SOSYAL SİGORTALAR UYGULAMASI

Transkript

1 I Prof. Dr. MÜJDAT ŞAKAR Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Anabilimdalı Öğretim Üyesi SOSYAL SİGORTALAR UYGULAMASI Yenilenmiş ve Genişletilmiş ONBİRİNCİ BASKI

2 II Yayın No : 3162 Hukuk Dizisi : Baskı Ekim 2014 İSTANBUL ISBN Copyright Bu kitabın bu basısının Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Basım A Ş. Bask - Cilt : Pasifik Ofset Ltd. Şti. Cihangir Mah. Güvercin Cad. No: 3/1 Baha İş Merkezi A Blok Kat: Haramidere/İSTANBUL Tel: Sertifika No: Ka pak Tasarım : Gülgonca Çarpık / Can Şakar Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok. Damga Binası No: 11 Cağaloğlu -İSTANBUL Tel : (0-212) Fax: (0-212)

3 III İki Mustafa ya. Ülküsüne gönül verdiğim Mustafa Kemal ATATÜRK ün ve Sevgili Babam Mustafa Fevzi ŞAKAR ın aziz ruhlarına fatihalarımla

4 IV

5 V ATATÜRK ÜN GENÇLİĞE HİTABESİ Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî, bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin! Bu imkân ve şerait, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir. İstiklâl ve cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın, bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir. Bütün bu şeraitten daha elîm ve daha vahim olmak üzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler. Hattâ bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bîtap düşmüş olabilir. Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asîl kanda, mevcuttur! *** Genç Arkadaş! Öğrenim hayatının en başından beri ders kitaplarının ilk sayfalarında gördüğün Ata nın bu sözleri sanadır! Hâlâ okuyup düşünmediysen, yarın çok geç olabilir! M.Ş.

6 VI

7 VII SU NUŞ İlk baskısı Mart 1994 de Sosyal Sigortalar Uygulaması El Kitabı, olarak yayınlanan bu kitap, esas olarak çeşitli meslek kuruluşları ve sendikalarda zaman zaman yürüttüğümüz eğitim seminerleri çerçevesinde, kısa ve özlü bir ders notuna duyulan ihtiyaç ve talepten doğdu. Ancak, birçok okulda da ders kitabı olarak büyük ilgi gördü. Kitap her baskıda ilavelerle el kitabı özelliğinden biraz uzaklaşsa da, ders kitabı niteliğini korumaktadır. Sosyal Güvenlik Hukuku, çok ayrıntılı geniş bir mevzuata sahiptir. Kanun, yönetmelik, tebliğ, genelge, içtihat ve öğreti olarak oldukça zengindir. Bu konuda yazılacak binlerce sayfalık bir kitap bile yetersiz kalabilir. Ne var ki, bir yarıyıllık ders süresi içinde okutulan Sosyal Güvenlik Hukuku dersi çerçevesinde, tüm konuları ele almak imkânsız olduğu gibi, gerekli de değildir. Ders kitabı öğrenciye sadece bir anahtar verir. Öğrenci, bu anahtarı kullanarak uygulamaya yönelik çok geniş kapsamlı başvuru kitaplarına her zaman ulaşabilir. Kısacası, elinizdeki kitap, bir sosyal güvenlik kataloğu değildir. Toplumdaki her kesimin, primli veya primsiz sosyal güvenlik rejimi ile ilgili her türlü sorusunun cevabını bu kitapta bulması mümkün değildir. Biz özellikle, eski adı SSK lı yeni adı 4/a lı olan kesimin sosyal güvenliğiyle ilgili olarak, bir İktisat veya İşletme Fakültesi öğrencisi için gerekli gördüğümüz bilgileri vermekle yetindik. Sayfa sayısı arttıkça doğal olarak fiyatı da artan, elde edilmesi ve okunup anlaşılması öğrenci için ızdıraba dönüşen bir kitap olsun istemedik. Bu zorunlu açıklama Kitabınızı aldım, ama aylığımın nasıl hesaplandığını öğrenemedim! diye sitem eden vatandaşlar içindi. Malûllük, yaşlılık ve ölüm aylıklarının 4/a, 4/b ve 4/c sigortalıları için nasıl hesaplandığını anlatabilmek, en az bu kitap hacminde bir kitap daha yazmak demektir. Öğrenci için ise bu gereksiz bir bilgidir. Bu anlayışla hazırladığımız kitabımızın yenilenmiş ve genişletilmiş 11.baskısının, öğrencilerimizin ders kitabı ihtiyacına cevap vermekten öte bir iddiası yoktur. Gözden kaçmış hata ve eksikliklerin sorumluluğu elbette bize aittir. Kitabın yayımı-

8 VIII nı sağlayan Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. nin değerli yönetici ve emekçilerine, özellikle yayıma hazırlayan Sayın Gülgonca Çarpık'a teşekkürlerimizi sunarız. Prof. Dr. Müjdat ŞAKAR Yedikule, e-posta:

