NAFAKA HÜKÜMLERĠNE UYMAMAK

Transkript

1 NAFAKA HÜKÜMLERĠNE UYMAMAK Av. Ebru ÇAVUġOĞLU ERYĠĞĠT HUKUK BÜROSU / ANKARA [email protected]

2 Nafaka, en basit tanımıyla, bir kimsenin geçindirmek, bakmak ve gözetmekle sorumlu olduğu kişilere, mahkemece verilecek bir karar sonucunda ödemekle yükümlü olduğu aylıktır. Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası olmak üzere dört farklı nafaka türünden bahsedilebilir. Nafaka, İcra ve İflas Kanunu nun maddesi uyarınca, öncelikli bir alacaktır; mahkemece kişinin yaşamını sürdürebilmesi için öncelikle ve zaruri olarak hükmedilen para olarak kabul edilir. Mahkemece, bir kimsenin bakmak ve geçindirmekle yükümlü olduğu kişi lehine hükmedilen nafakanın ödenmemesi durumunda, izlenebilecek ilk yol icra takibi yapılmasıdır. Nafaka öncelikli bir alacak olduğundan bir an önce tahsil edilmesi gözetilir. Bu sebeple nafaka kararları, kesinleşmesi beklenmeksizin icraya konulabilir. İcra takibinden farklı olarak, kanunda nafaka hükümlerine uymayanlara uygulanmak üzere bir ceza öngörülmüştür. İcra ve İflas Kanunu nun Cezai Hükümler başlıklı on altıncı babının altında mevcut 344. maddesi şu şekildedir; Nafakaya ilişkin kararlara uymayanların cezası: Madde 344 Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir. Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması halinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. 2 Bu hüküm uyarınca, nafaka yükümlüsü hakkında, mahkemece belirlenen nafakayı ödemediği hallerde, nafaka alacaklısının şikayeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilecektir. Ancak, işbu maddenin birinci fıkrasının ve sonucundaki tazyik hapsinin uygulanabilmesi için bazı şartların oluşması gerekmektedir. Bunlar; Görevli ve yetkili mahkemece verilmiģ bir nafaka kararı bulunmalıdır. Mahkemece nafakaya hükmedilen karar, bir nihai karar - nafaka ilamı - olabileceği gibi, nafakaya ilişkin bir ara karar da olabilir. Bir ara karara dayanarak takip yapılabilmesinin sebebi, nafakanın öncelikli ve zaruri olarak hükmedilen bir para 1 (İcra ve İflas Kanunu [İİK], 1932) 2 İİK, 1932: madde 344

3 olması ve düzenli olarak ödenebilmesinin sağlanması amacıdır. Nafaka alacaklısının bir an önce geçinmek için ihtiyaç duyduğu paraya ulaşabilmesi için ara karar ile hükmedilen nafaka da, aynı bir nafaka ilamı gibi takibe koyulabilir. Ayrıca, nafaka kararlarının takibe konu olabilmesi için kesinleşmesi de aranmaz. Nafaka kararının icra yolu ile takibe koyulmuģ olması gerekmektedir. Nafaka alacaklısı tarafından, nafaka alacağı için icra takibi başlatılmış olmalıdır. Bu icra takibinde nafaka yükümlüsüne usulüne uygun tebligat gerçekleştirilmiş ve icra takibi kesinleştirilmiş olmalıdır. Buradaki önemli bir nokta ise tebligatın mutlaka nafaka borçlusuna yapılmasıdır. Vekile yapılan tebligat, cezaların şahsiliği ilkesine aykırılık oluşturacaktır. Tebligatın borçluya tebliğ edilememesi veya vekile tebliğ edilmesi hallerinde nafaka hükümlerine uymamak suçu oluşmayacaktır. Vekile yapılan tebligatın yeterli olmadığı hususunda, Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2014/12794 Esas ve 2014/12113 Karar sayılı, tarihli ilamında, vekil ile takip edilen işlerde tebligatın vekile yapılması zorunlu olup, ancak, ceza hukuku açısından ve cezaların şahsiliği prensibinin bir gereği olarak ve İcra İflas Kanunu'nun cezaya ilişkin hükümlerinin uygulanabilmesi için, borçlunun kendisine de, alacaklının talebi üzerine icra emri gönderilmesi yönündeki isteğin, memurlukça yerine getirilmesi gerektiğinden, öncelikle icra emrinin borçlu sanığa tebliğinin gerekmesi karşısında, Gaziosmanpaşa 3. İcra Dairesinin 2011/3464 esas sayılı dosyasında yalnızca borçlu sanık vekili avukata 17/06/2011 tarihinde icra emrinin tebliği ile yetinildiği gözetilmeden, sanığın nafaka hükümlerine uymamak suçundan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca mahkumiyetine karar verilmesinin yasaya aykırı olması nedeniyle yapılan itirazın kabulü yerine reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden 3 şeklinde karar verilmiştir. Ġcra veya ödeme emrinin tebliği ile Ģikayet tarihi arasında en az bir aylık nafaka borcunun birikmiģ olması gerekmektedir. Nafaka alacağı takibe koyulduktan sonra, nafaka yükümlüsü tarafından en az bir ay ödenmemesi gerekmektedir ki, nafaka alacağı takibe koyulduktan sonra aylık nafakanın ödenmemiş olmasından bahsedilebilsin. 3 Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2014/12794 E., 2014/12113 K.,

