SAP2000. Yapõlarõ Sonlu Elemanlarla ALIŞTIRMA KILAVUZU

Transkript

1 SAP2000 Yapõlarõ Sonlu Elemanlarla Çözümleme ve Boyutlama için Yazõlõmlar Serisi ALIŞTIRMA KILAVUZU COMPUTERS & ENGINEERING Sürüm 7.0 Baskõ

2 TELİF HAKKI Copyright Computer & Structures, Computers & Engineering. Her hakkõ saklõdõr. SAP2000 programõ ve ilgili tüm yazõlõ belgeler sahiplik ve çoğaltma haklarõ saklõ ürünlerdir. Evrensel sahiplik haklarõ Computers & Structures Inc.'a aittir. Türkçe yazõlõ belgelerin sahiplik haklarõ Computers & Engineering kuruluşuna aittir. Computers & Structures Inc. ve Computers & Engineering kuruluşlarõndan yazõlõ izin alõnmadan programõn lisanssõz kullanõmõ veya yazõlõ belgelerinin çoğaltõlmasõ tamamen yasaktõr. Daha ayrõntõlõ bilgi, yazõlõm lisansõ ve belgelerin kopyalarõ için başvuru adresi: Türkiye, Almanya ve Rus Fed. Devletleri Ana Dağõtõmõ: COMPUTERS & ENGINEERING Holzmühlerweg D Lollar, ALMANYA Tel: Fax: ftp://ftp.csiberkeley.com/webdld Copyright Computers and Structures Inc., Copyright Computers & Engineering CSI Logo'su Computers & Structures Inc. kuruluşunun tescilli ticari markasõdõr. SAP2000 Computers & Structures Inc. kuruluşunun ticari markasõdõr. ii

3 SORUMLULUK SAP2000 programõnõn ve yazõlõ belgelerinin hazõrlanmasõna büyük zaman, çaba harcanmõş ve maddi fedakarlõk yapõlmõştõr. Program tam olarak test edilmiş ve kullanõlmõştõr. Bununla birlikte programõ kullanõrken, kullanõcõ, programõn güvenilirliği veya kesinliği konusunda programõ hazõrlayan veya dağõtanlarõn herhangi bir sorumluluk almadõğõnõ veya bunu ima etmediğini kabul eder ve anlar. Program, betonarme çerçevelerin boyutlamasõ için çok pratik bir araçtõr. Programõn bundan önceki sürümleri çok başarõlõ olmuş ve çeşitli tür yapõlarda kullanõlmõştõr. Bununla beraber kullanõcõ, bu kõlavuzu tamamen ve dikkatlice okumalõ ve betonarme hesabõnda program algoritmalarõnõn kapsamadõğõ durumlarõ iyice anlamalõdõr. Kullanõcõ, programõn temel varsayõmlarõnõ açõkça anlamalõ ve programõn oluşturduğu sonuçlarõ kendisi bağõmsõz olarak kontrol etmelidir. iii

4 TEŞEKKÜR Bu ürünün bugünkü durumuna gelmesinde yõllar boyu süren değerli çalõşmalarõyla katkõ sağlayan bütün mühendis meslekdaşlarõmõza teşekkür ederiz. Özellikle orjinal SAP serisi programlarõnõn kavramsallaştõrõlmasõ ve geliştirilmesinden sorumlu, California Berkeley Üniversitesi emekli profesörlerinden Dr. Edward L. Wilson õ özel olarak anõyoruz. Kendisinin devam eden orijinal çözümler üretmesi, programõn bu versiyonunda kullanõlan eşsiz kavramlar oluşturulmasõnda rol oynamõştõr. iv

5 Yukarõdan Bakõş Penceresi Ana Başlõk Çubuğu Başlõk Üst Menü Ana Araç Çubuğu Simge Durumuna Küçültme Düğmesi Ekranõ Kaplatma Düğmesi Yan Araç Çubuğu Kapatma Düğmesi Durum Çubuğu Güncel Birimler İmleç Yeri Koordinatlarõ SAP2000 MENÜLERİNİN TANIMLARI SAP2000 komutlarõna Uygulama Simgeli (İkon lu) Ana Araç Çubuğu, Yan Araç Çubuğu, ve Üst Menü'den (Pull Down) erişilecektir. Bununla birlikte Uygulama Simgeli araç çubuklarõ Üst Menü de bulunan işlemlerin çoğuna, daha çabuk erişimi sağlar. Atama (Assign) işlemi sõrasõnda hatõrlamanõz gereken iki önemli nokta vardõr. Birincisi; bir değeri atayacağõnõz nesneyi belirtmeden önce o değeri tanõmlamõş (Define) olmalõsõnõz. İkincisi; önce elemanlarõ seçmeli (Select) sonra onlara yeni büyüklükler atamalõ (Assign) ya da eskilerini değiştirmelisiniz. v

6 vi

7 İÇİNDEKİLER: Alõştõrma I: Alõştõrma II: Alõştõrma III: Alõştõrma IV: Statik Yüklü Düzlem Çerçeve Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Zaman Tanõm Alanõ (Time History) Yükü ile Düzlem Çerçeve Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ vii

8 viii

9 ALIŞ TIRMA I Statik Yüklü Düzlem Çerçeve Açõklama Bu bölüm, statik deprem yuklerine maruz kalacak 7 katlõ bir düzlem çerçevenin modellenmesini ve analizini anlatõr. Çerçevenin şekli ve statik yükler Şekil 1-1 de gösterilmiştir. Modelin önemli özellikleri ve SAP2000 Şablon (Hazõr Yapõ Modelleri) kullanõlmasõ Modeli grafik olarak üretmek ve değiştirmek İki boyutlu düzlem çerçeve analizi Diyafram düğüm bağõmlõlõğõ Yatay düğüm yükleri Düşey yayõlõ yükler Sonuçlarõn grafik çõktõlarõ SAP2000 Egitim Klavuzu I-1

10 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve ZEMiN 20K 20K 20K 20K HER KATTA TİPİK DÜŞEY YÜKLEME 10' 10' 10' 10' 10' 10' 0.1K/ft 20K ÇATI KAT 7 15K KAT K KAT 5 10K KAT 4 7.5K KAT 3 5K '0" KAT 2 2.5K '-6" ZEMİN GLOBAL Z 30'-0" 30"-0" GLOBAL X TÜM KOLONLAR W14 TÜM KİRİŞLER W24 ELEMAN AĞIRLIKLARINI DA İÇEREN TİPİK KAT KÜTLESİ = 0.49 kip-sn-sn/in ELASTİSİTE MODÜLÜ=29500 ksi ÇELİK MUKAVEMETİ (f y ) = 36 ksi Şekil 1-1 İki Boyutlu Düzlem Çerçeve SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-2

11 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve SAP2000 de Modelin Üretilmesi Şablon Modellerin Kullanõlmasõ (1) SAP2000 Ekranõnõn altõndaki durum çubuğundan çalõşmak istediğiniz birimi seçin. Bu düzlem Çerçevede Kip-ft ile çalõşacağõz. Not: Çalõşmalarõnõz süresince herhangi bir anda birimleri değiştirebilirsiniz. SAP2000 bu değişimi girdiğiniz tüm bilgilere uygular. (2) Üst Menü Çubuğundaki File (Dosya) yõ tõklayõn, açõlan uygulama menüsü öğelerinden New Model from Template i (Hazõr yapõ tipi şablonlardan yeni bir model) seçin. (3) İki boyutlu düzlem çerçeveyi seçin. (4) Kat yüksekliği ve açõklõk bilgilerini doldurun. Kat yüksekliği için 13 ft kullanõn. Sonra ilk iki döşemeyi ve onlarõn yardõmcõ çizgi olacak hasõrlarõ (grid) düzenleyeceğiz. Modelin Düzenlenmesi, işlenmesi Çerçeve ve hasõrlarõn düzenlenmesini aynõ anda yapacağõz. 1. Üst menüdeki Draw (Çiz) den Edit Grid i (Hasõrlama) seçin. İpucu: Düğüm noktalarõnõzõ daima hasõrlarõn kesim noktalarõna yerleştirmeye çalõşõn. Hasõrlarõnõzõ hazõrlarsanõz modelinizin veri değiştirme ve görüntülenmesini daha kolayca ve hõzlõ bir şekilde yapabilirsiniz 2. Kat yüksekliklerinizi tanõmlayan hasõrlarõ değiştirmek için Z yönü düğmesini seçin. 3. Glue Joints to Grid Lines (Düğüm noktalarõnõ hasõr kesim noktalarõna yapõştõr) õ seçin. Böylece hasõrlar üzerinden düğüm noktalarõnõ ve çerçeve elemanlarõnõ kolayca üretebilirsiniz. 4. Hasõr bölgelerini düzenleyin ve OK düğmesine basarak pencereyi kapatõn. İpucu: Hasõr düzenlemesini bitirdiğinizde istediğiniz bir kolonun üzerine gelin, farenin sağ düğmesine basõn, kolonun tüm bilgilerini görebilirsiniz. Bu düğüm noktasõ veya çerçeve elemanlarõ hakkõndaki bilgilere ulaşmanõn çok pratik bir yoludur. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-3

12 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Mesnetlerin (Sõnõr Şartlarõnõn) Düzenlenmesi Bir sonraki aşama yapõnõn alt kolonlarõnõn önceden tanõmlõ mesnet şartlarõnõ değiştirerek ankastre yapmaktõr. 1. Yan Araç Çubuğu nun en üstündeki ok şeklindeki İşaretleme düğmesini tõklayõn. 2. Farenin imleci ile yapõnõn tabanõndaki 3 noktayõ içine alan bir kutu çizin ve bu noktalarõ seçin. İpucu: Ekranõn altõndaki yatay durum çubuğunda (solda) ne tip elemanlarõ ve bunlardan kaçar tane seçtiğinizi görebilirsiniz. 3. Yan Araç Çubuğundan Assign Joint Restraints (Mesnet Şartlarõ Atama) düğmesini tõklayõn ve mesnetleri ankastre yapõn. Üst menüdeki Assign (Ata) yõ kullanarak da diğer düğüm noktalarõnõn özelliklerini ve serbestlik derecelerini atayabilirsiniz. (Assign > Joints > Restraints) Yapõ Elemanlarõna Kesitlerin Atanmasõ 1. Modelimizde ihtiyacõmõz olan tüm çerçeve elemanlarõnõn kesit değerlerini tanõmlamalõyõz. Define (Tanõmla) menüsünden Frame Sections (Çubuk Eleman Kesit Tipleri) seçeneğini tõklayõn. Şekil 1-1 de gösterilen I profilleri yükleyin. Not: Bir defada birden fazla profil seçebilirsiniz. Seçim yaptõğõnõz sürece Ctrl düğmesini basõlõ tutun. 2. Select (Seç) menüsünün altõnda eleman ve düğüm seçimleri için birçok seçenek bulacaksõnõz. Bu problem için Pointer/Window (Fare imleci ile kutu içine almak) ve Intersecting Line (Seçilecek elemanlarõ kesen doğru çizmek) yöntemlerini seçmek çok faydalõdõr. 3. Önce istediğiniz bir yapõ elemanõnõ seçin, seçtiğiniz elemana çelik profil atamak için Yan Araç Çubuğunda Assign Frame Sections (Çubuk Eleman Kesit Tiplerini Ata) düğmesini tõklayõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-4

