Transkript

1 98 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 99 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU Türkiye Petrol Rafinerileri A.Þ. nin Yönetim Kurulu na 1. Türkiye Petrol Rafinerileri A.Þ ( TÜPRAÞ ), baðlý ortaklýklarý ve müþterek yönetime tabi ortaklýklarýnýn ( Grup ) 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle hazýrlanan ve ekte yer alan konsolide bilançosunu, ayný tarihte sona eren yýla ait konsolide gelir tablosunu, konsolide özkaynak deðiþim tablosunu ve konsolide nakit akým tablosunu, önemli muhasebe politikalarýnýn özetini ve dipnotlarý denetlemiþ bulunuyoruz. Finansal Tablolarla Ýlgili Olarak Ýþletme Yönetiminin Sorumluluðu 2. Grup yönetimi, konsolide finansal tablolarýn Sermaye Piyasasý Kurulu nca yayýmlanan finansal raporlama standartlarýna göre hazýrlanmasý ve dürüst bir þekilde sunumundan sorumludur. Bu sorumluluk, konsolide finansal tablolarýn hata ve/veya hile ve usulsüzlükten kaynaklanan önemli yanlýþlýklar içermeyecek biçimde hazýrlanarak, gerçeði dürüst bir þekilde yansýtmasýný saðlamak amacýyla gerekli iç kontrol sisteminin tasarlanmasýný, uygulanmasýný ve devam ettirilmesini, koþullarýn gerektirdiði muhasebe tahminlerinin yapýlmasýný ve uygun muhasebe politikalarýnýn seçilmesini içermektedir. Baðýmsýz Denetim Kuruluþunun Sorumluluðu 3. Sorumluluðumuz, yaptýðýmýz baðýmsýz denetime dayanarak bu konsolide finansal tablolar hakkýnda görüþ bildirmektir. Baðýmsýz denetimimiz, Sermaye Piyasasý Kurulu nca yayýmlanan baðýmsýz denetim standartlarýna uygun olarak gerçekleþtirilmiþtir. Bu standartlar, etik ilkelere uyulmasýný ve baðýmsýz denetimin konsolide finansal tablolarýn gerçeði doðru ve dürüst bir biçimde yansýtýp yansýtmadýðý konusunda makul bir güvenceyi saðlamak üzere planlanarak yürütülmesini gerektirmektedir. Görüþ Baðýmsýz denetimimiz, konsolide finansal tablolardaki tutarlar ve dipnotlar ile ilgili baðýmsýz denetim kanýtý toplamak amacýyla, baðýmsýz denetim tekniklerinin kullanýlmasýný içermektedir. Baðýmsýz denetim tekniklerinin seçimi, konsolide finansal tablolarýn hata ve/veya hileden ve usulsüzlükten kaynaklanýp kaynaklanmadýðý hususu da dahil olmak üzere önemli yanlýþlýk içerip içermediðine dair risk deðerlendirmesini de kapsayacak þekilde, mesleki kanaatimize göre yapýlmýþtýr. Bu risk deðerlendirmesinde, Grup un iç kontrol sistemi göz önünde bulundurulmuþtur. Ancak, amacýmýz iç kontrol sisteminin etkinliði hakkýnda görüþ vermek deðil, baðýmsýz denetim tekniklerini koþullara uygun olarak tasarlamak amacýyla, Grup yönetimi tarafýndan hazýrlanan konsolide finansal tablolar ile iç kontrol sistemi arasýndaki iliþkiyi ortaya koymaktýr. Baðýmsýz denetimimiz, ayrýca Grup yönetimi tarafýndan benimsenen muhasebe politikalarý ile yapýlan önemli muhasebe tahminlerinin ve konsolide finansal tablolarýn bir bütün olarak sunumunun uygunluðunun deðerlendirilmesini içermektedir. Baðýmsýz denetim sýrasýnda temin ettiðimiz baðýmsýz denetim kanýtlarýnýn, görüþümüzün oluþturulmasýna yeterli ve uygun bir dayanak oluþturduðuna inanýyoruz. 4. Görüþümüze göre, iliþikteki konsolide finansal tablolar, Türkiye Petrol Rafinerileri A.þ. nin 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle konsolide finansal durumunu, ayný tarihte sona eren yýla ait konsolide finansal performansýný ve konsolide nakit akýmlarýný, Sermaye Piyasasý Kurulu nca yayýmlanan finansal raporlama standartlarý (Dipnot 2) çerçevesinde doðru ve dürüst bir biçimde yansýtmaktadýr. Baþaran Nas Baðýmsýz Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müþavirlik A.Þ. a member of PricewaterhouseCoopers Cansen Baþaran Symes, SMMM Sorumlu Ortak, Baþdenetçi Ýstanbul, 3 Mart 2009

2 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR 31 ARALIK 2008 VE 2007 TARÝHLERÝ ÝTÝBARÝYLE KONSOLÝDE BÝLANÇOLAR (Tutarlar, aksi belirtilmedikçe, bin Yeni Türk Lirasý ( YTL ) olarak gösterilmiþtir.) VARLIKLAR Notlar Dönen Varlýklar Nakit ve nakit benzerleri Ticari alacaklar (net) Ýliþkili taraflardan ticari alacaklar Diðer ticari alacaklar Diðer alacaklar (net) Stoklar (net) Diðer dönen varlýklar Türev finansal araçlar Satýþ amacýyla elde tutulan varlýklar Duran Varlýklar Ticari alacaklar (net) Finansal yatýrýmlar (net) Þerefiye (net) Yatýrým amaçlý gayrimenkuller (net) Maddi duran varlýklar (net) Maddi olmayan duran varlýklar (net) Ertelenmiþ vergi varlýklarý Diðer duran varlýklar TOPLAM VARLIKLAR Aralýk 2008 tarihi ve bu tarihte sona eren yýl itibariyle hazýrlanan konsolide finansal tablolar, yayýnlanmak üzere 3 Mart 2009 tarihli Yönetim Kurulu toplantýsýnda onaylanmýþ ve Genel Müdür Yardýmcýsý Ýbrahim Yelmenoðlu ve Finansal Raporlama Müdürü Deniz Köseoðlu tarafýndan imzalanmýþtýr. Söz konusu konsolide finansal tablolar, Genel Kurul da onaylanmasý sonucu kesinleþecektir. (*) Bkz. Not Ýliþikteki notlar konsolide finansal tablolarýn ayrýlmaz parçasýný oluþturur.

3 100 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU ARALIK 2008 VE 2007 TARÝHLERÝ ÝTÝBARÝYLE KONSOLÝDE BÝLANÇOLAR (Tutarlar, aksi belirtilmedikçe, bin Yeni Türk Lirasý ( YTL ) olarak gösterilmiþtir.) KAYNAKLAR Notlar Kýsa Vadeli Yükümlülükler Finansal borçlar (net) Uzun vadeli finansal borçlarýn kýsa vadeli kýsýmlarý (net) Diðer finansal borçlar Ýliþkili taraflara finansal borçlarýn kýsa vadeli kýsýmlarý 7, Ticari borçlar (net) Ýliþkili taraflara ticari borçlar 8, Diðer ticari borçlar Alýnan avanslar Borç karþýlýklarý Dönem karý vergi yükümlülüðü Çalýþanlara saðlanan faydalar Diðer yükümlülükler Türev finansal araçlar Satýþ amacýyla elde tutulan varlýklara iliþkin yükümlülükler Uzun Vadeli Yükümlülükler Finansal borçlar (net) Diðer finansal borçlar Ýliþkili taraflara finansal borçlar 7, Ticari borçlar (net) Çalýþanlara saðlanan faydalar Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü Diðer yükümlülükler ÖZKAYNAKLAR Ana ortaklýða ait özkaynaklar Ödenmiþ sermaye Sermaye düzeltmesi farklarý Hisse senetleri ihraç primleri Finansal varlýklar deðer artýþ fonu Kardan ayrýlan kýsýtlanmýþ yedekler Yabancý para çevrim farklarý (2.962) Geçmiþ yýllar karlarý Net dönem karý Toplam ana ortaklýða ait özkaynaklar Azýnlýk Paylarý TOPLAM KAYNAKLAR Taahhütler, koþullu varlýklar ve yükümlülükler 17 (*) Bkz. Not Ýliþikteki notlar konsolide finansal tablolarýn ayrýlmaz parçasýný oluþturur.

4 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR 31 ARALIK 2008 VE 2007 TARÝHLERÝNDE SONA EREN YILLARA AÝT KONSOLÝDE GELÝR TABLOLARI (Tutarlar, aksi belirtilmedikçe, bin Yeni Türk Lirasý ( YTL ) olarak gösterilmiþtir.) Yeniden düzenlenmiþ (*) Notlar Satýþ gelirleri (net) Satýþlarýn maliyeti (-) 24 ( ) ( ) Hizmet gelirleri (net) Brüt kar Pazarlama, satýþ ve daðýtým giderleri (-) 25 ( ) ( ) Genel yönetim giderleri (-) 25 ( ) ( ) Diðer faaliyet gelirleri Diðer faaliyet giderleri (-) 26 (32.893) (38.799) Faaliyet karý Finansal gelirler Finansal giderler (-) 27 ( ) ( ) Vergi öncesi kar Vergi gideri 28 ( ) ( ) -Dönem vergi gideri ( ) ( ) -Ertelenmiþ vergi gideri (9.642) (37.583) Dönem karý Azýnlýk paylarý Ana ortaklýk paylarý Nominal deðeri 1 Ykr olan hisse baþýna kazanç (Ykr) 30 1,73 5,18 (*) Bkz. Not Ýliþikteki notlar konsolide finansal tablolarýn ayrýlmaz parçasýný oluþturur.

5 102 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU ARALIK 2008 VE 2007 TARÝHLERÝNDE SONA EREN YILLARA AÝT KONSOLÝDE ÖZKAYNAK DEÐÝÞÝM TABLOLARI (Tutarlar, aksi belirtilmedikçe, bin Yeni Türk Lirasý ( YTL ) olarak gösterilmiþtir.) Ana ortaklýk paylarý Ödenmiþ sermaye Sermaye düzeltmesi farklarý Hisse senetleri ihraç pirimi Kardan ayrýlan kýsýtlanmýþ yedekler Finansal varlýklar deðer artýþ fonu Yabancý para çevrim farklarý Geçmiþ yýllar karlarý Net dönem karý Toplam Azýnlýk paylarý Toplam özkaynaklar 1 Ocak Transfer ( ) Temettü ödemesi ( ) - ( ) - ( ) Finansal varlýklar makul deðer artýþý Makul deðer deðiþiminden doðan ertelenmiþ vergi (Not 28) (632) (632) - (632) Yabancý para çevrim farklarý (2.962) - - (2.962) - (2.962) Net dönem karý Aralýk (2.962) Ocak (2.962) Transfer ( ) Temettü ödemesi ( ) - ( ) (2.252) ( ) Finansal varlýklar makul deðer artýþý Makul deðer deðiþiminden doðan ertelenmiþ vergi (Not 28) (833) (833) - (833) Yabancý para çevrim farklarý Net dönem karý Aralýk Ýliþikteki notlar konsolide finansal tablolarýn ayrýlmaz parçasýný oluþturur.