4 Ödenmeyen nafakaya iliģkin Ģikayet en çok üç ay içerisinde yapılmalıdır. İcra ve İflas Kanunu 344. maddede öngörülen suç bakımından, üç aylık hak düşürücü süre bulunmaktadır. Şikayet edilecek aylık nafaka üzerinden üç ay geçmesiyle, o aya ait nafakaya ilişkin şikayet hakkı düşer. 4 Nafaka alacaklısının yapacağı şikayete suç tarihini yazması aranır. Şikayet tarihinden geriye dönük, ancak üç aylık nafakanın ödenmemesine ilişkin şikayet yapıldığı kabul edilir. Ancak burada değinilmesi gereken en önemli husus, sadece aylık nafaka alacağı için nafaka alacaklısının bu şikayeti yapabilmesidir. Sadece aylık nafaka alacağı öncelikli alacak kabul edilmiştir. Birikmiş nafaka alacağı bir adi alacaktır. Birikmiş nafaka alacağı icra yolu ile takibe koyulsa dahi, ödenmemesi halinde nafaka hükümlerinin yerine getirilmemesi sebebiyle tazyik hapsi uygulanmasına karar verilemez. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/25046 Esas ve 2016/18253 Karar sayılı, tarihli ilamında, borçlu kabahatli aleyhine başlatılan icra takibi sebebiyle çıkarılan icra emrine birikmiş nafaka alacağının faizi ile birlikte hesaplanan miktarı ile tahsilinin talep edildiği dikkate alındığında, takibin adi alacak hükmünde olduğu ve bu paranın ödenmemesinin nafaka hükümlerine aykırı davranmak suçunu oluşturmayacağının kabulü gerekir 5 demek suretiyle birikmiş nafakanın ödenmemesi halinin suç oluşturmayacağını kabul etmiştir. Nafaka hükümlerine uymamak veya aykırı davranmak suçunun oluşması için aranan şartlar, Yargıtay 16. Hukuk Dairesi nin 2010/435 Esas ve 2010/1603 Karar sayılı, tarihli ilamında da, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesinde düzenlenen ve şikayete tabi bulunan nafaka hükmüne uymamak suçunun oluşabilmesi için nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçlu sanığa tebliğ edilmiş olması borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması aylık nafakaya hükmedilmesi halinde icra emrinin tebliği ile şikayet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması borçlu-sanık 4 İİK, 1932: madde Şikayet süresi : Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. 5 Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/25046 E., 2016/18253 K.,