13 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Yüklerin Atanmasõ Şekil 1-2 Statik yük isimleri giriş formu 1. Yükleri girmenin ilk aşamasõ statik yüklerin tanõmlanmasõ ve atanmasõdõr. Define (Tanõmla) menüsünden Static Load Cases. i (Statik Yük Durumlarõ) seçin. DEAD (Ölü yük) Kiriş düşey yükleri için kullanõlabilir. Profil zati yüklerini hesaba katmak için Self Weight Multiplier (Zati ağõrlõk çarpanõ) 1.0 alõnõr. Böylece düşey kiriş yüklerine profil zati yükü eklenmiş olur. 2. Deprem Yükü için EQ isminde bir statik yatay yük tanõmlayõn. Bu yatay yükü QUAKE (Deprem) ismine atayõn. Bu, program dizayn özellikleri için yük Kombinezonlarõnõn otomatik olarak hesaba katõlmasõnõ sağlar. Self Weight Multiplier (Zati ağõrlõk çarpanõ) sõfõr alõnõr. (Diğer yük durumlarõnda 0 olmalõdõr, yoksa zati yük ikinci olarak hesaba girer). 3. Şekil 1-1 de gösterilen kiriş düşey yükleri tüm kirişleri seçerek ve Yan Araç Çubuğundan Assign Frame Span Loads (Çubuk Eleman Açõklõk Yüklerini Ata) düğmesi tõklanarak kirişlere atanõr. 4. Düğüm noktalarõna statik yatay yükleri girebilmek için, her düğüm noktasõ tek tek seçilmeli ve Yan Araç Çubuğunda Assign Joint Loads (Düğüm Yükleri Ata) düğmesi tõklanmalõdõr. Hatõrlatma: Bir yükleme yapõyorsanõz uygun yük durumunda olduğunuza emin olun. Bu yük durumlarõ daha sonra birleştirilebilir (Kombinezon). Döşeme Diyaframlarõnõn Yerleştirilmesi Sadece X yönünde döşeme diyaframlarõnõn yerleştirilmesi ve döşeme kütlelerinin belirtilmesi, SAP2000 tarafõndan çözülen problemin boyutlarõnõ küçültmek için kullanõlan sõradan yöntemlerdir. Ayrõca diyafram yerleştirilmesi yapõnõn rijit diyaframlardan yapõlmõş bir bina gibi davranmasõnõ sağlar. 1. Her kat için bu adõmlarõ tekrarlayõn: Sadece konu olan kattaki tüm düğüm noktalarõnõ seçin. Assign (Ata) menüsünden Joint i (Düğüm) ve > Constraints i (Bağõmlõlõk) seçin. Açõlan formdaki alt menüden Add Diaphragm õ (Diyafram Ekle) seçin. Diaphragm Constraint (Diyafram Bağõmlõlõğõ) formunda diyafram ismini, ilk kat için DIA1 kullanõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-5

14 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Z-aksõ bağõmlõlõğõnõ seçin. Bu Z-aksõna dik bir diyafram tanõmlar. OK düğmesine basõn. İşlemi bitirmek için OK düğmesine basõn. Diğer katlar için de farklõ isimler kullanarak bu işlemleri tekrarlayõn. 2. Kat kütleleri tüm katlarda aynõdõr. Bu nedenle her kattan bir düğüm noktasõ seçin. 3. Şekil 1-1 de verilen tipik kat kütlelerini girebilmek için bilgi girişi birimini Kip-in e değiştirin. 4. Assign (Ata) menüsünden Joint (Düğüm Noktasõ) ve Masses i (Kütle) seçin Kat kütlesi lokal yönünü girin (bu durumda global X yönü). Diğer tüm değerler sõfõrdõr. 5. Kullanõlacak birimi tekrar Kip-ft e çevirin. Malzeme Özellikleri Analize başlamadan önce kontrol etmemiz gereken son şey malzeme özellikleridir. 1. Define (Tanõmla) menüsünden Materials õ (Malzeme) seçin. 2. Materials formundan STEEL i (Çelik) seçin ve MODIFY/SHOW MATERIAL (Malzemeyi Göster/Değiştir) düğmesine basõn. Material Property Data (Kesit Değerleri Bilgisi) formundan malzeme özelliklerinin doğruluğunu kontrol edin. Değerlerin şu anda alt durum çubuğundaki birim ile işleneceğini unutmayõn. Analizi Çalõştõrmak Bilgilerimiz girildi. Şimdi modelimizi çalõştõrõp sonuçlarõ alalõm ve inceliyelim. 1. Modelinizi saklayõn (Save). 2. Analizi çalõştõrmak için Analyze (Analiz Et) menüsünden Set Options õ (Seçenekleri Belirle) seçin ve analiz parametrelerinizi ayarlayõn Analysis Options (Analiz Seçenekleri) formundan Plane Frame (Düzlem Çerçeve) yi seçin. Bu seçim, çözüm için gerekli boyut ve zamanõ küçültür Değişikliklerinizin kabulü için OK düğmesine basõn. 3. Yapõnõn analizi için Analyze (Analiz Et) menüsünden Run (Çalõştõr) õ seçin. Not: Analiz bittiğinde OK düğmesine basmadan önce analiz sonuçlarõnõ toplu halde görebilirsiniz. Bu sizin model ile ilgili bir problem olup olmadõğõna dair yaptõğõnõz ilk kontroldur. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-6

15 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Sonuçlarõn İrdelenmesi Sonuçlarõn Kontrolu Modelinizin analizini başarõyla tamamladõğõnõzda, çõktõlarõn doğru ya da umduğunuza yakõn olduğunu görmek ve kontrol etmek gereklidir. Modelin kontrolu: 1. EQ yük durumu altõnda toplanmõş toplam yatay yükler altõnda taban kesmesi kontrolu. (Yönetmelik tarafõndan öngörülen toplam deprem yükünü kontrol etmek bakõmõndan önemlidir). Yapõnõn alt kolonlarõnõn alt uçlarõndaki düğüm noktalarõnõ seçin. Bu noktalara grup ismi vermeniz için Assign (Ata) menüsünden Group Names (Grup İsmi) i seçin. BASE SHEAR (Taban Kesmesi) gibi bir grup ismi verin ve isimler listesine eklemek için ADD NEW GROUP NAME (Yeni Grup İsmi Ekle) düğmesine ve sonra OK düğmesine basõn. Display (Görüntüle) menüsünden Show Group Joint Force Sums õ (Düğüm Noktasõ Grupundaki Toplam Kuvveti Göster) seçin ve az önce girdiğiniz grup adõnõ seçin. Sonuçlar ekranda görüntülenecektir. 2. Yatay ve düşey yüklerin birlikte etkisi altõnda yapõdaki dönme ve hareketlerin beklenildiği gibi olup olmadõğõna bakõn. (Davranõş kontrolu). Display (Görüntüle) menüsünden Show Deformed Shape (Şekil Değiştirmeden Sonraki Durumu Görüntüle) yi ve ilgilendiğiniz yükü seçin. Sonra Wire Shadow (Çizgi Gölge) seçeneğini işaretleyin ki yapõnõzõn şekil değiştirmemiş durumu da görün. Şekil 1-3 ve Şekil 1-4 yapõnõn şekil değiştirmelerini göstermektedir. Herhangi bir düğüm noktasõndaki dönme ve ötelenmeleri görmek için farenin sağ düğmesi ile düğüm üzerine tõklayõn. Durum çubuğundaki START ANIMATION (Hareketi Başlat) düğmesini tõklarsanõz şekil değiştirmeyi hareketli olarak izleyebilirsiniz. (Şekil değiştirmeyi görmek için ilgili pencerenin seçilmiş olmasõ gerekmektedir). Ayrõca daha sonra izlemek için hareketli görüntüyü *.AVI dosyasõnda File (Dosya) menüsünden ulaşarak saklayabilirsiniz. (Saklama için yardõm <HELP> dosyalarõndan Export an AVI file den yardõm alabilirsiniz.) Deneyin: START ANIMATE düğmesinin yanõndaki + veya lere basõp şekil değiştirmeyi izleyin. İncelemeleriniz bittiğinde STOP ANIMATION düğmesine basõn. Bu kontrollar sonucunda girilen bilgiler doğru görünüyorsa daha ileri kontrollara geçebilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-7

16 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Şekil 1-3 Statik Yükler Nedeniyle Şekil Değiştirme Şekil 1-4 Yatay Yükler Nedeniyle Şekil Değiştirme Yapõsal Çalõşma Genellikle kullandõğõnõz yönetmeliklere göre, yapõnõn çalõşma sõnõrlarõ hakkõnda (Gerilme oranlarõ gibi) kesin bilgi sahibi olmak isteriz. SAP2000 herhangi bir yapõ elemanõnõn dizaynõnõ yaptõğõnda otomatik olarak gerilmeleri kontrol eder. (SAP2000 in dizayn özellikleri ilerideki alõştõrma konularõnda detaylõ olarak anlatõlacaktõr.) 1. Yapõsal elemanlar basitçe Design menüsünden Start Design/Check of Structure (Yapõnõn Boyutlama/Gerilme Kontroluna Başla) seçilerek dizayn edilebilir. Düzlem çerçeve elemanlarõn gerilme düzeyi ile gerilme oranlarõnõ renk kodlarõ ile kirişin altõnda gösterir. 1 (Bir) Değeri %100 gerilmeyi gösterir. Diğer dizayn ve veri bilgileri Design menüsünden Display Design Info (Dizayn Bilgisini Görüntüle) seçilerek görülebilir. 2. Tek tek bütün elemanlarõn ve atanan diğer kesitlerin dizayn bilgilerini, eleman üzerine sağ düğme ile tõklayarak görme olanağõnõz vardõr. Ekran üzerinde görünen DETAILS düğmesini tõklayarak seçilen elemanõn tüm yük Kombinezonlarõndaki detaylõ dizayn bilgileri görülebilir. Dizayn parametreleri, efektif uzunluk, K faktörü ve kesit değerleri gibi özellikleri değiştirdikten sonra, REDESIGN düğmesine basarak yeniden dizayn edebilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-8