6 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR 31 ARALIK 2008 VE 2007 TARÝHLERÝNDE SONA EREN YILLARA AÝT KONSOLÝDE NAKÝT AKIM TABLOLARI Notlar Vergi ve ana ortaklýk dýþý kar öncesi dönem karý Amortisman ve itfa paylarý 13, Kýdem tazminatý yükümlülüðündeki artýþ Maddi duran varlýk satýþlarýndan kaynaklanan kar (14.241) (162) Stok deðer düþüklüðü karþýlýðýndaki artýþ/(azalýþ) (2.825) Dava karþýlýklarý gideri/(geliri) (3.388) EPDK katký payý karþýlýðý Kýdeme teþvik primi karþýlýðý Ýzin ücretleri karþýlýðý Diðer borç karþýlýklarý gideri/(geliri) (2.650) Çevre yükümlülüðü karþýlýðý Personele ödenecek yükümlülükler Þüpheli alacak karþýlýðý Faiz geliri (net) (51.249) ( ) Ertelenmiþ finansman (geliri)/gideri (net) (5.568) Ýþtirak satýþ karlarý 26 (5.554) - Banka kredilerinden kaynaklanan kur farký gideri/(geliri) (60.757) Yabancý para çevrim farklarý (2.962) Varlýk ve yükümlülüklerdeki deðiþimler öncesi saðlanan nakit akýmý Ýþletme varlýk ve yükümlülüklerindeki deðiþiklikler: Ticari alacaklardaki azalýþ/(artýþ) ( ) Diðer alacaklardaki artýþ (4.149) (5.354) Stoklardaki azalýþ/(artýþ) ( ) Diðer dönen varlýklardaki artýþ (78.588) ( ) Diðer cari olmayan/duran varlýklardaki artýþ (65.670) (89.723) Ticari borçlardaki (azalýþ)/artýþ ( ) Alýnan avanslardaki artýþ Diðer yükümlülüklerdeki (azalýþ)/artýþ (44.016) Tahsil edilen þüpheli alacaklar Ödenen vergiler ( ) ( ) Ödenen kýdem tazminatý 20 (25.622) (14.411) Ödenen personel yükümlülüðü karþýlýðý 19 (9.240) - Ödenen dava karþýlýklarý 19 (4.322) (5.244) Ödenen izin karþýlýðý 19 (3.031) (1.388) Ödenen kýdeme teþvik primi 20 (1.345) (965) Ödenen EPDK katký payý 19 (7.578) (8.758) Ödenen çevre yükümlülüðü 19 - (22.114) Ödenen diðer karþýlýklar 19 (123) (955) Ýþletme faaliyetlerinden elde edilen net nakit Yatýrým faaliyetleri: Maddi duran varlýk alýmlarý 13 ( ) ( ) Maddi varlýk satýþýndan elde edilen hasýlatlar Maddi olmayan duran varlýk alýmlarý 14 (13.491) (8.347) Finansal varlýk alýmlarý 11 (216) - Finansal varlýk sermaye artýrýmlarýna katýlým (602) - Yatýrým amaçlý gayrimenkul alýmlarý (802) - Ýþtirak satýþýndan elde edilen hasýlatlar Alýnan faizler Yatýrým faaliyetlerinde kullanýlan net nakit ( ) ( ) Finansman faaliyetleri: Türev finansal araçlardaki deðiþim (8.592) - Alýnan banka kredileri, (net) Ödenen diðer finansal yükümlülükler (7.731) (5.421) Ödenen temettüler ( ) ( ) Ödenen temettü ana ortaklýk dýþý paylar (2.252) - Ödenen faizler (61.027) (21.949) Finansman faaliyetlerinde kullanýlan net nakit ( ) ( ) Nakit ve nakit benzeri deðerlerdeki net artýþ Nakit ve nakit benzeri deðerlerin dönem baþý bakiyesi Nakit ve nakit benzeri deðerlerin dönem sonu bakiyesi Ýliþikteki notlar konsolide finansal tablolarýn ayrýlmaz parçasýný oluþturur.

7 104 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 105 NOT 1 - GRUP UN ORGANÝZASYONU VE FAALÝYET KONUSU Türkiye Petrol Rafinerileri A.Þ. ( Tüpraþ veya Þirket ) 16 Kasým 1983 tarihinde kurulmuþtur. Þirket in ana faaliyet konularý aþaðýdaki gibidir: Ham petrol tedarik ve rafine etmek, gerektiðinde petrol ürünlerini ithal ve ihraç etmek ve bu maksatla yurt içinde ve dýþýnda petrol rafinerileri kurmak ve iþletmek, Petrokimya sanayi ve ilgili diðer sanayi alanýnda fabrikalar, tesisler kurmak ve iþletmek, Petrokimyasal maddeler ve ilgili diðer maddelerin elde edilmesi için gerekli hammaddeler ve yardýmcý maddeler, malzeme ve kimyasal maddeleri tedarik ederek iþlemek veya bu maddeleri üretmek ve bu maddelerin ticaretini yapmak, Üretim faaliyetinin her aþamasýnda elde edilecek ürünleri ambalajlamak ve bunun için ambalaj endüstrisi kurmak, atýk, yan ürün ve standart dýþý maddeleri deðerlendirmek ve/veya satmak, deðerlendirme olanaðý bulunmayan maddelerin yok edilmesi için gerekli tesisleri kurmak ve iþletmek, Yasa ve yönetmelikler çerçevesinde, her türlü enerji ve enerji ile ilgili sanayi alanýnda santraller, tesisler kurmak ve iþletmek. Bunun için gerekli her türlü ekipman, malzeme ve kimyevi maddeyi tedarik ederek kullanmak ve bu maddelerin ticaretini yapmak, Her türlü petrol ürünleri, LPG ve doðalgazýn yurtiçi, yurtdýþý toptan ve perakende alýmý, satýmý, ithali, ihracý, depolanmasý, pazarlanmasý ve daðýtýmýný yapmak, yaptýrmak, bu ürünlerin perakende satýþýný teminen akaryakýt istasyonlarý ve bakým tesislerini kurmak, iþletmek ve iþlettirmek, devralmak, devretmek veya kiralamak, bayilik vermek, kendisine ait veya kiralayacaðý taþýma araçlarý ile nakliye hizmeti yapmak, bu amaç ve konularda kýsmen ya da tamamen faaliyet göstermek üzere diðer gerçek ve tüzel kiþilerle daðýtým ve pazarlama þirketi veya benzeri diðer ortaklýklar kurmak veya mevcut ortaklýklarýn hisse senetlerini ve hisseyi temsil eden evraklarýný temellük etmek, gerektiðinde satmak, iþtirak paylarýný almak veya devretmektir. Tüpraþ, baðlý ortaklýklarý ve müþterek yönetime tabi ortaklýklarýnýn (topluca Grup olarak adlandýrýlacaktýr) temel faaliyetlerinin önemli bölümü Türkiye de olup, Grup un faaliyetleri rafinaj ve daðýtým sektörleri altýnda toplanmýþtýr. Coðrafi bölümler bazýndaki bilgiler, Grup un faaliyetlerinin, konsolide finansal tablolar genelinde ve parasal önemlilik göz önüne alýndýðýnda, Türkiye dýþýndaki coðrafi bölümler açýsýndan raporlanabilir bölüm özelliði göstermediðinden dolayý iliþikteki konsolide finansal tablolarda raporlanmamýþtýr. Þirket, Sermaye Piyasasý Kurulu na ( SPK ) kayýtlýdýr ve hisseleri 1991 yýlýndan beri Ýstanbul Menkul Kýymetler Borsasý nda ( ÝMKB ) iþlem görmektedir. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle, þirket in ÝMKB ye kayýtlý %49 oranýnda hissesi mevcuttur. Ayný tarih itibariyle þirket in hisselerini elinde bulunduran hissedarlar ve hisse oranlarý aþaðýdaki gibidir (Not 23): % Enerji Yatýrýmlarý A.Þ. 51,00 Halka açýk kýsým 49,00 100,00 Tüpraþ ýn baðlý ortaklýk ve müþterek yönetime tabi ortaklýklarý ve faaliyet konularý aþaðýda belirtilmiþtir: Faaliyet Baðlý ortaklýk gösterdiði ülke Faaliyet konusu Ditaþ Deniz Ýþletmeciliði ve Tankerciliði A.Þ. ( DÝTAÞ ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taþýmacýlýðý Üsküdar Tankercilik A.Þ. ( Üsküdar ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taþýmacýlýðý Damla Denizcilik A.Þ. ( Damla ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taþýmacýlýðý