5 tarafından nafakanın kaldırılması veya azaltılması hususunda açılmış bir davanın bulunmaması dava açılmış ise sonuçlanmış olması ve şikayet hakkının suçun işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her halde işlenmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılması gerekmesi karşısında 6 şeklinde sayılmıştır. Sayılan bu şartlar gerçekleştiği takdirde, nafaka hükümlerine uymamak suçunun unsurlarının oluştuğu kabul edilir. Nafaka alacaklısının yetkili icra mahkemesine şikayeti üzerine, yetkili icra mahkemesi 7 nafaka borçlusu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir. Bu noktada değinmek gerekirse, tazyik hapsi, Ceza Muhakemesi Kanunu 8 2. maddesinde disiplin hapsi olarak tanımlanmıştır. Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen, ön ödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi ifade eder. 9 Tazyik hapsi, niteliği bakımından hapis cezasından farklıdır. Burada amaç, nafaka yükümlüsünü, nafaka borcunu ödemeye zorlamaktır. Nafaka borçlusu, tazyik hapsi uygulanırken kararın dayanağı olan borcunu yerine getirirse, tahliye edilir. Ayrıca, disiplin hapsi niteliğinde olduğundan, tazyik hapsi hükmünün açıklanmasının geri bırakılması ve tazyik hapsi cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi veya ertelenmesi mümkün değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu nun 2006/ Esas ve 2006/273 Karar sayılı, tarihli ilamında, Görüldüğü gibi, takip talebi, Nisan 2005 tarihine kadar oluşan ve adi alacak niteliğindeki geçmiş dönem birikmiş nafaka borçları ile birlikte cari nafaka alacağı için de yapılmıştır. Ceza Genel Kurulunun ve Özel Dairelerin yerleşik kararlarında da vurgulandığı üzere, icra emrinin tebliği ile şikayet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması gerekmektedir. Yakınanın tarihli şikayetinin, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarına ilişkin ödenmeyen nafaka alacağını kapsadığı ve üç aylık yasal şikayet süresi içinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. O halde suç, şikayet tarihinden bir ay 6 Yargıtay 16. Hukuk Dairesi 2010/435 E., 2010/1603 K., İİK, 1932: madde Yetki : Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı yetkili icra mahkemesi, icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkemedir. 8 (Ceza Muhakemesi Kanunu [CMK], 2004) 9 CMK, 2004: madde 2/1/l

6 öncesindeki cari nafaka borcunun doğmasıyla tarihinden sonra oluşmuştur. Yerel Mahkemece sanığın tazyik hapsiyle cezalandırılması isabetlidir. Öte yandan, CGK.nun gün ve sayılı kararında ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, bir tür disiplin hapsi olan hapsen tazyik yaptırımı, 5237 sayılı TCY.da düzenlenen yaptırımlardan farklı niteliktedir ve CMY.nın 223. maddesinde belirtilen "hüküm" niteliğinde değildir. Hapsen tazyik yaptırımında amaç, bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak olduğundan, alt sınırdan belli bir ceza belirlenmesi gerekmemekte, yükümlülük yerine getirilene kadar ve en çok 3 ay süreyle kişinin yükümlülüğüne uygun davranması için zorlanması söz konusu olup, kararda belli bir sürenin öngörülmesi, yaptırımın bu niteliğine aykırı olacaktır. Bu nedenle Yerel Mahkemece 3 aya kadar verilen tazyik hapsi, 5271 sayılı CMY.nın 232. maddesine aykırı değildir. 10 şeklinde, hem nafaka hükümlerine uymamak suçunu oluşturan unsurlar, hem de tazyik hapsinin niteliği açıkça belirtilmiştir. Sonuç olarak, nafaka ödemeye mahkum edilen, ara karar veya ilamda gösterilen ödeme şartlarına uymayan nafaka yükümlüsü hakkında, nafaka alacaklısının şikayeti üzerine icra mahkemesi tarafından üç aya kadar tazyik, yani disiplin hapsine hükmedilecektir. KAYNAKÇA Ceza Muhakemesi Kanunu (2004), T.C. Resmi Gazete, 25673, İcra ve İflas Kanunu (1932), T.C. Resmi Gazete, 2128, Kazancı İçtihat Bilgi Bankası, Kuru, Baki. İcra ve İflas Hukuku El Kitabı. Ankara: Adalet Yayınevi, Kürtül, Mehmet. İcra ve İflas Suçları. Ankara: Adalet Yayınevi, Pekcanıtez, Hakan, Oğuz Atalay, Meral Sungurtekin Özkan, Muhammed Özekes. İcra ve İflas Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2006/ E., 2006/273 K.,