Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı"

Transkript

1 Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Petrol rafinasyonu, tüketicinin daha kaliteli ve daha çok sayıda ürün taleplerine göre şekillenmiş ve geliştirilmiştir. İlk rafinasyon, balina yağından daha hafif ve daha ucuz olan gazyağı elde edilmesine yönelik olmuş, iç yanmalı motorların keşfedilmesiyle de benzin ve dizel yakıtı üretimi başlamıştır. Uçak yakıtı ihtiyacı yüksek-oktanlı benzin ve jet yakıtı üretiminin başlamasına yol açmıştır Ticari ilk sondaj kuyusunun 1859 da açılması ve iki yıl sonra da petrolden gazyağı elde edilmesiyle başlar 1

2 Petrol Rezervi (İlk On Ülke) Suudi Arabistan İran Irak Kuveyt BAE Venezuella Rusya Kazakistan Libya Nijerya Milyar Varil 2

3 Petrol Üretimi (İlk On Ülke) BAE 2,751 Norveç 2,969 Venezuella 3,007 Kanada 3,047 Çin 3,627 Meksika 3,759 İran 4,049 ABD Rusya Suudi Arabistan 6,830 9,551 11, Bin Varil / Gün Petroller nasıl sınıflandırılır 3

4 %43 benzin, %18 fuel oil ve motorin, %11 LPG (propan veya propan-bütan) %9 jet yakıtı, %5 asfalt ve %14 diğer ürünler elde edilmektedir. Varil Ham petrolün dünyada ticaretini kolayca sağlamak için, uluslararası antlaşmaya göre, hacim ölçüsü American Standard Oil Company blue barrel (mavi varil) birimi kullanılır. Blue barrel (1 bbl) = 159 litre (42 gallona) Gravite nedir? API Petrolün yoğunluk değeri gravite ile ölçülür. Uluslararası anlaşmalara göre American Petroleum Institu (API) gravitesi kullanılır. API gravite değeri büyüdükçe petrolün de piyasa değeri artar. Dünyada genelde API değerinde petrole rastlanmaktadır. IPE Brent diye bilinen petrol 38 API dır. Dünyada bulunmuş en ağır petrol 5-7 API ve en hafif petrol ise 57 API olarak kayıtlara geçmiştir API = 141,5 Özgül Ağırlık 131,5 4

5 Condensate? Yüksek API değerine (düşük yoğunluğa) sahip hidrokarbon karışımına denir. Çok hafiftir, yoğunluğu API arasındadır. Isıtıldığında sıvı fazdan gaz fazına geçer. Jet yakıtı gibi özel alanlarda kullanılan oldukça değerli bir üründür. Nafta Nafta ham petrolün atmosferik koşullarda damıtılması sırasında elde edilen ( C ) renksiz, uçucu ve yanıcı sıvı. Bakü ve İran da yeryüzüne kadar ulaşan bir tür hafif petrol sızıntısını adlandırmak için kullanılmış. Nafta kimyasal olarak parafinik, naftenik ve aromatik hidrokarbonlardan oluşur. Nafta yaygın olarak solvent (çözücü) ve diğer maddelerin üretildiği bir ara ürün olarak kullanılır. Teknik açıdan arabalarımızda kullandığımız benzin ve kerosen nafta gurubu karışımlar arasında yer alır. Neft Yağı??? Parafin genel formülleri(c n H 2n+2, ) Renksiz, kokusuz bir mum çeşidi. Petrolün bir yan ürünü. Ham petrolün, parafininin giderilmesi gerekir. Ham petrolün rafinasyonunda yan ürün olarak elde edilen yağlı parafin önce sıcakta eritilir, sonra da soğutularak yalnız parafinin donması sağlanır ve donan posa şeklindeki parafin yağlı kısımlarından süzülerek ayrılır. Yeni metodlara göre yapılan parafin mumları % 20 kadar yağ ihtiva eder. Bazı durumlarda yağ miktarı % 3'e kadar düşürülür. Saflaştırma işleminde sülfat asidi ve kil kullanılır. Parafin mumları, Pennsylvania ham petrolü gibi parafin esaslı petrol türlerinden elde edilir. Ham parafin mumunun erime noktası 37 ile 48 C tam rafine edilmiş parafin mumunun ergime noktası ise, 48 ile 66 C arasında değişir. Erime noktası yüksek olan parafin mumu çoğunlukla karbonlu alkanlardır. Fischer-Tropsch tekniğiyle elde edilebilir, ham madde kömürdür. Kömürden elde edilen karbon monoksit ve H2 karışımından manyetik demirin katalitik etkisiyle hidrokarbonlara dönüşür. Elde edilen ürünlerden bir kısmı parafin mumudur. Bunlar çok beyaz olup, petrolden yapılan parafin mumlarından daha serttir karbon bulunur. Parafin mumları kolay reaksiyona girmez. Mum imalatında balmumunun yerini almıştır. 5

6 Naftenik hidrokarbonları; Sikloparafinlerde denir, bunlar aromatik olmayan kapalı kafes birleşmelerdir Genel formülleri(cnh2n) dir (C 3 ) Bunlar; bir halkalı, iki halkalı ve çok halkalı naftenlerdir. Petrolün içeriğinde bu hidrokarbonların miktarı %-olarak %25-%27 arasında. İki halkalı naftenler (disikloparafinler) nafta ürününün ağır fraksiyonunda bulunur. Aromatik Hidrokarbonlar Naftenik hidrokarbonlarda olduğu gibi aromatik bileşiklerde de bazı karbon atomları bir halka şeklinde. fakat birbirlerine tek bağla değil, aromatik bağlarla bağlanmışlar. Aromatik yapının genel formülü CnH2n-6 dır; en basit aromatik bileşik benzenin formülü C6H6 dır. 6

7 Aromatik Hidrokarbonlar En kompleks aromatikler olan polinükleer (veya polisiklik aromatik hidrokarbonlar, PCA veya PAH) aromatik bileşikler ham petrolün oldukça ağır fraksiyonlarında bulunur. Aromatik hidrokarbonlar grubundan olan bu sınıfının önemli bir özelliği çözünürlüğüdür. Asfaltenler karbon disülfürde (veya DMSO gibi sülfürlü hidrokarbonlarda) çözünür fakat n-pentan ve n-heptan gibi hafif hidrokarbonlarda çözünmez. Birbirlerine yapışık aromatik halkalar içerir. Halkaların kenarlarında alifatik ve/veya naftenik zincirler, aromatik halkalarda nitrojen, sülfür, oksijen atomları ve vanadyum ve nikel kompleksleri bulunabilir. Olefinler: Genel formülleri CnH2n olan mono-olefinlerdir ve zincirde tek karbonkarbon çift bağı içerir. En basit alken etilende, çift bağla bağlanmış iki karbon atomu ile dört hidrojen atomu vardır. Parafinlerde olduğu gibi dört veya daha fazla karbon atomu içeren olefinler yapısal izomerler oluşturur. Olefinler ham petrolde çok azdır, çoğunlukla termal ve katalitik kraking işlemleriyle meydana gelir. Dienler ve Alkinler: Dienler diolefinlerdir, iki karbon-karbon çift bağları vardır. Diğer bir doymamış hidrokarbonlar grubu da alkinlerdir, molekül içinde karbon-karbon üçlü bağ içerir. CnH2n-2 her iki hidrokarbon serisinin de genel formülüdür. 1,2-bütadien ve 1,3- bütadien gibi diolefinler 7