8 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Faaliyet Müþterek yönetime tabi ortaklýk gösterdiði ülke Faaliyet konusu OPET Petrolcülük A.Þ. ( Opet ) Türkiye Petrol ürünleri perakende satýþý Opet Gýda ve Ýhtiyaç Maddeleri Turizm Sanayi Ýç ve Dýþ Ticaret A.Þ. ( Opet Gýda ) Türkiye Gýda ürünleri daðýtýmý Opet International Limited ( Opet International ) Ýngiltere Petrol ürünleri ticareti Opet Trade B.V. Hollanda Petrol ürünleri ticareti Opet Trade Ireland Ýrlanda Petrol ürünleri ticareti TBS Denizcilik ve Petrol Ürünleri Ticaret A.þ. ( TBS ) (*) Türkiye Liman petrol ürünleri tedariki Opet Aygaz B.V Hollanda Petrol ürünleri ve madeni yað daðýtýmý Opet Trade Singapore Singapur Petrol ürünleri ticareti Opet Aygaz BV nin Bulgaristan da Opet Aygaz Bulgaria EAD adlý baðlý ortaklýðý 2008 yýlý içerisinde satýlmýþtýr (Not 26). Söz konusu iþletme perakende satýþlar için petrol istasyonlarý aðýný geliþtirmek ve toptan satýþ konularýnda faaliyet göstermekteydi. (*) 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýl içerisinde Grup'un müþterek yönetime tabi ortaklýklarýndan deniz petrol satýþlarý iþ kolunda faaliyet gösteren TBS þirketinin satýlmasýna karar verilmiþtir. TBS e ait varlýk ve bunlara iliþkin yükümlülükler ise bilanço tarihi itibariyle bilançoda satýlmak üzere elde tutulan varlýk ve yükümlülük gruplarý olarak sýnýflandýrýlmýþtýr. Grup yönetimi TBS in satýþ sözleþmesinin 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle imzalanmasýný müteakip satýþ iþlemlerinin 2009 yýlý içerisinde sonlanmasýný beklemektedir. Grup un bünyesinde çalýþan personel sayýsý 31 Aralýk 2008 tarihinde dir. (31 Aralýk 2007: 5.520). Þirket in bu konsolide finansal tablolarýn hazýrlandýðý tarih itibariyle tescil edilmiþ adresi aþaðýdaki gibidir: Türkiye Petrol Rafinerileri A.Þ. Petrol Caddesi, Körfez, Kocaeli NOT 2 - KONSOLÝDE FÝNANSAL TABLOLARIN SUNUMUNA ÝLÝÞKÝN ESASLAR 2.1. SUNUMA ÝLÝÞKÝN TEMEL ESASLAR Uygulanan muhasebe standartlarý Tüpraþ ýn konsolide finansal tablolarý, Sermaye Piyasasý Kurulu ( SPK ) tarafýndan yayýmlanan finansal raporlama standartlarýna ( SPK Finansal Raporlama Standartlarý ) uygun olarak hazýrlanmýþtýr. SPK, Seri: XI, No: 29 sayýlý Sermaye Piyasasýnda Finansal Raporlamaya Ýliþkin Esaslar Tebliði ile iþletmeler tarafýndan düzenlenecek finansal raporlar ile bunlarýn hazýrlanmasý ve ilgililere sunulmasýna iliþkin ilke, usul ve esaslarý belirlemektedir. Bu Teblið,1 Ocak 2008 tarihinden sonra baþlayan hesap dönemlerine ait ilk ara dönem finansal tablolardan geçerli olmak üzere yürürlüðe girmiþ olup, SPK nýn Seri: XI, No: 25 "Sermaye Piyasasýnda Muhasebe Standartlarý Hakkýnda Teblið"i yürürlükten kaldýrýlmýþtýr. Bu tebliðe istinaden, iþletmelerin finansal tablolarýný Avrupa Birliði tarafýndan kabul edilen haliyle Uluslararasý Finansal Raporlama Standartlarý ( UMS/UFRS ) na göre hazýrlamalarý gerekmektedir. Ancak Avrupa Birliði tarafýndan kabul edilen UMS/UFRS nin Uluslararasý Muhasebe Standartlarý Kurulu ( UMSK ) tarafýndan yayýmlananlardan farklarý Türkiye Muhasebe Standartlarý Kurulu ( TMSK ) tarafýndan ilan edilinceye kadar UMS/UFRS ler uygulanacaktýr. Bu kapsamda, benimsenen standartlara aykýrý olmayan, TMSK tarafýndan yayýmlanan Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarý ( TMS/TFRS ) esas alýnacaktýr. SPK, 17 Mart 2005 tarihinde almýþ olduðu bir kararla, Türkiye de faaliyette bulunan ve SPK tarafýndan kabul edilen muhasebe ve raporlama ilkelerine ( SPK Finansal Raporlama Standartlarý ) uygun finansal tablo hazýrlayan þirketler için, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere enflasyon muhasebesi uygulamasýnýn gerekli olmadýðýný ilan etmiþtir. Dolayýsýyla finansal tablolarda, 1 Ocak 2005 tarihinden baþlamak kaydýyla, UMSK tarafýndan yayýmlanmýþ 29 No lu Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama standardý (UMS 29) uygulanmamýþtýr.

9 106 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 107 Finansal tablolarýn hazýrlanýþ tarihi itibariyle, Avrupa Birliði tarafýndan kabul edilen UMS/UFRS nin UMSK tarafýndan yayýmlananlardan farklarý TMSK tarafýndan henüz ilan edilmediðinden, konsolide finansal tablolar SPK nýn Seri: XI, No: 29 sayýlý tebliði ve bu tebliðe açýklama getiren duyurularý çerçevesinde, UMS/UFRS nin esas alýndýðý SPK Finansal Raporlama Standartlarý na uygun olarak hazýrlanmýþtýr. Konsolide finansal tablolar ve bunlara iliþkin dipnotlar SPK tarafýndan 14 Nisan 2008 tarihli duyuru ile uygulanmasý tavsiye edilen formatlara uygun olarak ve zorunlu kýlýnan bilgiler dahil edilerek sunulmuþtur. Bu kapsamda geçmiþ dönem konsolide finansal tablolarýnda gerekli deðiþiklikler yapýlmýþtýr (Bakýnýz Dipnot 2.2.1). Grup, muhasebe kayýtlarýnýn tutulmasýnda ve kanuni finansal tablolarýnýn hazýrlanmasýnda, SPK tarafýndan çýkarýlan prensiplere ve þartlara, Türk Ticaret Kanunu ( TTK ), vergi mevzuatý ve Türkiye Cumhuriyeti Maliye Bakanlýðý ( Maliye Bakanlýðý ) tarafýndan çýkarýlan Tekdüzen Hesap Planý þartlarýna uymaktadýr. SPK Finansal Raporlama Standartlarý na göre hazýrlanan bu konsolide finansal tablolar, makul deðerleri ile gösterilen finansal varlýk ve yükümlüklülerin dýþýnda, tarihi maliyet esasý baz alýnarak Yeni Türk Lirasý olarak hazýrlanmýþtýr (Not 33). Konsolide finansal tablolar, tarihi maliyet esasýna göre hazýrlanmýþ kanuni kayýtlara SPK Finansal Raporlama Standartlarý uyarýnca doðru sunumun yapýlmasý amacýyla gerekli düzeltme ve sýnýflandýrmalar yansýtýlarak düzenlenmiþtir Uluslararasý Finansal Raporlama Standartlarý ndaki (UFRS) deðiþiklikler (a) 2008 yýlýnda yürürlüðe giren ve Grup'un finansal tablolarý üzerinde etkisi olan standartlar, yorumlar ve deðiþiklikler yoktur. (b) 2008 yýlýnda yürürlüðe giren ancak Grup'un finansal tablolarý üzerinde etkisi olmayan standartlar, deðiþiklikler ve yorumlar: Aþaðýdaki standartlar, deðiþiklikler ve yorumlar 1 Ocak 2008 itibariyle baþlayan dönemler için çýkarýlmýþtýr ve uygulamasý zorunludur. Ancak bu standartlar, deðiþiklikler ve yorumlarýn Grup'un finansal tablolarý üzerinde etkisi yoktur. UFRYK 11, UFRS 2 - Grup ve Ýþletmenin Geri Satýn Alýnan Kendi Hisselerine Ýliþkin Ýþlemler (1 Mart 2007 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan yýllýk raporlama dönemlerinde geçerlidir). UFRYK 12, Hizmet imtiyaz anlaþmalarý (1 Ocak 2008 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan raporlama dönemleri için geçerlidir). Grup kamu hizmet sektöründe faaliyet göstermediðinden dolayý, UFRYK 12 Grup için geçerli deðildir. UFRYK 13, Müþteri baðlýlýk programlarý (1 Ocak 2008 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan raporlama dönemleri için geçerlidir). Grup herhangi bir baðlýlýk programý yürütmediðinden dolayý, UFRYK 13 Grup için geçerli deðildir. UFRYK 14, UMS 19 - Tanýmlanmýþ fayda planý varlýklarýndaki limitler, asgari fonlama zorunluluklarý ve aralarýndaki baðlantý (1 Ocak 2008 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan raporlama dönemleri için geçerlidir). Grup'un herhangi bir tanýmlanmýþ fayda planý olmadýðýndan dolayý, UFRYK 14 Grup için geçerli deðildir. UFRYK 16, Yurtdýþýndaki Ýþletme ile Ýlgili Net Yatýrýmýn Finansal Riskten Korunmasý (1 Ekim 2008 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan yýllýk raporlama dönemlerinde geçerlidir). (c) 2008 yýlýnda henüz yürürlüðe girmemiþ ve Grup tarafýndan geçerlilik tarihinden önce uygulanmayan standartlar, deðiþiklikler ve yorumlar: Aþaðýdaki standartlar, deðiþiklikler ve yorumlar 1 Ocak 2009 itibariyle baþlayan dönemler için çýkarýlmýþtýr ve uygulamasý zorunludur. Bu standartlar, deðiþiklikler ve yorumlar Grup tarafýndan geçerlilik tarihinden önce uygulanmamýþtýr: UFRS 8 Faaliyet bölümleri (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan raporlama dönemleri için). UFRS 8, UMS 14 ile deðiþtirilmiþtir ve Amerika Birleþik Devletleri nde Genel Kabul Görmüþ Muhasebe Standartlarýndan SFAS 131 Þirket in bölümleri hakkýnda açýklamalar ve iliþkili bilgiler ile uyumlu hale gelmiþtir. UFRS 2 (Revize), Hisse Bazlý Ödeme (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan hesap dönemleri için geçerlidir). Standart iki konuya açýklýk getirmektedir: Hakediþ Koþulu nun tanýmlanmasý ve performans ve hizmet koþullarý haricindeki koþullar için Hak etmeme Koþulu kavramý. Standart ayný zamanda, gerek Grup gerekse karþý taraf (çalýþan veya hizmet saðlayan) tarafýndan iptal edilen ödüllerin ayný þekilde muhasebeleþtirileceðini ifade etmektedir. UFRS 2 nin Grup un finansal tablolarýna önemli etkisinin olmamasý beklenmektedir.

