Zr nun kıyaslanan havzalara göre daha fazla zenginleştiği görülmüştür. Örneklerimizdeki Ca, Mg ve Ba gibi elemetlerin diğer ortamlardan yüksek çıkması depolanma ortamımızın daha karbonatlı ve suboksik olduğunu göstermektedir. Keywords: C org, Element Encrichment, Redox, Oxic, Suboxic, Anoxic, Sulfidic Environment ABSTRACT In this study, element enrichments in bituminous rocks (bituminous shale, bituminous claystone and bituminous marl) of the Kabalar formation in the Hatıldağ field in Göynük town of the city of Bolu are investigated and their economic potential is discussed with regard to being a mineral deposit. Element analysis was conducted with ICP-ES (ICP emission spectrometry) and ICP-MS (ICP mass spectrometry) techniques. Organic carbon content in rocks was analyzed with Rock-Eval VI device. In pyrolysis analysis conducted on a total of 28 bituminous rocks that are collected from the Kayalık Dere measured stratigraphic section, Corg minimum and maximum are 0.40 %wt and 8.25 %wt, respectively (with average of 3,6 %wt). Major and trace elements analyzed were compared with those of Peru Continental Shelf Sediments, Namibia Continental Shelf Sediments, Gulf of California Sediments, Mediterranean Sapropels, Black Sea Sapropels, Cenomanian/Turonian () Demerara Rise Anoxic Sediments and Gubbio Anoxic Sediments which are known to be deposited under anoxic conditions. In the studied samples, enrichment levels of major and trace element contents are determined with respect to average shale. Fe, Mg, Ca and K of the major elements and As, Ba, Co, Cu, Ni, Rb, Sr, V, Zn and Zr of trace elements were found to be more enriched with respect to basins compared. Higher concentrations of Ca, Mg and Ba elements in the studied samples indicate that depositional environment in Hatıldağ is more carbonaceous and suboxic. Başvurulacak yazar: Ali Sarı: 111

3 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri Giriş İnceleme alanı Bolu ili, Göynük ilçesi sınırları içerisinde yer alan Dağhacılar ve Kabalar köylerinin arasında yer almaktadır. Çalışma sahasında Paleosen- Eosen yaşlı birimler yüzeylemektedir. Çalışılan alanda yer alan bitümlü kayaçlar oldukça kalın olup, yer yer 290 m lere kadar ulaşmaktadır. Bu durum bölgenin hem petrol ve gaz potansiyeli açısından hem de bu kayaçlardaki ana, iz ve nadir toprak elementlerini bol miktarda biriktirmeleri nedeniyle ekonomik önemini artırmaktadır. Çalışma alanı ve yakın civarında genel jeoloji, kömür jeolojisi ve bitümlü şeyllere yönelik olarak yapılan çalışmalardan bazıları şunlardır : Şeker ve Kesgin, 1991; Sarı ve Sonel, 1995; Şener ve Şengüler, 1998; Büyükutku vd., 2005; Sarı ve Aliyev, 2005; Aliyev, vd., 2006; Sarı vd., 2007, Kara ve Korkmaz, 2008; Şengüler, Silüriyen, Üst Devoniyen - Alt Karbonifer, Üst Karbonifer - AH Permiyen, Üst Jura, Üst Kretase ve Oligosen - Miyosen zamanlarına karşılık gelen ılıman dönemlerinde günümüz petrol yataklarının oluşumuna kaynak olan organik kayaçlar çökelmişlerdir. Yapılan bilimsel çalışmalarda havzada gelişen yüksek organik üretgenlik ve ölen canlıların tabanda birikmesi, çürümesi neticesinde oluşan bol kükürtlü indirgen ortam şartlarında depolanan bitümlü kayaçlar ile element zenginleşmesinin sistematik bir ilişkisi olduğu görülmektedir. Element zenginleşmelerindeki en önemli rolün ölen canlıların tabanda birikmesi ve çürümesi neticesinde oluşan bol kükürtlü indirgen ortam şartları olduğu görülmektedir. Sülfidik ortamlardaki serbest metaller ya organik yapıya bağlanmakta yada metal sülfidler şeklinde çökelmekte ve bitümlü kayaçlarda zenginleşmektedirler. Bitümlü kayaçlar içerisindeki metallerin kaynağı olarak, nehirlerin havzaya gelirken içerisinden geçtiği kayaçlardan çözerek bünyelerine aldıkları metaller, deniz suyunda bulunan çözünmüş haldeki metaller ile deniz tabanlarındaki fay ve çatlaklardan çıkan hidrotermal çözeltilerden veya volkanik küllerden kaynaklanmaktadır (Mao vd., 2002; Cruse ve Lyons, 2004). Dünyada son 15 yılda gittikçe artan petrol fiyatları başta ABD olmak üzere diğer ülkeleri alternatif enerji kaynakları için arayışı içine sokmuştur. Alternatif enerjiye olan ihtiyaç son yıllarda bitümlü kayaçları (bitümlü şeyl, bitümlü marn ve bitümlü kiltaşı) tekrar gündeme getirmiştir. Bu kapsamda son yıllarda Dünya da başta ABD olmak üzere Çin gibi dünya devlerinin gündeminde önemli bir yer tutan şeyl gazı arama çalışmalarına Türkiye de de hız verilmiş olup, önemli bir enerji şirketi olan Shell Şirketinin Diyarbakır sahasındaki Silüriyen yaşlı Dadaş formasyonundaki çatlatma işlemleri tamamlanmış olup, üretim için test çalışmaları sürdürülmektedir. Yine bitümlü kayaçlardan petrol üretme çalışmaları TKİ, TPAO nun ortak olarak yürüttükleri bir proje kapsamında Hatıldağ/Göynük sahasında halen devam etmekte olup, bu kapsamda sondaj çalışmaları sürmektedir. Özellikle organik maddece zengin kayaçlardan yüzeyde petrolün retortlanmasından sonra geriye kalan artık küllerinden elementleri zenginleştirme yoluyla elde etmek mümkündür. Bitümlü kayaçlar bu kapsamda ana, iz ve NTE elementleri için çok zengin bir depo görevi görmekte ve bir maden yatağı gibi değerlendirilebilmektedir. Yakın bir gelecekte Türkiyenin gündeminde yüksek teknolojilerin ihtiyaç duyacağı elementlere kaynak temini konusu konuşulmaya başlanacaktır. Bu açıdan bakıldığında yapılan bu araştırmanın element kazanımları ve kaynak belirlenmesi açısından önemli bir araştırma olduğu görülmektedir. Yapılan bu çalışmayla Kayalık Dere ÖSK sı bitümlü örneklerinde Si, Mn, Cr, Fe, Na, K, Ca, Mg ve Ti elementlerindeki önemli zenginleşmeler görülürken P da ise tükenme gözlemlenmiştir. İz elementlerden Ni, Sc, Ba, Be, Co, Cs, Hf, Sn, Sr, U, Th, Ta, V, W, Cu, Pb, As, Sb, Ag, ve Se elementlerinin zenginleşmeleri ortalama şeyle oranla çoğunlukla yükseklik göstermektedir. 2. Materyal ve Metod Bu çalışmada kullanılan bitümlü kayaçlar (bitümlü şeyl, bitümlü marn ve bitümlü kiltaşı) Hatıldağ/Göynük sahasındaki Kayalık Dereden alınmış ve Kayalıkdere ÖSK sı olarak isimlendirilmiştir. Kayalıkdere ÖSK da sistematik olarak 113 adet örnek derlenmiştir.bu örneklerden 28 adedi bitümlü kayaçlara aittir. Organik madde içeren 28 adet bitümlü örneğe de TPAO Araştırma Laboratuvarları nda Rock-Eval VI cihazı ile proliz analizi yapılmıştır. Kayaçlarda TOC miktarları minumum 0.40 wt%, maksimum 8.25 wt%, ortalama 3.76 wt% dır. Havzadaki element zenginleşmelerinin daha iyi belirlenebilmesi için bitümlü kayaçlar ve bitüm içermeyen kayaçlar ayrı ayrı element analizlerine tabii tutulmuşlardır. Agat havanda toz haline getirilen örneklerin inorganik jeokimyasal incelemeleri Acme Analytical Labratories Ltd (Kanada) da ICP-ES (ICP emission spectrometry) ve ICP-MS (ICP mass spectrometry) teknikleri ile yapılmıştır. ICP-ES yöntemi ile 113 adet örnekde ana ve iz element konsantrasyonları tespit edilmiştir.

4 MTA Dergisi (2015) 150: ICP-MS yöntemiyle NTE analizleri elde edilmiştir. Yine, 113 adet örnek için toplam sülfür, toplam karbon ve inorganik karbon Leco cihazıyla ACME Analytical Laboratories Ltd. de gerçekleştirilmiştir. Elde edilen element bollukları kayaçlar bazında karşılaştırılarak yorumlanmış, ayrıca korelasyon katsayıları hesaplanarak jeokimyasal davranışları incelenmiştir. Çalışma sahamıza ait elementlerdeki zenginleşme değerleri, dünyada bilinen diğer indirgen ortamlardaki elementler ile karşılaştırılmıştır. 3. Jeolojik Durum İnceleme alanının temelini Göynük havzasının güneyinde mostrası görülen Alt Paleozoik yaşlı Bolu granitoidleri ve metamorfik kayaç türleri oluşturmaktadır (Blumenthal, 1948; Saner 1978a). Blumenthal (1948) Bolu granitoidinin esas olarak Üst Ordovisyen öncesinde geliştiğini, ancak Devoniyen sonrasında bu kütlenin içine yeni sokulumların olduğunu ifade etmiştir. Bu kayalar masif, orta ve iri taneli, potasyum feldispatça zengin granitlerdir. Çalışma sahasına yakın alanlardaki en yaşlı birimler ise Üst Kretase yaşlıdır. Bunlar, altta gri, yeşilimsi gri renkli kireçtaşı bantlı marn ve kumtaşından oluşan Seben formasyonu ile bunun üstüne uyumlu olarak gelen şeyl, marn ve kumtaşı ile temsil edilen Taraklı formasyonudur. Üst Kretase birimleri üzerine yanal ve düşey geçişli olarak Paleosen-Eosen yaşlı birimler gelir. Bunlar alttan üste doğru Beşikkaya Formasyonu Kireçtaşı Üyesi, Kumtaşı-marn Üyesi ve Kireçtaşı-Marn üyesi; Agsaklar formasyonu Çakıltaşı-Kumtaşı Üyesi, Marn Üyesi, Kireçtaşı Üyesinden;onların üstünde yer alan Hatıldağ Formasyonu Produktif Bitümlü Şeyl Üyesi/ Steril Bitümlü Şeyl Üyesinden ve serinin en üstünde yer alan Kabalar Formasyonu ise kumtaşı ve çakıltaşı mercekleri içeren kırmızı renkli marnlardan oluşur (Şekil 1). Hatıldağ formasyonunun orta kesimlerinde Şekil 1 - Çalışma alanına ait jeolojik harita (Yanılmaz vd, 1980; Şengüler, 2012 den değiştirilerek alınmıştır). yer alan bitümlü şeyller kahverengimsi bej renkli olup, yer yer marn ve kiltaşı ardalanmalıdır. Kalınlığı m arasında değişen bitümlü şeyllerin toplam kalınlığı 290 m dir. Üst Kretase sonlarında başlayan denizin güneyden kuzeye regresyonu Paleosende de devam etmiştir. Giderek sığlaşan havzada Paleosen de sığ denizel ortam ürünü kireçtaşları (Beşikkkaya formasyonu) çökelmiştir. Paleosen de denizel çökelimler kontröllü olarak devam etmiştir. Regresif denizin delta oluşumları, sahil düzlüğü ve kıyı ovası düzlüğü oluşumları kayaç çökelimini kontrol etmiştir. Formasyonlarda gözlenen menderesli akarsu kanal 113