8 8

9 1. Atmosferik Distilasyon Ünitesi Ham petrol; tuzu giderildikten sonra LPG, Hafif Nafta (LSRN), Ağır Nafta ( HSRN ),Özel Nafta, Kerosen, Hafif Dizel, Ağır Dizel ve Atmosferif Dip e ayırıp gerekli ünitelere şarj olarak vermektir. Bunlardan; *LPG; Direkt olarak Aminle Muamele ve LPG Ünitesine, *LSRN; Benzin paçalı yapmak üzere tanka ve İzomerizasyon Ünitesine *HSRN; Direkt olarak Nafta Hidrojenle Muamele Ünitesine, *Özel Nafta; Nafta Hidrojenle Muamele Ünitesine, *Kerosen; Direkt olarak Kerosen-Dizel desülfürizasyon Ünitesine ve dizel hazırlanmasında paçallamak üzere tanka, *Hafif Dizel; Dizel hazırlamak üzere tanka ve kükürdü giderilmek üzere Kerosin- Dizel Desülfürizasyon Ünitesine, *Ağır Dizel; Hafif vakum dizeli ile karıştırılıp kükürdü giderimek üzere Kerosen-Dizel Desülfürizasyon Ünitesine, dizel ve kalorifer yakıtı hazırlamak üzere tanka, *Atmosferik Dip; Vakum Distilasyon Ünitesine ve/veya Fuel oil hazırlamak üzere tanka gönderilir. Atmosferik Distilasyon Ünitesi aşağıdaki bölümlerden bölümleri ihtiva etmektedir: Şarj girişi ve Ön ısıtma Tuz ayırma ( Desalting ) Fırınlar Fraksiyonlandırma ve Sıyırma Splitter kolonu Debütanizer Kolonu 9

10 ŞARJ GİRİŞİ ve ÖN ISITMA: 20 C deki ham petrol tanklardan pompalarla üniteye basılır. 1. gurup eşanjör serisinden geçirilen ham petrol 130 C ye kadar ön ısıtılır. TUZ AYIRMA (DESALTİNG ): Ham petrol 1. Gurup eşanjör çıkışında 130 C de Desalter a girer. Girişte hacimce % 5 suyla karıştırılıp desalter de tuzlarından arındırılır. Ham petrol, içerdiği tuzlar nedeniyle atmosferik damıtma kolonu tepe sistemi için son derece korozif olup düzgün bir şekilde tuz giderme operasyonu uygulanmaması hâlinde, korozyondan ötürü ısı değişicilerinde tüp delinmesi, donanımların yüzeylerinde ortaya çıkan kirlilik ve birikimler sonucu ham petrol ünitelerinin program dışı devreden çıkması gibi sorunlara neden olabilir. Bu olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için tüm rafinerilerde tuz giderme üniteleri kurulu olup rafinelerin entegre parçası olarak çalışmaktadır. Ham petrolde tuz giderme işlemi, tuz gidericilerde (desalter) yapılmaktadır. Desalter, yeterli hacimde ve ısıtılan sıcaklıktaki petrolün buhar basıncına dayanabilecek şekilde yapılmış, yatay-silindirik teknelerdir. Orta kısmında iki elektrot bulunur. Desalter ların en önemli görevi, ham petrole karıştırılan su ile içerisindeki eriyen tuzları (NaCl, MgCl2, CaCl2 vb) sistemden uzaklaştırmaktır. Ham petrol, öncelikle su ile yıkanıp emülsiyon hâline getirilir ve daha sonra ilave edilen su desalter da uzaklaştırılır. Bu işlem sırasında inorganik kirlilikler de ham petrol damıtma işlemine tabi tutulmadan önce uzaklaştırmış olur. 10

11 Desalter çeşitleri şunlardır: Elektriksel Desalterlar: Ham petrol ve su karışımı içerisindeki su damlarının bir araya getirilmesinde alternatif akım (AC) veya doğru akımla (DC) üretilen elektrik alanının kullanıldığı desalter lar (emülsiyon fazının kırılması işlemi). Kimyasal Tuz Giderme: Su damlacıklarının bir araya gelmesini yani emülsiyonun kırılmasını sağlayan kimyasalların yardımcı olarak sisteme verildiği desalter lar. Kimyasal ve Elektriksel Tuz Giderme: Elektrik alan ve emülsiyon kırıcı kimyasalların beraber uygulandığı sistem. Yoğunluk Farkıyla Ayrıştırma (Gravitational Separation): Su ve ham petrolün genişçe bir tank ya da dram içerisindeki yoğunluk farkıyla ayrıştırıldığı sistem Su, petrol ve tuzun elektrik iletkenliklerinin farkıyla titreşim yaptırarak ayrışımını sağlayan saçakların olduğu desalterin iç görünümü Desalter iç görünüşü ve korozyon önleyici alüminyum alaşımlı korozyon topları Rafineriye gelen ham petrol, yaklaşık saat boyunca özel tanklarda dinlendirilir. Bu sürede petrolün içindeki deniz suyu, çamur vb) yabancı maddeler tankın dibinde ikinci bir faz oluşturarak ayrışır. Bu süre sonunda tankın dibindeki atık vanası (drain valve) ile su ve istenmeyen maddeler atılır. Ancak bu işlemden sonra tanktan sağlıklı bir ölçüm alınabilir. Ham petrol desalter a girmeden önce belirli miktarda su ile seyreltilir. Bu arada sıcaklık sürekli kontrol edilir. Ham petrol su ile seyreltilince içindeki tuzlar bu suda erir ve desalter da ayrışması mümkün olur. Suyun ham petrolden ayrışmasını sağlamak ve çabuklaştırmak için desalter içerisine yerleştirilmiş kafes tipi iki elektroda yüksek gerilim uygulanır. Bu işlemin esası, daha önceden ham petrole karıştırılan suyu, elektriksel alanda ham petrolden ayırmak ve ortamdan uzaklaştırmaktır. API yıkama suyu % si sıcaklık oC oC 11

12 Endüstriyel elektrostatik iki aşamalı desalter (tuz giderici) ünitesi Endüstriyel elektrostatik tek aşamalı desalter (tuz giderici) ünitesi 12

13 FIRINLAR : Tuzundan arındırılmış ham petrol Desalter çıkışı 2. gurup eşanjör serisinden geçer ve 220 C ye kadar ısıtılır. 220 C ye kadar ısınan hampetrol A:B fırınlarına dörder kol halinde girer Hampetrol fırınlardan C de çıkar FRAKSİYONLANDIRMA ve SIYIRMA : Fırınlardan 350 C de çıkan ham petrol Atmosferik Distilasyon Kolonuna alttan iki kol halinde girer ve bu kolonda fraksiyonlandırma sonucu fuel gas, LPG, LSRN, HSRN, Special Nafta, Kerosen, Light Dizel, Heavy Dizel, Atmosferik Dip elde edilir. Kolon boyunca yüklemeyi dengelemek ve kolon tepesindeki buhar yükünü azaltmak için bir miktar ısı, kolondan nafta ve kerosen, reflux yapmak suretiyle azaltılır. Special Nafta, Kerosen, Hafif Dizel, Ağır Dizel gravite akışı ile Stripping Kolonuna gelir. Burada stimle sıyrılan ürünler eşanjörlerde 40 C ye soğutulup tanklara gönderilir. SPLITTER KOLONU: Atmosferik Distilasyon Kolon tepesinden ayrılan buhar fazı ( HSRN, LSRN, LPG ve su buharları ) havalı soğutucu da kondense olup Stripping Reflux Dramında toplanır. Dramda toplanan kondensenin bir kısmı kolona reflux olarak geri verilirken diğer kısmı Splitter Kolonuna şarj olarak verilir. Kolon dipten stabilize HSRN pompa emişine gelir buradan eşanjörlere gönderilip soğutulup 40 C tanka gönderilir. Kolon tepeden ayrılan buhar fazı ise havalı soğutucuda kondense olup Stripping reflux dramında toplanır. DEBÜTANİZER KOLONU: Kolonun dibinden LSRN çekilir, eşanşöjerlerde soğutuşup tankına gönderilir. Kolon tepesinden alınan ürün LPG olup kondenserde yoğunlaştıktan sonra Debütanizer Reflux Dramında toplanır. Dramdan pompalara çekilen LPG nin bir kısmı reflux olarak kolona verilirken diğer kısmı eşanşörde soğutulup Aminle Muamele Ünitesine gönderilir. 13