10 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR UMS 1 (Revize), Finansal Tablolarýn Sunuluþu (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan hesap dönemleri için geçerlidir). Finansal tablolarda sunulan bilgilerin yararýný artýrmak amacýyla deðiþikliðe tabi tutulan UMS 1, kontrol gücü olmayan paylara ait gelir ve gider kalemlerinin özkaynak deðiþim tablosunda gösterilmesini engellemektedir. Bunun yerine kontrol gücü olmayan paylara iliþkin tüm deðiþimler bir performans tablosunda gösterilecektir. Ýþletmeler tek bir performans tablosunu (kapsamlý gelir tablosu) seçmekte veya iki tabloyu birlikte (gelir tablosu ve kapsamlý gelir tablosu) seçmekte özgür býrakýlmýþtýr. Kapsamlý gelir tablosu adý altýnda yeni bir finansal tablonun yayýmlanmaya baþlamasý ve yeni dönemlerde bir önceki döneme ait finansal tablolarýn yeniden yorumlanmasý veya yeni muhasebe politikalarýnýn geriye dönük olarak üçüncü bir kolonda geçmiþ dönemlere ait etkilerinin yayýmlanmasý standartta yapýlan ana deðiþikliklerdir. Grup, finansal tablolarýn sunuluþuna iliþkin ilgili deðiþiklikleri 2009 da uygulayacaktýr. UMS 31 (Deðiþiklik), Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklarýn Muhasebeleþtirilmesi (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan hesap dönemleri için geçerlidir). Grup UMS 31 i (Deðiþiklik) 1 Ocak 2009 itibariyle uygulayacaktýr. UMS 40 (Deðiþiklik), Yatýrým Amaçlý Gayrimenkuller (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan hesap dönemleri için geçerlidir). Grup UMS 40 ý (Deðiþiklik) 1 Ocak 2009 itibariyle uygulayacaktýr. UMS 27 (Revize), Konsolide ve Solo Finansal Tablolar, (1 Temmuz 2009 dan itibaren geçerli). Revize standart kontrol gücü olmayan paylar ile yapýlan tüm iþlemlerin etkilerinin kontrolde herhangi bir deðiþiklik yok ise özkaynaklarda yer almasýný ve bu iþlemlerin artýk þerefiye veya kar ve zarar ile sonuçlandýrýlmamasýný gerektirmektedir. Standart ayný zamanda kontrol kaybedildiðinde muhasebeleþtirilmenin nasýl yapýlmasý gerektiðine de açýklýk getirmektedir. Ýþletmede geriye kalan paylar makul deðerine getirilerek, gelir tablosuna kar veya zarar olarak yansýtýlacaktýr. Grup, UMS 27 (Revize) yi 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren kontrol gücü olmayan paylar ile yapýlan iþlemlere ileriye dönük olarak uygulayacaktýr. UFRS 3 (Revize) Ýþ Birleþmeleri (1 Temmuz 2009 dan itibaren geçerli). Revize standart iþ birleþmelerinde satýn alým metodunun uygulanmasýna bazý önemli deðiþikliklerle devam edilmesini öngörmektedir. Örneðin, bir iþ satýn alýmý ile ilgili tüm ödemeler satýn alým tarihindeki makul deðerleri ile kaydedilecek olup, þarta baðlý ödemeler takip eden dönemde gelir tablosu ile iliþkilendirilecektir. Grup, UFRS 3 (Revize) ü 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren tüm iþ birleþmelerinde ileriye dönük olarak uygulayacaktýr. Grup yönetimi, aþaðýdaki standart ve yorumlarýn uygulanmasýnýn gelecek dönemlerde Grup un finansal tablolarý üzerinde önemli bir etki yaratmayacaðý görüþündedir. UMS 23 (Revize), Borçlanma maliyetleri (1 Ocak 2009 tarihinde veya bu tarihten sonra baþlayan raporlama dönemleri için) Grup UMS 23 ü (Revize) 1 Ocak 2009 itibariyle uygulayacaktýr. UFRYK 15, Gayrimenkul Ýnþaat Sözleþmeleri ( 1 Ocak 2009 dan itibaren geçerli). UMS 32, Finansal Araçlar: Sunum Geri Satýn Alma Opsiyonlu Finansal Araçlar ve Nakde Çevrilmelerinde Doðacak Yükümlülüklerin Açýklanmasý Hakkýnda Deðiþiklik (1 Ocak 2009 dan itibaren geçerli). UFRS 5 (Deðiþiklik), 'Satýþ Amaçlý Elde Tutulan Duran Varlýklar ve Durdurulan Faaliyetler' (1 Temmuz 2009 dan itibaren geçerli) Yabancý ülkelerde faaliyet gösteren müþterek yönetime tabi ortaklýklarýn finansal tablolarý Yabancý ülkelerde faaliyet gösteren Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklar ýn finansal tablolarý, faaliyet gösterdikleri ülkelerde geçerli olan kanun ve yönetmeliklere uygun olarak hazýrlanmýþ olup SPK Finansal Raporlama Standartlarý uyarýnca doðru sunumun yapýlmasý amacýyla gerekli düzeltme ve sýnýflandýrmalar yansýtýlarak düzenlenmiþtir. Ýlgili yabancý ortaklýklarýn varlýk ve yükümlülükleri konsolide bilanço tarihindeki döviz kuru, gelir ve giderler ortalama döviz kuru kullanýlarak Yeni Türk Lirasý na çevrilmiþtir. Kapanýþ ve ortalama kur kullanýmý sonucu ortaya çýkan kur farklarý özkaynak içerisindeki yabancý para çevrim farklarý kalemi altýnda takip edilmektedir Konsolidasyon esaslarý a) Konsolide finansal tablolar aþaðýdaki (b), (c), (d) ve (e) maddelerinde belirtilen esaslara göre ana þirket olan Tüpraþ, Baðlý Ortaklýklarý ve Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklarý nýn finansal tablolarýný kapsamaktadýr. Konsolidasyon kapsamýna dahil edilen þirketlerin finansal tablolarýnýn hazýrlanmasý sýrasýnda, SPK Finansal Raporlama Standartlarýna uygunluk ve Grup tarafýndan uygulanan muhasebe politikalarýna ve sunum biçimlerine uyumluluk açýsýndan gerekli düzeltme ve sýnýflandýrmalar yapýlmýþtýr.

11 108 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 109 b) Baðlý Ortaklýklar, þirket in ya (i) doðrudan ve/veya dolaylý olarak kendisine ait olan hisseler neticesinde þirketlerdeki hisselerle ilgili oy kullanma hakkýnýn %50 den fazlasýný kullanma yetkisi kanalýyla; veya (ii) oy kullanma hakkýnýn %50 den fazlasýný kullanma yetkisine sahip olmamakla birlikte mali ve iþletme politikalarý üzerinde fiili hakimiyet etkisini kullanmak suretiyle mali ve iþletme politikalarýný þirket in menfaatleri doðrultusunda kontrol etme yetkisi ve gücüne sahip olduðu þirketleri ifade eder. Aþaðýdaki tabloda 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle baðlý ortaklýk oranlarý gösterilmiþtir: Þirket tarafýndan Etkin Þirket tarafýndan Etkin sahip olunan doðrudan ortaklýk sahip olunan doðrudan ortaklýk ve dolaylý oy hakký (%) payý (%) ve dolaylý oy hakký (%) payý (%) Baðlý Ortaklýk DÝTAþ 79,98 79,98 79,98 79,98 Üsküdar (*) 79,98 79, Damla (*) 79,98 79, DÝTAþ ýn baðlý ortaklýklarý olan Üsküdar ve Damla ham petrol ve petrol ürünleri taþýmacýlýðý faaliyetinde bulunmak üzere sýrasýyla 2008 yýlýnýn Aðustos ve Ekim aylarýnda kurulmuþlardýr. Baðlý Ortaklýklar a ait bilanço ve gelir tablolarý tam konsolidasyon yöntemi kullanýlarak konsolide edilmiþ olup, Þirket in sahip olduðu paylarýn kayýtlý iþtirak deðeri, ilgili özkaynak ile karþýlýklý olarak netleþtirilmiþtir. Þirket ile Baðlý Ortaklýklarý arasýndaki iþlemler ve bakiyeler konsolidasyon kapsamýnda karþýlýklý olarak silinmektedir. Þirket in sahip olduðu baðlý ortaklýk hisselerinin kayýtlý deðerleri ve bu hisselerden kaynaklanan temettüler, ilgili özkaynak ve gelir tablosu hesaplarýndan netleþtirilmiþtir. c) Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklar, Grup un bir veya daha fazla müteþebbis ortak tarafýndan müþtereken yönetilmek üzere, bir ekonomik faaliyetin üstlenilmesi için bir sözleþme dahilinde oluþturulan þirketleri ifade etmektedir. Grup bu müþterek kontrolü, kendisinin doðrudan ya da dolaylý olarak sahip olduðu hisselerden veya iliþkili taraflarýn sahip olduðu paylara ait oy haklarýný onlar adýna kullanma (ekonomik bir yarar beklemeksizin) yetkisinden yararlanarak saðlamaktadýr. Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklar oransal konsolidasyon yöntemi kullanýlmak suretiyle konsolidasyon kapsamýna alýnýrlar. Oransal konsolidasyon yönteminde, Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklar a ait finansal tablolarda yer alan varlýk, yükümlülük, gelir ve giderler, Grup un sahip olduðu etkin ortaklýk payý ile konsolidasyon iþlemine tabi tutulmaktadýr. Aþaðýdaki tabloda 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýk oranlarý gösterilmiþtir: Þirket tarafýndan Etkin Þirket tarafýndan Etkin sahip olunan doðrudan ortaklýk sahip olunan doðrudan ortaklýk ve dolaylý oy hakký (%) 2008 payý (%) ve dolaylý oy hakký (%) 2007 payý (%) Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýk Opet 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Gýda 50,00 39,99 50,00 39,99 Opet International Ltd. 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Trade B.V. 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Trade Ireland 50,00 40,00 50,00 40,00 TBS 25,00 19,60 25,00 19,60 Opet Aygaz B.V. 25,00 20,00 25,00 20,00 Opet Trade Singapore (*) 50,00 40, (*)Opet Trade (Singapore) PTE Ltd. 1 Haziran 2008 tarihinde kurulmuþ olup, bu tarihten itibaren konsolide edilmiþtir.