17 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve 3. Yeni bir kesit seçer ve bunu sonuç dizaynõnõzda kullanmak isterseniz Design menüsünden Update Analysis Sections (Analizdeki Kesitleri Güncelleştir) seçeneğini tõklamalõsõnõz. Böylece yapõ seçtiğiniz yeni kesit ile yeniden analiz edilir. Not: Herhangi bir dizayn parametresini değiştirdikten sonra dizayn bilgilerinin aktif pencerede yeniden yazõlabilmesi için Simgeli Üst Menü Çubuğundan veya Yan Araç Çubuğundan Refresh Window (Ekran Görüntüsünü Yenile) yi çalõştõrmanõz gerekir Analiz Sonuçlarõnõn İncelenmesi ve Basõlmasõ Genellikle SAP2000 analiz sonuçlarõna bir göz atmak ve sonuçlardan bir kopya almak isteriz. Bunun değişik yollarõ vardõr. 1. Analysis Options (Analiz Seçenekleri) formundan Generate Output (Çõktõ Üret) seçeneği ile analiz boyunca oluşan çõktõlardan almak istediğiniz sonuçlarõ seçebilirsiniz. Select Output Options (Çõktõlarõ Seç) düğmesi ile sonuçlarõn ne kadarõnõ almak istediğinizi seçebilirsiniz. Sonuçlar bilgi dosyanõzõn adõ ile ve uzantõsõ *.OUT olan bir dosyaya yazõlõr. 2. Girdiğiniz bilgiler ve çõktõlar ile ilgili birçok bilgiyi Display (Görüntüle) menüsünden görebilirsiniz. 3. File menüsünden modelinizin grafiklerini, veri bilgilerini, çõktõlarõn ve dizayn sonuçlarõnõn tablolarõnõ seçerek bastõrtabilirsiniz. İpucu: Eğer tablolar basõlõrken bazõ çerçeve elemanlarõ ve düğümler seçilmiş ise çõktõlarõnõzda yalnõzca bu seçilenleri alabilirsiniz. Bunun için Selection Only (Sedece Seçilenleri Bastõr) seçeneğini işaretlemelisiniz 4. SAP2000 in analizi.çalõştõğõnda sonuçlarõ iki tip dosya oluşturur. Dosyaadı.EKO dosyasõ analiz tarafõndan kullanõlan veri bilgilerini kapsar. Dosyaadı.OUT dosyasõ Analyze (Analiz Et) Set Options (Seçenekleri Belirle) menüsünün gerektirdiği sonuç bilgilerini kapsar. Hatõrlatma: Alõşkanlõk gereği bazõ baskõlarõnõzõn dosyada önceden çõkmasõnõ isteyebilirsiniz. Bunu kağõdõnõzõ boşa harcanmadan çõktõlarõnõzõ herhangi bir text editörde görerek ve formatlayarak sağlayabilirsiniz. Hatta, grafikleri ekrandan yakalayõp bu text içine gömebilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-9

18 Alõştõrma I: Statik Yüklü İki Boyutlu Düzlem Çerçeve Son Açõklamalar Görüldüğü üzere, SAP2000 güçlü bir yapõsal analiz aracõdõr ve pek çok problem için kullanõlabilir. Bununla beraber, temel mühendislik kurallarõna oturan ilkeleri anlamak çok önemlidir. Çoğu proje fizibilite çalõşmasõ ile başlar ve tam ve gerçek analiz/dizayn projesi olarak gelişir. Dizayn projesi yapõlmadan önce projenin ortasõnda program değişikliğine ihtiyaç duyulmayacak çözüm araçlarõna karar verilmelidir. SAP2000 bir projecinin proje çözümü sõrasõndaki gereksinmelerinin adresidir. Projelendirme işlemlerini kapsayan yardõmcõ özellikler: Yeni bir program öğrenmeden küçük veya büyük projelerin dizaynõnõ yapabilmek. Aynõ programda çelik ve betonarme elemanlarõn dizaynõnõ yapabilmek. Hõzlõ analiz hesaplarõ ile kõsa zamanda, modeli geliştirmek ve yapõsal elemanlarõn optimal dizaynõnõ yapmak. Dizaynõ kolayca değiştirmek, geliştirmek. Mühendisler için bir yapõyõ modellemenin pek çok yolu vardõr. Bununla beraber şu fikirlerden bazõlarõnõ faydalõ bulabilirsiniz: Yapõnõzõn basit bir modeli ile başlayõn ve onu detaylandõrmadan önce deneyin ve anlayõn. Model küçükken yapõsal sistemin problemlerini çözmek daima daha kolaydõr. Yapõnõn sizin düşündüğünüz gibi davranacağõndan emin olun. Eğer yapõ bu şekilde inşa edilemiyorsa yapõyõ etkileyen nedenleri anlamalõsõnõz. Dizaynõnõz ile ilgili tahminleri, gözden geçirilmesi gereken konularõ, hala ihtiyaç duyulan bilgiyi titizlikle belgeleyin. Bunun için File menüsünün altõndaki User Comments and Session Log (Kullanõcõ Notlarõ ve Oturum Kayõtlarõ) kelime işlemcisini kullanabilirsiniz. Bu, modeliniz ile ilgili notlarõ yazabileceğiniz basit bir kelime işlemcidir. Değişik yapõ sistemlerini deneyin. SAP2000 tasarõmõnõzõ geliştirirken, size zaman kaybettirmeyecek şekilde dizayn edilmiştir. Eğer işi doğru yapmak için daha sonra zaman bulabilecekseniz, bunu yapmaya şimdiden başlayabilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu I-10

19 ALIŞ TIRMA II Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Açõklama Bu alõştõrma konusu alõştõrma 1 in devamõdõr. Bu alõştõrma konusunda iki boyutlu düzlem çerçeveye Davranõş Spektrumunun nasõl ilave edileceği gösterilecektir. Davranõş Spektrumu için SAP2000 in içindeki UBC94S2 Spektrumu baz alõnacaktõr. Modelin Önemli Özellikleri ve SAP2000 Help (Yardõm) menüsünü kullanarak SAP2000 in özelliklerini öğrenmek Davranõş Spektrumu yükünü eklemek Dizaynda kullanmak için Davranõş Spektrumunu ölçeklendirmek SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-1

20 Alõştõrma II: Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Davranõş Spektrumunun Tanõmlanmasõ Davranõş Spektrumu, tabandan (zaman ivme fonksiyonuyla) tahrik edilmiş bir yapõnõn maksimum tepkisidir. Tabii frekans ve sistemin sönüm miktarõ ile ifade edilir. Ayrõca bir tanõmlamaya gerek kalmaksõzõn SAP2000 de tanõmlanmõş olan UBC94S2 Davranõş Spektrum fonksiyonunu kullanabiliriz. Eğer ayrõca bir Davranõş Spektrumu fonksiyonu tanõmlamak istersek Help (Yardõm) menüsünden adõm adõm bilgi alabilirsiniz. Ekranda Yardõm Hatõrlatma: Aşağõdaki yöntemi kullanarak SAP2000 in fonksiyonlarõ hakkõnda bilgi alabilirsiniz. 1. Help (Yardõm) menüsünden Search for Help on õ seçin. 2. Index tablosu seçilerek; 1. Sahaya Define (Tanõmla) yazõn. 2. Sahaya baktõğõnõzda Define (Tanõmla) ile başlayan bütün yardõm konularõnõ görebilirsiniz. Bunlardan biri olan Define Response Spectrum Functions (Davranõş Spektrum Fonksiyonlarõnõ Tanõmla) ihtiyacõmõz olan yardõm konusudur. Define Response Spectrum Functions satõrõnõ çift tõklayarak konumuza ilişkin yardõm alabilirsiniz. 3. Ayrõca Find (Bul) tablosundan herhangi bir anahtar kelime kullanarak da yardõm alabilirsiniz. Eğer SAP2000 ekranda yardõmdan Find (Bul) grubunu ilk kez kullanõyorsanõz Find Setup Wizard (Bulma Seçeneğini Kur) formundan onu kurmalõsõnõz. Bulma veri tabanõnõ oluşturan kriterleri onayladõktan sonra NEXT düğmesine basõn. Veri tabanõnõ oluşturmak için FINISH düğmesine basõn. 1. Sahaya Response Spectrum yazõn. 3. Sahada tekrar Define Response Spectrum Functions (Davranõş Spektrum Fonksiyonlarõnõ Tanõmla) ifadesini seçerek yardõm bilgilerini alabilirsiniz. Not: Windows dökümanlarõnõzda Ekranda Yardõmõn kullanõlmasõna ilişkin bir çok bilgi bulabilirsiniz veya. C:\WINDOWS\HELP dizininde WINHELP32.HLP dosyasõnõ çalõştõrabilirsiniz. Davranõş Spektrumunun Tanõmlanmasõ 1. Eğer model kilitli ise Lock/Unlock Model i (Modeli Kilitle/Aç) düğmesini kullanarak kilidi açõn. Böylece modelde değişiklik yapabilirsiniz. 2. Birimi Kip-ft olarak ayarlayõn. 3. Define (Tanõmla) menüsünden Response Spectrum Case i (Davranõş Spektrumu Durumu) seçin. 4. Response Spectra (Davranõş Spektrasõ) formunda ADD NEW SPECTRA (Yeni Spektra Ekle) düğmesine basõn. 5. Response Spectrum Case Data (Davranõş Spektra Durumu Bilgisi) formunda: SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-2