5 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri 114 çökelleri, taşkın ovası çökelleri ile denizel arakatkılı çökeller zaman zaman Paleosen-Eosende bölgenin deniz istilasınına uğradığına işaret eder. Denizin istilası inceleme alanında Kabalar köyü civarında tipik bir çökel topluluğu ile belirgindir (Saner, 1978a). Eosende de bölge sığ denizel özelliğini korumuştur. Bu dönemde derinliğin m yi geçmediği, denizin regresyonu sonucunda oluşan bariyerlerin arkasındaki korunaklı göllerde bitümlü şeyl, bitümlü kiltaşı ve bitümlü marn çökelimleri gerçekleşmiştir. 4. Bulgular ve Tartışma 4.1. Organik Maddece Zengin Kayaçlardaki Element Zenginleşmeleri Bitümlü kayaçların organik karbon içeriği biyolojik üretkenlik, korunma, ve sedimantasyon oranına bağlıdır. Bitümlü kayaçlar petrol kaynak kayaları gibi organik maddece zengin olmalarının yanında bazende önemli metallerce zengindirler. Metal içeren şeyllerin petrol kaynak kayalarından önemli bir farkı bunların ekonomik maden yatakları oluşturabilmesidir. Sadece %1 lik organik C sülfat mikroorganizmalarının organik maddeyi parçalayarak H 2 S üretmesi ve ortamı anoksik yapması için gereklidir. Sedimana yüksek miktarda organik madde girişi neticesinde taban suyunun indirgen/ anoksik olduğu dönemlerde önemli miktarlarda metal sülfitler şeklinde metal zenginleşmeleri gerçekleşmektedir (Mao vd., 2002). Çoğu majör elementler (Si, Al, Fe, K, Ca, Mg, Na, Ti, Mn ve P; miktarın azalış sıralamasına göre) biyolojik süreçler ve diyajenez tarafından etkilenmektedir. Silika sadece kil mineralleri, feldispat veya kuvarsın yapısal kafesi içerisinde bulunmakla kalmayıp, ayrıca amorf opal gibi plankton kalıntılarının önemli bir bileşenini de oluşturmaktadır. Demir, indirgen ortamlarda son derece duyarlıdır ve sedimanlar içerisine özellikle pirit olarak demir sülfit şeklinde katılabilir. Demir ayrıca, mineral taneleri üzerinde yapısal bileşen ve oksit/hidroksit tabaka şeklinde de bulunur (Canfield vd., 1992). Kalsiyum ve az miktardaki magnezyum karbonat bileşiklerinde yer alırlar. Manganez, tıpkı demir gibi minimum oksijen su zonunun yüksek Mn değerlerinde iken indirgeyici eğilimlidir (Bender vd., 1977; Lewis ve Luther, 2000), fakat çok özel koşullar hariç kararlı sülfitler oluşturmamaktadır (Böttcher ve Huckriede, 1997; Hucriede ve Meischner, 1996). Namibian ve California Körfezi upwelling sedimanlarının iz element (İE) jeokimyası, Brongersma-Sanders vd. (1980) ve Calvert ve Price (1983) tarafından araştırılmıştır. Bu araştırıcılar, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Mo, Ni, V, Zn gibi belirli İE in önemli derecede zenginleştiğini göstermişlerdir. Genellikle metaller, özellikle öksinik şartlar altında depolanmış laminalı, organiklerce zengin fasiyesler içerisinde dikkate değer bir zenginleşme ve tersine biyotürbasyonlu, organikçe fakir fasiyeste ise düşük zenginleşmeler sergilerler. Güncel deniz suyu verilerine dayanarak, su kolonunda deniz planktonları ve devam eden rejenerasyon süreçleri ile İE in biyo-birikiminin sediman kompozisyonundaki mevcudiyetleri Kaliforniya Körfezinin upwelling sedimanları için de tespit edilmiş olup V, U ve Mo gibi elementler erken diyajenetik kaynaktan türemiş ve su kolonundan difüzyon yolu ile sedimana girmiştir (Çizelge 1) Ana Element Zenginleşmeleri Majör oksitlerin Al 2 ile yapılan korelasyon çalışmalarında Al 2 in SiO 2, Fe 2, Na 2 O ve K 2 O ile çok yüksek pozitif korelasyonlar göstermesi bu elementlerin tamamının aynı kökenden geldiklerine ve detritik kökenli olduklarına işaret eder. Yine Majör oksitlerin Al 2 ile yapılan korelasyon çalışmalarında Al 2 in MgO ve CaO ile çok yüksek negatif korelasyonlar göstermesi ise bu elementlerin farklı kökenlerden kaynaklandıklarını, MgO ve CaO elementlerinin kaynaklarının karbonat kökenli olduğunu söyleyebiliriz (Çizelge 2). Si/Al oranındaki artışlar detritik kuvars miktarındaki artışı ifade ederken, Si/Al oranındaki azalışlar ise kil miktarındaki artışı ifade edebilir. Diğer bir oran olan K/Al artışı ise daha mikalı kil girdisini veya muhtemelen de ince taneli K-feldispat artışını sunabilir. Fakat, çalışma alanımıza ait örneklerimizdeki K zenginleşmesinde kayda değer bir zenginleşme sergilenmemektedir, hatta tam aksine bazı örneklerde tüketilmeler gözlenmektedir. Bu durum bizim örneklerimizde illit türü kilin çok fazla bulunmadığına ve depolanma ortamımızın da derin deniz olmadığına işaret eder. Kayalıkdere ÖSK örneklerinde majör elementlerin Al ile normalize edilmiş şeyllere göre zenginleşmeleri söz konusu olup, hatta Ca ve Mg elementlerinde 100 kattan fazla zenginleşme olduğu görülmektedir (Şekil 2). Bu durum depolanma ortamımızın karbonat çökelimine uygun bir sistem içerisinde olduğuna işaret eder. Aynı şekilde Mn da gözlenen yüksek zenginleşmeler de yine karbonat minerallerinden kaynaklanmaktadır. Kayalıkdere ÖSK sı bitümlü örneklere ait ana element zenginleşmeleri topluca incelendiğinde Si, Mn, Cr elementlerinde genelde 1-10 kat arasında zenginleşmeler gözlenirken, Fe, Na, K ve Ti elementlerindeki zenginleşme miktarları 1-5 kat arasındadır. P da ise tükenme gözlemlenmiştir. Burada dikkati çeken Ca ve Mg elementlerindeki

6 MTA Dergisi (2015) 150: Çizelge 1- Yaşlı ve güncel sedimanlardaki ana ve iz element/al oranları (Brumsack, H.J., 2006). Element Ortalama şeyl Peru kıyısı Namibya çamurları Kaliforniya körfezi Akdeniz sapropelleri Kara Deniz-1 Kara Deniz-2 Demerara Yükseltisi Ortalama. Gubbio Si/Al 3,11 4,33 30,2 6,29 2,65 3,08 2,98 6,13 7,36 16,4 Ti/Al 0,053 0,052 0,08 0,049 0,061 0,048 0,044 0,053 0,05 0,044 Fe/Al 0,55 0,45 0,8 0,46 1,22 0,65 0,57 0,62 0,77 1,33 Mg/Al 0,18 0,28 0,38 0,2 0,39 0,3 0,28 0,24 0,22 0,23 Ca/Al 0,18 1,5 2 0,31 4,07 5,15 0,77 8,57 2,15 0,22 Na/Al 0,13 0,98 0,91 0,23 0,45 0,98 0,78 0,41 0,26 0,05 K/Al 0,34 0,28 0,39 0,29 0,25 0,3 0,3 0,26 0,28 0,37 P/Al 0,008 0,096 0,17 0,022 0,016 0,018 0,019 0,07 0,047 0,046 Ag/Al 0,008 0,12 0,148 0,042 0,12 0,079 0,076 0,73 0,73 0,78 As/Al 1,1 4,3 11 1,35 15,4 4,15 2,87 8,6 7,9 18 Ba/Al Bi/Al 0,015 0,045 0,08 0,03 0,044 0,07 0,06 0,042 0,065 0,39 Cd/Al 0,015 8,5 26 0,55 2,7 0,26 0,27 5,81 6,27 2,14 Co/Al 2,1 1,2 2,9 1,4 17,4 6,2 3,8 2,81 14,7 5,9 Cr/Al 10,2 24,4 72 9,4 28,3 12,2 12, ,4 33,9 Cu/Al 5,1 11,6 32 5,8 33,1 17,6 23,7 31,9 43,8 63 Mn/Al Mo/Al 0,15 10,6 37 2,6 27,9 14,7 26,2 37,7 61,4 12,8 Ni/Al 7,7 20,2 41 8,1 54,6 16,7 24, ,2 52,4 Pb/Al 2,5 3,5 3,7 3,6 2,9 5,3 3,7 3 4,5 4 Rb/Al 16 12, ,1 15,6 15,7 11,2 18,1 16,7 Re/Al 0,11 1,12 2,25 n.d. 7,55 0,98 1,22 3,1 4,9 2,85 Sb/Al 0,17 0,5 n.d. 0,85 2,67 0,57 0,33 4,38 4 1,56 Sr/Al Tl/Al 0,077 0,33 2,5 0,08 0,58 0,12 0,18 1,19 1,2 3,44 U/Al 0,42 2,3 28,6 1,21 4,1 3,2 3,3 4,87 6,4 2,9 V/Al , Zn/Al , Zr/Al ,2 n.d kat kadar olan zenginleşmelerdir ki buda bize Hatıldağ sahasında depolanma ortamının genelde karbonatlı (kireçtaşı ve dolomit çökelimine uygun) olduğuna işaret etmektedir (Şekil 2). Si değerlerinin düşük olması depolanma ortamında detritik silis girdisinin son derece az olduğunu ve bitümlü kayaç depolanma ortamının genelde sakin ve enerjisiz bir su kolonu olduğuna işaret eder. Çizelge 2- Çalışma sahası major oksitlerin korelasyonu. Kayalık Dere ÖSK Corg SiO 2 Al 2 Fe 2 MgO CaO Na 2 O K 2 O TiO 2 P 2 O 5 MnO Corg 1,00-0,16-0,15-0,25 0,10-0,13-0,14-0,03-0,16 0,07-0,38 SiO 2 1,00 0,82 0,81-0,50-0,74 0,22 0,71 0,75-0,09 0,06 Al 2 1,00 0,93-0,74-0,44 0,67 0,56 0,97 0,05 0,27 Fe 2 1,00-0,78-0,35 0,63 0,52 0,92 0,04 0,48 MgO 1,00-0,13-0,76-0,21-0,74-0,41-0,53 CaO 1,00 0,25-0,69-0,35 0,39 0,43 Na 2 O 1,00-0,15 0,72 0,25 0,55 K 2 O 1,00 0,50-0,19-0,16 TiO 2 1,00 0,06 0,35 P 2 O 5 1,00 0,11 MnO 1,00 115