9 IX İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm GENEL ESASLAR 1. SOSYAL GÜVENLİK KAVRAMI I. SOS YAL GÜ VEN LİK TE RİMİ...3 II. SOS YAL TEH LİKE LER VE TÜR LE Rİ Sos yal Teh li ke Kav ra mı Sos yal Teh li ke le rin Sı nıf lan dı rıl ma sı...4 III. SOS YAL GÜ VEN LİĞİN TA NI MI... 5 IV. SOS YAL GÜ VEN LİĞİN NİTE LİK LE Rİ Bir Sis tem Oluş tur ma sı Bü tün Top lu mu Kap sa ma ya Yö nel me si Bü tün Sos yal Teh li ke le ri Ko nu Al ma sı Bir İn san Hak kı ve Dev let Gö re vi Ol ma sı Prim li ve/ve ya Prim siz Re jim ler le Yü rü tül me si...9 V. SOS YAL GÜ VEN LİĞİ SAĞLA MA YOL LA RI Bi rey sel Ta sar ruf Top lu ca Ta sar ruf Di nî ve Ah lâ kî Yü küm lü lük ler ve Sos yal Da ya nışma An la yı şı İş ve re nin So rum lu lu ğu Özel Ti ca rî Si gor ta lar Dev let Eliy le Ör güt le nen Sos yal Gü ven lik Prog ram la rı OKU MA PAR ÇA SI/KÜRESEL MEKANİZMA NASIL İŞLER? SOS YAL GÜ VEN LİĞİN GE LİŞİMİ I. GE NEL OLA RAK II. DÜN YA DA Kİ GE LİŞİM... 14

10 X 1. Sa na yi leşme Ön ce si Dö nem Sa na yi Dev ri min den II. Dün ya Sa vaşı na Ka dar ki Dö nem II. Dün ya Sa va şın dan Gü nü mü ze Ka dar ki Dö nem a) Be ve rid ge Ra po ru nda ki İl ke ler b) Kü re sel leş me nin Et ki si c) Neo- Li be ra liz min Da yat ma sı: Şi li Mo de li...24 III. ÜL KE MİZ DE Kİ GE LİŞİM Cum hu ri yet Ön ce si Dö nem...28 a) Ge le nek sel Sos yal Gü ven lik Dü ze ni...28 b) Os man lı Top rak Dü ze ni nin Sos yal Gü ven lik İş le vi...29 c) Dev let Büt çe sin den Emek li Ay lı ğı Bağ lan ma sı...29 ç) Yar dım laşma San dık la rı nın Ku rul ma sı Cum hu ri yet Dö ne mi a) Dö ne mi b) Dö ne mi...33 c) Dö ne mi...34 ç) 2003 Son ra sı Dö nem...35 aa) Eh li yet siz El ler de Ya pı lan Re form (?) bb) Ana ya sa Mah ke me si nin İp tal Ka ra rı ve Ka nu nun Yü rür lü ğe Gi re ce ği Ta ri hin Er te len me si...36 cc) Re form da IMF Göl ge si...38 çç) Re for mun Se be bi: Neo-Li be ra lizm!...39 dd) Re form: Ya rım As rı Aşan Sos yal Gü ven lik Hu ku ku Bi ri ki mi nin Yok Olu şu!...40 IV. TÜRK SOS YAL GÜ VEN LİK SİS TE Mİ İÇİN ÖNE RİLER SGK Yö ne ti mi Özerk ve İni si ya tif Sa hi bi Ol ma lı dır Sos yal Gü ven lik Ku ru mu Ma lî Açı dan Güç len di ril me li dir Si gor ta Ka çak la rı Sı kı De ne tim le Ön len me li dir...44 OKU MA PAR ÇA SI/5510 ya da "Şaka Gibi Kanun"! SOSYAL GÜVENLİK HUKUKUNUN KAYNAKLARI VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ BİLİM DALLARI I. GE NEL OLA RAK...50 II. SOS YAL GÜ VEN LİK HU KU KU Sos yal Gü ven lik Hu ku ku nun Hu kuk Sis te mi İçin de ki Ye ri Sos yal Gü ven lik Hu ku ku nun Kay nak la rı...51

11 XI a) Ulu sal Kay nak lar...51 b) Ulus la ra ra sı Kay nak lar...52 aa) Çok Ta raf lı Söz leş me ler...52 bb) İki Ta raf lı Sos yal Gü ven lik Söz leş me le ri III. TİCA RÎ SİGOR TA HU KU KU...56 IV. ANA YA SA HU KU KU...58 V. SOS YAL GÜ VEN LİK EKO NO MİSİ...59 VI. SOS YAL GÜ VEN LİK SOS YO LO JİSİ...59 VII. DE MOG RA Fİ...59 OKU MA PAR ÇA SI/BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ SOSYAL SİGORTALARIN YERİNİ ALABİLİR Mİ? SOSYAL GÜVENLİĞİN FİNANSMANI I. GENEL OLARAK...62 II. PRİM Lİ VE PRİM SİZ SOS YAL GÜ VEN LİK RE JİM LE Rİ...63 III. FİNANS MAN KAY NAK LA RI Üç lü Fi nans man Sis te mi Prim ler...66 a) Si gor ta lı lar dan Alı nan Prim ler...66 b) İşve ren ler den Alı nan Prim ler...66 c) Dev let Kat kı la rı Primlerin Niteliği TÜRK SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNİN YAPISI I. SOS YAL GÜ VEN LİĞİ SAĞLAMAKLA GÖREVLİ KURULUŞLAR Ge nel Ola rak Sos yal Gü ven lik Ku ru mu Ön ce si Sos yal Gü ven lik Ku ru luş la rı...70 a) SSK...70 b) Bağ-Kur...70 c) TCES Sos yal Gü ven lik Ku ru mu ndan Son ra da Var lı ğı nı Sür dü ren Sos yal Gü ven lik Ku ru luş la rı...71 a) Özel Ban ka ve Si gor ta Şir ke ti San dık la rı...71