14 Dram (DRUM) Proses ekipmanları arasında en basit olanı dramlardır. Genel anlamda stok tankı, gaz-sıvı, sıvı-sıvı ayrıştırma kapları, dinlenme tankı vb. dram olarak bilinmektedir. Petrol rafinerilerinde taşıdığı anlam ve gördüğü iş bakımından reflüks dramı, knock-out dramı gibi değişik isimler almaktadır. Uygun şekilde tasarımı yapılmış bir zenginleştirme reflüks dramı şu kısımlardan oluşmuştur: Buhar-sıvı madde girişi, buhar çıkışı, hidrokarbon çıkışı, (riser) rayzer, alçak seviye sıvı alarmı, yüksek seviye sıvı alarmı, sıcaklık basınç kontrolleri, emniyet ventili vs. Dramın içinde ayrışmanın iyi sağlanabilmesi için karışımın olmamasına, hidrokarbonların alındığı rayzerin yüksekliğinin uygun ölçüde olmasına, seviyelerin kontrolüne dikkat edilir Dram içinde karışımı önlemek için beslemenin (şarj) dik olarak verilmesi yerine 900 lik bir dirsekle yan taraftan verilmesi uygundur Giriş nozulu ile su, hidrokarbon ve buhar çıkışları arasındaki mesafe dram boyutları içinde maksimum olmalıdır. 14

15 Dik knock-out (nakavt) dram her gaz akıntısı ile kaçan sıvı damlalarını tutmaya yarar. Amaç, gazın hızını yeterince azaltarak sıvı damlalarının dramın dibine düşmesini sağlamaktır. Bu durumda da tutulamayan sıvı damlacıkları üst bölmedeki buhar, sis gidericide (demister) tutulur. 2- VAKUM DİSTİLASYON ÜNİTESİ Vakum distilasyon ünitesi; Atmosferik Distilasyon Ünitesinde işlenen hampetrolden elde edilen dip ürünü işleyebilecek şekilde dizayn edilmiştir. aşağıdaki ürünler elde edilir: *Hafif vakum gaz yağı ( LVGO ) *Ağır vakum gaz yağı (HVGO ) *Vakum dip ürünü vakum distilasyondan elde edilen ürünler diğer ünitelere şarj olarak verilmektedir. LVGO: Atmosferik distilasyon ünitesinden elde edilen Ağır Dizel ile paçallanarak Desülfirizasyon ünitesine kükürdü giderilmek üzere yollanır ve dizel ürün yapılır. HVGO: Çeşitli tip fuel oil hazırlanmasında kullanılır. Ayrıca bu ürün F.C.C. ( Fluid Catalitic Convertion ) ve Hydrocraker Ünitesine şarj olarak kullanmaktadır. VAKUM DİP ÜRÜN: Vakum Dip Ürünü direkt Asfalt Üfleme Ünitesine veya Fuel Oil-6 hazırlamak üzere tanka gönderilir. 15

16 Vakum Distilasyon Ünitesi Şarzın Sağlanması Ön Isıtma ve Isıtma Ürünlere Ayırma Stim Üretimi ve Ürünlerin Nihai Soğutulması dan meydana gelir Şarzın Sağlanması Ön Isıtma ve Isıtma Atmosferik Distilasyon Ünitesinden 190 C de alınan şarj drama alınır ve pompalarla üniteye pompalanır. Eşanjörlerde 250 C ye kadar ön ısıtıldıktan sonra, Vakum Distilasyon Kolonundan 370 C de çekilen ağır distilatların bir kısmıyla birleşerek fırına gönderilir. Fırında 410 C ye kadar ısıtılan şarj Vakum Distilasyon Kolonunun alt kısmından ( Sıyırma Bölümünden ) kolona verilir. Ürünlere Ayırma Stim Üretimi ve Ürünlerin Nihai Soğutulması: Vakum kolonuna şarjla birlikte kolona dipten sıyırma stimi verilir ve proses sonucu aşağıdaki ürünler elde edilir. Kolon tepesinden ; stim, yoğunlaşmayan gazlar ve sürüklenen hidrokarbonlar iki hat halinde vakum jet sistemine girer. Burada ortaya çıkarılan vakum 10 mmhg mutlak seviyesindedir. Her kademede paralel olarak çalışan iki vakum jeti vardır. Toplam 4 kademe vardır. Son kademe kondensörde yoğunlaşmayan gazlar atmosfere ( flair bacasına ) atılırlar. Kondensörlerde yoğunlaşmış olan mayiler bir beton havuzda toplanır. Havuz 3 bölümden oluşmuştur: Birinci bölme kondenser mayileri toplama kısmı, ikinci bölme su ayırma, üçüncü bölme ise hidrokarbon mayisi ( slop oil ) kısmıdır. Kondense su pompalar ile Atmosferik Distilasyon Ünitesine, Hidrokarbon Mayisi ise pompalarla slop a veya ham petrol pompa emişine gönderilir. 16

17 LVGO ( Light Vakum Gas Oil ) : 198 C de kolondan çekilir. Bir kısmı eşanjörlerde soğutulduktan sonra soğuk reflux olarak kolon tepeye geri verilirken diğer bir kısmı da yine eşanjörlerde soğutulup tankına gönderilir. HVGO (Heavy Vakum Gas Oil) : 310 C de kolondan çekilir, eşanjörlerde soğutulur bir kısmı sıcak reflux olarak kolona verilir, diğer ise Stim jeneratöründe Stim Üretir. Daha sonra akım tekrar iki kola ayrılarak kollardan birisi eşanjörde 200 C ye kadar soğutulup soğuk reflux kolona verilirken diğer kolda eşanjörlerde 80 C ye soğutulup tankına gönderilir. Ağır Distilatlar: 370 C de kolondan çekilir ve iki kola ayrılır. Kolun birisi şarjla birleşirken diğeri kolonun en altında bulunan dolgular üzerinden kolona geri verilir. Vakum Dip: 382 C de kolon dipten alınır. Stim jeneratöründe HP Stim üretir ve iki kola ayrılır. Kolun birisi kolon dibe geri verilirken diğer kol eşanjörlerde soğutulup tankına ve asfalt Üfleme Ünitesine gönderilir. 3- İZOMERİZASYON ÜNİTESİ İzomerizasyon ünitesi LSRN nin oktanını yükseltmek amacı ile kurulmuştur. Bu ünitede üretilecek yüksek oktanlı ( RON ) izomerat, yine yüksek oktanlı ( 96 RON )Reformate ile karıştırılmasından elde edilecek benzin paçalının oktanı; sadece LSRN kullanılarak yapılan paçala göre daha yüksek olacaktır. Böylece benzin paçalına oktan artırmak amacı ile ilave ediken Kurşun Tetra Etil ( TEL ) kullanılmasını azalttığı gibi kurşunsuz benzin üretimi için gerekli kompenentlerden birisi İzomerate üretiminde gerçekleşmiş olacaktır. Prosesin avantajı; dönüşüme uğramayan normal parafinlerin izomerlerinden ayrılıp tekrar dönüşüme uğratılmak üzere ana şarjla birleştirildiği başka bir proses ile birbirine bağlandığı ve böylece tamamen izomerlerine dönüşmüş hidrokarbonlardan oluşan bir ürün elde edilmesidir. Oktan Sayısı? Dizelde setan benzinde oktan 17