7 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri Şekil 2- Kayalıkdere ÖSK örneklerinde majör elementlerin Al ile normalize edilmiş şeyllere göre zenginleşmeleri İz Element Zenginleşmeleri Ana kayanın kimyasal bileşimi, yerel veya bölgesel toprak ile su kimyasından önemli derecede etkilenmektedir. Bu nedenle sediman depolanmasındaki ortam suyu element zenginleşmesinde de etkili olmaktadır.elementler depolanma ortamlarında organik materyale adsorblanma veya sülfitler şeklinde (FeS 2, PbS, CuS, CoS, ZnS, MoS 2 ) çökelebilmektedir. Bu nedenle çeşitli iz metaller organik maddece zengin kayaçlarda zenginleşebilmektedir. Zenginleşme faktörleri (EF) her bir iz elementin kırıntılı gelimini belirttiği varsayılan Al la normalize edilmesiyle ve bu oranların normal şeylle karşılaştırılmasıyla belirlenmektedir. Bu yaklaşım birçok yazar tarafından bugünkü ve geçmişte biriken sedimalarda iz element zenginleşmelerinin değerlendirmesinde kullanılmaktadır (Calvert ve Pedersen, 1993). Zenginleştirme faktörü, EF element X = X/ Alörnek / X/ şeyl dir. Eğer EFX 1 den büyük ise, o zaman Alortalama X elementi ortalama şeyle oranla zenginleşmiştir, ve eğer EFX 1 den küçükse tüketilmiştir. İz elementlerin (İE) hepsi, organik karbon miktarının yoğun şekilde artışı, sedimanter redoks sınırındaki veya öksinik şartlar altında su kolonu içerindeki H 2 S in varlığında Mn/Fe redoks döngüsündeki gibi, düşük oksijen şartları altında daha güçlü süreçler tarafından etkilenir (Pratt ve Davis, 1992; Calvert ve Pedersen, 1993; Morse ve Luther, 1999). Karakteristik İE örnekleri ve redoks ortamlarıyla ilgili olarak elde edilen sonuçlar şu şekildedir: (1) Upwelling sedimanlar çoğu kez Cd ve P ca zenginleşirken, Co ve Mn ce tüketilmiştir. (2) Sapropeller, anoksik su kolonunda güçlü sülfidizasyonu yansıtarak, Ba, Mo, S, Re, As, Cu, Ni, Sb ve Fe ce yüksek zenginleşme eğilimine sahiptir. (3) Upwelling sistemler, sediman deniz suyu arayüzeyine H 2 S birikiminin mesafesi, bio-birikim şiddeti ve tekrar üretiminin İE birikimi için önemli rol oynadığı ortam koşullarının geniş alanını yansıtır. (4) Anoksik basenlerin İE içeriği, su kolonundaki ve sedimantasyon oranındaki İE mevcudiyeti esas alınarak kontrol edilir. (5) Çok yüksek biyo-üretim, oksijenli ortamı anoksik bir ortama dönüştüren esas anahtardır (Brumsack, 2006). Okyanuslardaki İE davranışları ile ilgili en önemli buluşlardan biri, en çok İE zenginleşmelerinin biyolojik-döngü süreçlerinde gerçekleşmesidir (Bruland, 1983). Pleyistosen sapropelleri Co, Cu, Cr, Ni ve V metalleri ile bunlardan biraz daha az miktarda Cd, Mo, Re, Sb, Tl ve U metallerini ve daha az miktarda da Bi elementini ihtiva etmektedir (Brumsack 1989; Hatch ve Leventhal, 1992; Calvert ve Pedersen, 1993). Bu elementler ya sülfitler (özellikle demir sülfitler) şeklinde ya da organik madde ye tutunarak çökelirler (Calvert vd., 1985; Jacops vd., 1985). Erken diyajenez esnasında bazı metaller (Mo, U, V) sedimana difuzyon yoluyla ve indirgenme işleminden sonra birikebilir (Brumsack ve Gieskes, 1983; Shaw vd., 1990). Çalışma alanına ait örneklerde Ni, Sc, Ba, Be, Co, Cs, Hf, Sn, Sr, U, Th, Ta, V, W, Cu, Pb, As, Sb, Ag ve Se elementlerinin zenginleşmeleri ortalama şeyle oranla

8 MTA Dergisi (2015) 150: çoğunlukla artış göstermektedir. Bunun yanısıra Ni, Sr, W, As, Ag ve Se elementlerinin ise bazı örneklerde ortalama şeyle oranla 100 kata kadar zenginleştiği görülmektedir (Şekil 3). Ni, Co, U, V, Pb, Cu gibi bazı elementlerin çok yüksek zenginleşme gösteriyor olması olasılıkla C org varlığına bağlanabilir. Yüksek Ag zenginleşmeleri ise silikat biyojeokimyasal döngüde tutulumu, taban sularındaki partiküller veya Şekil 3- Kayalıkdere ÖSK örneklerinde iz elementlerin Al ile normalize edilmiş şeyllere göre zenginleşmeleri. sülfid ve diyajenetik Selenidlerde tutunma sonucu olabilir (Ndung u vd., 2001; McKay ve Pedersen, 2002; Crusius ve Thomson, 2003) Element Zenginleşmelerinin Dünyada Bilinen İndirgen Ortamlarla Karşılaştırılması Kayalık Dere ÖSK sına ait ana ve iz elementlerinin zenginleşme değerleri Dünyanın değişik bölgelerinde anoksik/öksinik koşullarda depolanmış olan Peru Kıyısal Şelfi Sedimanları, Namibya (Afrika) Kıyısal Şelfi Sedimanları, Akdeniz Sapropelleri, Karadeniz Sapropelleri, Senomaniyen/Turoniyen Demerara Rise sedimanları ile Senomaniyen/Turoniyen Gubbio sedimanlarına ait element zenginleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Çizelge 3, şekil 4). Ortalama zenginleşmeler göz önünde bulundurulduğunda organik maddece zengin, anoksik/öksinik ortamlarda depolanmış bölgelerin farklı element birikimlerinde zenginleşmeler olduğu görülmektedir. Bu farklılıklar depolanma ortamlarının redoks koşullarının değişkenliği ile ilişkilidir. Örneğin oksik ortamlarda organik madde birikimi zayıf olacağı veya hiç olmayacağı için metallerin birikebileceği (organik madde veya sülfidler) koşullar gelişmez, yarı sülfidik ortamlarda elementler daha çok organik yapıya bağlanarak organik ligandlar şeklinde depolanılar. Sülfidik ortamlarda ise elementler daha çok sülfidler (FeS 2, PbS, CuS, MoS 2 vb) şeklinde çökelmeyi tercih ederler. Özellikle çalışma alanı bitümlü kayaç örneklerinin geniş aralıkta element zenginleşmeleri göstermesi Hatıldağ sahası depolanma ortamının homojensizliğini ve redoks ortam koşullarının sık değişkenliğine işaret eder. Mo ve Cd gibi Şekil 4- Kayalık Dere ÖSK sındaki ana ve iz element zenginleşmesi ortalamalarının dünyadaki diğer indirgen ortamlarla karşılaştırılması. 117