21 Alõştõrma II: Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Damping (Sönüm) için 0.05 (5 %) girin U1 yönü için UBC94S2 yi seçin Scale Factor e 32.2 ft/sn 2 (9.81 kn.m/s 2 ) girin. Bu ölçek Davranõş Spektrumu tarafõndan kullanõlõr. Çünkü UBC94S2, g yerçekimi ivmesi ile arttõrõlarak normalize edilir. Diğer ön tanõmlõ değerler kalabilir. OK düğmesine basarak değişikliklerinizi onaylayõp formu kapatabilirsiniz. Analizi Çalõştõrmak Değişikliklerinizi yaptõnõz. Şimdi modelinizi çalõştõrõp Davranõş Spektrumu sonuçlarõnõ gözleyelim. 1. Modelinizi saklayõn (Save). 2. Analyze (Analiz Et) menüsünden Set Options (Seçenekleri Belirle) õ seçerek analiz parametrelerini ayarlayõn. Dynamic Analysis (Dinamik Analiz) kutusunu işaretleyin. SET DYNAMIC PARAMETERS (Dinamik Analiz Parametrelerini Belirle) düğmesine basõn ve Number of Modes çözülecek mod sayõsõnõ 7 olarak verin. Diğer ön tanõmlõ değerler kalabilir. Değişikliklerinizin kabulü için alttaki OK düğmesine basõn. Not: Anlamlõ sonuçlar elde etmek için ihtiyacõnuz olan mod sayõsõnõn kaç olduğuna siz karar vermelisiniz. Bu sayõnõn tesbiti için birçok kriter vardõr, fakat örneğimizdeki basit yapõ için kat adedi kadar mod sayõsõnõ dikkate alacağõz 3. Yapõnõn analizi için Analyze (Analiz Et) menüsünden Run Minimized õ (En az Ekran Kaplama ile Çalõştõr) seçin. Not: Büyük modellerde analiz için uzun zaman gerektiğinden Run Minimized seçeneği çok faydalõdõr. Bu seçenek SAP2000 in geri planda çalõşmasõnõ ve sizin başka programlarla çalõşmalarõnõzõ sürdürmenizi sağlar. Bir başka faydasõ da gerekiyorsa istediğiniz anda analizden çõkmanõzõ da sağlar (Cancel). SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-3

22 Alõştõrma II: Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Sonuçlarõn İrdelenmesi 1. İstediğiniz modal şekilleri ve periyotlarõnõ görebilirsiniz. Display menüsünden Show Mode Shape i seçin ve ilgilendiğiniz mod numarasõnõ seçin. Wire Shadow (Çizgi Gölge) seçeneğini de işaretliyerek şekil değiştirmeden önceki durumu da görebilirsiniz. Şekil 2-1 den 2-4 e kadar pencere üstünde mod numaralarõ ve peryotlarõ da yazan şekilleri görebilirsiniz. Not: Diğer mod şekillerini + veya düğmelerine ve sonra START ANIMATION düğmesine basarak görebilirsiniz 2. Davranõş Spektrumu analizi gereği meydana gelen taban kesmelerini görebilirsiniz Alõştõrma 1 de tanõmladõğõmõz BASE SHEAR (Taban Kesmesi) grubuna bakarak, Davranõş Spektrumu gereği yapõda meydana gelen taban kesmelerine bakabilirsiniz. Ve statik yüklere nazaran ne kadar daha büyük olduğunu görebilirsiniz. 3. Ayrõca Davranõş Spektrumu gereği oluşan düğüm noktasõ deplasmanlarõnõ da kontrol edebilirsiniz. Display menüsünden Show Deformed Shape (Şekil Değiştirmeden Sonraki Durumu Görüntüle) i seçin. Deformed Shape formunda spektral analiz yük durumunu seçin. OK düğmesine basõn. Farenin sağ düğmesini en üst katdaki herhangi bir düğüm noktasõ üzerinde tõklayarak düğümün global X ekseni yönündeki deplasmanõnõ görebilirsiniz. 4. Çözüme yeterli sayõda mod katõldõysa kütle katõlõmlarõnõ görebilirsiniz. Bunun için herhangi bir text editörde (WordPad gibi) SAP2000 çõktõsõ olan dosyaadı.out a bakmalõsõnõz. SAP2000 programõnõ minimize yapõn. (Windows sağ üst düğmesini kullanarak alt çubuğa gönderin) WordPad veya başka bir kelime işlem programõnõ çalõştõrõn. Bu alõştõrma kitabõnda kullandõğõnõz dosyaadı.out isimli dosyayõ yükleyin. MODAL PARTICIPATING MASS RATIOS (Modal Katõlma Oranlarõ) başlõklõ bölümü bulun. Şekil 2-5. CUMULATIVE SUM (PERCENT) kolonu altõnda mod 1 den mod 7 ye kadar (%100 e kadar) tüm kütle katõlõm oranlarõnõ bulabilirsiniz. Bu 7 modun analiz için yeterli olduğunun kanõtõdõr. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-4

23 Alõştõrma II: Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Şekil Mod Şekli ve Peryodu Şekil Mod Şekli ve Peryodu Şekil Mod Şekli ve Peryodu Şekil Mod Şekli ve Peryodu SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-5

24 Alõştõrma II: Davranõş Spektrumu Yükü ile Düzlem Çerçeve Şekil 2-5 Kütle Katõlõm Oranlarõ için Çõktõ Dosyasõ Parçasõ Davranõş Spektrumunun Ölçeklendirilmesi Bazõ dizayn yönetmelikleri, Spektral analiz taban kesmelerini statik yük taban kesmesi ile ölçeklendirilmesine müsade eder. Bu durumda Davranõş spektrumuna yeni bir ölçek vermelisiniz 1. Statik taban kesmesi ile Spektral taban kesmesini bölün ve 32.2 ft/sn 2 ile çarpõn Davranõş Spektrumu için yeni ölçeği elde edin. 2. Yeni ölçeği Davranõş Spektrumunun yeni çarpanõ olarak verin. 3. Davranõş Spektrumu ile ilgili yeni kuvvetler için analizi tekrar çalõştõrõn. Son Açõklamalar Davranõş Spektrumu analizi farklõ bir karmaşõklõk getirir, mühendisin modelinde birçok kabulleri kullanmaya ve birçok analiz sonucunun kontroluna ihtiyacõ vardõr. Davranõş Spektrumu analizi yaptõğõnõz sürece aklõnõzda tutmanõz gerekenler: Dinamik analize geçmeden statik Davranõşlarõ tam olarak anlamalõsõnõz. Herhangi bir modeli ele aldõğõnõzda sonuçlarõ ölçeklendirmeden önce statik taban kesmesine eşdeğer, akõlcõ, uygulanabilir dinamik analiz ölçeğini tam olarak anlamaya ihtiyacõnõz vardõr. Davranõş Spektrumu analizinde çalõşmanõn hõz avantajõna karşõn, zaman tanõm alanõnda analiz, çok daha gerçekçidir. Dizaynda Davranõş Spektrumu analizi, (yaman dilimlerinde dizayn kontrolu gerekmediğinden) büyük hõz kazandõrõr. Bununla beraber Davranõş Spektrumu Yönteminin zaman tanõm alanõ analizine göre kõsõtlamalarõ olduğunu bilmek gerekir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu II-6

25 ALIŞ TIRMA III Zaman Tanõm Alanõ (Z.T.A) yükü (Time History) ile Düzlem Çerçeve Açõklama Bu alõştõrma konusu birinci ve ikinci alõştõrma konusunun üzerine zamana bağlõ taban ivmesi şeklindeki deprem yükü olarak üretilmiştir. Deprem tahriki Şekil 3-1 de gösterilmiştir. Bu 1940 El Centro depreminin kuzey-güney bileşenidir. Zaman tanõm alanõ dönüştürülerek Davranõş Spektrumu üretilmiş ve yapõ tekrar analiz edilerek sonuçlarõ karşõlaştõrõlmõştõr. Modelin Önemli özellikleri ve SAP2000 Zaman Tanõm alanõ taban tahriki tepkisi. Zaman Tanõm alanõ sonuçlarõnõn çizimi. Zaman Tanõm alanõndan Davranõş Spektrumu çizimi. Analizde kullanmak için Davranõş Spektrumunun yüklenmesi. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-1

26 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Şekil 3-1 El Centro Zemin ivmeleri Birim- ft/sn 2 Zaman Tanõm Alanõ Belirlenmesi Zaman tanõm alanõ belirli zaman dilimlerinde, belirli bir yönde, depreme ait zemin ivmelerinin kaydõdõr. Kayõt genellikle normalize edilir, bu yüzden mutlaka yerçekimi (g) veya uygun bir katsayõ ile çarpõlmalõdõr. 1. Define (Tanõmla) menüsünden Time History Functions õ (Zaman Tanõm Alanõ Fonksiyonu) seçin. 2. ADD FUNCTION FROM FILE (Dosyadan Fonksiyon Ekle) düğmesini tõklayõn. Open File (Dosya Aç) düğmesine basõn ve SAP2000 \ EXAMPLES dizininden ELCENTRO dosyasõnõ bulup seçin. Kolayca tanõmak için fonksiyon ismini ELCENTRO ile değiştirin. Bu dosyanõn düzeninde her satõrda üç çift bilgi kolonu vardõr. Her çiftin ilk kolonu zaman, ikinci kolonu ivmedir. Points Per Line a (Satõrdaki Nokta Sayõsõ) 3 girin. Time and Function Values i (Zaman ve Fonksiyon Değerleri) seçin. OK düğmesine basõn. Yaptõğõnõz ilavelerin kabulü için OK düğmesine basõn. 3. Modelinizin zaman tanõm alanõ özelliklerini tanõmlamak için Define (Tanõmla) menüsünden Time History Cases (Zaman Tanõm Alanõ Durumlarõ = Z.T.A) seçin. ADD NEW HISTORY (Yeni Z.T.A ekle) düğmesini seçin. MODIFY/SHOW MODAL DAMPING (Modal Sönümü Göster/Değiştir) düğmesine basõn ve tüm modlar için 0.05 (5%) girin ve OK düğmesine basõn. Number of Output Time Steps (Çõktõ Zaman Adõmlarõ Sayõsõ) için 500 girin. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-2