18 İzomerizasyon prosesi hidrokarbonun AlCl 3 veya platin katalizörleriyle temasıyla yürür. Dönüşüm parafinler ile oda sıcaklığında bile gerçekleşir. İzomerleşme karbenyum iyonları üzerinden yürür. Zincir başlatıcı R + iyonu, karışıma safsızlık olarak katılan olefinlere asit katalizörden proton aktarılması veya parafinlerin dehidrojenasyonu ile oluşur. Petrol rafinasyonunda, izomerleşme ile n-bütan alkillenebilen ve benzinin kaynama aralığına denk gelen izobütana dönüştürülür. Böylece n-parafinler izomerleştirilerek benzinin oktan sayısı arttırılır. Olefinler kolayca izomerleşirler. Bunlarda izomerleşme, ya çift bağ kayması veya metil gruplarının yer değiştirmesi ile olur. Böylece cis/trans izomerleri de meydana gelir. Örneğin, 1-büten cis ve trans bütene dönüşür. Burada metil gruplarının çift bağa göre uzaysal konumu değişmiş olur. Çift bağı zincirin sonunda olan olefinler daha az stabildir ve kolayca izomerleşirler. Diğer taraftan, siklik bileşiklerin izomerizasyonu sonucu olefinler oluşur. İzomerizasyonProsesi Safe Cat TIP (Total Izomerization Process) a)izomerizasyon b)adsorbsiyon İzomerizasyon ünitesine şarj olarak verilen LSRN nin İzomerizasyon katalistinin aktivitesini azaltan kükürdünün (merkaptanlar )giderilmesi gereklidir.bu amaçla Safe Cat sistemi TIP ile entegre edilmiş halde çalıştırılır. Safe Cat sistemi paket bir sistem olup, organik kükürt bileşiklerinin hidrojenli ortamda ve Co, Mo katalist içeren bir reaktörde H2S e dönüştürülmesi ve oluşan H2S içinde Safe cat adsorbenti olan adsorber dramlarında adsorblanarak kükürdünden arındırılmış şarjın Tıp kısmına gönderilmesini sağlamaktır. Adsorblerde tutulan H2S daha sonra TIP kısmından gelen buhar fazındaki izomerat ve hidrojenden oluşan bir akım tarafından desorbe edilir. Desorbsiyon çıkışı; izomeratın H2S,LPG ve diğer hidrokarbonlardan ayrıştırılması için Stabilizer Kolonuna gönderilir. 18

19 Şarj Özellikleri : İzomerizasyon ünitesine şarj olarak ham petrol ünitesinden elde edilen LSRN ile Hydrocracker ünitesinden elde edilen Light Nafta verilir. Ürünlerin Özellikleri : İzomerat : İzomerizasyon ünitesinin ana ürünü olan izomerat hacimce en çok %1.4 C ve ağırlıkça 1 ppm kükürt bulunan oktanı en az 86.3 RON olan bir üründür. LPG : LPG bir yan ürün olarak elde edilir ve değerlendirilmek üzere aminle muamele ünitesine gönderilir. Üretilen LPG içerisinde C5+ miktarı hacimce en fazla %2 olacaktır. Fuel Gaz : Ünitede elde edilen kondanse elde edilemeyen faz Fuel gaz olarak değerlendirilmek üzere aminle muamele ünitesine gönderilir. Ünitenin Tanımı : izomerizasyon ünitesi genel anlamda iki kısımdan meydana gelmiştir. Birinci kısım LSRN nin içindeki kükürdün giderildiği Safe Cat kısmı, ikinci kısım kükürdünden arındırılmış şarjın içindeki hidrokarbonların izomerlerine dönüştürüldüğü izomerizasyon kısmıdır. Safe Cat Prosesinin Tanımı: Safe Cat prosesi hidrokarbon karışımlarında bulunan organik kükürdü parçalamak için seçilmiş bir katalist ve hidrojence zengin gazları kullanan katalitik bir rafineri prosesi ile bu prosesten elde edilen karışım içindeki H2S i ayıran bir swing bed adsorbsiyon prosesinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Safe Cat kısmından çıkan şarj İzomerizasyon reaktörlerinde bulunan platin içerikli katalist açısından zehirleyici etki gösteren kükürtten temizlenmiş olur. Safe Cat kısmında kükürtten başka şarjda bulunan bazı organo-metalik, oksijen ve azot bileşikleri de giderilir ve olefinik hidrokarbonlar doyurulur. Safe Cat reaktöründe; 1. Kükürt giderme, 2. Azot giderme, 3. Oksijen giderme 4. Olefin doyurma 5. Metal giderme 19

20 4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ Bender tatlılaştırma ünitesinin amacı, Atmosferik Distilasyon ünitesinde elde edilen LSR Nafta da bulunan merkaptanları disülfürlere dönüştürmektir. bu ünitenin yerine izomerizasyon ünitesi kurulduğu için kullanılmamaktadır. Şarjın Özellikleri: Aşağıda verilen özellikler Kerkük ham petrolü göz önünede bulundurularak verilmiştir. Spesifik gravite : 0,646-0,650 İlk kaynama noktası : 32 C Son kaynama noktası : 69 C Kükürt : 200 ppm % ağ. Merkaptan kükürt : 200 ppm % ağ. Ünite Limit Şartları: Girdi Basınç (kg/cm 2 ) Sıcaklık ( C) LSR Nafta 1100den 5 40 Çıktı LSR Nafta benzin paçalına 4 40 LSR Nafta tanka

21 5-NAFTA HİDROJENLE MUAMELE (UNIFINER) ÜNİTESİ ÜniteAtmosferik distilasyon ünitesinde elde edilen HSR ile special nafta'yı içermektedir. HSR Naftayı desülfürize etmek, azotlu bileşiklerden ayırmak, oksijenli bileşiklerden ayırmak, metal-organik bileşiklerden ayırmak, olefinleri doyurmak amacıyla kurulmuştur. Şarjın Özellikleri: İlk kaynama noktası: 96 C Son kaynama noktası: 170 C Spesifik gravite d15 : 0,75 Kükürt % Ağ. : 0,092 ppm Azot % Ağ. : 1 ppm Ürünlerin Özellikleri: Tahmini kükürt miktarı : Tahmini su miktarı : C4 miktarı: 0,5 ppm % Ağ. (max 1 ppm) 5 ppm % Ağ. %1 hac. Ünite limit Şartları: Basınç (kg/cm 2 ) Sıcaklık ( C) Girdi şarj 3,5 80 Tankdan şarj 3,5 40 Katalitik reformerden H 2 gazı Absorbere katalitik reformer gazları 13,5 38 Katalitik reformerden reformeyt 4 38 Çıktı Katalitik reformere nafta 13,9 86 Kero-dizel desülfürüzasyon ünitesine H 2 ce zengin gazlar Amin-gaz muamele ve LPG 6 38 ünitesine H 2 ce zengin gazlar Amin-gaz muamele ve LPG 14,2 38 ünitesine C3-C4 katı ünitesine atık su

22 Ünite şarjı Atmosferik distilasyon ünitesinden yada doğrudan tanktan.. Nafta katalitik reformer ünitesinden gelen H 2 ce zengin gaz ile karışarak Reaktör Eşanjörlerinin shell kısmına basılır. Şarj, fırında reaktör giriş sıcaklığı olan 280 C a kadar ısıtılır. fırını dört geçişli radyasyon ve konveksiyon bölmeleri olan silindirik tip bir fırındır. Konveksiyon bölgesinin yanma havasının ön ısıtılması için bir koil vardır. Hava 250 C a kadar ısınır. Fırından çıkan buhar halindeki şarj reaktöre girerek burada Kobalt-Molibden sülfürlü yüksek saflıkta Akzo ketjenfine 752 katalisti üzerinde prosese özel bazı reaksiyonlarda yer alır. Burada prosese özel desülfürüzasyon ve denitrifikasyon reaksiyonları meydana gelir. Reaktörü C da terk eden ürün (H 2 S, H 2 ce zengin gazlar, nafta) eşanjörlerde ısı verip soğutulur ve yüksek basınç seperatörüne dökülür. Seperatör dizayn basıncı 28 kg/cm 2 dir. Sıyırma Kısmı (Stripping): Sıvı faz C3 ve C4 leri geri kazanmak için stripper ve reformer stabilizör kolonundan gelen buhar distilatlarla karıştırılır. Bu akım sulu soğutucuda 53 C den 38 C ye kadar soğutulduktan sonra orta basınç seperatörüne gönderilir. Buhar gazı sıvı gazdan ayrılır. Ayrılan buhar gazı hederine oradan da Amin-Gaz ve LPG ünitesine gönderilir. Sıvı gaz hidrojenle muamele edilmiş naftanın ısısını alarak C ye kadar ısıtılır. Kısmen buharlaşmış olan ürün stripper kolonuna şarj olarak verilir. Stripper kolonunun tepesinden H 2, H 2 S ve C1den C5 e kadar olan hidrokarbonları içeren hafif bir ürün alınır. Bu ürün tepeden 59 C de çıkar. Havalı soğutucularda 50 C ye ve sulu soğutucularda da 38 C ye soğutulduktan sonra tepe reflux dramına gelir. Bu dizimde gaz fazı sıvı fazdan ayrılır. Gaz fazı eşanjörlere gider, ayrılan sıvı fazın bir kısmı kolona geri döngü akımı olarak geri verilir. Kolon tepe hattına korozyonu önlemek için inhibitör enjeksiyonu yapılır.. 22