9 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri Çizelge 3- İncelenen örneklerin, Peru Kıyısı, Namibya çamurları, Akdeniz ve Karadeniz sapropelleri, Demerara Rise ve Gubbio organikçe maddece zengin kayaçların ana ve iz element zenginleşmeleri. Ana Element Kayalık Dere ÖSK (DH) Peru Kıyısı Namibya Çamurları Akdeniz Sapropelleri Karadeniz Sapropelleri Demerara Rise Gubbio C org 3,76 76,96 185,22 73,91 63,91 175,22 147,39 Si 10,1 4,75 33,10 2,90 3,38 6,72 17,97 Ti 0,17 0,98 1,51 1,15 0,91 1 0,83 Fe 2,2 0,76 1,36 2,07 1,10 1,05 2,25 Mg 6,98 1,49 2,03 2,08 1,6 1,28 1,23 Ca 13,84 5,43 7,24 14,73 18,64 31,02 0,80 Na 0,85 8,17 7,58 3,75 8,17 3,42 0,42 K 1,56 0,84 1,17 0,75 0,90 0,78 1,11 P 0,02 10,97 19,43 1,83 2,06 8 5,26 Mn 0,07 0,32 0,17 1,24 0,79 0,26 0,14 Cr 0,01 2,17 6,4 2,52 1,08 5,07 3,01 İz Element Kayalık Dere ÖSK (DH) Peru Kıyısı Namibya mud lens Akdeniz Sapropelleri Karadeniz Sapropelleri Demerara Rise Gubbio As 51 2,65 6,77 9,48 2,55 5,29 11,08 Ba 370 0,95 4,11 4,70 2,4 2,14 50,18 Cd 0,12 113,33 346, ,47 77,47 28,53 Co 14 0,51 1,22 7,33 2,61 1,18 2,48 Cu 29 2,06 5,69 5,88 3,13 5,67 11,2 Mo 6 7,71 26,91 20,29 10,69 27,42 9,31 Ni 85 2,38 4,82 6,42 1,96 7,06 6,16 Rb 40 0,70 1,26 0,69 0,89 0,64 0,95 Sb 0,5 2,67 n.d. 14,24 3,04 23,36 8,32 Sr 755 2,29 4,83 5,33 7,23 8,48 3,25 U 2 4,97 61,84 8,86 6,92 10,53 6,27 V 64 2,34 7,75 8,55 1,78 30,22 16,68 Zn 32 2,02 2,44 2,11 1,6 20,72 20,97 Zr 40 1,05 1,26 1,2 0,9 0,75 0, genelde organik karbon ile birlikte zenginleşme gösteren elementlerin (Helz vd., 1996; Brumsack, 2006) Hatıldağ sahası örneklerinde diğer bölge sedimanlarındaki zenginleşme oranlarından oldukça düşük olması Hatıldağ sahası depolanma ortamının diğer ortamlara oranla daha az sülfidik/anoksik olduğuna işaret eder. Yine çalışma alanına ait örneklerdeki majör ve iz elementler Al ile normalize edilmiş dünyadaki diğer anoksik/öksinik koşullarda depolanmış olan elementlerle karşılaştırıldığında Kayalık Dere ÖSK sında genellikle Ca, Mg, K, Cr, Sr ve Ba konsantrasyonlarında zenginleşmeler görülmektedir. Özellikle Ca, Mg ve Ba elementi konsantrasyonlarının çok yüksek çıktığı görülmektedir (Şekil 4,5, çizelge 4). Bu durum Hatıldağ sahasının depolanma ortamı redoks koşullarının genellikle oksik ve disoksik koşullar altında kaldığına, Hatıldağ havzasının oldukca karbonatlı ve diğer ortamlara göre redoks koşulunun daha az sülfidik olduğuna işaret etmektedir. İncelenen örneklerimizde de genelde karbonat ve dolomit içeriğinin yüksek olması bunu doğrulamaktadır. 5. Sonuçlar Majör oksitlerin Al 2 ile yapılan korelasyon çalışmalarında Al 2 in SiO 2, Fe 2, Na 2 O ve K 2 O ile çok yüksek pozitif korelasyonlar göstermesi bu elementlerin tamamının aynı kökenden geldiklerine ve karasal kaynaklı olduklarına işaret eder. Al 2 in MgO ve CaO ile çok yüksek negatif korelasyonlar göstermesi ise MgO ve CaO elementlerinin kaynaklarının karbonat kökenli olduklarına işaret eder. Kayalık Dere ÖSK sı bitümlü örneklerinde iz elementlerden Ni, Sc, Ba, Be, Co, Cs, Hf, Sn, Sr, U, Th, Ta, V, W, Cu, Pb, As, Sb, Ag, ve Se elementlerinin zenginleşmeleri ortalama şeyle oranla çoğunlukla yükseklik göstermektedir.

10 MTA Dergisi (2015) 150: Şekil 5- Kayalık Dere ÖSK Bitümlü örnek zenginleşmelerinin; Peru Kıyısı, Namibya Çamurları, Akdeniz Sapropelleri, Karadeniz Sapropelleri, Demerara Rise, Gubbio, Karbonat, Şeyl, PASS, NASC ve UCC ortamlarındaki örnek zenginleşmelerine göre durumu. 119

11 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri Çizelge 4- Kayalık Dere ÖSK sındaki elementlerin dünyadaki diğer indirgen ortamlardaki elementlere göre ortalama zenginleşme değerleri. Elem./Al [Element (DH)/Al] / [Element (Diğer İndirgen Ortamlar)/Al] Elem. DH ÖSK Peru Kıyı. Namibya Çamur. Akdeniz Sapropel Karaden. Sapropel Demera. Rise Gubbio Karbonat Şeyl PASS NASC UCC Si 3,61 0,83 0,12 1,36 1,17 0,59 0,22 0,63 1,16 1,09 0,94 0,83 Fe 0,76 1,69 0,95 0,62 1,17 1,23 0,57 0,84 1,39 1,99 2,28 2,32 Mg 4,03 14,38 10,60 10,32 13,42 16,78 17,50 0,36 22,37 34,59 23,79 27,81 Ca 7,12 4,75 3,56 1,75 1,38 0,83 32,39 0,10 39,58 103,67 33,17 25,79 Na 0,28 0,29 0,31 0,63 0,29 0,69 5,65 3,14 2,17 4,45 4,19 1,10 K 0,54 1,93 1,39 2,16 1,80 2,08 1,46 0,85 1,59 2,76 2,30 2,42 Ti 0,06 1,11 0,72 0,95 1,21 1,09 1,32 0,58 1,16 1,09 1,40 1,76 P 0,01 0,09 0,05 0,52 0,46 0,12 0,18 0,08 0,83 0,99 1,09 1,18 Mn 0,03 5,92 11,00 1,54 2,57 7,33 13,39 0,12 1,92 5,29 8,69 0,06 Cr 0,00 1,55 0,52 1,33 3,10 0,65 1,13 1,43 3,72 4,44 3,50 11,50 V 21,91 0,58 0,17 0,16 0,76 0,04 0,08 0,46 1,46 1,29 1,33 2,59 Co 5,04 4,20 1,74 0,29 0,81 1,79 0,85 21,90 2,40 1,93 1,55 3,58 Ni 32,30 1,60 0,79 0,59 1,93 0,54 0,62 0,68 4,19 5,19 4,40 11,47 Cu 10,45 0,90 0,33 0,32 0,59 0,33 0,17 1,10 2,05 1,85 n.a. 2,97 Zn 11,03 0,46 0,38 0,44 0,58 0,04 0,04 0,03 0,23 1,15 n.a. 1,10 As 16,18 3,76 1,47 1,05 3,90 1,88 0,90 6,80 14,71 n.a. 4,50 76,63 Rb 13,66 1,11 0,62 1,13 0,88 1,22 0,82 1,91 0,85 0,75 0,86 0,87 Sr 414,11 4,82 2,29 2,07 1,53 1,30 3,39 0,29 12,18 18,29 23,04 8,41 Zr 2,66 0,65 0,54 0,57 0,75 0,91 0,72 0,30 0,75 0,57 0,54 0,51 Sb 13,59 0,28 n.a. 0,05 0,24 0,03 0,09 0,29 0,82 n.a. 0,53 4,96 Ba 155,14 2,25 0,52 0,45 0,89 1,00 0,04 6,52 2,35 2,11 1,93 2,00 U 0,77 0,34 0,03 0,19 0,24 0,16 0,27 0,15 1,84 2,20 2,29 1,96 Ag 0,05 n.a. 0,32 0,39 0,59 0,06 0,06 n.a. n.a. n.a. n.a. n.a. Mo 2,64 n.a. 0,07 0,09 0,18 0,07 0,21 n.a. n.a. n.a. n.a. n.a. Bi 0,06 n.a. 0,75 1,20 0,85 1,50 0,15 n.a. n.a. n.a. n.a. n.a. Pb 2,84 n.a. 0,77 0,98 0,77 0,95 0,71 0,13 1,14 n.a. n.a. n.a. Tl 0,05 n.a. 0,02 0,08 0,39 0,04 0,01 n.a. n.a. n.a. n.a. n.a. 120 Kayalık Dere ÖSK sı bitümlü örneklerinde Ca ve Mg elementlerindeki zenginleşmeler 100 kat kadardır. Si, Mn, Cr elementlerinde genelde 1-10 kat arasında zenginleşmeler gözlenirken; Fe, Na, K ve Ti elementlerindeki zenginleşme miktarları 1-5 kat arasındadır. P da ise tükenmeler şeklinde gözlemlenmiştir. Kayalık Dere ÖSK sı element zenginleşmeleri Al ile normalize edildikten sonra Peru Kıyısı, Namibya Çamurları, Akdeniz Sapropelleri, Karadeniz Sapropelleri, Demerara Rise, Gubbio, Karbonat ortalaması, Ortalama Şeyl, PASS, NASC ve UCC kayaçları ile karşılaştırıldığında genellikle Mg, Ca, K, Cr, Sr ve Ba konsantrasyonlarında zenginleşmeler görülmektedir. Bu durum Hatıldağ sahasındaki depolanma ortamının oldukca karbonatlı, diğer anoksik/öksinik havza koşullarına göre redoks koşullarının daha az sülfidik olduğuna işaret etmektedir. İncelenen örneklerimizde de genelde karbonat ve dolomit içeriğinin yüksek olması bunu doğrulamaktadır.

12 MTA Dergisi (2015) 150: Katkı Belirtme Bu çalışma Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğünün katkılarıyla yapılmış olup, Kurumun başta Genel Müdür Yardımcıları Dr.Abdurrahman Murat ve Mustafa Özdingiş olmak üzere tüm emeği geçenlere teşekkür ederiz. Değinilen Belgeler Geliş Tarihi: Kabul Tarihi: Yayınlanma Tarihi: Haziran 2015 Aliyev, S., Sarı A., Koç, S Investigation of Organic Carbon and Iron Group Elements in the Bituminous Rocks. Energy Sources, part A. 28, Bender, M.L., Klinkhammer, G.P., Spencer, D.W Manganese in seawater and marine manganese balance. Deep-Sea Res. 24, Böttcher, M.E., Huckriede, H First occurence and stable isotope composition of authigenic g-mns in the central Gotland Deep (Baltic Sea). Mar. Geol. 137, Brongersma-Sanders, M., Stephan, K.M., Kwee, T.G., de Bruin, M Distribution of minor elements in cores from the Southwest Africa shelf with notes on plankton and fish mortality. Mar. Geol. 37, Bruland, K.W Trace elements in sea water. In: Riley, J.P., Chester, R. (Eds.), Chemical Oceanography. Academic Press, London, UK, 398p. Brumsack, H.J Geochemistry of recent TOC-rich sediments from the Gulf of California and the Black Sea. Geologische Rundschau, 78, Brumsack, H.J The trace metal content of recent organic carbon-rich sediments: Implications for Cretaceous black shale formation, Paleogeography, Paleoclimatology, Paleoecology. 232, Brumsack, H.J., Gieskes, J.M Interstitial water tracemetal chemistry of laminated sediments from the Gulf of California, Mexico. Mar. Chem. 14, Blumenthal, M Bolu civarı ile Aşağı Kızılırmak mecrası arasındaki Kuzey Anadolu silsilelerinin jeolojisi: Mineral Research and Exploration Institute Publications B-13, Ankara, Turkey. Büyükutku, A,G., Sarı, A., Karaçam, A The reservoir potential of the Eocene carbonates in the Bolu Basin, West of Turkey. Journal of Petroleum Science and Engineering 49, Calvert, S., Price, N.B Geochemistry of Namibian shelf sediments. In: Suess, E., Thiede, J. (Eds.), Coastal Upwelling. Plenum Press, Calvert, J. G., Lazrus, A. L., Kok, G. L., Heikes, B. G., Walega, J. G., Lind, J. A,, Cantrell, C. A Chemical mechanisms of acid generation in the troposphere. Nature 317, Calvert, S.E., Pedersen, T.F Geochemistry of Recent oxic and anoxic marine sediments: implications for the geological record. Marine Geology 113, Canfield, D.E., Raiswell, R., Bottrell, S The reactivity of sedimentary iron minerals toward sulfide. Am. J. Sci. 292, Cruse, A.M., Lyons, T.W Trace metal records of regional paleoenvironmental variability in Pennsylvanian (Upper Carboniferous) black shales. Chemical Geology 206, Crusius, J., Thomson, J Mobility of authigenic rhenium, silver, and selenium during postdepositional oxidation in marine sediments. Geochimica et Cosmochimica Acta 67, Hatch, J.R., Leventhal, J.S. 1992, Relationship between inferred redox potential of the depositional environment and geochemistry of the Upper Pennsylvanian (Missourian) Stark Shale Member of the Dennis Limestone, Wabaunsee County, Kansas, U.S.A. Chemical Geology 99, Helz, G.R., Miller, C.V., Charnock, J.M., Mosselmans, J.F.W., Pattrick, R.A.D., Garner, C.D., Vaughan, D.J Mechanism of molybdenum removal from the sea and its concentration in black shales: EXAFS evidence. Geochimica et Cosmochimica Acta 60, Huckriede, H., Meisschner, D Origin and environment of manganese-rich sediments within black-shale basins. Geochimica et Cosmochimica Acta 60, Jacobs, L., Emerson, S., Skei, J Partitioning and transport of metals across the O2/H2S interface in a permanently anoxic basin: Framvaren Fjord, Norway. Geochimica et Cosmochimica Acta 49, Kara,G,R., Korkmaz S Element contents and organic matter-element relationship of The Tertiary oil shale deposits in Northwest Anatolia, Turkey, Energy & Fuels, 22, , Lewis, B.L., Luther, G.W Processes controlling the distribution and cycling of manganese in the oxygen minimum zone of the Arabian Sea. Deep- Sea Res. Part II. 47, Mao, J., Lehmann, B., Du, A., Zhang, G., Ma, D., Wang, Y., Zeng, M., Kerrich, R. 2002, Re-Os dating of polymetallic Ni-Mo-PGE-Au mineralization in Lower Cambrian black shales of South China and its geological signifi cance: Economic Geology and the Bulletin of the Society of Economic Geologists 97, McKay, J.L., Pedersen, T.F Accumulation of redoxsensitive trace metals in continental margin sediments and their paleoapplications. Eos Trans. AGU, 83(4), Ocean Sciences Meet. Suppl. Abstract OS32B