27 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Output Time Step Sizes için 0.02 saniye girin. Bu size 10 saniyelik bir deprem zamanõ verir. Analysis Type (Analiz Tipi) listesi kutusundan Linear i seçin. Load Assignment (Yük Atamasõ) sahasõnda: Load (Yük) ün altõnda ACC DIR1 I seçin, Function (Fonksiyon) un altõnda ELCENTRO yu seçin, Scale Function (Fonksiyonu Ölçekle) için uygun yerçekimi ivmesini, kullandõğõnõz birime bağlõ olarak Kip-in kullanõyorsanõz in/sn 2, Kip-ft kullanõyorsanõz 32.2 ft/sn 2 girin. Arrival Time (Varõş Zamanõ) ve Angle (Açõ) için sõfõr girin. Yük tanõmlamalarõnõzõ eklemek için ADD (Ekle) düğmesine basõn ve girdiklerinizin kabulü için OK düğmesine basõn. İlavelerinizin kabulü için formdaki OK düğmesine da basmalõsõnõz. Zaman tanõm alanõ analizi için gerekli tüm bilgileri girmiş olduk. Not: Her zaman yaptõğõnõz büyük değişiklik ve ilavelerde modelinizi çalõştõrmak genellikle iyi bir fikirdir. Bu, sizin her adõmda yapmõş olduğunuz hata ve eksiklikleri zamanõnda görüp düzeltmenizi sağlar ve sonuç dizaynda zaman kazandõrõr. Analizi Çalõştõrmak 1. Modelinizi saklayõn (Save). 2. Dizayn parametrelerinizi ayarlayõn, Analyze (Analiz Et) menüsünden Set Options (Seçenekleri Belirle) õ seçin. Alõştõrma 2 de olduğu gibi Dynamic Analysis ayarlarõnõ kontrol edin. 3. Yapõnõzõn analizi için Analyze (Analiz Et) menüsünden Run (Çalõştõr) õ seçin. Sonuçlarõn Kullanõlmasõ Sonuçlarõn Kontrolu Modelinizin analizini başarõ ile tamamladõğõnõzda çõktõlarda umduğunuz sonuçlarõ görmek ve kontrol etmek istersiniz. 1. Zaman tanõm alanõnõn oluşturduğu taban kesmelerinin kontrolu. Display (Görüntüle) menüsünden Show Time History Traces i (Z.T.A İzleri) seçin. Time History Display Definition (Z.T.A Görüntüleme Tanõmlarõ) formunda DEFINE FUNCTIONS (Fonksiyonlarõ Tanõmla) düğmesine basõn. Time History Functions (Z.T.A Fonksiyonu) formunda Add Base Functions (Taban Fonksiyonlarõnõ Ekle) ve Base Shear X (Taban Kesmesi X ) i seçin. Time History Display Definition formuna geri dönmek için OK düğmesine basõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-3

28 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Plot Functions (Fonksiyonlarõ Çiz) liste kutusuna Base Shear õ ekleyin. Ve, DISPLAY düğmesine basarak global X yönünde zamanõn fonksiyonu olarak taban kesmelerini görün. Şekil 3-2 ye bakõnõz. Not: Add Base Functions (Taban Fonksiyonlarõnõ Ekle) yerine alõştõrma 1 de tanõmlanan Add Group Summation Forces (Grup Toplam Kuvvetlerine Ekle) dan BASE SHEAR (Taban Kesmesi) seçilerek taban kesmelerinin zaman alanõndaki grafiklerini görebilirsiniz. 2. Zaman Tanõm Alanõ boyunca düğüm noktasõnõn yer değiştirmesini de izleyebilirsiniz. Bir düğüm noktasõ seçin ve Display (Görüntüle) menüsünden Show Time History Traces i (Z.T.A İzleri) seçin. DEFINE FUNCTIONS düğmesine basõn ve Time History Functions (Zaman Tanõm Alanõ Fonksiyonu) formundaki listeden düğüm noktasõ numarasõnõ seçin ve MODIFY/SHOW TH FUNCTION (Z.T.A Fonksiyonunu Göster/Değiştir) düğmesine basõn. Time History Joint Function (Z.T.A Düğüm Noktasõ Fonksiyonu) formunda DISPL Vector Type (Vektör Tipini Görüntüle) ve UX Vector Direction õ (Vektör Doğrultusu) seçin. Değişikliklerinizin kabulü için OK düğmesine basõn. Time History Display Definition (Z.T.A Görüntüleme Tanõmlarõ) formuna geri dönmek için OK düğmesine basõn. List of Functions (Fonksiyon Listesi) nden Plot Functions listesine düğümü ekleyin ve Taban Kesmesi (Base Shear) X fonksiyonunu silin. Düğümün zamana bağlõ deplasmanõnõ görmek için DISPLAY düğmesine basõn. Şekil 3-3 e bakõnõz. Önceden seçmeden de Time History Display Definition formunda bir düğüm noktasõ fonksiyonunu tanõmlayabilirsiniz. Time History Display Definition formunda DEFINE FUNCTIONS düğmesine basõn ve Time History Functions formundaki Add Joint Disps/Forces õ (Düğüm Deplasman / Kuvvetlerini Ekle) seçin. Time History Joint Function (Z.T.A Düğüm Noktasõ Fonksiyonlarõ) formunda düğüm noktasõ adõnõ girin (Joint ID). Vector Type (Vektör Tipi) ve Vector Direction õ (Vektör Doğrultusu) girin. Time History Display Definition formuna geri dönmek için OK düğmesini tõklayõn List of Functions liste kutusunda yeni düğüm noktasõ fonksiyonunu bulacaksõnõz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-4

29 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Şekil 3-2 Taban Kesmesi Kips Şekil 3-3 Zaman Tanõm Alanõnda Çatõ Kotu Deplasmanõ in Davranõş Spektrumu Bilgisinin Üretilmesi Yapõlacak ilk şey zaman alanõ datasõndan Davranõş Spektrumunun çizilmesidir. Daha sonra bu bilgilerin bir dosyaya yazõlmasõ ve SAP2000 in okuyabileceği formatta düzenlenmesi gerekir. Davranõş Spektrumunun Çizilmesi 1. Yapõnõn taban kotundan bir düğüm noktasõ seçin. 2. Display (Görüntüle) menüsünden Show Response Spectrum Curves i (Davranõş Spektrumu Eğrilerini Göster) seçin. Bu seçeneğin aktif hale gelebilmesi için bir düğüm noktasõnõn seçilmiş olmasõ gerekir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-5

30 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve 3. Response Spectrum Generation formunda seçtiğiniz düğüm noktasõnõn adõnõ bulacaksõnõz. Define (Tanõmla) menüsünde X Vector Direction õ seçin. Axes tablosunu altõnda Abscissa için Period ve Ordinate için PSA (Pseudo Spectral Acceleration) õ seçin. Options tablosu altõnda Abscissa ve Ordinate in her ikisi için de Arithmetic i seçin. Ordinate için ölçek faktörü 1/g (g=32.2 ft/sn 2 ) yani biriminiz kip-ft ise sn 2 /ft olmalõdõr. Not: Ölçek faktörü Davranõş Spektrumunu normalize etmek için kullanõlõr. Davranõş Spektrumunu üreteceğimiz Z.T. Alanõ g ile çarpõlõr ve böylece normalize edilmiş değerlere dönmek için aynõ değerlere böleriz. Davranõş Spektrumunu üretmek için Period tablosu altõnda Default (Ön değer) ve Structural frekanslarõ seçin. Default olarak isimlendirilen frekanslar tipik olarak yapõsal olanlara benzer şekilde oluşturulan frekanslardõr. Structural frekanslar yapõnõn tabii frekanslarõdõr. Damping tablosu altõndaki Damping Value (Sönüm Değeri) ni 0.05 olarak koruyun. Çünkü yapõ 0.05 sönüm var gibi davranõr, bu nedenle başka bir değere ihtiyaç yoktur. İşiniz bitince DISPLAY düğmesine basõn. 4. Ekranda EL CENTRO depreminin 0.05 sönümlü Davranõş Spektrumunu göreceksiniz. Şekil 3-4 e bakõnõz. Şekil 3-4 Zaman Tanõm Alanõndan Davranõş Spektrumu 5. Response Spectrum Curves formunda File menüsünü ve Print Tables to File i seçin. Bu iki kolondan oluşan bir dosya oluşturur. Birinci kolon peryot ikincisi ise bu peryoda karşõ gelen (PSA) spektral ivmedir. Bu dosyayõ RS-ELCEN.TXT adõ ile saklayõn (save). SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-6

31 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Tablonun Düzenlenmesi Bundan sonraki adõm RS-ELCEN.TXT text dosyasõnda bazõ küçük değişiklikler yaparak dosyayõ SAP2000 in okuyabileceği düzene getirmektir. Dosya oluşturulurken, dosyanõn içeriği ile ilgili size yardõmcõ olabilecek bazõ ek bilgiler de oluşturulur. Bu ek bilgilerin silinmesi gerekmektedir. 1. RS-ELCEN.TXT dosyasõnõ WORDPAD veya NOTEPAD gibi bir text editor ile açõn. Şekil 3-5 de görüldüğü gibi bütün yazõlarõ seçin ve silin. Aynõ isim ile RS-ELCEN.TXT text dosyasõnõ saklayõn. 2. Şimdi dosya yalnõzca peryot ve sahte spektral ivmeleri bulunan ve SAP2000 in okuyabileceği düzende bir dosyadõr. Şekil 3-5 Davranõş Spektrumu Tablosu Text Dosyasõ Spektral Bilginin Okunmasõ Şimdi SAP2000 okuyabileceği formatta bilgilere sahip olan dosyanõn programa, nerede ve hangi düzende olduğunu anlatmak kaldõ. 1. Model kilitli ise, üst menüdeki Modeli Kilitle/Aç düğmesine basõn. Bu, kilidi açacak ve değişiklik yapmanõza izin verecektir. 2. Define (Tanõmla) menüsünden Response Spectrum Functions õ seçin. 3. Response Spectrum Functions formunda Add Function from File düğmesine basõn. Spektrum adõ RSELCEN Open File (Dosya Aç) düğmesine basõn ve Pick File formundan RS-ELCEN.TXT dosyasõnõ seçin. Number of Points Per Line õ (1) olarak koruyun çünkü her satõrda 1 davranõş (Response) bilgisi var. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-7