12 XII b) Tür ki ye İş Ku ru mu Ta mam la yı cı Sos yal Gü ven lik Ku rum la rı a) Ame le Bir li ği b) Or du Yar dım laş ma Ku ru mu (OYAK) c) Bi rey sel Emek li lik Şir ket le ri II. SOS YAL GÜ VEN LİK KU RU MU NUN İDA Rİ YA PI SI Ge nel Ola rak Ku ru mun Gö rev le ri Ku ru mun Or gan la rı...78 a) Ge nel Ku rul...78 b) Yö ne tim Ku ru lu...80 c) Baş kan lık Teş ki la tı Sos yal Gü ven lik Yük sek Da nış ma Ku ru lu III. SOS YAL GÜ VEN LİK KU RU MU NUN MA Lİ YA PI SI Ku ru mun Fi nan sal He def le ri nin Be lir len me si ve İz len me si Ku ru mun Ge lir le ri ve Gi der le ri Ku ru mun Ta şın maz Edi ni mi ve Mal Var lık la rı nın Hu ku kî Du ru mu Kurumun Sahip Olduğu Muafiyetler...84 OKU MA PAR ÇA SI/SOSYAL GÜVENLİK KURUMU 2. OLAĞAN GENEL KURULU NUN ARDINDAN PRİMLİ SOSYAL GÜVENLİK REjİMİNİN ÖZELLİKLERİ VE KAPSAMI I. SOSYAL SİGORTALAR SOSYAL AMAÇLI DIR...89 II. SOSYAL SİGORTA UYUŞMAZLIKLARI İŞ MAHKEMELERİNDE GÖRÜLÜR...90 III. ZORUNLULUK VE TEKLİK İLKESİ Zorunluluk İlkesi Teklik İlkesi...92 IV. 4/a KAPSAMINDA ZORUNLU YA DA İSTEĞE BAĞLI SİGORTALI SAYILANLAR Hizmet (İş) Sözleşmesine Göre Çalışanlar Koruma Bekçileri Sanatçılar ve Yazarlar Genelev Kadınları...95

13 XIII 5. Sendika Yöneticileri Yabancılar ve Göçmenler Büyükelçilik ve Konsolosluk Çalışanları Usta Öğreticiler Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Sözleşmesiyle Süreksiz Olarak Çalışanlar...97 a) 2925 Sayılı Kanuna Tabi Olan Tarım ve Orman İşçileri b) 5510 Sayılı Kanun md. Ek 5 e Tabi Tarım ve Orman İşçileri Ticari Taksi, Dolmuş ve Benzeri Toplu Taşıma Araçlarında Çalışanlar Türkiye İş Kurumu Tarafından Düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından Yararlananlar V. HAKLARINDA BAZI SİGORTA KOLLARI UYGULANACAK SİGORTALILAR Hükümlü ve Tutuklular Çıraklar Stajyerler Kursiyerler Yurt Dışına Çalıştırılmak Üzere Götürülen Türk İşçileri Üniversitelerde Kısmi Zamanlı Çalıştırılan Öğrenciler Ev Hizmetlerinde Çalışanlar a) Ay İçinde 10 Gün ve Daha Fazla Çalışanlar b) Ay İçinde 10 Günden Az Çalışanlar VI. SİGORTALI SAYILMAYANLAR İşverenin İşyerinde Ücretsiz Çalışan Eşi Konut İçinde Yapılan İşlerde Çalışanlar Askerlik Hizmetini Yapmakta Olanlar Yabancı Ülkede Sigortalı Olduğu Bildirilen Yabancılar Okullarda Tatbiki Mahiyetteki Yapım ve Üretim İşlerinde Çalışan Öğrenciler, Rehabilite Edilenler Yaşını Doldurmamış 4/b ve 4/c Sigortalıları Tarımda Bağımsız Çalışanlardan Muafiyet Belgesi Almış Olanlar Bağımsız Çalışanlardan Muafiyet Belgesi Almış Olanlar Kamu İdarelerinin Dış Temsilciliklerinde İstihdam Edilen ve Bulunduğu Ülkenin Sosyal Güvenlik Kurumunda Sigortalı Olduğunu Belgeleyenler VII. BAZI ÇALIŞANLARIN SİGORTALILIK DURUMU Çalışan Emekliler