13 Hatıldağ Bitümlü Kayaçlarındaki Element Zenginleşmeleri Morse, J.W., Luther III, G.W Chemical influences on trace metal-sulfide interactions in anoxic sediments. Geochimica et Cosmochimica Acta 63, Ndung u, K., Thomas, M.A., Flegal, A.R Silver in western equatorial and South Atlantic Ocean. Deep-Sea Res. Part II. 48, Pratt, L.M., Davis, C.L Intertwined fates of metals, sulfur, and organic carbon in black shales. In: Pratt, L.M., Comer, J.B., Brassell, S.C. (Eds.), Geochemistry of Organic Matter in Sediments and Sedimentary Rocks. SEPM Short Course Notes 27,1 27. Saner, S a. Geology and the environments of deposition of Geyve-Osmaneli- Golpazarı-Taraklı area. Journal of the Faculty of Science of Istanbul University, B 43, Sarı, A., Sonel, N Kayabaşı (Göynük-Bolu) Yöresinin Bitümlü Şeyl İncelemeleri. Türkiye Jeoloji Bülteni. 2, Sarı,A., Aliyev, S.A Source Rock Evaluation of The Lacustrine Oil Shale Bearing Deposits, Göynük/ Bolu,Turkey. Energy Sources.27, Sarı,A., Aliyev, S.A., Koralay, B Source Rock Evaluation of the Eocene Shales in the Gökçesu Area (Bolu/Turkey). Energy Sources, Part A.29, Şeker, H., Kesgin,Y Geology and petroleum possibilities of around Nallıhan Mudurnu-Senen- Beypazarı regions. TPAO report no: Şener, M., Şengüler, I Geological, mineralogical and geochemical characteristics of oil shale bearing deposits in the Hatildag oil shale field, Göynük, Turkey. Fuel, 8, Şengüler, İ Hatıldağ ve Himmetoğlu (Göynük/Bolu) Civarının Stratiğrafisi ve Bitümlü Şeyl Oluşumları. TPJD Bülteni, 24, 7-21, Shaw, T.J., Gieskes, J.M., Jahnke, R.A Early diagenesis in differing depositional environments: the response of transitions metals in pore water. Geochimica et Cosmochimica Acta, 54, Yanılmaz, E., Taka, M., Şengüler, İ. Sümer, A Göynük (Bolu) bitümlü şist sahası hakkında rapor. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Rapor No: 6993 (yayımlanmamış), Ankara. 122

Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org

Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org During Triassic Paleoredoks and Provenance Investigation of Rich Organic Matter Tarasçı Formation (Middle Taurus

Detaylı

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ İlker ŞENGÜLER* GİRİŞ Çalışma alanı Eskişehir grabeni içinde Eskişehir ilinin doğusunda, Sevinç ve Çavlum mahallesi ile Ağapınar köyünün kuzeyinde

Detaylı

TPAO ARAŞTIRMA MERKEZİ

TPAO ARAŞTIRMA MERKEZİ III SEDİMANTOLOJİK, PETROGRAFİK,ELEMENTEL VE MİNERALOJİK ANALİZLER III.1 SEDİMANTOLOJİK VE PETROGRAFİK ANALİZLER (LABORATUVARDA) Sedimantoloji ve Petrografi (SE) SE-01-01-00 Litolojik analiz (1 adet)...

Detaylı

KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA

KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA BAŞLIKLAR 1 FOSIL YAKITLAR 2 3 KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) KAYA GAZI OLUŞUMU 4 DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI 5 KAYA GAZI ÜRETİMİ 6 KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA BAŞLIKLAR 7 KAYA GAZININ FİYATLARA

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarı Adresi : Ankara Teknoloji Geliştirme Bölgesi, 1605 Cadde, Dilek Binası BİLKENT 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 444 50 57 Faks : 0 312 265 09 06

Detaylı

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Bölümü JEM304 JEOKİMYA UYGULAMA

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Bölümü JEM304 JEOKİMYA UYGULAMA Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Bölümü JEM304 JEOKİMYA UYGULAMA Arazi Çalışmaları ve örnek alımı Örneklerin makro ve optik incelemeleri Analiz için örneklerin seçimi Analiz

Detaylı

DENEY FİYAT LİSTESİ. MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron)

DENEY FİYAT LİSTESİ. MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron) BİRİM: LAB.: DENEY FİYAT LİSTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMY Kimya DENEY KODU DENEY ADI BİRİM FİYAT MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron) 0,00 MDN.KMY.0002 Kimyasal analiz

Detaylı

MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI

MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI Altan İÇERLER 1, Remzi BİLGİN 1, Belgin ÇİRKİN 1, Hamza KARAMAN 1, Alper KIYAK 1, Çetin KARAHAN 2 1 MTA Genel Müdürlüğü Jeofizik

Detaylı

Potansiyel. Alan Verileri İle. Hammadde Arama. Endüstriyel. Makale www.madencilik-turkiye.com

Potansiyel. Alan Verileri İle. Hammadde Arama. Endüstriyel. Makale www.madencilik-turkiye.com Makale www.madencilik-turkiye.com Seyfullah Tufan Jeofizik Yüksek Mühendisi Maden Etüt ve Arama AŞ seyfullah@madenarama.com.tr Adil Özdemir Jeoloji Yüksek Mühendisi Maden Etüt ve Arama AŞ adil@madenarama.com.tr

Detaylı

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü LOGO Doç. Dr. Esin SUZER Prof. Dr. Aynur KONTAŞ Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü Deniz Kirliliği İnsan kaynaklı ya da doğal etkiler sonucu ortaya çıkan,

Detaylı

Petrollü Şeylden (Bitümlü Şeyl) Sentetik Ham Petrol (SCO) Üretimi

Petrollü Şeylden (Bitümlü Şeyl) Sentetik Ham Petrol (SCO) Üretimi Petrollü Şeylden (Bitümlü Şeyl) Sentetik Ham Petrol (SCO) Üretimi İlker ŞENGÜLER, Enerji Hammadde Etüt ve Arama Dairesi Başkanlığı Bitümlü şeyl, kerojen adı verilen mumsu organik madde içeren ince taneli

Detaylı

ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ. bulunmaktadır. Trakya Alt Bölgesi, Marmara Bölgesi nden Avrupa ya geçiş alanında, doğuda

ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ. bulunmaktadır. Trakya Alt Bölgesi, Marmara Bölgesi nden Avrupa ya geçiş alanında, doğuda ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ *İlker ŞENGÜLER *Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Enerji Hammadde Etüt ve Arama Dairesi Başkanlığı Ankara ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ Bölgesi

Detaylı

AFYONKARAHİSAR DİNAR DOMBAYOVA LİNYİT SAHASI

AFYONKARAHİSAR DİNAR DOMBAYOVA LİNYİT SAHASI AFYONKARAHİSAR DİNAR DOMBAYOVA LİNYİT SAHASI Yılmaz BULUT* ve Ediz KIRMAN** 1. GİRİŞ MTA Genel Müdürlüğü tarafından ülkemizde kömür arama çalışmalarına 1938 yılında başlanılmış ve günümüzde de bu çalışmalar

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/8 ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 SU, ATIK SU 1,2 İletkenlik Elektrot Metodu TS 9748 EN 27888 Sıcaklık Laboratuvar ve Saha Metodu SM

Detaylı

KÖMÜRLEŞME ALANLARININ ORTAMSAL ÖZELLİKLERİ VE KÖMÜR ARAMALARI NDAKİ ÖNEMİ

KÖMÜRLEŞME ALANLARININ ORTAMSAL ÖZELLİKLERİ VE KÖMÜR ARAMALARI NDAKİ ÖNEMİ KÖMÜRLEŞME ALANLARININ ORTAMSAL ÖZELLİKLERİ VE KÖMÜR ARAMALARI NDAKİ ÖNEMİ Fuzuli YAĞMURLU* ÖZET Değişik bölgelerde kömür üzerine yapılan ayrıntılı jeoloji çalışmalarında, kömürlerin kalınlık, yanal süreklilik,

Detaylı

BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Bitlis ili, Doğu Anadolu Bölgesinde yer almakta olup, engebeli bir topoğrafyaya sahiptir. Ahlat Ovasıyla, bir düzlük gibi Bitlis in kuzeydoğusundan Van Gölüne doğru