32 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Period and Acceleration Values i seçin. Formu kapatmak için OK düğmesine basõn. 4. Define (Tanõmla) menüsünden Response Spectrum Cases i seçin. 5. Response Spectrum formunda ADD NEW SPECTRA düğmesine basõn. Modal Damping için 0.05 girin. Input Response Spectra sahasõnda U1 yönü için RSELCEN õ seçin ve Scale Factor (Çarpan) için 32.2 ft/sn 2 girin. Geriye kalan değerler kabul edilebilir. Formu kapatmak için OK düğmesine basõn. Analizi Çalõştõrmak Değişiklikler yapõldõ şimdi modelimizi çalõştõrõp, sonuçlarõ alõp inceleyebiliriz. 1. Modelinizi saklayõn (Save). 2. Analyze (Analiz Et) menüsünden Run Minimized i seçin ve analizi başlatõn. Sonuçlarõn İrdelenmesi Kontrolda yapõlacak ilk şey Zaman Tanõm Alanõ ve Davranõş Spektrumu gereği yapõnõn üst kotundaki yer değiştirmeler ve taban kesmelerinin kontroludur. Bu bize taslak yöntem çalõşmamõzõn ne düzeyde iyi olduğunu gösterir. Bu bölümün sonunda statik yatay yükler, Zaman Tanõm Alanõ Yükleri ve Davranõş Spektrumu yüklerinin sonuçlarõnõ görebilirsiniz. Davranõş Spektrumu Şekil Değiştirmeleri 1. Display (Görüntüle) menüsünden Display Deformed Shape i seçin Deformed Shape formunda spektral analiz için yük durumunu seçin. OK düğmesine basõn. 2. Yapõnõn en üst kotundaki bir düğüm noktasõna sağ düğme ile tõklayarak global X yönündeki deplasmanlarõ görebilirsiniz. Davranõş Spektrumu Taban Kesmesi Alõştõrma 1 de tanõmlanan BASE SHEAR grubunu kullanarak Davranõş Spektrumundan oluşan taban kesmelerini görebilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-8

33 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve Zaman Tanõm Alanõ Şekil Değiştirmeleri ve Taban Kesmeleri 1. Bu alõştõrma konusunun ilk bölümünde ana hatlarõyla kullanõlan yöntem ile yapõnõn en üst kotundaki yer değiştirmeleri görebilirsiniz. 2. Plot Functions listesinden düğüm noktasõnõ silin ve Time History Display Definitions formunda List of Functions dan Base Shear X i seçerek X yönü taban kesmelerini çizebilir ve listeleyebilirsiniz. Statik Yatay Davranõş Zaman Tan. Alanõ Spektrumu Max Dönmeler 1.6 in 5.5 in 5.9 in Max Taban Kesmesi Kips 306 Kips 286 Kips Tablo 3-1 Yatay Yük Sonuçlarõnõn Karşõlaştõrõlmasõ Son Açõklamalar Gördüğünüz gibi zaman tanõm alanõnda hesap, Davranõş Spektrumu analizine göre çok daha fazla zaman harcar. Davranõş Spektrumu ve zaman tanõm alanõ analizleri birbirine yakõn sonuç vermektedir. Bununla beraber her iki yöntemin da sõnõrlarõnõn ve gücünün mühendisler tarafõndan tam olarak anlaşõldõktan sonra kullanõlmasõ çok önemlidir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-9

34 Alõştõrma III: Zaman Tanõm Alanõ Yükü ile Düzlem Çerçeve SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu III-10

35 ALIŞ TIRMA IV Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ (Boyutlamasõ) Açõklama Bu alõştõrma konusu yapõnõn analizinden sonra, dizayn için SAP2000 deki güçlü araçlara dikkat çekmeyi sağlar. Bu alõştõrma konusunda, Alõştõrma I de modellediğimiz yapõnõn çelik dizayn olanaklarõ görülecek. Modelin önemli özellikleri ve SAP2000 Elemanlarõn rijit uç bölgelerinin tanõmlanmasõ Otomatik seçim gruplarõ Eleman özelliklerinin tanõmlanmasõ Gruplar ile elemanlarõn dizaynõ Analize P-Delta etkisinin katõlmasõ Dizayn sonuçlarõnõn görüntülenmesi Auto Selection bölümlerinin üstüne yazma SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-1

36 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ 20K 20K 20K 20K 10' 10' 10' 10' 10' 10' ÇATI 20K KAT 7 15K KAT K KAT 5 10K KAT 4 7.5K KAT 3 5K KAT 2 2.5K ZEMİN KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON KİRİŞ KİRİŞ KOLON KOLON KOLON 0.1K/ft 13'0" 13'-6" GLOBAL Z 30'-0" 30"-0" GLOBAL X TÜM KOLONLAR W14 TÜM KİRİŞLER W24 ELEMAN AĞIRLIKLARINI DA İÇEREN TİPİK KAT KÜTLESİ = 0.49 kip-sn-sn/in ELASTİSİTE MODÜLÜ=29500 ksi ÇELİK MUKAVEMETİ (f y ) = 36 ksi Şekil Boyutlu Düzlem Çerçeve Alõştõrmasõ SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-2

37 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ SAP2000 de Modelin Üretimi Alõştõrma I in konusu olan dosyayõ birkaç değişiklik ile geliştirerek kullanabilirsiniz. Malzemeler Yapõlacak ilk şey, malzeme özelliklerinin tanõmlanmasõdõr. 1. Birimin Kip-in olduğunu kontrol edin. 2. Define (Tanõmla) menüsünden Materials õ seçin 3. Define Materials formunda malzeme tiplerinde STEEL i seçin ve MODIFY/SHOW MATERIAL düğmesine basõn. 4. Steel Yield Stress (Akma Gerilmesi fy) i 36 Ksi olarak ayarlayõn. 5. Modulus of Elasticity (Elastisite Modülü E) Ksi olarak ayarlayõn. 6. OK düğmesine basarak değişikliklerinizi onaylayõn ve formu kapatõn. Yükler 1. Alõştõrma I in konusu olan noktasal yükler üniform ölü yükler ve elemanlarõn zati ağõrlõklarõ atanmõştõ. (Şekil 4-2 de yeni Statik Yük Durumlarõ listesine bakõnõz.) Bu alõştõrma konusunda hareketli yük ve elemanlarõn zati ağõrlõklarõ atanacak. Yapõnõn zati ağõrlõğõnõ içeren yük durumu, amaçlanan optimum dizaynda yapõsal ağõrlõğõ korumak için iyi bir yoldur. Yükler; ölü yük, hareketli yük ve yatay deprem yükü durumu gibi bölümlere ayrõlmõştõr. Böylece SAP2000 in dizayn kõsmõ otomatik olarak yük Kombinezonlarõnõ oluşturur. DEAD (Ölü Yük) yük durumu için Self Weight Multiplier katsayõsõnõ 0 verin. Elemanlar için SELF adõnda DEAD (Ölü Yük) tipinde Self Weight Multiplier katsayõsõ 1 olan yük durumunu ilave edin. Diğer statik yük durumu için adõ LIVE olan ve LIVE (Hareketli Yük) tipinde bir yük ilave edin. 2. Aynõ yük durumlarõnõ ölü yük ve hareketli yük durumu için ilave edin. Bunun anlamõ yapõdaki her kirişin ölü ve hareketli yükleri olduğudur. (Alõştõrma I bölümündeki yüklerin atanmasõ konusuna bakõnõz.) Şekil 4-2 Statik Yük Durumlarõ SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-3

38 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Otomatik Seçim Grubu Tanõmlanmasõ SAP2000 deki otomatik seçim özelliği, yapõnõn dizaynõ için çok etkili bir yoldur. Otomatik seçim profil gruplamasõ ile çelik profõller tanõmlandõğõnda, program tüm çubuk elemanlarõnõ bu grupdaki profil ile dizayn edebilir. Örneğin W14 Profilleri ile COLUMN adõnda, ve W24 profilleri ile BEAM adõnda otomatik seçim grubu tanõmlayabilirsiniz. Bu yolla COLUMN olarak belirlenen çerçeve elemanlarõ, otomatik profil seçimi sayesinde yalnõzca W14 profili ile dizayn edilir. Yapõlacak ilk şey, yalnõzca kolon profillerini kapsayan otomatik seçim grubu tanõmlamaktõr. Esasen bizim programa verdiğimiz profil listesi çerçeve elemanlarõnõ dizayn ederken seçebilecekleridir. Böylece en uygun profili bu gruptan seçecektir. Ön dizayn bitip hassas dizayn başladõğõnda, BEAM ve COLUMN gruplarõ, optimum sonuç için otomatik seçim gruplarõna bağlanacaktõr. Bundan sonra ihtiyacõ olabilecek birkaç profili kolayca değiştirerek analiz ve dizayn için kesin profil atanõr. Not: Otomatik seçim yalnõz çelik çerçeve profilleri için çalõşõr. 1. Define (Tanõmla) menüsünden Frame Sections õ (Çubuk Eleman Kesitleri) seçin. 2. Frame Sections formundan W14x61 ve W14x283 arasõndaki bütün profilleri yükleyin. IMPORT I/WIDE FLANGE õ tõklõyarak listeyi açõn. Profil listesinde aşağõ doğru inip W14x283 profilini seçin. SHIFT düğmesine basõp farenin sol tuşu ile W14x61 õ tõklayõn ve OK düğmesine basõn. Bu işaretlediğiniz ve arada kalan tüm profilleri seçer. 3. Frame Sections formunda tekrarlanan profiller varsa silin (Delete). Hatõrlatma: Eğer bir profil kullanõlõyorsa silinemez. Bu özellik tüm elemanlarõn profillere atandõğõna emin olmanõn bir yoludur. 4. Frame Section formundan Add Ekle) listesinin en altõndaki Auto Select i (Otomatik Seçim) seçin. Auto Section Name i COLUMN olarak değiştirin. Auto Selections listesinde, W14 ile başlayanlar hariç bütün profilleri seçin ve Remove düğmesini kullanarak listeden çõkartõn. Bunun anlamõ COLUMN olarak belirlenmiş bir çerçeve elemanõnõn dizaynõ Auto Selections listesindeki W14 profillerinden biriyle dizayn edileceğidir. (Şekil 4-3 e bakõn.) SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-4