14 XIV 2. Kısmi Süreli Sözleşmeye Göre (Part-Time) Çalışanlar Dernek Yöneticileri ve Şirket Ortakları Serbest Bölgelerde Çalışanlar VIII. İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK İsteğe Bağlı Sigortalı Sayılanlar İsteğe Bağlı Sigortalılık Şartları İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlangıcı ve Sona Ermesi El Sanatları İle Uğraşan Ev Kadınları İçin İsteğe Bağlı Sigortalılık IX. 4/b KAPSAMINDA SİGORTALI SAYILANLAR Kendi Adına ve Hesabına Bağımsız Çalışanlar Muhtarlar Jokeyler İsteğe Bağlı Sigortalılar X. 4/c KAPSAMINDA SİGORTALI SAYILANLAR XI. SİGORTALILIK HALLERİNİN ÇAKIŞMASI: HEM 4/a HEM 4/b MÜMKÜN OKU MA PAR ÇA SI/FABRİKANIZDAKİ ÇİNLİ TEKNİSYENİ SOSYAL SİGORTAYA BİLDİRMENİZ GEREKLİ Mİ? İŞYERİNİN VE SİGORTALILARIN KURUMA BİLDİRİLMESİ I. İŞYERİNİN TESCİLİ İşyeri Bildirgesi İşyeri Bildirgesi İle Birlikte Verilecek Belgeler İş ye ri Si cil Nu ma ra sı İşyerinin Re'sen Tescili II. SİGORTALILARIN KURUMA BİLDİRİLMESİ Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi Sigortalıların Kendilerini Bildirmesi Sosyal Güvenlik Sicil Numarası Sigortalılığın Sona Ermesi Halinde Bildirim Yükümlülüğü: Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi Sigortalıların Kuruma Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesinin Yaptırımı III. SİGORTAYA BİLDİRİLMEYEN ÇALIŞMALARIN TESPİTİ: FİİLEN VE KAYDEN TESPİT- HİZMET TESPİTİ DAVASI Fiilen ve Kayden Tespit

15 XV 2. Mahkeme İlamı İle Tespit (Hizmet Tespiti Davası) a) Dava İş Mahkemesinde Hak Düşürücü Süreyi Geçirmeden Açılır b) Dava İşverene Açılır, SGK Feri Müdahildir c) Kurum, Yargılama Sonucu Verilecek Kararı Kesinleştikten Sonra Uygulamakla Yükümlüdür PRİMLER VE PRİM BELGESİ I. PRİME ESAS KAZANÇ SINIRLARI Özel Sektörde Çalışan 4/a Sigortalıları İçin Prime Esas Kazanç Sınırı Çırak ve Öğrencilerin Prime Esas Kazanç Sınırı Kanunun Ek 5. Maddesine Tabi Olarak Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanların Prime Esas Kazanç Sınırı Kanunun Ek 6. Maddesine Tabi Olarak Ticari Taksi, Dolmuş ve Benzeri Nitelikteki Şehir İçi Toplu Taşıma Araçlarında Çalışanlar İle Kültür ve Turizm Bakanlığınca Belirlenecek Alanlarda Kısmi Süreli İş Sözleşmesiyle Çalıştırılan Sanatçıların Prime Esas Kazanç Sınırı Sayılı Kanuna Tabi Sigortaların Prime Esas Kazanç Sınırı /b Sigortalılarının Prime Esas Kazanç Sınırı Genel Sağlık Sigortalılarının Prime Esas Kazanç Sınırı II. 4/a SİGORTALILARININ PRİME ESAS KAZANÇLARI Prime Esas Tutulacak Kazançlar a) Ücret ve Ücret Niteliğindeki Kazançların Prime Tabi Tutulması b) Ücret Niteliği Dışındaki Kazançların Prime Tabi Tutulması c) Sigortalıların İdari Yargı Kararları Uyarınca Görevlerine İade Edilmesi Üzerine Yapılacak İşlem ç) Prime Esas Kazancın Üst Sınırını Aşan Ücret Dışındaki Ödemeler d) Kanunda İstisna Olarak Sayılmayan Diğer Ödemeler Kısmen Prime Tabi Tutulacak Kazançlar a) Yemek Paraları b) Çocuk Zammı c) Aile Zammı (Yardımı) ç) İşverence Sigortalılar İçin Ödenen Özel Sağlık Sigortası Primi ve Bireysel Emeklilik Katkı Payları Tutarları