Detaylı

HAYMANA-POLATLI HAVZASINDAKİ ÇALDAĞ KİREÇTAŞININ YAŞ KONAĞI AGE OF THE ÇALDAĞ LİMESTONE OF THE HAYMANA - POLATLI BASIN

HAYMANA-POLATLI HAVZASINDAKİ ÇALDAĞ KİREÇTAŞININ YAŞ KONAĞI AGE OF THE ÇALDAĞ LİMESTONE OF THE HAYMANA - POLATLI BASIN HAYMANA-POLATLI HAVZASINDAKİ ÇALDAĞ KİREÇTAŞININ YAŞ KONAĞI AGE OF THE ÇALDAĞ LİMESTONE OF THE HAYMANA - POLATLI BASIN Engin MERİÇ ve Naci GÖRÜR İ. T. Ü. Maden Fakültesi, istanbul ÖZ. Çaldağ kireçtaşı

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU

ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU İSTANBUL ŞİLE CİVARINDAKİ KUVARS KUMLARININ İNCELENMESİ ve EKONOMİK ÖNEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Proje Yürütücüsünün İsmi Prof. Dr. Şükrü KOÇ Yardımcı

Detaylı

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ İlke ÇELİK 1, Seda Aslan KILAVUZ 2, İpek İMAMOĞLU 1, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

MADEN TETKİK ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HİDROJEOKİMYA LABORATUVA- RINDA BAZI ANALİTİK YÖNTEMLERİN İSTATİSTİKSEL DEĞERLENDİRİLMESİ

MADEN TETKİK ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HİDROJEOKİMYA LABORATUVA- RINDA BAZI ANALİTİK YÖNTEMLERİN İSTATİSTİKSEL DEĞERLENDİRİLMESİ MADEN TETKİK ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HİDROJEOKİMYA LABORATUVA- RINDA BAZI ANALİTİK YÖNTEMLERİN İSTATİSTİKSEL DEĞERLENDİRİLMESİ A Gülay ATAMAN*; Süheyla TUNCER*: Ersin ŞEN*; Muzaffer SÖNMEZ*; Vedat ÖZTÜRK*

Detaylı

UYUMSUZLUKLAR VE GÖRECELİ YAŞ KAVRAMI

UYUMSUZLUKLAR VE GÖRECELİ YAŞ KAVRAMI UYUMSUZLUKLAR VE GÖRECELİ YAŞ KAVRAMI Diskordans nedir? Kayaçların stratigrafik dizilimleri her zaman kesiksiz bir seri (konkordan seri) oluşturmaz. Bazen, kayaçların çökelimleri sırasında duraklamalar,

Detaylı

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA ANABİLİM

Detaylı

AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ

AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ T.C. AKSARAY ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ JEOLOJĠ MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ HARĠTA ALIMI DERSĠ RAPORU 3. GRUP AKSARAY 2015 T.C. AKSARAY ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ

Detaylı

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya 1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya KAYAÇ (TAŞ) :Bir ya da birden fazla. doğal olarak birleşmesiyle oluşan katılardır. PAna kaynakları..' dır, P ana malzemesini oluştururlar, PYer şekillerinin oluşum ve gelişimlerinde

Detaylı

KIRKLARELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

KIRKLARELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI KIRKLARELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Kırklareli ili Marmara Bölgesinin kuzeybatısında yer almakta olup, Dereköy sınır kapısıyla Türkiye yi Bulgaristan a bağlayan geçiş yollarından birine sahiptir.

Detaylı

ANTALYA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ANTALYA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI ANTALYA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Antalya ili, Türkiye'nin güneyinde Akdeniz Bölgesinde yer alan ve ülkemizin turizm başkenti sayılabilecek bir ilidir. Toros orojenik kuşağı içinde Antalya ve Alanya

Detaylı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI. Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI. Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ I. İSTİŞARE TOPLANTISI 10 Mart 2012 Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı 1 Sunum Planı NEDEN

Detaylı

ÖZET. Yüksek Lisans Tezi. BAZI BTKSEL ÇAYLARIN MNERAL MADDE ÇER ÜZERNE FARKLI DEMLEME ve KAYNATMA SÜRELERNN ETKS

ÖZET. Yüksek Lisans Tezi. BAZI BTKSEL ÇAYLARIN MNERAL MADDE ÇER ÜZERNE FARKLI DEMLEME ve KAYNATMA SÜRELERNN ETKS ÖZET Yüksek Lisans Tezi BAZI BTKSEL ÇAYLARIN MNERAL MADDE ÇER ÜZERNE FARKLI DEMLEME ve KAYNATMA SÜRELERNN ETKS Tolga UÇAR Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendislii Anabilim Dalı Danıman:

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : İstanbul Yolu, Gersan Sanayi Sitesi 2306.Sokak No :26 Ergazi/Yenimahalle 06370 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 255 24 64 Faks : 0 312 255

Detaylı

Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı

Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı Giriş: Gravite Yöntemi Gravite, en basit anlamda kütleleler arasındaki çekim kuvvetidir. Yerküre, bu kütlelerden birini oluşturmaktadır. Yerin çekimi ivmesindeki

Detaylı

SICAK SU İLE SIĞ SOĞUK SUYUN KARIŞMASINDAN MEYDANA GELEN SUDA KARIŞMADAN ÖNCE BUHAR VE ISI KAYBININ OLUP OLMADIĞININ SAPTANMASI

SICAK SU İLE SIĞ SOĞUK SUYUN KARIŞMASINDAN MEYDANA GELEN SUDA KARIŞMADAN ÖNCE BUHAR VE ISI KAYBININ OLUP OLMADIĞININ SAPTANMASI SICAK SU İLE SIĞ SOĞUK SUYUN KARIŞMASINDAN MEYDANA GELEN SUDA KARIŞMADAN ÖNCE BUHAR VE ISI KAYBININ OLUP OLMADIĞININ SAPTANMASI Makale Fournier ve Truesdell (1974)'den kısmen tercüme edilmiştir. Mert ARSLAN*

Detaylı

AR201201213 KUVARS KUMU KUMTARLA - ZONGULDAK SAHASININ MADEN JEOLOJİSİ RAPORU

AR201201213 KUVARS KUMU KUMTARLA - ZONGULDAK SAHASININ MADEN JEOLOJİSİ RAPORU AR201201213 KUVARS KUMU KUMTARLA - ZONGULDAK SAHASININ MADEN JEOLOJİSİ RAPORU EKİM 2012 1 İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER...2 ÖZET...4 1. GİRİŞ...5 2. ÖNCEL ÇALIŞMALAR...6 3. RUHSAT SAHASININ JEOLOJİSİ...

Detaylı

Bu makale, 2005. 1. Tıbbi Jeoloji Sempozyumu Kitabı (Editör: Dr. Eşref Atabey), JMO yayını: 95. Sayfa: 175-185 yayımlanmıştır.

Bu makale, 2005. 1. Tıbbi Jeoloji Sempozyumu Kitabı (Editör: Dr. Eşref Atabey), JMO yayını: 95. Sayfa: 175-185 yayımlanmıştır. Bu makale, 5.. Tıbbi Jeoloji Sempozyumu Kitabı (Editör: Dr. Eşref Atabey), JMO yayını: 95. Sayfa: 75-85 yayımlanmıştır. Öz TRABZON-ARAKLI ARASINDA KARAYOLU BOYUNCA ASĠDĠK VE BAZĠK TOPRAKLAR ÜZERĠNDE YETĠġEN

Detaylı

T.C. AKSARAY ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (ASÜBTAM)

T.C. AKSARAY ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (ASÜBTAM) Tel: 0382 288 2691 e-posta: asubtam@aksaray.edu.tr İnt.: http://asubtam.aksaray.edu.tr/ İçindekiler Gaz Kromatografisi Kütle Spektrometresi (GC-MS)... 2 Gaz Kromatografisi Flame Ionization Detector (GC-FID)...

Detaylı

ASFALTİT VE ASFALTİT KÜLLERİNDE MOLİBDEN, NİKEL, VANADYUM VE TİTAN ELEMENTLERİNİN X IŞINLARI FLORESANS SPEKTROSKOPİSİ İLE TAYİNLERİ

ASFALTİT VE ASFALTİT KÜLLERİNDE MOLİBDEN, NİKEL, VANADYUM VE TİTAN ELEMENTLERİNİN X IŞINLARI FLORESANS SPEKTROSKOPİSİ İLE TAYİNLERİ ASFALTİT VE ASFALTİT KÜLLERİNDE MOLİBDEN, NİKEL, VANADYUM VE TİTAN ELEMENTLERİNİN X IŞINLARI FLORESANS SPEKTROSKOPİSİ İLE TAYİNLERİ Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Ankara ÖZET. Güneydoğu Anadolu asfaltitleri

Detaylı

KOCAELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

KOCAELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI KOCAELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Ülkemizin önemli kuruluşlarının bulunduğu Kocaeli ilinin yüzölçümü oldukça küçüktür. Bu nedenle nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu illerin başında gelir. Sanayi kuruluşlarının

Detaylı

İçerdikleri 87Rb ve 87Sr, 86Sr miktarına göre kayaçların ve minerallerin i yaşlarının tespiti Rubidyum Stronsiyum izotop sisteminin kullanımının

İçerdikleri 87Rb ve 87Sr, 86Sr miktarına göre kayaçların ve minerallerin i yaşlarının tespiti Rubidyum Stronsiyum izotop sisteminin kullanımının Rubidyum Stronsiyum yaş tayini Radyometrik yaş tayini tekniği İçerdikleri 87Rb ve 87Sr, 86Sr miktarına göre kayaçların ve minerallerin i yaşlarının tespiti Rubidyum Stronsiyum izotop sisteminin kullanımının

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : ODTÜ- Üniversiteler Mahallesi, Dumluıpınar Bulvarı No:1 - Çankaya 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 210 28 97 Faks : 0 312 210 56 68

Detaylı

TUFA ve TRAVERTEN-IV. Dr.Esref ATABEY. Jeoloji Yüksek Mühendisi

TUFA ve TRAVERTEN-IV. Dr.Esref ATABEY. Jeoloji Yüksek Mühendisi TUFA ve TRAVERTEN-IV Dr.Esref ATABEY Jeoloji Yüksek Mühendisi DİYAJENEZ Mineraloji Tufa ve travertenlerde egemen kalsit minerali aragonittir. Ayrıca termomineral suların eşlik ettiği ve diyatomalar, sapçıklar

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Türkiye Jeoloji Bülteni Cilt.41, No.2,31-39, Ağustos 1998 Geological Bulletin of Turkey, Vol Al, No.2, 31-39, August 1998.