39 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Şekil 4-3 COLUMN Adõnda Otomatik Seçim Grubu Tanõmlanmasõ den 4. e kadar olan maddeleri tekrarlõyarak: W24x55 ve W24x162 arasõndaki bütün profilleri yükleyin. BEAM adõnda ve yalnõzca W24 profilleri içeren bir otomatik seçim grubu belirleyin. 6. Sonuç olarak, tüm düşey çerçeve elemanlarõnõ seçin ve onlarõ COLUMN kesitlerini atayõn. Tüm yatay çerçeve elemanlarõnõ seçin ve onlara BEAM kesitlerini atayõn. (Çerçeve elemanlarõ bölümlerinin atanmasõ için Alõştõrma I in konusuna bakõnõz.) Not: Şüphesiz ki otomatik profil seçimi kullanmak yerine kendiniz analiz ve dizayn için özel bir profil seçebilirsiniz. Çerçeve elemanõna çelik profil atama dizayn Alõştõrma I in konusundan basitce sağlanabilir. Çelik profil kullancõnõn tanõmladõğõ bir profil veya Section Property dosyasõndan seçilmiş bir profil olabilir. Analizi Çalõştõrmak Bilgilerimizi girdik, şimdi modelimizi çalõştõrõp sonuçlara göz atalõm. 1. Modelinizi saklayõn (Save). 2. Analyze (Analiz Et) menüsündeki Set Options (Seçenekleri Belirle) yi seçerek dizayn ile ilgili parametreleri ayarlayõn Analysis Options (Analiz Seçenekleri) formunda Plane Frame i seçerseniz çözüm miktarõ ve analiz için gerekli zamanõ kõsaltmõş olursunuz. Include P-Delta (İkinci Mertebe Etkilerini Hesaba Kat) kutusunu işaretleyin. SET P-DELTA PARAMETERS düğmesine basarak gelen formdan analiz parametrelerini ayarlayõn. Maximum Iterations a 10 girin. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-5

40 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ P-Delta yük Kombinezonu için iki ölü yük DEAD ve SELF girin ve katsayõlarõnõ 1 olarak verin Hareketli yük için LIVE yük durumunu 1 katsayõsõ ile verin. Not: Yük katsayõlarõna yapõdaki en olumsuz yatay ve düşey dizayn yükünü veren yük Kombinezonu için ihtiyacõnõz vardõr. Geriye kalan değerler kabul edilebilir. Değişikliklerin kabulü için OK düğmesine basõn ve formu kapatõn. 3. Yapõnõn analizi için Analyze (Analiz Et) menüsünden Run (Çalõştõr) seçeneğini tõklayõn. Not: Çünkü biz profiller için gruplar belirledik ve dizaynõmõz için özel bir profilimiz yok. SAP2000, en uygun kesit değerlerini, rijitlik matrisi ve diğer ihtiyacõ olan özellõkleri hesaplamak için alõr. İlk analiz ve dizayn çalõştõrõldõğõnda programa analiz için kullanõlacak profil boyutlarõ öğretilir. Kesitlerin Dizaynõ Analizi Çalõştõrõp sonuçlarõnõ kontrol ettikten sonra çelik dizaynõ için gerekli parametreleri ayarlõyabilirsiniz. Yönetmelik Seçimi Analizdeki bilgiler çerçeve elemanlarõ üzerinde bir yönetmeliğin kontrolu yapõlarak çalõşõr. 1. Options menüsünden Preferences i seçin 2. Preferences formunun altõnda Steel tablosunu ve kullanmak istediğiniz yönetmeliği seçin. Bu kez AISC-ASD-89 u kullanacağõz. Çelik profiller için daha önce kullandõğõnõz aynõ Section Properties file dosyasõnõ kullanõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-6

41 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Yük Kombinezonlarõ ve Dizayn Şekil 4-4 Dizayn Menüsü Seçenekleri Yönetmeliği seçtiğinize göre elemanlarõnõzõn dizaynõnõ yapabilirsiniz, ancak dizaynda kullanacağõnõz yük Kombinezonlarõnõ kontrol etmelisiniz. 1. Öncelikle Design menüsünün altõnda Steel Design seçeneğinin işaretlendiğinden emin olmalõsõnõz. Bu SAP2000 e çelik profil ile dizayn yapõlacağõnõ söyler. 2. Design menüsünden Select Design Combos u (Yük Kombinezonlarõnõ Seç) seçin. Design Combos listesinde otomatik Kombinezon üretiminden Combo yu seçip SHOW düğmesine basõn. Eğer orada dizaynõnõzda kullanmak istediğiniz diğer yük Kombinezonlarõnõ görürseniz bunlarõ da ekliyebilirsiniz. Basitçe, Kombinezon tanõmõnõ Define (Tanõmla) menüsünden Select Design Combos formundan Design Combos öğesinden ekliyerek yapabilirsiniz. 3. Design menüsünden Start Design/Check of Structure õ (Yapõnõn Dizayn/Tahkik ine Başla) seçerek dizaynõ çalõştõrabilirsiniz. Tüm elemanlarõn dizaynõ otomatik profil seçim grubundan en uygun profil seçilerek yapõlõr. SAP2000 otomatik olarak aktif pencerede elemanlarõn altõnda maksimum gerilmeye bağlõ yüzdelerini gösterir. Ayrõca ekranõn altõnda yer alan gerilme oranlarõ renk anahtarõnõ ile elemanlarõn gerilme oranlarõnõ renk kodlarõ ile karşõlaştõrabilirsiniz. Not: Eğer hemen birkaç çerçeve elemanõnõn dizayn sonucunu görmek istiyorsanõz, bu elemanlarõ seçin ve Design menüsünden Start Design/Check of Structure õ tõklõyarak dizaynõ başlatõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-7

42 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Sonuçlarõ İnceleyip Yeniden Dizayn Etmek Design/Check işlemi tamamlandõktan sonra ilk yapõlacak şey sonuçlarõn doğruluğuna bakmaktõr. SAP2000 sonuçlarõn kontrolu için kullanõcõya bazõ kolaylõklar sunar. 1. Dizayn sonucunu görmek için herhangi bir elemanõn üzerine sağ düğme ile tõklayõn. Eleman kendini belli edicek şekilde parlayõp sönmeye başlar. 2. Steel Stress Check Information formunda, eleman boyunca değişik noktalarõnda listedeki yük Kombinezonlarõ kullanõlarak yapõlan kontrollarõ görüceksiniz. (Şekil 4-5 e Bakõnõz) Forma ilk bakõşda bir kombinezon dikkati çeker. Bu profilin dizaynõnda kullanõlan kontrol Kombinezonudur. Diğer her Kombinezon eleman boyunca değişik noktalardaki moment etkileşimi ve kesme ile ilgili gerilme oranlarõnõ içerir. Hatõrlatma: Rapor edilmesini istediğiniz parça sayõsõnõ değiştirebilirsiniz. Elemanõ seçin, Assign (Ata) menüsünden Frame Output Segments i seçin ve gelen formdan parça (Segment) sayõsõnõ değiştirin. Ancak, yeni bölge sayõsõna uygun sonuçlarõ görebilmek için analizi yeniden çalõştõrmanõz gerekir. 3. Herhangi bir kontrol Kombinezonunu seçip Details düğmesine bastõğõnõzda elemanõn analiz sonuçlarõnõ ve yönetmelik gereği eşitlikleri görebilirsiniz. (Bakõnõz Şekil 4-6) 4. ReDesign düğmesine bastõğõnõzda Element Overwrite Assignments formunu oluşturursunuz. Bu formda yapabildikleriniz: Not: Eğer ReDesign düğmesi sayesinde Element Overwrite Assignments formunda bazõ değişiklikler yaparsanõz, yenilenen dizayn sonuçlarõnõ ekranda görmek için Refresh Window (Ekranõ Tazele) düğmesine basmalõsõnõz. Gerilme oranlarõnõn değişiminin etkilerini görmek için başka bir kesit seçin. Not: Auto Selection (Otomatik Seçim) modunda ( eğer Update Analysis Sections õ kullanõyorsanõz) bu kesit yeni bir rijitlik matrisi üretiminde kullanõlabilir. Bununla beraber, bundan sonra Design/Check (Dizayn/Tahkik Et) i çalõştõrdõğõnõzda hala AutoSelection geçerli olacaktõr. Elemanõ Moment Resisting Element veya Brace olarak kurun.. Efektif açõklõk, Temiz açõklõk oranlarõ gibi dizayn faktörlerini yeniden yazõn. Overwrite Allowable Stresses Dizayn için kullanõlõr. Bu, kesitlerin izin verilen gerilmeleri içinhalihazõrdaki birimlerle ifade edilen değerdir. Dizayn parametreleri ile ilgili değişiklikleriniz bittiğinde OK düğmesine basõn. Not: ReDesign formunda herhangi bir bilgiyi değiştirdiğinizde SAP2000 otomatik olarak yeni bilgiye göre dizayn gerilme oranlarõnõ yeniden hesaplar ve Steel Stress Check Information formunu yeniler. Analiz bölümünün yenilenmesi için Yeniden Analiz bölümüne bakõn. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-8

43 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ 5. Bir sonraki analizde yeniden dizayn edilmiş profilleri kullanmak için Design menüsünden Update Analysis Sections seçeneğini kullanmalõsõnõz. Bu, değiştirilen profilleri kullanarak rijitlik matrisini oluşturur ve böylece daha hassas dizayn kontrolu yapõlabilir. Şekil 4-5 Belirlenen Yük Kombinezonlarõ İçin Çelik Gerilme Kontrolu SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-9

44 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Şekil 4-6 Kiriş Elemanõnõn Detaylõ Çelik Dizayn Bilgileri 6. Design menüsünden Display Design Info seçeneğini kullanarak grafik ekranda çeşitli dizayn sonuçlarõnõ görebilirsiniz. Bu sonuçlar çerçeve elemanõnõn sağ ve altõnda yazõlacaktõr. Not: Analiz için kullanõlan profiller çerçeve elemanlarõnõn sol ve üstünde gösterilir. Tüm dizayn bilgileri çerçeve elemanlarõn sağ ve altõnda gösterilir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-10