16 XVI 3. Prime Tabi Tutulmayacak Kazançlar a) Aynî Yardımlar b) Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları c) Görev Yollukları ç) Seyyar Görev Tazminatı, Kıdem Tazminatı, İş Sonu Tazminatı veya Kıdem Tazminatı Mahiyetindeki Toplu Ödemeler ve Keşif Ücreti d) İhbar Tazminatı e) Kasa Tazminatı III. 4/b SİGORTALILARININ PRİME ESAS KAZANÇLARI IV. SADECE GENEL SAĞLIK SİGORTASINA TABİ OLANLARIN PRİME ESAS KAZANÇLARI V. PRİM ORANLARI Kısa Vadeli Sigorta Kolları Primi Genel Sağlık Sigortası Primi Malûllük Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları Primi İşsizlik Sigortası Primi Sosyal Güvenlik Destek Primi İsteğe Bağlı Sigortalıların Primi Çırak, Stajyer, Kısmi Süreli Öğrenci ve Kursiyerlerin Primi Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanların Primi Kısmi Süreli Çalışan Taksi Şoförlerinin ve Sanatçıların Primi Ev Hizmetlerinde Kısmi Süreli Olarak Ayda 10 Günden Az Çalışanların Primi VI. PRİMLERİN BELGELENMESİ e-sigorta Projesi Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin Düzenlenmesi Sigortalıların Prim Ödeme Gün Sayılarının Hesaplanması Prim Ödeme Gün Sayısı ile Prime Esas Kazancın Sıfır Olması Durumunda Yapılacak İşlem Meslek Kodlarının Girilmesi Belge Türünün Seçilmesi Eksik Gün Nedenlerinin Bildirilmesi İşten Çıkış Nedenlerinin Bildirilmesi Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinin Kuruma Verilme Şekli ve Süresi Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinin Afet veya Mücbir Sebep Yüzünden Zamanında Verilememesi

17 XVII VII. PRİMLERİN ÖDENMESİ /a Kapsamında Sigortalı Olanlar Yönünden Primlerin Ödenme Süreleri /b Kapsamındaki Sigortalıların Beyanda Bulunma Esasları ve Primlerin Ödenme Süreleri Süresinde Ödenmeyen Primlere Uygulanacak Gecikme Cezası ve Gecikme Zammı Prim Borcundan Sorumluluk a) Primlerin Ödenmesinden İşverenle Birlikte Sorumlu Tutulanlar b) Mirası Reddetmemiş Mirasçıların Prim Borçlarından Sorumluluğu c) Asıl İşverenin Alt İşveren Borçlarından Sorumluluğu ve Primlerin Hakedişlerden Kesilmesi VIII. ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMASI Genel Olarak Araştırma ve Asgari İşçilik İncelemesi Asgari İşçilik İncelemesi Sonucu Hesaplanan Primlerin Ödenmesi Asgarî İşçilik Tespit Komisyonu Uzlaşma IX. PRİM TEŞVİKLERİ İDARİ PARA CEZALARI VE CEZALARA İTİRAZ USULÜ I. GENEL OLARAK II. CEZANIN UYGULANMASI Suçun İşlendiği Tarihin Belirlenmesi Tebliğ, Ödeme ve İtiraz Tahakkuk ve Tahsil Zamanaşımı İkinci Bölüm SİGORTA KOLLARI 10. İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI KAVRAMLARI

18 XVIII 1. İş Kazası Kavramı a) Tanım b) İş Kazasının Unsurları aa) Sigortalının Âni ve Zarar Verici Bir Olayla Karşılaşması bb) Sigortalının Bedenen ve/veya Ruhen Zarar Görmesi cc) Kaza ile Zarar Arasında İlliyet Bağının Bulunması c) İş Kazasının Bildirilmesi ve Soruşturulması Meslek Hastalığı Kavramı a) Tanım b) Meslek Hastalığının Unsurları aa) Sigortalının Çalışma Şartlarından Kaynaklanan Zarar Verici Sebeplere Uzunca Bir Süre Maruz Kalması bb) Sigortalının Bedenen ve/veya Ruhen Bir Zarara Uğraması c) Meslek Hastalığının Tespiti III. İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR Genel Olarak Sağlık Yardımları Geçici İş Göremezlik Ödeneği a) Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Tanımı b) Geçici İş Göremezlik Ödeneği Almanın Şartları c) İşverenin Bildirim Yükümü ç) Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Hesaplanması d) Ödenmesi Sürekli İş Göremezlik Geliri a) Sürekli İş Göremezlik Gelirinin Tanımı b) Sürekli İş Göremezlik Geliri Alma Şartları c) Sürekli İş Göremezlik Gelirinin Hesaplanması İş Kazası veya Meslek Hastalığı Sonucu Ölüm Halinde Hak Sahiplerine Yapılan Nakdî Yardımlar a) Cenaze Ödeneği b) Ölüm Geliri aa) Ölüm Gelirinin Tanımı bb) Ölüm Geliri Alma Şartları cc) Ölüm Gelirinin Hesaplanması c) Evlenme Ödeneği

19 XIX IV. İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SEBEBİYLE KURUMUN İŞVERENE VE ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE RÜCÛU OKU MA PAR ÇA SI/SOMA'YI UNUTMA: FITRATINDA VAR! HASTALIK SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. HASTALIK KAVRAMI III. HASTALIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR Sağlık Yardımı a) Sağlık Yardımlarının Türleri b) Sağlık Hizmetini Verecek Kuruluşlar Geçici İş Göremezlik Ödeneği a) Prim Şartı b) İlk İki Gün İçin Ödenek Verilmemesi c) İstirahat Raporu Alınmış Olması d) İşverenin Bildirim Yükümü IV. HASTALIK HALİNDE KURUMUN İŞVERENE RÜCÛU OKU MA PAR ÇA SI/SSK HASTANELERİNİ DEVREDEN 5283 SAYILI YASA ANAYASA'YA AYKIRIDIR! ANALIK SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. ANALIK KAVRAMI III. ANALIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR Sağlık Yardımları Geçici İş Göremezlik Ödeneği Emzirme Ödeneği MALÛLLÜK SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. MALÛLLÜK KAVRAMI Sigortalının Sigorta Başlangıcından Sonra Malûl Sayılacak Duruma Gelmesi Malûllük Halinin Tespiti Malûllük Kapsamına Alınan Hastalıklar