Türkiye Jeoloji Bülteni Cilt.41, No.2,31-39, Ağustos 1998 Geological Bulletin of Turkey, Vol Al, No.2, 31-39, August 1998. Türkiye Jeoloji Bülteni Cilt.41, No.2,31-39, Ağustos 1998 Geological Bulletin of Turkey, Vol Al, No.2, 31-39, August 1998 Orhaniye Bölgesi (Ankara kuzeyi) Üst Kretase-Eosen istifinin kil stratigrafisi:

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

BOLU İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

BOLU İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI BOLU İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Karadeniz Bölgesinin Batı Karadeniz bölümünde yer alan Bolu ili, ülkemizin en önemli tektonik yapılarından biri olan Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) üzerinde bulunmaktadır.

Detaylı

Batı Karadeniz Şelfi nde Suda, Midyede ve Yüzey Sedimentlerinde Metal Kirliliği

Batı Karadeniz Şelfi nde Suda, Midyede ve Yüzey Sedimentlerinde Metal Kirliliği Ekoloji 21, 82, 56-64 (2012) doi: 10.5053/ekoloji.2011.828 Batı Karadeniz Şelfi nde Suda, Midyede ve Yüzey Sedimentlerinde Metal Kirliliği Nuray BALKIS *, Abdullah AKSU Istanbul University, Chemical Oceanography,

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

Karadeniz Sedimanlarındaki Uranyum Anomalisi*

Karadeniz Sedimanlarındaki Uranyum Anomalisi* Karadeniz Sedimanlarındaki Uranyum Anomalisi* EGON T. DEGENS FRANCIS KHOO WALTER MÎOHAELÎS Hamburg Üniversitesi Jeoloß-Pateonioloß InstitOeü, B» Almanya Hamburg Üniversitesi Jeuloß-Pateontoloß JnsHtüsü,

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 01330 ADANA

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 01330 ADANA Sayı:B30.2.ÇKO.0.47.00.05/ 488 Tarih:19.06.2009 EMRE TAŞ ve MADENCİLİK A.Ş. TARAFINDAN GETİRİLEN 3114780 ERİŞİM NOLU VE 20068722 RUHSAT NOLU SAHADAN ALINAN BAZALT LEVHALARININ VE KÜP ÖRNEKLERİNİN MİNEROLOJİK,

Detaylı

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur AY Ay Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur Çapı 3476 km Kütlesi 7.349 x 10 22 kg. Dünyaya ortalama uzaklığı 384,400 km

Detaylı

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR Kayaçların her çeşit şartlar altında fiziksel, kimyasal ve biyolojik ayrışma sonucu bozuşması ve dağılması, daha sonra oldukları yerde veya değişik yollarla taşınarak belirli

Detaylı

ÇANKIRI İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ÇANKIRI İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI ÇANKIRI İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Çankırı ili, Orta Anadolu'nun kuzeyinde, Kızılırmak ile Batı Karadeniz ana havzaları arasında yer almaktadır. Çankırı-Çorum havzası İç Anadolu nun Tersiyer deki en

Detaylı

AFġĠN-ELBĠSTAN TERMĠK SANTRAL EMĠSYONLARININ BĠYOTĠK VE ABĠYOTĠK ÖĞELERDE AĞIR ELEMENT BĠRĠKĠMLERĠNĠN ARAġTIRILMASI

AFġĠN-ELBĠSTAN TERMĠK SANTRAL EMĠSYONLARININ BĠYOTĠK VE ABĠYOTĠK ÖĞELERDE AĞIR ELEMENT BĠRĠKĠMLERĠNĠN ARAġTIRILMASI AFġĠN-ELBĠSTAN TERMĠK SANTRAL EMĠSYONLARININ BĠYOTĠK VE ABĠYOTĠK ÖĞELERDE AĞIR ELEMENT BĠRĠKĠMLERĠNĠN ARAġTIRILMASI ZEYNEP AYDOĞAN¹ MEHMET BEKTAġ¹ Prof. Dr. ÜMĠT ĠNCEKARA¹ Prof. Dr. ALĠ GÜROL² ¹Atatürk

Detaylı

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, BEK166 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmalar Ders Notu DERS 4 1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, BEK166 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmalar Ders Notu DERS 4 1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ DERS 4 1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ Resim1. Ankara Cenabı Ahmet Paşa Camii. () 1.1. 3. METAMORFİK (BAŞKALAŞIM) KAYAÇLARI Metamorfik kayaçlar yerkabuğunun derinliklerinde kayaçların yüksek ısı, basınç

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarının Adres : Davutpaşa Kampüsü Esenler 34210 İSTANBUL / TÜRKİYE Akreditasyon No: Tel Faks E-Posta Website : 0212 383 45 51 : 0212 383 45 57 : kimfkl@yildiz.edu.tr

Detaylı

FETHİYE LİMANI SEDİMENTLERİNDE AĞIR METAL BİRİKİMLERİ

FETHİYE LİMANI SEDİMENTLERİNDE AĞIR METAL BİRİKİMLERİ LİMANI SEDİMENTLERİNDE AĞIR METAL BİRİKİMLERİ Sinem YILGÖR ve Mert AVCI DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, İzmir E-Posta: sinem.yilgor@deu.edu.tr ÖZET Fethiye Limanı'nda ağır metal kirliliği

Detaylı

JEO 358 Toprak Mekaniği Ders Notları. Bu derste...

JEO 358 Toprak Mekaniği Ders Notları. Bu derste... JEO 358 Toprak Mekaniği Ders Notları Bu derste... Toprak zeminlerin fiziksel ve mekanik özelliklerinin anlaşılması Toprak zeminlerin gerilim-deformasyon davranışlarının tanımlanması Toprak zeminlerde konsolidasyon

Detaylı

Ferro Silikon. Ekzotermik Besleyici Gömlek. Kromit Kumu YÜZER. Karbon. Bentonit. Magnezyum. Yapıştırıcı. Reçineler. Alkol. Besleyici Toz.

Ferro Silikon. Ekzotermik Besleyici Gömlek. Kromit Kumu YÜZER. Karbon. Bentonit. Magnezyum. Yapıştırıcı. Reçineler. Alkol. Besleyici Toz. Besleyici Toz Inokulant Ocak ve Pota Astarları Bentonit Alkol Karbon Shell Kum Besleyici Toz Reçineler Karbon Reçineler Ferro Silikon Reçineler Besleyici Toz Bentonit Karbon Bentonit Ocak ve Pota Astarları

Detaylı

ULAŞ (SİVAS) KUZEYİNDEKİ TERSİYER YAŞLI BİRİMLERİN PETROL KAYNAK KAYA VE ORGANİK FASİYES ÖZELLİKLERİ

ULAŞ (SİVAS) KUZEYİNDEKİ TERSİYER YAŞLI BİRİMLERİN PETROL KAYNAK KAYA VE ORGANİK FASİYES ÖZELLİKLERİ Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, Seri A-Yerbilimleri C.20, S.1, s. 38-51, Haziran 2003 Bulletin of Faculty of Engineering of Cumhuriyet University, Serie A-Earth Sciences, V.20, No.1,

Detaylı

KÖSBUCAĞI (MERSİN-ERDEMLİ) GÖLETİ SU KAÇAKLARININ İNCELENMESİ * The Investıgatıon Of Seepage In Kösbucağı (Mersin-Erdemli) Dam

KÖSBUCAĞI (MERSİN-ERDEMLİ) GÖLETİ SU KAÇAKLARININ İNCELENMESİ * The Investıgatıon Of Seepage In Kösbucağı (Mersin-Erdemli) Dam KÖSBUCAĞI (MERSİN-ERDEMLİ) GÖLETİ SU KAÇAKLARININ İNCELENMESİ * The Investıgatıon Of Seepage In Kösbucağı (Mersin-Erdemli) Dam Tuğba KARABIYIK Jeoloji Mühendisliği Anabilimdalı Aziz ERTUNÇ Jeoloji Mühendisliği

Detaylı

ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER 9.HAFTA

ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER 9.HAFTA ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER 9.HAFTA 17. ZİRKON 17.1. Mineralojik, kimyasal ve fiziksel özellikler Zirkonyum ( Zr ) elementi periyodik cetvelin 4. grubunda olup, atom numarası 40, atom ağırlığı 91.22 dir. Doğada

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE - 1/5 Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 EMİSYON 1 İslilik Nem Partikül Madde CO, O 2 CO 2 NO NO X, NO 2 Renk Karşılaştırma (Bacharach)

Detaylı

YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Yozgat ili Kızılırmak Nehrinin İç Anadolu Bölgesinde çizmiş olduğu yay içerisinde yer alan Bozok yaylası üzerindedir. Coğrafi bakımdan Başkent'e yakın olması ve Doğu

Detaylı

MİNERALOJİ-PETROGRAFİ ÇALIŞMALARININ MADENCİLİKTEKİ ÖNEMİ VE MTA LABORATUVARLARININ BUGÜNÜ

MİNERALOJİ-PETROGRAFİ ÇALIŞMALARININ MADENCİLİKTEKİ ÖNEMİ VE MTA LABORATUVARLARININ BUGÜNÜ MİNERALOJİ-PETROGRAFİ ÇALIŞMALARININ MADENCİLİKTEKİ ÖNEMİ VE MTA LABORATUVARLARININ BUGÜNÜ Gökçe GÜRTEKİN* Yaşadığımız yerkabuğu farklı bileşimli kayaçlardan oluşan bir kabuk ile çevrelenmiştir. Karalarda

Detaylı

ZONGULDAK İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ZONGULDAK İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI ZONGULDAK İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI ildir. Zonguldak ili, Batı Karadeniz Bölgesi nde, Karadeniz e batı ve kuzeyden kıyısı olan bir Genel Müdürlüğümüzün il ve yakın çevresinde gerek metalik madenlere

Detaylı

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i Çeliklere Uygulanan Yüzey Sertleştirme İşlemleri Bazı uygulamalarda kullanılan çelik parçaların hem aşınma dirençlerinin, hem de darbe dayanımlarının yüksek olması istenir. Bunun için parçaların yüzeylerinin

Detaylı

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU AR TARIM SÜT ÜRÜNLERİ İNŞAAT TURİZM ENERJİ SANAYİ TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇESİ SÜLEYMANİYE KÖYÜ TEPELER MEVKİİ Pafta No : ÇANAKKALE

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1177 KAHRAMANMARAŞ DOLAYINDAKİ OFİYOLİTİK KAYAÇLARIN JEOLOJİK AÇIDAN ÖNEMİ VE KROM İÇERİKLERİ