23 5-NAFTA HİDROJENLE MUAMELE (UNIFINER) ÜNİTESİ R SH H R S R 2H R SOS R' 3H 2 RH H 2 S ' RH R H H 2 2 R' H 2H 2 S 2 S Merkaptanlar, sülfürler, disülfürlerin hidrojenle doyurma ve H 2 S oluşmasını içerir. Aromatiklerde ise ana reaksiyon heterosiklik halkanın açılması ve nihai ürün olarak ya fenil merkaptan yada daha yaygın olarak hidrojen sülfür meydana gelmesini kapsar. Desülfürüzasyon reaksiyonları ekzotermik olup tüketilen 1 mol hidrojen başına kcal enerji açığa çıkar S + 4H 2 C 4 H 10 + H 2 S + 5H 2 + H 2 S S 23

24 R NH 2 H 2 R H NH 3 24

25 6-REFORMER ÜNİTESİ Ünitenin kuruluş amacı nafta hidrojenle muameleden gelen şarjın oktanının dolayısıyla aromatik miktarını yükseltmektir. 1)Reaksiyon Kısmı 2)Stabilizasyon Kısmı 3)WHB (Atık Isı Geri Kazanım) Sisteminden oluşmaktadır. Şarjın Özellikleri: Ünite Nafta hidrojenle muamele ve atmosferik distilasyon ünitesinden aldığı şarjı Kaynama aralığı: C İlk kaynama noktası: 98 C Son kaynama noktası: 180 C Spesifik gravite d16 : 0,75 Kükürt %Ağ. : 0,092 Azot % Ağ.: 1 ppm Unifiner ünitesinde hidrojenle muamele edilmiş ve stripper kolonundan sıyrılmış nafta iki hat halinde reformer ünitesinin reaksiyon kısmına girer. Şarj burada ısıtmaya tabi tutulur. İki hat halinde eşanjörlerin tüp kısmından geçen akım birleşerek tek hat halinde fırına girer. İlk reaktörden çıkan akım ikinci fırına ve ikinci reaktöre buradan da üçüncü fırına ve üçüncü reaktöre girer. Reaksiyonlar sonucunda (çoğunluğu ısı alan reaksiyonlardır.) reaktör çıkış sıcaklığı düşmektedir. Reaktör Giriş Sıcaklıları (Design) : 1.Reaktör 2. Reaktör 3. Reaktör Bu sıcaklıklar operasyon durumuna göre değişiklik göstermektedir. 25

26 Üçüncü reaktörden çıkan gazlar iki paralel kola ayrılırlar.havalı soğutucularla ve sulu soğutucularıyla soğutulduktan sonra yüksek basınç seperatörüne girerler. Burada gaz ve sıvı fazlar birbirinden ayrılırlar. Gaz fazı kompresör ile ünitenin takviye hidrojeni olarak basılmaktadır. Stabilizasyon sistem basıncı reflux dramı üzerinden kontrol edilir. Reflux dramından Unifiner haricinde fuel gaz sistemi ve flayere de gaz çıkış imkanı bulunmaktadır. Stabilizasyon kısmında bütanı ayırmak için gerekli ısı girdisi reboiler fırını ile sağlanır. Kolon dipten alınan bir kısım reformate A/B pompaları ile fırına basılır, oradan da tekrar kolona döner. Kolon dip özelliklerini, reformate için istenilen değere göre ayarlanır. Kolon dip ürünü olan reformate ısısını eşanjörlerde bıraktıktan sonra tankına gönderilir. Kolonda 30 adet tepsi olup, çalışma basıncı 15.0 kg/cm 2 'dir. 26

27 Prosesin Kimyasal Yönü: Ünifiner ünitesindeki gelen şarjın oktan sayısı çok düşüktür. Oktan sayısı düşük olduğu için ihtiva ettiği aromatik miktarı da daima % 20 den azdır. Bu nedenle katalitik reformer ünitesinin amacı ya yüksek oktanlı benzin üretmek yada benzindeki aromatik miktarını arttırmaktır. Amaç aynıdır. Çünkü oktanı arttırmak için aromatik üretimini arttırmak gerekir. Şarj naftanik, parafanik ve aromatik hidrokarbonlardan oluşmaktadır. Bunların şarj içindeki bulunuş miktarları işletme şartlarını da etkileyen önemli bir faktördür. Ana Reaksiyonlar: Aşağıdaki reaksiyonlar yüksek oktan sayısının olmasını da arttırıcı yöndeki reaksiyonlardır. Bu reaksiyonlar sonucunda hidrojen oluşmaktadır. Parafinlerin aromatik yapıya dönüştürülmesi reaksiyonu: Bu reaksiyon oktan sayısında önemli artışa neden olacaktır. Her bir mol parafinik hidrokarbon 4 mol hidrojen üretecektir. Bu reaksiyon endotermik olup, her bir mol parafinik hidrokarbon için 60 kcal ısıya ihtiyaç vardır. Naftaninlerin benzen halkası yapısına dönüştürülmesi: Bu reaksiyonda oktan sayısının önemli miktarda artışına sebep olmaktadır. Burada her bir naften için 3 mol hidrojen üretilir. Bu reaksiyonda oldukça endotermiktir. Her bir mol naftenik hidrokarbonu aronatik yapıya dönüştürmek için 60 kcak ısıya ihtiyaç vardır. Parafinlerin izomerizasyonu: İzomerleşme olayı sonucunda moleküllerin karbon sayısı değişmeden farklı fiziksel ve kimyasal özellikte bileşiklerden oluşur. Bu reaksiyonlar sonucunda oktan sayısı artmaktadır. Çünkü parafin molekülleri dallandırılmakta, bu suretle düz moleküllere göre oktan sayısı fazla olan moleküller elde edilmektedir. Reaksiyon sonucunda hidrojen üretimi olmamaktadır. Her bir mol parafinik hidrokarbon için 2 kcal sı açığa çıkmaktadır. 27

28 Yan Reaksiyonlar: a) Cracking (parçalanma): Moleküllerin parçalanması sonucu meydana gelen reaksiyonlardır. Hiçbir zaman istenilmezler. Cracking reaksiyonları hidrokraking ve hidrojenolisis reaksiyonları olmak üzere iki şekilde olur. Hidrokraking reaksiyonları sonucunda C3 ve C4 oluşumu ile naftanik ve aromatik yapı bozulur. Reformer katalistinin asitliğinin normalden fazla olması, normalden fazla su enjeksiyonuna devam edilmesi sonucunda asit reaksiyonları birinci plana çıkar. Bunun sonucunda da yüksek LPG verimi elde edilir. Katalistin verimliliğini muhafaza edebilmek için sürekli bir şekilde dikkatli olarak su ve CCl4 enjekte etmek gerekir. Hidrojenolisis reaksiyonları sonucunda ise C1, C2, C3 gibi hafif hidrokarbonlar oluşur, parafinlerin tamamlanması gerçekleşir. C H 7 C H H H 2 2 C H 3 CH 4 8 C H 6 4 C H ( Hidrokracking )...( Hidrojenolisis ) Hidrokracking ve hidrojenolisis reaksiyonları her ne kadar istenilmsede proses sırasında oluşmaktadır. Burada iyi bir su-klor dengesi ve stable bir basınçta hidrojenolisis reaksiyonlarını minimum'a indirmek mümkündür. Bunlar ekzotermik reaksiyonlardır. b) Diğer reaksiyonlar; Dialkilasyon gibi istenilmeyen reaksiyonlardır. Hidrojen tüketimine neden olurlar. 28

4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ

4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ 4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ Bender tatlılaştırma ünitesinin amacı, Atmosferik Distilasyon ünitesinde elde edilen LSR Nafta da bulunan merkaptanları disülfürlere dönüştürmektir.