20 XX III. MALÛLLÜK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIM: Malûllük AYLIĞI Malûllük Aylığına Hak Kazanma Şartları Malûllük Aylığının Hesaplanması Malûllük Aylığının Başlangıcı ve Kesilmesi IV. Malûllük SİGORTASI BAKIMINDAN ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN SORUMLULUĞU YAŞLILIK SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. YAŞLILIK KAVRAMI III. YAŞLILIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIM: YAŞLILIK AYLIĞI Genel Olarak Tarihinden Önce Sigortalananların Emeklilik Şartları a) Tarihinden Önce Sigortalananların Emeklilik Şartları b) Tarihleri Arasında Sigortalananların Emeklilik Şartları Tarihinden Sonra Sigortalananların Emeklilik Şartları a) Normal Emeklilik b) İleri Yaştakiler İçin Kolaylaştırılmış Emeklilik c) Engelliler İçin Kolaylaştırılmış Emeklilik aa) % 60 Çalışma Gücü Kaybı Olanlar İçin bb) % 60 ın Altında Çalışma Gücü Kaybı Olanlar İçin ç) Maden İşyerlerinin Yeraltı İşlerinde Çalışanlar İçin Kolaylaştırılmış Emeklilik d) Erken Yaşlanmış Olduğu Tespit Edilen Sigortalılar İçin Kolaylaştırılmış Emeklilik e) Ağır Engelli Çocuğu Bulunan Kadın Sigortalılar İçin Kolaylaştırılmış Emeklilik Fiili Hizmet Süresi Zammı, İtibari Hizmet Süresi ve Emeklilik Şartlarına Etkisi Yaşlılık Aylığının Hesaplanması a) Hesaplama Yöntemindeki Değişiklikler b) Yeni Aylık Hesaplama Yöntemi...254

21 XXI 6. Yaşlılık Aylığının Bağlanması ve Kesilmesi Yaşlılık Aylığı Almaktayken Yeniden Çalışmaya Başlayanların Durumu IV. YAŞLILIK TOPTAN ÖDEMESİ VE İHYASI OKU MA PAR ÇA SI/SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNDE KADININ YERİ ÖLÜM SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. ÖLÜM KAVRAMI III. ÖLÜM SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR VE YARARLANMA ŞARTLARI Ölüm Sigortasından Sağlanan Haklar Ölüm Aylığından Yararlanma Şartları a) Sigortalının Aylık Alırken veya Prim Şartını Tamamlamış Durumdayken Ölmesi b) Hak Sahiplerine İlişkin Şartlar aa) Dul Eşe İlişkin Şartlar bb) Çocuklara İlişkin Şartlar cc) Ana ve Babaya İlişkin Şartlar Ölüm Aylığı Bağlanmayacak Haller IV. ÖLÜM AYLIĞININ HESAPLANMASI V. ÖLÜM AYLIĞININ BAĞLANMASI VE KESİLMESİ Ölüm Aylığının Bağlanması Ölüm Aylığının Kesilmesi VI. ÖLÜM TOPTAN ÖDEMESİ VE İHYASI VII. CENAZE ÖDENEĞİ VIII. EVLENME ÖDENEĞİ İŞSİZLİK SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. DÜNYADA İŞSİZLİK SİGORTALARI III. TÜRKİYE DE İŞSİZLİK SİGORTASI İşsizlik Sigortası Mevzuatı İşsizlik Sigortasını Uygulayacak Kurumlar İşsizlik Sigortası Kanununun Kapsamı

22 XXII a) Sigortalı Sayılanlar b) Sigortalı Sayılmayanlar İşsizlik Sigortası Primleri İşsizlik Sigortası Yardımları ve Yararlanma Şartları a) İşsizlik Ödeneği aa) Prim Şartının Yerine Getirilmiş Olması bb) İş Sözleşmesinin Kanunda Gösterilen Sebeplerle Sona Ermesi cc) İş Sözleşmesinin Askıya Alınmış Olmaması çç) Sigortalının Türkiye İş Kurumu na Başvurup Talepte Bulunması b) 5510 sayılı Kanun Gereği Ödenecek Sigorta Primlerinin Ödenmesi c) Yeni Bir İş Bulma, Meslek Geliştirme, Edindirme ve Yetiştirme Eğitimi Hizmetlerinin Verilmesi İşsizlik Ödeneğinin Miktarı ve Süresi İşsizlik Ödeneğinde Hak Düşürücü Sebepler İşsizlik Sigortası Fonu a) Fon un Yönetimi b) Fon un Gelir ve Giderleri c) Ücret Garanti Fonu Oluşturulması ç) Kısa Çalışma Ödeneği Verilmesi İdarî Para Cezaları İşsizlik Sigortasının Değerlendirilmesi TÜRK SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNDE KARŞILANAMAYAN RİSK: AİLEVİ YÜKLER SİGORTASI I. GENEL OLARAK II. AİLEVİ YÜKLER SİGORTASININ KAPSAMI VE SAĞLADIĞI YARDIMLAR III. AİLEVİ YÜKLER SİGORTASININ ÜLKEMİZDE UYGULANABİLİRLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ OKU MA PAR ÇA SI/"EN AZ ÜÇ ÇOCUK" TAVSİYESİ VE SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİMİZ SİGORTA KOLLARINDA ORTAK ESASLAR I. KISA VADELİ SİGORTA KOLLARINDA DİKKATE ALINMAYAN SÜRELER...304