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1177 KAHRAMANMARAŞ DOLAYINDAKİ OFİYOLİTİK KAYAÇLARIN JEOLOJİK AÇIDAN ÖNEMİ VE KROM İÇERİKLERİ KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1177 KAHRAMANMARAŞ DOLAYINDAKİ OFİYOLİTİK KAYAÇLARIN JEOLOJİK AÇIDAN ÖNEMİ VE KROM İÇERİKLERİ Ender Sarrfakıoğlu* Özet Kahramanmaraş'ın kuzeybatısındaki Göksun ve güneyindeki Ferhuş-Şerefoğlu

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

TUFA ve TRAVERTEN-III

TUFA ve TRAVERTEN-III TUFA ve TRAVERTEN-III Dr.Esref ATABEY Jeoloji Yüksek Mühendisi TRAVERTEN LİTOFASİYESLERİ Sıcak su travertenlerindeki çökeller farklı fasiyes tiplerinde olabilmektedir. Her traverten çökelinde tüm fasiyesler

Detaylı

KARADENİZ ÇÖKELLERİNDEKİ NANNOPLANKTONLAR İLE URANYUM KONSANTRASYONU İLİŞKİSİ

KARADENİZ ÇÖKELLERİNDEKİ NANNOPLANKTONLAR İLE URANYUM KONSANTRASYONU İLİŞKİSİ KARADENİZ ÇÖKELLERİNDEKİ NANNOPLANKTONLAR İLE URANYUM KONSANTRASYONU İLİŞKİSİ Vedia TOKER* ÖZ. Karadeniz'in güney bölgesindeki 23 durak noktasında elde edilen karotlardan ahnan 62 örnekte Nannoplankton'-

Detaylı

ANALİZ LİSTESİ. 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune

ANALİZ LİSTESİ. 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune Sayfa 1 / 10 Laboratuvar Birimi : İnşaat Mühendisliği Laboratuvarı 1 Beton Basınç Dayanımı Beton Pres Test Cihazı 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune TS EN 12390-3

Detaylı

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş.

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş. Sayfa : 1 / 12 1 ATIKLAR İÇİN NUMUNE SAKLAMA KOŞULLARI Parametre Numune Özelliği Numune Türü ICP ile Metal Tayinleri suları vb.), diğer her türlü sıvılar) Mikrodalgada (sıvı) yakılmış Minimum Numune Miktarı

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

T.C. ÇED, ĠZĠN VE DENETĠM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALĠZLERĠ YETERLĠK BELGESĠ EK LĠSTE-1

T.C. ÇED, ĠZĠN VE DENETĠM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALĠZLERĠ YETERLĠK BELGESĠ EK LĠSTE-1 EK LĠSTE-1 Su, Atık Su 1,2,3 ph Elektrometrik Metot SM 4500 H + B. İletkenlik (EC) Laboratuvar Metodu SM 2510 B Renk Gözle Mukayese Metodu SM 2120 B Toplam Katı Madde Gravimetrik Metot (103-105 C) SM.

Detaylı

Karadeniz ve Kıyılarının Çevresel Özellikleri ve Sorunları T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DENİZ VE KIYI YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Didem UĞUR ÇEVRE ve ORMAN UZMANI Sunum

Detaylı

COĞRAFYA DERGİSİ Sayı 12, Sayfa 1-11, İstanbul, 2004 Basılı Nüsha ISSN No: 1302-7212 Elektronik Nüsha ISSN No: 1305-2128

COĞRAFYA DERGİSİ Sayı 12, Sayfa 1-11, İstanbul, 2004 Basılı Nüsha ISSN No: 1302-7212 Elektronik Nüsha ISSN No: 1305-2128 İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü COĞRAFYA DERGİSİ Sayı 12, Sayfa 1-11, İstanbul, 2004 Basılı Nüsha ISSN No: 1302-7212 Elektronik Nüsha ISSN No: 1305-2128 HEYELAN SETİ GÖLLERİNE

Detaylı

MUĞLA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

MUĞLA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI MUĞLA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Türkiye'nin güneybatı ucunda yer alan Muğla ili, güneyinde Akdeniz ve batısında ise Ege Denizi ile çevrilidir. İl, Toros kıvrım sistemiyle Batı Anadolu kıvrım sisteminin

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Tokat ili, Karadeniz Bölgesinde Orta Karadeniz bölümünün iç kısımlarında yer alır. Tokat ili Devecidağ ile Köroğlu Dağı arasında uzanan tektonik hattın kuzey ve güneyinde

Detaylı

DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU

DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU Duygu UYSAL, Ö. Murat DOĞAN, Bekir Zühtü UYSAL Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü ve Temiz Enerji Araştırma

Detaylı

s, p, d Elementleri f Elementleri Asal Gazlar

s, p, d Elementleri f Elementleri Asal Gazlar s, p, d Elementleri Hidrojen 1A Grubu: Alkali metaller 2A Grubu: Toprak Alkali Metaller 3A Grubu: Toprak Metalleri 4A Grubu 5A Grubu 6A Grubu: Kalkojenler 7A Grubu: Halojenler B Grubu: Geçiş Metalleri

Detaylı

MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ

MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ Malzeme ve su analizleri yaş yöntemle ve enstrümental analizle yapılır. Malzeme Analizleri 20652001 Demir bazlı malzeme analizleri(i) 708 Karbon çeliği Karbon(C), Kükürt(S),

Detaylı

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ 2014 PETMA BEJ MERMER OCAĞI PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ OCAK HAKKINDA BİLGİLER 1) OCAK RUHSAT BİLGİLERİ İLİ İLÇE KÖYÜ : TOKAT : TURHAL : ORMANÖZÜ RUHSAT NUMARASI

Detaylı

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ Yrd. Doç. Dr. Şehnaz ŞENER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Göl 482 km² yüzölçümü ile Türkiye nin 4. büyük gölü aynı zamanda 2.

Detaylı

Betonda Dayanıklılık Sorunları ve Çözümleri Alkali Silika Reaksiyonu (ASR) Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Betonda Dayanıklılık Sorunları ve Çözümleri Alkali Silika Reaksiyonu (ASR) Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Betonda Dayanıklılık Sorunları ve Çözümleri Alkali Silika Reaksiyonu (ASR) Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Betonda Dayanıklılık - Betonda Dayanıklılık - Alkali Silika Reaksiyonu - Alkali Silika Reaksiyonuna

Detaylı

TÜRKİYE DE LEONARDİT

TÜRKİYE DE LEONARDİT TÜRKİYE DE LEONARDİT Vedat Taylan ENGİN a, İlknur CÖCEN a, Uğur İNCİ b a Dokuz Eylül Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümü Tınaztepe Yerleşkesi 35160 Buca/İzmir b Dokuz Eylül Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği

Detaylı

EREĞLİ-ULUKIŞLA (KONYA-NİĞDE) HAVZASININ HİDROKARBON POTANSİYELİNİN İNCELENMESİ

EREĞLİ-ULUKIŞLA (KONYA-NİĞDE) HAVZASININ HİDROKARBON POTANSİYELİNİN İNCELENMESİ Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 19, No 4, 393-403, 2004 Vol 19, No 4, 393-403, 2004 EREĞLİ-ULUKIŞLA (KONYA-NİĞDE) HAVZASININ HİDROKARBON POTANSİYELİNİN İNCELENMESİ Nurettin

Detaylı

BAZALTLARIN KIRMATAŞ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ "TRAKYA - TEKİRDAĞ BÖLGESİ BAZALTLARI ÖRNEĞİ"

BAZALTLARIN KIRMATAŞ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ TRAKYA - TEKİRDAĞ BÖLGESİ BAZALTLARI ÖRNEĞİ 2.Ulusal Kırmataş Sempozyumu'99, Istanbul-1999, ISBN B.16.0.KGM.0.63.00.03/606.1 BAZALTLARIN KIRMATAŞ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ "TRAKYA - TEKİRDAĞ BÖLGESİ BAZALTLARI ÖRNEĞİ" EVALUATION OF BAZALTS AS A

Detaylı

ADANA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ADANA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI ADANA İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Adana ili, Türkiye'nin güneyinde Akdeniz Bölgesi'nin Doğu Akdeniz Bölümü'nde yer alan ve gerek sanayisi gerek ekonomisi ile Bölgenin önemli illerinden biridir Güneydoğu

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı SU (T.C. Sağlık Bakanlığı İnsani Tüketim Amaçlı İçme ve Kullanma Suları Yönetmeliği Kapsamı Hariç)-ATIKSU-ELUAT Adresi :ASO 1. OSB. Ticaret Merkezi

Detaylı

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları VII. KIYILAR 1 VII. KIYILAR KIYI KANUNU Kanun No: 3621 Kabul Tarihi: 04/04/1990 (17 Nisan 1990 tarih ve 20495 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Kıyı çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda,

Detaylı

Redoks Kimyasını Gözden Geçirme

Redoks Kimyasını Gözden Geçirme Redoks Kimyasını Gözden Geçirme I. Yükseltgenme Durumu ya da Sayısı Bir bileşiğin yükseltgenme durumu ya da sayısı, ne derece yükseltgenmiş (elektronca fakir) ya da indirgenmiş (elektronca zengin) bir

Detaylı

1. KİMYASAL ANALİZLER

1. KİMYASAL ANALİZLER 1. KİMYASAL ANALİZLER HPLC VE LC-MS/MS CİHAZLARI İLE YAPILAN ANALİZLER SORBAT TAYİNİ BENZOAT TAYİNİ KAFEİN TAYİNİ HMF TAYİNİ SUDAN TÜREVLERİ TAYİNİ VANİLİN TAYİNİ GLUKOZ, FRUKTOZ VE SUKROZ TAYİNİ SAPONİN

Detaylı

Karasu Nehri Vadisinin Morfotektonik Gelişiminde Tiltlenme Etkisi

Karasu Nehri Vadisinin Morfotektonik Gelişiminde Tiltlenme Etkisi Karasu Nehri Vadisinin Morfotektonik Gelişiminde Tiltlenme Etkisi Tilting effect on the morpho-tectonic evolution of Karasu River valley Nurcan AVŞİN 1 1 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Coğrafya Bölümü Öz: Karasu

Detaylı

MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ

MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ ANTALYA, 24 NİSAN 2012 ÜLKEMİZDE MADENCİLİK Türkiye üretilen madensel kaynak çeşitliliği Açısından 152 ülke

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; EK LİSTE - 1/10 SO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 7935 Elektrokimyasal Hücre Metodu CO, O 2,CO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 12039 (Hesaplama) Emisyon 1 NO, NO 2 NOx Elektrokimyasal Hücre

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ Alkalinite Alüminyum (Al) Amonyum (NH 4 + ) Anyonlar (Br, F, Cl, NO 2, NO 3, SO 4, PO 4 ) PE veya BC 200 100 Tercihen arazide yapılmalıdır. sırasındaki indirgenme ve oksitlenme reaksiyonları numunede değişikliğe

Detaylı