12 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR d) Grup un toplam oy haklarýnýn %20 nin altýnda olduðu veya %20 nin üzerinde olmakla birlikte Grup un önemli bir etkiye sahip olmadýðý veya konsolide finansal tablolar açýsýndan önemlilik teþkil etmeyen, teþkilatlanmýþ piyasalarda iþlem görmeyen satýlmaya hazýr finansal varlýklar makul deðerleriyle, makul deðerleri güvenilir bir þekilde belirlenemeyen satýlmaya hazýr finansal varlýklar maliyet bedelleri üzerinden, varsa, deðer kaybý ile ilgili karþýlýk düþüldükten sonra konsolide finansal tablolara yansýtýlmýþtýr (Not 11). e) Baðlý Ortaklýklar ýn net varlýklarýnda ve faaliyet sonuçlarýnda ana ortaklýk dýþý paya sahip hissedarlarýn paylarý, konsolide bilanço ve gelir tablosunda ana ortaklýk dýþý pay olarak gösterilmiþ ve Grup un net varlýklarýna ve faaliyet sonuçlarýna dahil edilmemiþtir. 2.2 MUHASEBE POLÝTÝKALARINDA DEÐÝÞÝKLÝKLER Karþýlaþtýrmalý bilgiler ve önceki dönem tarihli finansal tablolarýn yeniden düzenlenmesi Cari dönem konsolide finansal tablolarýn sunumu ile uygunluk saðlanmasý açýsýndan karþýlaþtýrmalý bilgiler gerekli görüldüðünde yeniden sýnýflandýrýlmýþtýr. Finansal durum ve performans trendlerinin tespitine imkan vermek üzere, Grup un konsolide finansal tablolarý önceki dönemle karþýlaþtýrmalý hazýrlanmaktadýr. Grup, 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle konsolide bilançosunu 31 Aralýk 2007 tarihi itibariyle hazýrlanmýþ konsolide bilançosu ile; 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýla ait konsolide gelir tablosunu, nakit akým tablosunu ve özkaynak deðiþim tablosunu ise 31 Aralýk 2007 tarihinde sona eren yýla ait konsolide finansal tablolar ile karþýlaþtýrmalý olarak düzenlemiþtir. SPK nýn Seri: XI, No: 29 sayýlý tebliðinin uygulanmaya baþlamasý nedeniyle cari dönem finansal tablolarýn sunumu ile uygunluk saðlanmasý açýsýndan karþýlaþtýrmalý bilgiler gerekli görüldüðünde yeniden sýnýflandýrýlmýþtýr. 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýla ait finansal tablolarýn hazýrlanmasý esnasýnda karþýlaþtýrmalý finansal tablolarda yapýlan sýnýflandýrma deðiþikleri aþaðýdaki gibidir: 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, olaðanüstü yedekler içerisinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki olaðanüstü yedekler, geçmiþ yýllar karlarý hesabýna sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 23). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, özkaynak enflasyon düzeltmesi farklarý içerisinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki sermaye, yasal yedekler, olaðanüstü yedekler ve emisyon primleri enflasyon düzeltmesi farklarýnýn ödenmiþ sermayenin enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan bin YTL lik kýsmý sermaye düzeltmesi farklarý hesabýna ve geriye kalan bin YTL lik kýsmý geçmiþ yýllar karlarý hesabýna sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 23). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, kýsa vadeli borç karþýlýklarý içinde sýnýflandýrýlan bin YTL lik kýdeme teþvik primi ile uzun vadeli borç karþýlýklarý içinde sýnýflandýrýlan bin YTL lik kýdem tazminatý ve kýdeme teþvik primi çalýþanlara saðlanan faydalar altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 20). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, maddi duran varlýklar içinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki verilen sabit kýymet avanslarý diðer duran varlýklar altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 21). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, stoklar içinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki verilen sipariþ avanslarý diðer dönen varlýklar altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 21). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, ticari borçlar içinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki alýnan depozito ve teminatlar diðer alacak ve borçlar altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 9). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda, diðer dönen varlýklar içinde sýnýflandýrýlan bin YTL lik ve diðer duran varlýklar içinde sýnýflandýrýlan bin YTL lik peþin ödenen katalist bedelleri maddi duran varlýklar altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr. (Not 13). 31 Aralýk 2007 tarihli konsolide bilançoda yasal yedekler içinde sýnýflandýrýlan bin YTL tutarýndaki kýsýtlanmamýþ yedekler geçmiþ yýllar karý altýnda sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 23) Netleþtirme/Mahsup Finansal varlýk ve yükümlülükler, gerekli kanuni hak olmasý, söz konusu varlýk ve yükümlülükleri net olarak deðerlendirmeye niyet olmasý veya varlýklarýn elde edilmesi ile yükümlülüklerin yerine getirilmesinin eþ zamanlý olduðu durumlarda net olarak gösterilirler.

13 110 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU ÖNEMLÝ MUHASEBE POLÝTÝKALARININ ÖZETÝ Konsolide finansal tablolarýn hazýrlanmasýnda izlenen önemli muhasebe politikalarý aþaðýda özetlenmiþtir: Nakit ve nakit benzerleri Nakit ve nakit benzerleri konsolide bilançoda maliyet deðerleri ile yansýtýlmaktadýrlar. Nakit ve nakit benzerleri, eldeki nakit, banka mevduatlarý ile tutarý belirli, nakde kolayca çevrilebilen kýsa vadeli ve yüksek likiditeye sahip, deðerindeki deðiþim riski önemsiz olan ve vadesi üç ay veya daha kýsa olan yatýrýmlarý içermektedir (Not 6) Ticari alacaklar ve deðer düþüklüðü karþýlýðý Grup un doðrudan bir borçluya mal veya hizmet tedariki ile oluþan vadeli satýþlarýndan kaynaklanan ticari alacaklar, etkin faiz yöntemi kullanýlarak iskonto edilmiþ maliyetleri üzerinden deðerlendirilmiþtir. Grup un ödenmesi gereken meblaðlarý tahsil edemeyecek olduðunu gösteren bir durumun söz konusu olmasý halinde ticari alacaklar için bir deðer düþüklüðü karþýlýðý oluþturulur. Söz konusu bu karþýlýðýn tutarý, alacaðýn kayýtlý deðeri ile tahsili mümkün tutar arasýndaki farktýr. Tahsili mümkün tutar, teminatlardan ve güvencelerden tahsil edilebilecek meblaðlar da dahil olmak üzere tüm nakit akýþlarýnýn, oluþan ticari alacaðýn orijinal etkin faiz oraný esas alýnarak iskonto edilen deðeridir. Deðer düþüklüðü tutarý, kaydedilmesinden sonra oluþacak bir durum dolayýsýyla azalýrsa, söz konusu tutar, cari dönemde diðer gelirlere yansýtýlýr (Not8) Ýliþkili taraflar Konsolide finansal tablolarýn amacý doðrultusunda, ortaklar, üst düzey yönetim personeli ve Yönetim Kurulu üyeleri, aileleri ve onlar tarafýndan kontrol edilen veya onlara baðlý þirketler, iþtirak ve ortaklýklar ile Koç Topluluðu þirketleri, iliþkili taraflar olarak kabul edilmiþlerdir (Not 31) Stoklar Stoklar, net gerçekleþebilir deðer ya da elde etme bedelinden düþük olaný ile deðerlenir. Stoklarýn maliyeti tüm satýn alma maliyetlerini, dönüþtürme maliyetlerini ve stoklarýn mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanýlan diðer maliyetleri içerir. Grup, stoklarýný aðýrlýklý ortalama maliyet yöntemine göre deðerlemektedir. Üretim sürecinde ayný hammadde girdisinden birden fazla ürün elde edildiðinden her bir ürünün üretim maliyeti ayrý olarak belirlenememektedir. þirket, üretim maliyetlerini rasyonel ve tutarlý bir þekilde daðýtabilmek için, üretim tamamlanma aþamasýnda üretim maliyetlerini, ürünler arasýnda her bir ürünün nispi satýþ deðerlerini esas alarak daðýtmaktadýr. Net gerçekleþebilir deðer, olaðan ticari faaliyet içerisinde oluþan tahmini satýþ fiyatýndan tahmini tamamlanma maliyeti ve satýþý gerçekleþtirmek için gerekli tahmini satýþ maliyeti toplamýnýn indirilmesiyle elde edilen tutardýr (Not 10) Yedek parça ve malzemeler Yedek parça ve malzemeler net geri kazanýlabilir deðer ya da elde etme bedelinden düþük olaný ile deðerlenir. Yedek parça ve malzemelerin maliyeti tüm satýn alma maliyetlerini ve yedek parçalarýn mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanýlan diðer maliyetleri içerir. Grup, yedek parça ve malzemelerini aðýrlýklý ortalama maliyet yöntemine göre deðerlemektedir. Grup, beklenen kullaným süresi içerisinde kullanýlmayan ve yakýn bir gelecekte kullanýlmasýný öngörmediði yedek parça ve malzemeler için deðer düþüklüðü karþýlýðý ayýrmaktadýr Finansal yatýrýmlar Tüm finansal varlýklar, ilk kaydediliþlerinde iþlem maliyetleri dahil olmak üzere maliyet bedelleri üzerinden deðerlenir. Likidite ihtiyacýnýn karþýlanmasýna yönelik olarak veya faiz oranlarýndaki deðiþimler nedeniyle satýlabilecek olan ve belirli bir süre gözetilmeksizin elde tutulan finansal araçlar, satýlmaya hazýr finansal varlýklar olarak sýnýflandýrýlmýþtýr. Bunlar, kýsa vadeli olarak kar amacýyla elde tutulmadýkça veya iþletme sermayesinin arttýrýlmasý amacýyla satýþýna ihtiyaç duyulmayacaksa duran varlýklar olarak gösterilir, aksi halde dönen varlýklar olarak sýnýflandýrýlýr. Þirket yönetimi, bu finansal araçlarýn sýnýflandýrmasýný satýn alýndýklarý tarihte uygun bir þekilde yapmakta olup düzenli olarak bu sýnýflandýrmayý gözden geçirmektedir.

14 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Grup her bilanço tarihinde bir ya da bir grup finansal varlýðýnda deðer düþüklüðü olduðuna dair objektif bir kanýtýn olup olmadýðýný deðerlendirir. Finansal araçlarýn satýlmaya hazýr olarak sýnýflandýrýlmasý durumunda, makul deðerin elde etme maliyetinin altýna önemli derecede düþmesi veya makul deðerin uzun süreli bir düþüþ eðiliminde bulunmasý, menkul kýymetlerin deðer düþüklüðüne maruz kalýp kalmadýðýný deðerlendirmede dikkate alýnýr. Eðer satýlmaya hazýr finansal varlýklar için bu tür bir kanýt mevcutsa, kümüle net zarar elde etme maliyeti ile cari makul deðer arasýndaki farktan bu finansal varlýða iliþkin daha önce özkaynaklarda "finansal varlýklar deðer artýþ fonu"'nda muhasebeleþtirilmiþ olan makul deðer kazançlarýndan düþülmek suretiyle kaydedilir ve deðer düþüklüðünün makul deðer fonunu aþan kýsmý dönemin gelir tablosuna gider olarak yansýtýlýr. Satýlmaya hazýr finansal varlýklarýn makul deðerindeki deðiþikliklerden kaynaklanan gerçekleþmemiþ kar ve zararlar dönem sonuçlarý ile iliþkilendirilmeden finansal varlýðýn konsolide finansal tablolardan çýkarýldýðý tarihe kadar doðrudan özkaynak içinde Finansal Varlýklar Deðer Artýþ Fonu hesabýnda muhasebeleþtirilmiþtir. Satýlmaya hazýr finansal varlýklar konsolide finansal tablolardan çýkarýldýklarýnda, özkaynak da Finansal Varlýklar Deðer Artýþ Fonu nda takip edilen ilgili kazanç ve zararlar konsolide gelir tablosuna transfer edilir. Satýlmaya hazýr finansal varlýklarýn borsaya kayýtlý herhangi bir makul deðerinin olmadýðý veya doðru biçimde makul deðeri yansýtmadýðý durumlarda finansal varlýðýn makul deðeri deðerleme teknikleri kullanýlarak belirlenir. Bu deðerleme teknikleri, piyasa koþullarýna uygun güncel iþlemleri veya esasen benzer diðer yatýrým araçlarýný baz almayý ve yatýrým yapýlan þirkete özgü þartlarý dikkate alarak iskonto edilmiþ nakit akým analizlerini içerir. Þirket in %20 nin altýnda sermaye payýna sahip olduðu finansal varlýklarýn borsaya kayýtlý herhangi bir makul deðerinin olmadýðý, makul deðerin hesaplanmasýnda kullanýlan diðer yöntemlerin uygun olmamasý nedeniyle makul bir deðer tahmininin yapýlamadýðý ve makul deðerin güvenilir bir þekilde ölçülemediði durumlarda finansal varlýðýn kayýtlý deðeri elde etme maliyeti tutarýndan, þayet mevcutsa, deðer düþüklüðü karþýlýðýnýn çýkarýlmasý suretiyle belirlenmiþtir (Not 11) Maddi duran varlýklar Maddi duran varlýklar, elde etme maliyetinden birikmiþ amortismanýn düþülmesi ile bulunan net deðerleri ile gösterilmektedir. Tarihi deðerler, maddi duran varlýðýn iktisabý ile direkt olarak ilgili olan maliyetleri içermektedir. Ýktisap tarihinden sonraki maliyetler, sadece varlýkla ilgili gelecekteki ekonomik faydanýn Grup a akýþýnýn muhtemel olduðu ve varlýðýn maliyetinin güvenilir olarak ölçülebildiði durumlarda varlýðýn defter deðerine ilave edilir veya ayrý bir varlýk olarak kaydedilir. Diðer tüm bakým onarým giderleri ilgili döneme ait gelir tablosunda giderleþtirilir. Amortisman, maddi duran varlýklarýn brüt defter deðerleri üzerinden faydalý ömürlerine göre doðrusal amortisman yöntemi kullanýlarak ayrýlmaktadýr (Not 13). Not 3 te belirtildiði üzere, Opet iktisabý ile elde edilen maddi duran varlýklar, UFRS 3 ile uyumlu olarak, iktisap tarihi olan 28 Aralýk 2006 da makul deðerlerinden kaydedilmiþtir ve iktisap tarihinden itibaren kalan faydalý ömürleri üzerinden amortismana tabi tutulmaktadýr. Grup un sahip olduðu maddi duran varlýklarýn tahmin edilen faydalý ömürleri aþaðýda belirtilmiþtir: Yeraltý ve yerüstü düzenleri Binalar Makina tesis ve cihazlar Taþýt araçlarý Döþeme ve demirbaþlar Faydalý ömür 3-40 yýl yýl 3-35 yýl 4-15 yýl 2-10 yýl Arazi ve arsalar, sýnýrsýz ömürleri olmasý sebebiyle amortismana tabi deðildir. Bir varlýðýn kayýtlý deðeri, varlýðýn geri kazanýlabilir deðerinden daha yüksekse, kayýtlý deðer derhal geri kazanýlabilir deðerine indirilir (Not ). Geri kazanýlabilir deðer, ilgili varlýðýn net satýþ fiyatý ya da kullanýmdaki deðerinin yüksek olanýdýr. Net satýþ fiyatý, varlýðýn makul deðerinden satýþý gerçekleþtirmek için katlanýlacak maliyetlerin düþülmesi suretiyle tespit edilir. Kullanýmdaki deðer ise ilgili varlýðýn kullanýlmasýna devam edilmesi suretiyle gelecekte elde edilecek tahmini nakit akýmlarýnýn konsolide bilanço tarihi itibariyle indirgenmiþ tutarlarýna artýk deðerlerinin eklenmesi ile tespit edilir. Maddi duran varlýklarýn satýþý dolayýsýyla oluþan kar ve zararlar diðer faaliyet gelirleri ve giderleri hesaplarýna dahil edilirler.