23 XXIII II. SİGORTALININ KENDİSİNDEN KAYNAKLANAN SEBEPLERLE TEDAVİ SÜRESİNİN UZAMASI, İŞ GÖREMEZLİĞİNİN ARTMASI III. AYLIK VE GELİRLERİN BİRLEŞMESİ IV. GELİR VE AYLIKLARIN DÜZELTİLMESİ, YÜKSELTİLMESİ, ALT SINIRI, ÖDENMESİ VE YOKLAMA İŞLEMLERİ V. GELİR VE AYLIK BAĞLANMAYACAK HALLER VI. YAŞ VII. UZUN VADELİ SİGORTA KOLLARI BAKIMINDAN SİGORTALILIK SÜRESİ VIII. UZUN VADELİ SİGORTA KOLLARI BAKIMINDAN ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN SORUMLULUĞU IX. KURUMUN DENETLEME VE KONTROL YETKİSİ X. DEVİR, TEMLİK, HACİZ VE KURUM ALACAKLARINDA ZAMANAŞIMI XI. KONTROL MUAYENESİ XII. SAĞLIK RAPORLARININ USÛL VE ESASLARININ BELİRLENMESİ XIII. YERSİZ ÖDEMELERİN GERİ ALINMASI XIV. ZAMANAŞIMI, HAKKIN DÜŞMESİ VE AVANS XV. ÜCRETLERDEN KESİNTİ YAPILMAMASI, ÖZEL SİGORTALARA İLİŞKİN HÜKÜMLER VE SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMELERİNİN YÜRÜTÜLMESİ XVI. ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER Üçüncü Bölüm HİZMET BORÇLANMASI VE HİZMETLERİN BİRLEŞTİRİLMESİ 19. HİZMET BORÇLANMASI I. SİGORTALILARIN BORÇLANABİLECEĞİ YURT İÇİ SÜRELER Borçlanma Hakkı Verilenler Borçlanılabilecek Süreler a) Analık İzni ve Doğum Borçlanması b) Askerlik Borçlanması c) Memurların Aylıksız İzinde Geçen Süreleri ç) Doktora veya Uzmanlık Öğreniminde Geçen Süreler d) Avukatlık Stajı Süreleri e) Tutuklulukta veya Gözaltında Geçen Süreler...325

24 XXIV f) Grev ve Lokavtta Geçen Süreler g) Hekimlerin Fahri Asistanlıkta Geçen Süreleri ğ) Seçim Dolayısıyla İstifa Edenlerin Açıkta Geçirdikleri Süreler Borçlanma Başvurusu ve Borçlanma Primlerinin Ödenmesi Borçlanılan Sürelerin Hizmet Olarak Değerlendirilmesi Borçlanma Statülerinin Belirlenmesi III. YABANCI ÜLKELERDE GEÇEN HİZMETLERİN BORÇLANILMASI Genel Olarak Yurtdışı Hizmet Borçlanmasının Şartları a) Türk Vatandaşı Olmak b) Belirli Nitelikte Yurtdışı Süreleri Bulunmak aa) Sigortalılık Süreleri bb) İşsizlik Süreleri cc) Ev Kadını Olarak Geçen Süreler çç) Borçlandırılmayacak Süreler c) Hizmetleri Belgelendirmek aa) Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Akdedilen Ülkelerde Geçen Sürelere Ait Belgeler bb) Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Akdedilmemiş Ülkelerde Geçen Sürelere Ait Belgeler cc) Ev Kadını Olarak Geçen Sürelere Ait Belgeler ç) Yazılı İstekte Bulunmak Başvurulacak Kuruluş ve Birim Borçlanma Miktarının Tespiti Borçlanılan Hizmetlerin Değerlendirilmesi Zorunlu Göçe Tabi Tutulduktan Sonra Türk Vatandaşlığına Alınanların Borçlanma İşlemleri Aylık Bağlanmasına İlişkin İşlemler a) Aylık Bağlama Şartları aa) Yurda Kesin Dönüş Yapmak bb) Borcun Aylığa Hak Kazanmaya Yetecek Kısmını Ödemek cc) Sosyal Güvenlik Kanunlarına Göre Aylığa Hak Kazanmak çç) Kuruma Yazılı Başvuruda Bulunmak...344