Detaylı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Petrol rafinasyonu, tüketicinin daha kaliteli ve daha çok sayıda ürün taleplerine göre şekillenmiş ve geliştirilmiştir. İlk

Detaylı

2. Plant-2 ve Plant-5 ham Petrol Ünitelerinde Isı Değiştirici Ağ Modernizasyonu

2. Plant-2 ve Plant-5 ham Petrol Ünitelerinde Isı Değiştirici Ağ Modernizasyonu TÜPRAŞ ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJELERİ H. Aytuğ TURAN Türkiye Petrol Rafinerileri A. Ş. aytug.turan@tupras.com.tr Özet İzmit rafinerisinde Enerji Yönetimi Departmanı tarafından enerjinin daha verimli kullanılması

Detaylı

4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) TARİHÇE

4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) TARİHÇE 4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) Petrol endüstrisi, ticari ilk sondaj kuyusunun 1859 da açılması ve iki yıl sonra da petrolden gazyağı elde edilmesiyle başlar. Petrol

Detaylı

PETROL ÜRÜNLERİ KİTABI

PETROL ÜRÜNLERİ KİTABI PETROL ÜRÜNLERİ EL KİTABI Yaşar ÇİFTÇİ İstanbul Gümrük Laboratuvar Müdürü (Kimya Yüksek Mühendisi) 1 PETROL RAFİNERİSİ Petrol rafinerileri; Petrolün temizlenip fraksiyonlu destilasyon (ayrımsal damıtma)

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) nın Adres : Barbaros Mahallesi, Petrol Caddesi - Körfez 41780 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel Faks E-Posta Website : 0 262 316 30 30 : 0 262 316 37 24 : izmit.info@tupras.com.tr

Detaylı

Ünite dönüşümlü operasyonla kerosen ve karışım dizel işleyebilir.

Ünite dönüşümlü operasyonla kerosen ve karışım dizel işleyebilir. 7-KEROSEN-DİZEL DESÜLFİRİZASYON ÜNİTESİ Kerosen-dizel kükürt giderme ünitesi kerosen ve karışım dizel işleyecek şekilde dizayn edilmiştir. Karışım dizel, atmosferik distilasyon dizeli (Kaynama aralığı

Detaylı

8- AMİN GAZ MUAMELE VE LPG ÜNİTESİ

8- AMİN GAZ MUAMELE VE LPG ÜNİTESİ 8- AMİN GAZ MUAMELE VE LPG ÜNİTESİ Unitenin amacı Nafta hidrojen muamele ünitesi ve Kerosen disülfürizasyon ünitesinden çıkan rafineri gazını aminle muamele ettirildikten sonra fuel-gaz olarak kullanmaktır.

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Deney Laboratuvarı Adresi : Altınova Mahallesi Atatürk Bulvarı No:186 Hacılar Kasabası 71480 KIRIKKALE / TÜRKİYE Tel : 0 318 261 20 00 Faks : 0 318 261 20 71 E-Posta

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : Gebze Organize Sanayi Bölgesi İhsan Dede Caddesi No:105/B Gebze 41480 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 751 04 51 Faks : 0 262 751 38 34

Detaylı

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1 İDROKARBONLAR Yalnızca karbon (C) ve hidrojen () elementlerinden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Karbon elementinin atom numarası 6 dır. Elektron dizilişi, 1s 2 2s 2 2p 2 olup değerlik elektron say

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Adresi : Tüpraş İzmir Rafinerisi Atatürk Mah. İnönü Bulvarı No:52 - Aliağa 35800 İZMİR / TÜRKİYE Tel : 0 232 498 52 50 Faks : 0 232 498 50 00 E-Posta : senay.testereci@tupras.com.tr

Detaylı

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15 27.01 Taşkömürü; taşkömüründen elde edilen briketler,topak ve benzeri katı yakıtlar: - Taşkömürü (toz haline getirilmiş olsun olmasın fakat aglomere edilmemiş): 2701.11.00.00.00 - - Antrasit - 60 2701.12

Detaylı

ANALİZ TALEP FORMU FUEL OİL ÖZELLİK KOD DENEY YÖNTEMİ. TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Görünüş 120 İç Metot (TY-AY-046) Toplam Tortu 140

ANALİZ TALEP FORMU FUEL OİL ÖZELLİK KOD DENEY YÖNTEMİ. TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Görünüş 120 İç Metot (TY-AY-046) Toplam Tortu 140 FUEL OİL Yoğunluk 100 TS EN ISO 12185 TS 1013 EN ISO 3675 Viskozite (Akmazlık) 100ºC 110 TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Toplam Tortu 140 TS ISO 10307-1 TS ISO 10307-2 Akma Noktası 220 TS 1233 ISO 3016 ASTM

Detaylı

(I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ

(I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ (I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ G.T.İ.P. NO* Mal İsmi Vergi Tutarı (TL) Birimi (Hafif yağlar ve müstahzarları) 2710.11.11.00.00 Özel bir işleme tabi tutulacak olanlar 0 Kilogram (Yalnız nafta) 2710.11.31.00.00

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

15.10.2014. Turba. Grafit

15.10.2014. Turba. Grafit KÖMÜR Homojen olmayan, kompakt, çoğunlukla bitki parçalarından meydana gelen, tabakalaşma gösteren, içerisinde çoğunlukla C, az miktarlarda H O-S ve N elementlerinin bulunduğu ama inorganik (kil, silt,

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : İnönü Üniversitesi Merkez Kampüsü 44280 MALATYA / TÜRKİYE Tel : 0 422 377 49 81 Faks : E-Posta : inonu-pal@inonu.edu.tr Website : iys.inonu.edu.tr/index.php?web=ino

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK HİDROKARBONLAR DOYMUŞ HİDROKARBONLAR DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) BİTİŞİK İKİ HALKALI (NAFTALİN)

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarının Adres :Cumhuriyet Cad. No:100 Nardüzü- İskenderun 31213 HATAY / TÜRKİYE Tel : 0 326 641 39 40 Faks : 0 326 641 39 45 E-Posta: hamide@intertekisk.com

Detaylı

PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER

PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER Ham petrol nedir? Yerküre içerisinde organik materyalin başkalaşımı ile oluşmuş ve gözenekli kayaçlar içerisinde depolanmış sıvı haldeki hidrokarbonlara ham petrol adı verilir.

Detaylı

(İçindeki kurşun miktarı litrede 0,013 gramı geçmeyenler)

(İçindeki kurşun miktarı litrede 0,013 gramı geçmeyenler) Ekli "4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa Ekli (I) Sayılı Listede Yer Alan Mallarda Uygulanan Özel Tüketim Vergisi Tutarlarının Belirlenmesi ile Bazı Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin

Detaylı

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ PODGORİCA-AĞUSTOS 2012 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BÖLÜM 1 1 1 GİRİŞ 2 2 Metodolojik açıklamalar 3 2.1

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur?