15 112 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Maddi olmayan duran varlýklar Maddi olmayan duran varlýklar, haklar ve yazýlýmlarý, müþteri iliþkilerini, Opet marka deðerini ve iktisap edilen intifa haklarý ve daðýtým sözleþmelerini içermektedir (Not 14). a) Haklar ve yazýlýmlar Haklar ve yazýlýmlar, iktisap maliyeti üzerinden kaydedilir ve iktisap edildikleri tarihten sonra 5 yýlý geçmeyen bir süre için tahmini faydalý ömürleri üzerinden doðrusal amortisman yöntemi ile amortismana tabi tutulur. Ýntifa haklarýný ise, akaryakýt daðýtým istasyonlarý ile yapýlmýþ iþletme sözleþmeleri oluþturmaktadýr. Opet iktisabý ile elde edilen intifa haklarý ise UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralýk 2006 tarihinde makul deðerlerinden kaydedilmiþ ve iktisap tarihinden itibaren kalan geçerlilik süreleri üzerinden doðrusal yöntemle itfa edilmektedir. b) Müþteri iliþkileri UFRS 3 e göre bir iþletmenin müþterileri ile iþ iliþkileri sözleþme aracýlýðýyla uygulanýyorsa, iktisap tarihi itibariyle söz konusu bir sözleþme bulunmasý þartý aranmaksýzýn, söz konusu müþteri iliþkileri, maddi olmayan duran varlýk olarak tanýmlanmasý için gereken sözleþmeli yasal kriterini saðlamaktadýr. Not 3 te belirtildiði üzere Opet iktisabý ile elde edilen müþteri iliþkileri, UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralýk 2006 tarihinde makul deðerlerinden kaydedilmiþtir ve iktisap tarihinden itibaren kalan faydalý ömrü olan 14 yýl üzerinden doðrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 14). c) Opet marka deðeri Not 3 te belirtildiði üzere Opet iktisabý ile elde edilen Opet markasýnýn deðeri, UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralýk 2006 tarihinde makul deðerlerinden kaydedilmiþtir ve iktisap tarihinden itibaren kalan tahmini faydalý ömrü olan 10 yýl üzerinden doðrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 14). d) LPG daðýtým sözleþmesi Not 3 te belirtildiði üzere Opet iktisabý ile elde edilen LPG daðýtým sözleþmesi, UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralýk 2006 tarihinde makul deðerlerinden kaydedilmiþtir ve iktisap tarihinden itibaren kalan tahmini faydalý ömrü olan 13 yýl üzerinden doðrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 14) Ýþletme birleþmeleri ve þerefiye Ýþletme birleþmeleri, UFRS 3, Ýþletme Birleþmeleri, kapsamýnda, satýn alma yöntemine göre muhasebeleþtirilir. Bir iþletmenin satýn alýnmasý ile ilgili katlanýlan satýn alma maliyeti, iktisap edilen iþletmenin satýn alma tarihindeki tanýmlanabilir varlýk, yükümlülük ve þarta baðlý yükümlülüklerine daðýtýlýr. Satýn alým maliyetinin iktisap edilen iþletmenin tanýmlanabilir varlýk, yükümlülük ve þarta baðlý yükümlülüklerin makul deðerlerindeki iktisap edenin payýný aþan kýsmý þerefiye olarak konsolide finansal tablolarda muhasebeleþtirilir. Ýþletme birleþmelerinde iktisap edilen iþletmenin/þirketin finansal tablolarýnda yer almayan, ancak, þerefiyenin içerisinden ayrýlabilme özelliðine sahip varlýklar, maddi olmayan duran varlýklar (marka deðeri gibi) ve/veya þarta baðlý yükümlülükler makul deðerleri ile konsolide finansal tablolara yansýtýlýr. Ýþletme birleþmesi sýrasýnda oluþan þerefiye amortismana tabi tutulmaz, bunun yerine yýlda bir kez veya þartlarýn deðer düþüklüðünü iþaret ettiði durumlarda daha sýk aralýklarla deðer düþüklüðü tespit çalýþmasýna tabi tutulur. Ýktisap edilen tanýmlanabilir varlýk, yükümlülük ve þarta baðlý yükümlülüklerin makul deðerindeki iktisap edenin payýnýn iþletme birleþmesi maliyetini aþmasý durumunda ise, fark gelir olarak kaydedilir. Þerefiye, deðer düþüklüðü tespiti için nakit üreten birimlere daðýtýlýr. Daðýtým, þerefiyenin oluþmasýna neden olan iþletme birleþmesinden fayda elde etmesi beklenen nakit üreten bir ya da birden fazla birime yapýlýr. Grup, Opet iktisabý nedeniyle Opet in yurtiçindeki önemli pazar pozisyonu ve Tüpraþ ile birlikteliðinin yaratacaðý sinerjiyi, þerefiyenin oluþmasýna ana sebep olarak deðerlendirmektedir. Buna baðlý olarak Grup yönetimi, Opet, baðlý ortaklýklarý ve müþterek yönetime tabi ortaklýklarýný tek bir nakit üreten birim olarak deðerlendirmektedir.

16 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Ýktisap edilen tanýmlanabilir varlýklarýn, yükümlülüklerin ve þarta baðlý yükümlülüklerin gerçeðe uygun deðerlerinin veya birleþme maliyetinin sadece geçici olarak belirlenebilmesi nedeniyle birleþmenin gerçekleþtiði dönemin sonunda birleþmenin ilk kez muhasebeleþtirilmesi geçici olarak yapýlmak durumundaysa, iktisap eden, söz konusu iþletme birleþmesini geçici tutarlardan muhasebeleþtirir. Geçici olarak belirlenmiþ birleþme muhasebesinin birleþme tarihini takip eden oniki ay içerisinde tamamlanmasý ve düzeltme kayýtlarýnýn birleþme tarihinden itibaren yapýlmasý gerekmektedir (Not 3) Yatýrým amaçlý gayrimenkuller Mal ve hizmetlerin üretiminde kullanýlmak veya idari maksatlarla veya iþlerin normal seyri esnasýnda satýlmak yerine, kira elde etmek veya deðer kazanmasý amacýyla veya her ikisi için elde tutulan araziler ve binalar yatýrým amaçlý gayrimenkuller olarak sýnýflandýrýlýr ve maliyet yöntemine göre maliyet eksi birikmiþ amortisman (arazi hariç) deðerleri ile gösterilir. Yatýrým amaçlý gayrimenkuller olasý bir deðer düþüklüðünün tespiti amacýyla incelenir ve bu inceleme sonunda yatýrým amaçlý gayrimenkullerin kayýtlý deðeri, geri kazanýlabilir deðerinden fazla ise, karþýlýk ayrýlmak suretiyle geri kazanýlabilir deðerine indirilir. Geri kazanýlabilir deðer, ilgili yatýrým amaçlý gayrimenkulün mevcut kullanýmýndan gelecek net nakit akýmlarý ile satýþ maliyeti düþülmüþ makul deðerden yüksek olaný olarak kabul edilir (Not 12) Varlýklarda Deðer Düþüklüðü Grup, þerefiye dýþýndaki tüm maddi ve maddi olmayan duran varlýklarý için, her bilanço tarihinde söz konusu varlýða iliþkin deðer düþüklüðü olduðuna dair herhangi bir gösterge olup olmadýðýný deðerlendirir. Eðer böyle bir gösterge mevcutsa, o varlýðýn taþýnmakta olan deðeri, kullaným veya satýþ yoluyla elde edilecek olan tutarlardan yüksek olaný ifade eden net gerçekleþebilir deðer ile karþýlaþtýrýlýr. Eðer söz konusu varlýðýn veya o varlýðýn ait olduðu nakit üreten herhangi bir birimin kayýtlý deðeri, kullaným veya satýþ yoluyla geri kazanýlacak tutardan yüksekse, deðer düþüklüðü meydana gelmiþtir. Bu durumda oluþan deðer düþüklüðü zararlarý konsolide gelir tablosunda muhasebeleþtirilir. Deðer düþüklüðünün iptali nedeniyle varlýðýn (veya nakit üreten birimin) kayýtlý deðerinde meydana gelen artýþ, önceki yýllarda deðer düþüklüðünün konsolide finansal tablolara alýnmamýþ olmasý halinde oluþacak olan defter deðerini (amortismana tabi tutulduktan sonra kalan net tutar) aþmamalýdýr. Deðer düþüklüðünün iptali konsolide gelir tablosunda muhasebeleþtirilir. Opet iktisabýndan kaynaklanan þerefiyenin ise net kayýtlý deðeri yýllýk olarak gözden geçirilmekte ve gerekli görüldüðü durumlarda daimi deðer kaybý göz önüne alýnarak düzeltmeye tabi tutulmaktadýr (Not 2.5-c) Peþin ödenen istasyon kira sözleþmeleri Not 3 te belirtildiði üzere Opet iktisabý ile elde edilen peþin ödenen istasyon kira sözleþmeleri, UFRS 3 ile uyumlu olarak, iktisap tarihi olan 28 Aralýk 2006 da makul deðerlerinden, bu tarihten sonra edinilen peþin ödenen istasyon kira sözleþmeleri ise elde etme maliyetlerinden kaydedilmiþtir ve iktisap tarihinden itibaren kira sözleþmelerinin kalan süreleri boyunca doðrusal yöntemle giderleþtirilmektedir (Not 21) Borçlanma maliyeti Banka kredileri, alýndýklarý tarihlerde, alýnan kredi tutarýndan iþlem masraflarý çýkartýldýktan sonraki deðerleriyle kaydedilir. Banka kredileri, sonradan etkin faiz yöntemi kullanýlarak iskonto edilmiþ maliyet deðeri üzerinden belirtilir. Ýþlem masraflarý düþüldükten sonra kalan tutar ile iskonto edilmiþ maliyet deðeri arasýndaki fark, konsolide gelir tablosuna kredi dönemi süresince finansman maliyeti olarak yansýtýlýr. Finansman faaliyetlerinin içerisinde kur farký gelirleri yer almasý durumunda, söz konusu gelirler aktifleþtirilmiþ bulunan toplam finansman giderlerinden indirilir. Kullanýma ve satýþa hazýr hale getirilmesi önemli ölçüde zaman isteyen varlýklar söz konusu olduðunda, satýn alýnmasý, yapýmý veya üretimi ile direkt iliþki kurulabilen borçlanma maliyetleri, ilgili varlýk kullanýma veya satýþa hazýr hale getirilene kadar varlýðýn maliyetine dahil edilmektedir. Diðer tüm borçlanma maliyetleri, oluþtuklarý dönemlerde konsolide gelir tablosuna kaydedilmektedir.