25 XXV 20. HİZMETLERİN BİRLEŞTİRİLMESİ I. DEĞİŞİK SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARINDA GEÇEN HİZMETLERİN BİRLEŞTİRİLMESİ Genel Olarak Sayılı Kanundan Önce Sigortalılıkları Başlayanların Hizmetlerinin Birleştirilmesi Sayılı Kanunun Yürürlüğe Girdiği Tarihten Sonra Sigortalılıkları Başlayanların Hizmetlerinin Birleştirilmesi II. YABANCI ÜLKELERDE GEÇEN HİZMETLERİN BİRLEŞTİRİLMESİ OKU MA PAR ÇA SI/SİGORTALILIĞIN SON YEDİ YILINA DİKKAT! Dördüncü Bölüm GENEL SAĞLIK SİGORTASI 21. GENEL SAĞLIK SİGORTASININ NİTELİĞİ VE KAPSAMI I. GENEL SAĞLIK SİGORTASININ NİTELİĞİ II. SAĞLIK HİZMETLERİNDEN YARARLANMA ŞARTLARI III. GENEL SAĞLIK SİGORTASININ KAPSAMI Genel Sağlık Sigortalısı Sayılanlar Ay İçersinde Primleri 30 Günden Az Ödenenlerin Genel Sağlık Sigortalılığı Yaşının Altında Olup Kısmi Süreli İş Sözleşmesi İle Ay İçerisinde 30 Günden Az Çalışan Çocukların Genel Sağlık Sigortalılığı Genel Sağlık Sigortalısının Bakmakla Yükümlü Olduğu Kişilerin Genel Sağlık Sigortalılığı a) Genel Olarak b) 18 Yaşından Küçük Çocukların Genel Sağlık Sigortalılığı c) 18 Yaşından Büyük Erkek Çocuklarla Kız Çocukların Genel Sağlık Sigortalılığı ç) Evlat Edinilen Çocukların Genel Sağlık Sigortalılığı d) Anne ve Babanın Çocukları Üzerinden Genel Sağlık Sigortalılığı.. 368

26 XXVI 5. Yabancı Ülke Vatandaşlarının Genel Sağlık Sigortalılığı Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Genel Sağlık Sigortalılığı İsteğe Bağlı Sigortalıların Genel Sağlık Sigortalılığı IV. GENEL SAĞLIK SİGORTALILIĞININ BAŞLANGICI VE BİLDİRİMİ V. GELİR TESPİTİ Gelir Tespitine Tabi Olanlar Gelir Tespiti İçin Başvuru Gelir Tespiti İşlemleri Genel Sağlık Sigortası Tescili Yapılanların Daha Sonra Durumlarında Değişiklik Olması Gelir Testine İtiraz Genel Sağlık Sigortası Tescili Yapıldığı Halde Gelir Testine Hiç Başvurmayan Kişilerle İlgili 6552 Sayılı(Torba) Kanun İle Getirilen Düzenlemeler VI. GENEL SAĞLIK SİGORTALISI SAYILMAYANLAR VII. GENEL SAĞLIK SİGORTALILIĞININ SONA ERMESİ GENEL SAĞLIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN SAĞLIK HİZMETLERİ I. SAĞLANAN SAĞLIK HİZMETLERİNİN TÜRLERİ Finansmanı Sağlanan Sağlık Hizmetleri ve Süresi Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği Finansmanı Sağlanan İlaçların Temin Esasları Finansmanı Sağlanan Tıbbî Malzemelerin Temin Esasları Kurumca Finansmanı Sağlanmayacak Sağlık Hizmetleri II. YOL GİDERİ, GÜNDELİK VE REFAKATÇİ GİDERLERİ III. YURT DIŞINDA TEDAVİ IV. SAĞLIK HİZMETLERİNİN SAĞLANMA YÖNTEMİ VE SAĞLIK GİDERLERİNİN ÖDENMESİ Sağlık Hizmetlerinin Sağlanma Yöntemi Sağlık Hizmeti Sunucularının Kayıt ve Bildirim Zorunluluğu ve Kontrol Yetkisi Sağlık Hizmetlerinin Ödenecek Bedellerinin Belirlenmesi İşverenin, Genel Sağlık Sigortalısının ve Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu...388

27 XXVII V. KATILIM PAYI VE İLAVE ÜCRET Alınacak Katılım Payının Belirlenmesi İlave Ücret VI. HİZMET BASAMAKLARI VE SEVK ZİNCİRİ OKU MA PAR ÇA SI/KANSER TEDAVİSİ VE SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİMİZ YARARLANILAN KAYNAKLAR...397

28

29 KISALTMALAR ADNKS : Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi BKK. : Bakanlar Kurulu Kararı Bkz. : Bakınız BYKP. : Beş Yıllık Kalkınma Plânı DPT. : Devlet Plânlama Teşkilâtı E. : Esas GSS : Genel Sağlık Sigortası İBK : İçtihadı Birleştirme Kararı İş-Kur : Türkiye İş Kurumu K. : Karar KHK : Kanun Hükmünde Kararname MYÖ : Malûllük Yaşlılık Ölüm Nak. : Nakleden SSİY : Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği SGK : Sosyal Güvenlik Kurumu SSK : Sosyal Sigortalar Kurumu TCES : Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı vd. : Ve devamı Yarg. : Yargıtay YKD : Yargıtay Kararları Dergisi Yön : Yönetmelik

30