45 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Şekil 4-7 Dizayn Veri / Sonuç Görüntüleme Formu 7. Ayrõca File menüsünden Print Design Tables seçeneğini kullanarak dizayn sonuçlarõnõn yazõcõdan basõlmasõnõ sağlõyabilirsiniz. Belirili bir sayõdaki elemanõn sonuçlarõnõ bastõrtmak için önce elemanlarõ seçin, sonra File menüsünden Print Design Tables i seçin. Kesit Değerlerinin Değiştirilmesi Şekil 4-1 de gördüğümüz gibi kirişlerin üzerinde üçte bir mesafeden gelen noktasal yükler vardõr. Bu noktasal yükleri diğer elemanlardan geliyor gibi, yani kiriş üçte bir mesafesinden onlara destek oluyor gibi farzedelim. Modelin tanõmlanmasõnda bunlar göz önüne alõnmadõ ve kirişlerin dizaynõna uygun değil. Kirişi güvenli olarak dizayn edebilmek için dizayn parametrelerini düzenlemeliyiz. 1. Yapõdaki tüm kirişleri seçin. Intersecting Line Select Mode i kullanabilirsiniz. 2. Design menüsünden ReDefine Element Design Data yõ seçin. Element Overwrite Assignments formundan Unbraced Length Ratio yu seçin, ve L22 kutusunu işaretleyin ve 0.33 değerini girin. Bu elemanlarõ ön değer olarak son noktasõ yerine 1/3 üncü noktasõndan (Lokal 1-2 düzleminin dikine) kõrar. (Şekil 4-8 e Bakõnõz) Yeni değeri girdikten sonra OK düğmesine basõn. SAP2000 otomatik olarak Design/Check i yeniden çalõştõrarak modelinizi günceller. 3. Şimdi kiriş elemanlarõnõzõ daha küçük görüyorsunuz. Hatõrlatma: Yapõnõn zati ağõrlõğõnõn ne kadar olduğunu bulmak için taban kesme grubunda düğüm yüklerinin toplamõnõn raporunu alabilirsiniz. Bu yaptõğõnõz değişikliklerin ne kadar etkili olduğunu görmenin en çabuk yoludur. Ayrõca yapõnõn toplam ağõrlõğõnõ Dosyaadõ.EKO dosyasõndan görebilirsiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-11

46 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ Şekil 4-8 Kirişler İçin Element Overwrite Assignments Formu Yeniden Analiz İlk analiz çalõştõğõnda rijitlik matrisinin oluşturulmasõ için yaklaşõk kesit değerleri kullanõlõr. Bu nedenle analizin seçilen profilleri kullanarak yapõldõğõna emin olmak için iteratif bir yöntem ile analizin tekrarlanmasõ gerekir. 1. Yapõsal bölümlerin değişiklikleri bittiğinde, Design menüsünden Update Analysis Sections õ seçmelisiniz. Böylece rijitlik matrisi için seçilen parçalarõn özellikleri kullanõlarak analiz yeniden çalõştõrõlõr. 2. Sonra hangi parçalarõn değiştiğini görmek için dizaynõ tekrar çalõştõrmalõsõnõz. 3. Profil seçiminden memnunsanõz Design menüsünden Replace Auto w/ Optimal Sections i seçin. Bu sürekli olarak, otomatik seçim ile esas dizayn edilen profili değiştirir. Etkili bir şekilde analiz edilen profilin dizaynõnõ yapar ve bu nedenle kolon ve kiriş analizi profilleri ile optimum veya kullanõcõnõn seçtiği profili değiştirir. LRFD Dizaynõ LRFD dizaynõ için kullanõlan yöntem aslõnda ASD için kullanõlan ile aynõdõr. Kombinezon ve kontrollar LRFD yönetmeliği kullanõlarak çerçeve elemanlarõ üzerinde uygulanõr ve böylece sonuçlar ve bilgiler farklõ rapor edilir. LRFD Design/Check çalõştõrõlacakssa bazõ bilgi giriş parametrelerini değiştirmeniz gerekecektir. 1. P-Delta analizi için yeni yük faktörü girmelisiniz. 2. Preferences formundan AISC-LRFD93 çelik yönetmeliğini seçmelisiniz. 3. Çelik profilleri yeniden dizayn etmelisiniz. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-12

47 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ İleri Düzeyde Konular Çerçeve Eleman Gruplarõ Tanõmlanmasõ Bazen dizayn için çerçeve eleman gruplarõnõ faydalõ bulabilirsiniz. Bu, grupdaki tüm parçalarõn aynõ profil ile dizaynõnõ zorunlu kõlar. Bu yöntemin avantajõ dizaynda kullanõlan çok sayõdaki profili azaltõr. Örneğin, iki-üç katõ aynõ gruba alarak birlikte dizayn edebilirsiniz. Bu size bir profil ile tüm kolonlarõn veya bir profil ile tüm kirişlerin aynõ grupda çalõşmasõnõ sağlar. 1. Çerçeve elemanlarõnõn otomatik profil seçimi listesini yeniden belirleyin. 2. Kat ve altõndaki çerçeve profillerini BOTTOM adõnda bir grup ile belirleyin üncü kat ile 5 inci kat arasõndaki çerçeve profillerini MIDDLE adõnda bir grup ile belirleyin. 4. Diğer elemanlarõ TOP adõnda bir grup ile belirleyin. 5. Modelin analizini tekrar çalõştõrõn. 6. Design menüsünden Select Design Group u seçin. Bu, programa elemanlar grupu dizayn ettirilip bu elemanlarõn hepsine, bütün elemanlardaki gerilmeyi sağlayan en hafif kesiti atamakla yapõlõr. Design Groups liste kutusu TOP, MIDDLE ve BOTTOM adõndaki parça gruplarõnõ içerir. Bunun anlamõ her çerçeve grubu otomatik seçim grubundan etkin bir şekilde dizayn edilmektedir. Not: Dizayn grubu listesinde herhangi bir grup yoksa tüm parçalar kendi başõna dizayn edilir. OK düğmesine bastõğõnõzda, SAP2000 otomatik olarak çelik profilleri dizayn eder ve ekranda sonuçlarõnõ gösterir. 7. İlk dizayn çalõştõrõldõğõndaki sonuçlar ile grup dizaynõ çalõştõrõldõğõndaki sonuçlarõ karşõlaştõrarak seçilen profillerde hangisinin daha etkin olduğuna bakõn. Rijit Uçlar Bu yapõ, enkesit boyutlarõ olmayan elemanlar ile moment çerçevesi analizi amacõyla dizayn edilmiştir. Bununla beraber bu kabul çok da kötü değildir, SAP2000 bu problem için birçok kesin yöntem kullanõlmasõna müsade eder. Elemanlara rijit uç tanõmladõğõnõzda, kolon-kiriş birleşim bölgesinde eğilemeyen (Rijit) bir bölge tanõmlamõş olursunuz. Bu bölgenin büyüklüğü kullanõcõ tarafõndan belirlenir, fakat genellikle çerçeveyi oluşturan parçalarõn derinliği veya buna bağlõ bir katsayõ verilir. 1. Tüm çerçeve elemanlarõnõ seçin. 2. Assign (Ata) menüsünden Frame End Offsets i seçin. End Offset formundan Update Lengths From Current Connectivity i seçin. Bu, program tarafõndan otomatik olarak düğüm noktasõna gelen profillerin rijit uçlarõnõn hesaplanmasõnõ sağlar. Rigid Zone Factor için 1 girin. Bunun anlamõ rijit uç bölgesinin %100 ünün rijit uç olarak analiz edileceğidir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-13

48 Alõştõrma IV: Düzlem Çerçevenin Çelik Dizaynõ OK düğmesine basõn. 3. Eğer Set Elements formunda Element Shrink i işaretlerseniz ekrana baktõğõnõzda her düğüm noktasõnda parlak çizgili rijit uçlarõ görürsünüz. Hatõrlatma: Çerçeve elemanlarõnõ her değiştirdiğinizde rijit uç tanõmlamasõnõ tekrar yapmalõsõnõz. Not: Kolon ve kirişlerdeki moment ve kesme kuvvet değerleri rijit uç tanõmlamasõ yapmadõğõnõz duruma göre biraz değişir.çünkü rijit uç atanmasõ elemanlarõn eğilebilir uzunluklarõnõ azaltõr. Son Açõklamalar SAP2000 in çelik dizayn takõmõ çerçeve elemanlarõnõn dizaynõ için çok faydalõdõr. Bununla beraber akõlda tutulmasõ gereken birkaç şey vardõr: 1. Elemanlarõn tüm dizayn bilgilerinin doğru olduğundan emin olmalõsõnõz. Programõn dizaynda kullandõğõ bazõ ön değerler, yapõnõzõ modellerken kullandõğõnõz çeşitli yöntemler için yeterli doğrulukta olmayabilir. Örneğin K ve Unbraced Length Ratios (Serbest Açõklõk Oranõ) gibi. Display Design Results formunu kullanarak karkas ile ilgili bilgileri görebilirsiniz. Uygunluk için analiz bölümü ile dizayn bilgilerini aynõ zamanda görebilirsiniz. 2. Programõn sağladõğõ dizayn Kombinezonlarõnõn yapõnõza mahsus yeterli ve doğru olduğunu kontrol edin. Yeterli değil ise dizayn için kişisel liste oluşturun. 3. Son dizayn sonuçlarõnõzõ kişisel tecrübeniz ile kritik noktalarda kontrol ediniz. 4. P-Delta analizi için kullanõlan yük faktörlerinin doğruluğunu kontrol edin. 5. Modelinizde her değişiklik yaptõğõnõzda yeniden dizaynõ çalõştõrõn. Bu size elemanlarõnõzõn hala kabul edilebilir olduğunu göstermenin bir yoludur. 6. Yapõnõn toplam ağõrlõğõnõ bulmakta grup kullanmak yararlõdõr. (Bunu nasõl yapacağõnõz ile ilgili bilgi Alõştõrma I konusundadõr). 7. Modelinizdeki profillerin çeşitlerinin sayõsõnõ azaltmak için gruplar kullanõn. 8. Dosyaadı.EKO dosyasõ her profilinizin ağõrlõğõnõ verir. Bu bilgi ilk değerlendirme için kullanõlabilir. SAP2000 Alõştõrma Kõlavuzu IV-14

49