17 114 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Finansal kiralamalar ve faaliyet kiralamalarý Grup - kiracý olarak Finansal kiralama Grup un esas olarak mülkiyetin tüm risk ve ödüllerini üstüne aldýðý maddi duran varlýk kiralamasý, finansal kiralama þeklinde sýnýflandýrýlýr. Finansal kiralamalar, kiralama döneminin baþýnda kiralanmýþ olan varlýðýn rayiç deðerinden veya asgari kira ödemelerinin o günkü indirgenmiþ deðerinden düþük olaný üzerinden kaydedilir. Her bir kira ödemesi, bakiye borç üzerinde sabit bir oranýn elde edilmesi amacýyla borç ve finansal masraflar arasýnda tahsis edilir. Finansal masraflar düþüldükten sonra ilgili finansal kiralama borçlarý, finansal kiralama borçlarý olarak kayýtlara alýnýr. Finansman maliyetinin faiz unsuru, kira dönemi boyunca konsolide gelir tablosuna gider olarak yansýtýlýr. Finansal kiralama yolu ile satýn alýnan maddi duran varlýklar, varlýðýn tahmini faydalý ömrü üzerinden amortismana tabi tutulur. Finansal kiralamadan doðan borçlar, ilgili maddi duran varlýðýn satýn alma deðeri üzerinden konsolide finansal tablolara yansýtýlýr. Kira sözleþmesinden doðan faiz ödemeleri ise, kira dönemi boyunca konsolide gelir tablosunda gider olarak gösterilir. Faaliyet kiralamasý Mülkiyete ait risk ve getirilerin önemli bir kýsmýnýn kiralayana ait olduðu kiralama iþlemi, faaliyet kiralamasý olarak sýnýflandýrýlýr. Faaliyet kiralarý olarak yapýlan ödemeler, kira dönemi boyunca doðrusal yöntem ile konsolide gelir tablosuna gider olarak kaydedilir. Grup - kiralayan olarak Faaliyet kiralamasý Faaliyet kiralamasýnda, kiralanan varlýklar, konsolide bilançoda maddi duran varlýklar altýnda sýnýflandýrýlýr ve elde edilen kira gelirleri kiralama dönemi süresince, eþit tutarlarda konsolide gelir tablosuna yansýtýlýr. Kira geliri kira dönemi boyunca doðrusal yöntem ile konsolide gelir tablosuna yansýtýlmaktadýr Ertelenmiþ vergiler Ertelenmiþ vergi, yükümlülük yöntemi kullanýlarak, varlýk ve yükümlülüklerin konsolide finansal tablolarda yer alan kayýtlý deðerleri ile vergi deðerleri arasýndaki geçici farklar üzerinden hesaplanýr. Ertelenmiþ vergi hesaplamasýnda yürürlükteki vergi mevzuatý uyarýnca konsolide bilanço tarihi itibariyle halihazýrda yürürlükte olan vergi oranlarý kullanýlýr. Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü vergilendirilebilir geçici farklarýn tümü için hesaplanýrken, indirilebilir geçici farklardan oluþan ertelenmiþ vergi varlýklarý, gelecekte vergiye tabi kar elde etmek suretiyle bu farklardan yararlanmanýn kuvvetle muhtemel olmasý þartýyla konsolide finansal tablolarda muhasebeleþtirilir. Ayný ülkenin vergi mevzuatýna tabi olmak þartýyla ve cari vergi varlýklarýnýn cari vergi yükümlülüklerinden mahsup edilmesi konusunda yasal olarak uygulanabilir bir hakkýn bulunmasý durumunda ertelenmiþ vergi varlýklarý ve ertelenmiþ vergi yükümlülükleri, karþýlýklý olarak birbirinden mahsup edilir. Ertelenmiþ vergi varlýk veya yükümlülükleri konsolide finansal tablolarda uzun vadeli olarak sýnýflandýrýlmýþtýr (Not 28) Kýdem tazminatý karþýlýðý Kýdem tazminatý karþýlýðý, Grup un, personelin Ýþ Kanunu uyarýnca emekliye ayrýlmasýndan doðacak gelecekteki olasý yükümlülüklerinin tahmini toplam karþýlýðýnýn þimdiki zamana indirgenmiþ deðerini ifade eder (Not 20) Kýdeme teþvik primi karþýlýðý Grup un belli bir kýdemin üzerindeki çalýþanlarýna ödenen Kýdeme Teþvik Primi ( Prim ) adý altýnda saðladýðý bir fayda bulunmaktadýr. Konsolide finansal tablolarda tahakkuk etmiþ olan kýdeme teþvik primi karþýlýðý, gelecekteki olasý yükümlülüklerin tahmini toplam karþýlýðýnýn þimdiki zamana indirgenmiþ deðerini ifade eder (Not 20).

18 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Dövizli iþlemler Yýl içinde gerçekleþen dövizli iþlemler, iþlem tarihlerinde geçerli olan döviz kurlarý üzerinden çevrilmiþtir. Dövize dayalý parasal varlýk ve yükümlülükler, dönem sonunda geçerli olan döviz kurlarý üzerinden Yeni Türk Lirasý na çevrilmiþtir. Dövize dayalý parasal varlýk ve yükümlülüklerin çevrimlerinden doðan kur farký geliri veya zararlarý aktifleþtirilen borçlanma maliyetlerinden kaynaklanan kur farklarý (Not ) dýþýnda konsolide gelir tablosuna yansýtýlýr Gelirlerin kaydedilmesi Gelir, mal ve hizmet satýþlarýnýn faturalanmýþ deðerlerini içerir. Satýþlar, ürünün teslimi veya hizmetin verilmesi, ürünle ilgili risk ve faydalarýn transferlerinin yapýlmýþ olmasý, gelir tutarýnýn güvenilir þekilde belirlenebilmesi ve iþlemle ilgili ekonomik faydalarýn Grup a akmasýnýn muhtemel olmasý üzerine alýnan veya alýnabilecek bedelin makul deðeri üzerinden tahakkuk esasýna göre kayýtlara alýnýr. Satýþlarda önemli riskler ve faydalar, mallar alýcýya teslim edildiðinde ya da yasal sahiplik alýcýya geçtiðinde devredilir. Net satýþlar, teslim edilmiþ mallarýn fatura edilmiþ bedelinin satýþ iadelerinden ve satýþ ile ilgili vergilerden arýndýrýlmýþ halidir. Faiz gelirleri zaman dilimi esasýna göre gerçekleþir, geçerli faiz oraný ve vadesine kalan süre içinde etkili olacak faiz oranýný dikkate alarak tahakkuk edecek olan gelir belirlenir. Satýþlarýn içerisinde önemli bir vade farký bulunmasý durumunda, makul bedel, gelecekte oluþacak tahsilatlarýn finansman maliyeti içerisinde yer alan gizli faiz oraný ile indirgenmesi ile tespit edilir. Gerçek deðerleri ile nominal deðerleri arasýndaki fark, tahakkuk esasýna göre faiz geliri olarak deðerlendirilir. Komisyon geliri Aygaz ve Mogaz ile yapýlan LPG satýþ sözleþmesi þartlarýna uygun olarak tahakkuk esasýna göre kaydedilir. Kira geliri, ilgili anlaþmalar göz önüne alýnarak tahakkuk esasýna göre kaydedilir. Elde edilen temettü gelirleri, hissedarlarýn temettü alma hakký doðduðu zaman kayda alýnýr Türev finansal araçlar Türev finansal araçlar, Opet in vadeli mal alým satým sözleþmelerinden oluþmaktadýr. Bu araçlarýn ilk olarak kayda alýnmasýnda elde etme maliyetleri kullanýlmakta ve bunlara iliþkin iþlem maliyetleri elde etme maliyetine dahil edilmektedir. Türev finansal araçlar, kayda alýnmalarýný izleyen dönemlerde makul deðer ile deðerlenmektedir. Yapýlan deðerleme sonucu türev finansal araçlarýn makul deðerinde meydana gelen farklar konsolide gelir tablosuna yansýtýlmaktadýr (Not 22) Karþýlýklar Grup un geçmiþteki iþlemlerinin sonucunda mevcut hukuki veya geçerli bir yükümlülüðünün bulunmasý ve yükümlülüðün yerine getirilmesi için kaynaklarýn dýþa akmasýnýn gerekli olabileceði ve tutar için güvenilir bir tahminin yapýlabileceði durumlarda karþýlýklar oluþturulur. Karþýlýklar, konsolide bilanço tarihi itibariyle yükümlülüðün yerine getirilmesi için yapýlacak harcamanýn Grup yönetimi tarafýndan yapýlan en iyi tahmine göre hesaplanýr ve etkisinin önemli olduðu durumlarda konsolide bilanço tarihindeki deðerine indirgenmesi için iskonto edilir Taahhütler, koþullu varlýklar ve yükümlülükler Geçmiþ olaylardan kaynaklanan ve mevcudiyeti iþletmenin tam olarak kontrolünde bulunmayan gelecekteki bir veya daha fazla kesin olmayan olayýn gerçekleþip gerçekleþmemesi ile teyit edilebilecek muhtemel yükümlülükler ve varlýklar konsolide finansal tablolara alýnmamakta ve, koþullu yükümlülükler ve varlýklar olarak deðerlendirilmektedir (Not 17) Temettü Temettü alacaklarý, alma hakký doðduðu dönemde gelir olarak kaydedilir. Temettü borçlarý, kar daðýtýmýnýn bir unsuru olarak alma hakký doðduðu dönemde yükümlülük olarak konsolide finansal tablolara yansýtýlýr Hisse baþýna kazanç Konsolide gelir tablosunda belirtilen hisse baþýna kazanç, net karýn, dönem boyunca mevcut bulunan hisse senetlerinin aðýrlýklý ortalama sayýsýna bölünmesi ile tespit edilir.