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur? 1. Doğalgaz nedir? Başta Metan (CH 4 ) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğalgaz renksiz, kokusuz havadan daha hafif bir gazdır. 2. Doğalgaz nasıl

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs ENDÜSTRİDE VE CANLILARDA ENERJİ A- FOSİL YAKITLAR 1) KÖMÜR Halk arasında kara elmas olarak bilinir. İlk defa Çinliler tarafından kullanılmıştır. Büyük kısmı elektrik üretiminde ve evlerde yakıt olarak

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : Barış Mahallesi Dr. Zeki Acar Caddesi No:1 Gebze 41470 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 677 27 00 Faks : 0 262 641 23 09 E-Posta : mam.ee@tubitak.gov.tr

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Yeterlilik Testleri Sağlayıcısı Adresi :ODTÜ 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0312 210 28 97 Faks : 0312 210 5668 E-Posta : petrol@metu.edu.tr Website : www.pal.metu.edu.tr

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I 16. Bitüml Bitüm hidrokarbon ham petrolün distilasyonu taşkömürünün karbonizasyonu Petrol kökenli olanları asfalt, Kömür kökenli olanları

Detaylı

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ Başak BARUTÇU, Nüket YAPII, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: zozcelik@bornova.ege.edu.tr

Detaylı

Petrol rafinerileri için MET kılavuzu

Petrol rafinerileri için MET kılavuzu Petrol rafinerileri için MET kılavuzu Project TR-2008-IB-EN-03 Faaliyet No: 2.1.4.d.3 Hazırlayanlar: Marta Tejedor Luis Suárez Joan Ramon Cabello Cesar Seoánez Pervin Ercavuz İlksen Önbilgin Çisem Yigit

Detaylı

A- LABORATUAR MALZEMELERİ

A- LABORATUAR MALZEMELERİ 1- Cam Aktarma ve Ölçüm Kapları: DENEY 1 A- LABORATUAR MALZEMELERİ 2- Porselen Malzemeler 3- Metal Malzemeler B- KARIŞIMLAR - BİLEŞİKLER Nitel Gözlemler, Faz Ayırımları, Isısal Bozunma AMAÇ: Karışım ve

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : ODTÜ- Üniversiteler Mahallesi, Dumluıpınar Bulvarı No:1 - Çankaya 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 210 28 97 Faks : 0 312 210 56 68

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ 2013 - S A M S U N DAMITMA (DİSTİLASYON) Distilasyon, bir sıvının ısıtılması ve buharlaştırılmasından oluşmaktadır ve buhar bir distilat ürünü oluşturmak için

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 1.TEORİK OTTO ÇEVRİMİ Gerçek motor çalışmasında yanma işlemi motor silindirinde gerçekleşir. Yanma sonu açığa çıkan

Detaylı

2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ

2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ 2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU 24-26 Nisan 2012 ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ Prof.Dr. İ.Ersan KALAFATOĞLU MARMARA ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ekalafatoglu@marmara.edu.tr SUNUM

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ Allil klorür üretiminin ana maddesi propilen ve klor dur. Allil klorürün verimli ve ekonomik sentezi 1930 larda yüksek sıcaklıklarda (300-500 C) klorlaşma reaksiyonu ile Shell Geliştirme

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLDEN TUZ GİDERME

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLDEN TUZ GİDERME T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLDEN TUZ GİDERME Ankara, 2013 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine. Hakan Ünsal

Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine. Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Genel tanımlama İstenmeyen bileşiklerin zararsız bileşiklere dönüştürülmesi veya daha sonraki arıtma işlemleri için uygun

Detaylı

29/12/2009 TARİHLİ VE 2009/15725 SAYILI KARARNAMENİN EKİ

29/12/2009 TARİHLİ VE 2009/15725 SAYILI KARARNAMENİN EKİ Motorlu taşıtlar vergisi tutarları, bazı mallara uygulanan özel tüketim vergisi oranları, maktu ve asgari maktu vergi tutarları ile harçlar ve damga vergisi nispet ve tutarlarının belirlenmesine ilişkin

Detaylı

Alkinler (Asetilenler)

Alkinler (Asetilenler) Organik-İnorganik Kimya Alkinler (Asetilenler) ALKİNLER (ASETİLENLER) Genel formülleri C n H 2n-2 şeklinde olan ve yapılarında en az bir üçlü bağ içeren bileşiklerdir. Bu bileşiklere, moleküllerindeki

Detaylı

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU . Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU Su atomizasyonu, yaklaşık 1600 C nin altında ergiyen metallerden elementel ve alaşım tozlarının üretimi için en yaygın kullanılan tekniktir. Su atomizasyonu geometrisi

Detaylı

"Ham" petrol nedir? Petrol ve doğal gaz nasıl oluşmuştur?

Ham petrol nedir? Petrol ve doğal gaz nasıl oluşmuştur? "Ham" petrol nedir? Yerküre içerisinde organik materyalin başkalaşımı ile oluşmuş ve gözenekli kayaçlar içerisinde depolanmış sıvı haldeki hidrokarbonlara ham petrol adı verilir. Petrolün başındaki "ham"

Detaylı

SİRKÜLER BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN BELİRLENMİŞTİR

SİRKÜLER BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN BELİRLENMİŞTİR GÜRELİ YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM HİZMETLERİ A.Ş SİRKÜLER SİRKÜLER TARİHİ : 15.07.2009 SİRKÜLER NO : 2009/49 BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN

Detaylı

Basın Toplantısı 12 Eylül 2006

Basın Toplantısı 12 Eylül 2006 Basın Toplantısı 12 Eylül 2006 S2 Dünya Petrol Sektöründe Gelişmeler Şirkete Genel Bakış İlk 6 Aylık Operasyonel Faaliyetler İlk 6 Aylık Finansal Veriler Petrol Sektörünü Etkileyen Önemli Olaylar S3 Çin

Detaylı

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. EVDE KİMYA SABUN Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. CH 3(CH 2) 16 COONa: Sodyum stearat (Beyaz Sabun) CH 3(CH 2) 16 COOK:

Detaylı

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir.

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. AKTİF KARBON NEDİR? TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. Bu nitelikler aktif karbona çok güçlü adsorpsiyon özellikleri

Detaylı

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler.

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler. SAF MADDE: Aynı cins atom ya da moleküllerden oluşmuş maddelere, saf medde ÖR. Elementler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı cins atomlardan oluşmuşlardır. Bileşikler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı

Detaylı

Prof. Dr. Bülent KESKİNLER Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Çevre Mühendisliği Bölümü

Prof. Dr. Bülent KESKİNLER Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Çevre Mühendisliği Bölümü Prof. Dr. Bülent KESKİNLER Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Çevre Mühendisliği Bölümü İşleyen bir sisteme danışmanlık Transfer edilen bir teknolojinin adaptasyonu Yeni teknoloji geliştirme Ar-Ge ye dayalı

Detaylı

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI SORU 1.) 1 büten ve 2 büten için cis ve trans izomeri yazmak mümkün müdür? SORU 2.) Aşağıda verilen bileşikleri IUPAC metoduna göre adlandırınız. A) CH2 = C = CH CH3 B) CH3 CH

Detaylı

SİRKÜLER 2009/12. : 15.07.2009 Tarih ve 27289 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 2009/15200 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

SİRKÜLER 2009/12. : 15.07.2009 Tarih ve 27289 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 2009/15200 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı SİRKÜLER 2009/12 SİRKÜLERİN Tarihi : 16.07.2009 Konusu : Bazı Mallarda Uygulanan Özel Tüketim Ve Katma Değer Vergisi Oranlarının Belirlenmesi Ve Bazı Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Bakanlar

Detaylı

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre:

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: ÖZET İthalat 2015 yılı Ocak-Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %28,11 artarak 3.293.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç) ithalatı

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ YÜZEYDEKİ PETROL ÜRÜNLERİNİ TEMİZLEME

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ YÜZEYDEKİ PETROL ÜRÜNLERİNİ TEMİZLEME T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ YÜZEYDEKİ PETROL ÜRÜNLERİNİ TEMİZLEME Ankara, 2013 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Deney Laboratuvarı Adresi : Kimya Sanayiciler Org. San. Bölg. Aydınlı Mh. Analitik Cd. No: 11 Tepeören / Tuzla İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 593 23 43 Faks :

Detaylı

1.GİRİŞ 1.1. STAJIN AMAÇ VE KAPSAMI

1.GİRİŞ 1.1. STAJIN AMAÇ VE KAPSAMI 1.1. STAJIN AMAÇ VE KAPSAMI 1.GİRİŞ Yaz stajı yani stajyerlik eğitiminin amacı; öğrencilerin lisans eğitimi sırasında, devam ettikleri lisans dalıyla ilgili bir sanayi veya ticaret kuruluşunda yani gerçek

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 3. Endüstriyel Kirlenme Problemleri Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK 3.1. Endüstriyel Atık Kaynak ve Türleri Endüstriyel faaliyetlerin asıl amacı; üretim yapmak Endüstriyel

Detaylı

SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik

SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik 15.07.2009 tarih ve 27289 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2009/15200 sayılı BKK ile bazı mallarda uygulanan ÖTV, KDV

Detaylı

TÜPRAŞ TA OTOMATİK BENZİN PAÇALI SİSTEMİ MODELLEMESİ. YÜKSEK LİSANS TEZİ Müh. Özgürcan KARADAĞ. Anabilim Dalı : ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ

TÜPRAŞ TA OTOMATİK BENZİN PAÇALI SİSTEMİ MODELLEMESİ. YÜKSEK LİSANS TEZİ Müh. Özgürcan KARADAĞ. Anabilim Dalı : ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TÜPRAŞ TA OTOMATİK BENZİN PAÇALI SİSTEMİ MODELLEMESİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Müh. Özgürcan KARADAĞ Anabilim Dalı : ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ Programı : MÜHENDİSLİK

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : İstanbul Yolu, Gersan Sanayi Sitesi 2306.Sokak No :26 Ergazi/Yenimahalle 06370 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 255 24 64 Faks : 0 312 255

Detaylı

Petrol Rafineri Tipleri

Petrol Rafineri Tipleri Petrol Rafineri Tipleri Petrol rafinerisine bazı örnekler aşağıda verilmiştir: a) Skimming (Topping) tipi rafineriler: Nafta, orta distilatlar (gaz yağı ve fuel oil) elde edilir. b) Fuel oil ve benzin

Detaylı

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 NİÇİN KORUYUCU GAZ KULLANILIR? 1- Ergimiş kaynak banyosunu, havada mevcut olan gazların zararlı etkilerinden

Detaylı

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler 27 VR4+ DC Inverter Heat Recovery TEMEL ÖZELLİKLER Eş Zamanlı Isıtma ve Geçerli V4+ Heat Pump sistemi göz önüne alınarak, VR4+ Heat Recovery sisteminde bir oda

Detaylı

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ ÜRETİM YÖNTEMLERİ VE İMALAT TEKNOLOJİLERİ Doç. Dr. Fehmi Nair Erciyes Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Afşın Alper Cerit Erciyes Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Deney Laboratuvarı Adresi : Dilovası Organize Sanayi Bölgesi 1.Kısım, D1009 Sok. No16 - Dilovası 41477 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 754 76 61 Faks : 0 262 754

Detaylı

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI Isıtma ve soğutma sistemlerinden havanın tamamen atılması içindir. En küçük hava kabarcıklarını gidermekle kalmaz aynı zamanda suda erimiş durumdaki

Detaylı

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler Dış Üniteler 27 TEMEL ÖZELLİKLER Eş Zamanlı ve Geçerli V4+ Heat Pump sistemi göz önüne alınarak, VR4+ Heat Recovery sisteminde bir oda soğutulurken diğeri kutusu sayesinde ısıtılır ve bu sayede kullanıcı

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu

On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu Speaker: Ercan Basaran, Uwe Späth LAR Process Analysers AG 1 Genel İçerik 1. Giriş 2. Proses optimizasyonu 3. İki optimizasyon

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ ANALİZ SONUÇLARINI DEĞERLENDİRME 524KI0174

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ ANALİZ SONUÇLARINI DEĞERLENDİRME 524KI0174 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ ANALİZ SONUÇLARINI DEĞERLENDİRME 524KI0174 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan

Detaylı

Türkiye de LPG 70 % Bütan 30 % Propan LPG : 30 70 %

Türkiye de LPG 70 % Bütan 30 % Propan LPG : 30 70 % LPG nedir? LPG Likit Petrol Gazı kelimelerinin kısaltılmışıdır. Ham petrolün damıtılması sırasında elde edilen Bütan ve Propan gazları esas 2 petrol gazıdır. Bu gazlar sıvılaştırıldıktan sonra belli oranlarda

Detaylı

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından)

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından) 1 SPEKTROSKOPİ PROBLEMLERİ Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, Kütle Spektrometre Uygulamaları Molekül yapısı bilinmeyen bir organik molekülün yapısal formülünün tayin edilmesi istendiğinde, başlangıç

Detaylı

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Burak Esat Fatih Üniversitesi 2006, Prentice all Giriş Karbon-karbon ikili bağı içeren hidrokarbonlardır Bazen olefinler olarak da adlandırılırlar, olefin= oil-forming

Detaylı

Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası

Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası, petrol ürünleri (ham petrol ve rafine edilmiş yakıt), opsiyonlar alıp satmaktadır.ticaret Masası Lakefield in rafine etme

Detaylı

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır.

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır. MADDE VE ISI Madde : Belli bir kütlesi, hacmi ve tanecikli yapısı olan her şeye madde denir. Maddeler ısıtıldıkları zaman tanecikleri arasındaki mesafe, hacmi ve hareket enerjisi artar, soğutulduklarında

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KOMPOZİT ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlara, kompozit ambalaj adı

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ TEORİ : Organik deneyler sonucunda genellikle elde edilen ürün,

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) KİMYA TEKNOLOJİSİ BASİT DESTİLASYON

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) KİMYA TEKNOLOJİSİ BASİT DESTİLASYON T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) KİMYA TEKNOLOJİSİ BASİT DESTİLASYON ANKARA 2007 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA SORU 1: 32 16X element atomundan oluşan 2 X iyonunun; 1.1: Proton sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.2: Nötron sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.3: Elektron

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/12/20091231-3.htm

http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/12/20091231-3.htm Page 1 of 10 31 Aralık 2009 PER EMBE Resmî Gazete Sayı : 27449 BAKANLAR KURULU KARARI Karar Sayısı : 2009/15725 Motorlu taşıtlar vergisi tutarları, bazı mallara uygulanan özel tüketim vergisi oranları,

Detaylı

Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi

Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi Ümmühan Canan a, Berna Çakal a, Fırat Uzman a, Dila Gökçe a, Emre Kuzu a Yaman Arkun b,* a Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş., Kocaeli, 41790 b Kimya

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 KİMYASAL

Detaylı

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014 Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru Enes KELEŞ Kasım / 2014 İÇİNDEKİLER Arıtma Çamuru Nedir? Arıtma Çamuru Nerede Oluşur? Arıtma Çamuru Çeşitleri Arıtma Çamuru Nerelerde Değerlendirilebilir? 1. Açık Alanda

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

PETROL PİYASASI SEKTÖR RAPORU

PETROL PİYASASI SEKTÖR RAPORU PETROL PİYASASI SEKTÖR RAPORU NİSAN 2014 Ankara ÖZET Üretim Rafinerici lisansı sahiplerinin Nisan ayında toplam benzin ve motorin üretimi 777.414 ton olurken, toplam petrol ürünleri üretimi 1.623.620 ton

Detaylı

Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması idrokarbonlar yapılarında ve bulunduran bileşiklerdir. Genel olarak 2 grupta incelenebilir:

Detaylı