19 116 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 117 Türkiye de þirketler mevcut hissedarlarýna birikmiþ karlardan ve özkaynak enflasyon düzeltmesi farklarý hesabýndan hisseleri oranýnda hisse daðýtarak ( Bedelsiz Hisseler ) sermayelerini arttýrabilir. Hisse baþýna kar hesaplanýrken bu bedelsiz hisse ihracý çýkarýlmýþ hisseler olarak sayýlýr. Dolayýsýyla hisse baþýna kar hesaplamasýnda kullanýlan aðýrlýklý hisse adedi ortalamasý, hisselerin bedelsiz olarak çýkarýlmasýný geriye dönük olarak uygulamak suretiyle elde edilir Nakit akýmý Grup net varlýklarýndaki deðiþimleri, finansal yapýsýný ve nakit akýmlarýnýn tutar ve zamanlamasýný deðiþen þartlara göre yönlendirme yeteneði hakkýnda konsolide finansal tablo kullanýcýlarýna bilgi vermek üzere, diðer konsolide finansal tablolarýnýn ayrýlmaz bir parçasý olarak konsolide nakit akým tablolarýný düzenlemektedir Satýþ amacýyla elde tutulan varlýk gruplarý ve bu varlýklarla doðrudan iliþkilendirilen yükümlülükler Bir duran varlýðýn defter deðerinin sürdürülmekte olan kullanýmdan ziyade satýþ iþlemi vasýtasý ile geri kazanýlacak olmasý durumunda Grup, söz konusu duran varlýðý satýþ amacýyla elde tutulan varlýk olarak sýnýflandýrýr. Bu varlýklarla doðrudan iliþkilendirilen yükümlülükler ise benzer þekilde gruplanýr. Ýlgili varlýk gruplarý, doðrudan iliþkilendirilen yükümlülükler indirildikten sonraki kayýtlý deðeri ile makul deðerlerinden satýþ giderlerinin çýkartýlmasý sonucu oluþan net deðerin düþük olaný ile muhasebeleþtirilir MUHASEBE POLÝTÝKALARI, MUHASEBE TAHMÝNLERÝNDE DEÐÝÞÝKLÝKLER VE HATALAR Muhasebe politikalarýnda yapýlan önemli deðiþiklikler ve tespit edilen önemli muhasebe hatalarý geriye dönük olarak uygulanýr ve önceki dönem konsolide finansal tablolarý yeniden düzenlenir. Muhasebe tahminlerindeki deðiþiklikler, yalnýzca bir döneme iliþkin ise, deðiþikliðin yapýldýðý cari dönemde, gelecek dönemlere iliþkin ise, hem deðiþikliðin yapýldýðý dönemde hem de gelecek dönemde, ileriye yönelik olarak uygulanýr ÖNEMLÝ MUHASEBE TAHMÝNLERÝ VE VARSAYIMLAR Varlýk ve yükümlülüklerin kayýtlý deðerleri üzerinde önemli etkisi olan muhasebe tahminleri aþaðýdaki gibidir: a) Ýktisap maliyetinin daðýtýlmasý: Grup, Opet iktisabý ile ilgili iktisap maliyetinin daðýtýlmasý sürecinde maddi ve maddi olmayan varlýklarýn makul deðerlerinin tespitinde belirli tahmin ve varsayýmlarda bulunmuþtur (Not 3). b) Faydalý ömür: Maddi varlýklar, yatýrým amaçlý gayrimenkuller ve þerefiye haricindeki maddi olmayan varlýklar tahmini faydalý ömürleri boyunca itfaya tabi tutulmuþtur. Yönetim tarafýndan belirlenen faydalý ömürler Not ve de açýklanmýþtýr. c) Þerefiye deðer düþüklüðü tespit çalýþmalarý: Grup Opet alýmýndan kaynaklanan þerefiyeyi muhasebe politikalarý notu da belirtildiði üzere yýlda bir kez veya þartlarýn deðer düþüklüðünü iþaret ettiði durumlarda daha sýk aralýklarla deðer düþüklüðü tespit çalýþmasýna tabi tutmaktadýr. Söz konusu nakit üreten birimin geri kazanýlabilir deðeri satýþ maliyetleri düþülmüþ gerçeðe uygun deðer hesaplamalarýna göre tespit edilmiþtir. Bu hesaplamalar belirli tahmin ve varsayýmlar içermektedir. Grup 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle yapmýþ olduðu deðer düþüklüðü testleri sonucunda þerefiye tutarýnda herhangi bir deðer düþüklüðü tespit etmemiþtir (Not15). NOT 3 - ÝÞLETME BÝRLEÞMELERÝ Ýktisaplar Tüpraþ, 25 Aralýk 2006 tarihli yönetim kurulu toplantýsýnda alýnan karara istinaden, Opet Petrolcülük A.Þ. nin %40 oranýndaki Aygaz A.Þ. ye ait, beheri 1 YTL lik adet B grubu hisselerinin tamamýnýn, baðýmsýz bir deðerleme kuruluþunun hazýrlamýþ olduðu 12 Aralýk 2006 tarihli deðerleme raporunda tespit edilen Opet in makul deðeri esas alýnarak, ABD dolarý bedel karþýlýðýnda satýn alýnmasýna karar vermiþtir. Satýn alým ve hisse devir iþlemleri, 28 Aralýk 2006 tarihli Hisse Devir ve Temlik Sözleþmesi ile tamamlanmýþtýr.

20 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Bunu müteakip, Opet in toplam %10 oranýndaki hisselerinin sahibi olan tüm Koç Topluluðu þirketleri, ayný tarihte Tüpraþ a verdikleri muvafakatname ile Opet in hissedarý olduklarý sürece Opet Genel Kurulundaki ve Yönetim Kurulundaki oylarýný Tüpraþ ýn oy tercihi yönünde kullanacaklarýný beyan etmiþlerdir. Ayrýca Tüpraþ, 25 Aralýk 2006 tarihinde, Koç Holding A.Þ. topluluðu þirketleri ile Öztürk Grubu arasýnda akdedilmiþ olan Ortaklýk Anlaþmasý hükümlerini kabul ettiðini yazýlý olarak beyan etmiþtir. Yapýlan bu beyanlara ve muvafakatnamelere istinaden, Opet, Grup un konsolide finansal tablolarýnda müþterek yönetime tabi ortaklýk olarak muhasebeleþtirilmiþtir. UFRS 3, iktisap maliyetinin, iktisap edilen iþletmenin daha önceden finansal tablolarýnda yer almayan maddi olmayan duran varlýklar da dahil olmak üzere tanýmlanabilir varlýk, yükümlülük ve þarta baðlý yükümlülüklerinin iktisap tarihindeki makul deðerlerine daðýtýlarak muhasebeleþtirilmesini gerektirmektedir. UFRS 3, ayrýca, geçici olarak belirlenmiþ baþlangýç muhasebesinin satýn alým tarihini takip eden on iki ay içerisinde tamamlanmasýna müsaade etmekte ve düzeltme kayýtlarýnýn birleþme tarihinden itibaren geriye dönük olarak yapýlmasýný gerektirmektedir. Þirket tarafýndan, tanýmlanabilir varlýk, yükümlülük ve þarta baðlý yükümlülüklerin makul deðer tespiti, iktisap maliyetinin daðýtýlmasý iþleminin ve iktisap neticesinde oluþan þerefiyenin tespiti 2007 yýlý içerisinde tamamlanmýþtýr. Satýn alým iþlemi sonucunda satýn alma bedelinin iktisap edilen tanýmlanabilir varlýklarýn, yükümlülüklerin ve þarta baðlý yükümlülüklerin söz konusu geçici tutarlarýný aþan bin YTL tutarýndaki kýsmý, konsolide bilançoda þerefiye kalemi içinde muhasebeleþtirilmiþtir (Not 15). Opet ile ilgili iktisap edilen net varlýklar (Tüpraþ ýn Opet üzerindeki etkin ortaklýk oraný) ile þerefiyenin hesaplanmasýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki gibidir: Toplam iktisap tutarý Ýktisap edilen net varlýklar ( ) þerefiye (Not 15) Ýktisaptan kaynaklanan varlýk ve yükümlülüklerin deðerleri aþaðýdaki gibidir: Nakit ve nakit benzerleri Ticari alacaklar (net) Ýliþkili taraflardan alacaklar (net) Stoklar (net) Diðer varlýklar Finansal yatýrýmlar (net) Maddi varlýklar (Not 13) Maddi olmayan varlýklar (Not 14) Finansal borçlar ( ) Diðer finansal yükümlülükler (net) (10.237) Ticari borçlar (30.190) Ýliþkili taraflara borçlar (net) ( ) Alýnan avanslar (79) Kurumlar vergisi karþýlýðý (4.597) Diðer yükümlülükler (5.469) Kýdem tazminatý karþýlýðý (Not 20) (596) Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü (net) (Not 28) (40.119) Ýktisap edilen net varlýklar Toplam iktisap tutarý ( ) Nakit ve nakit benzerleri - iktisap edilen Ýktisap nedeniyle nakit çýkýþý (net) ( )

21 118 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 119 NOT 4 - Ýþ ORTAKLIKLARI Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýklar daki paylar Müþterek Yönetime Tabi Ortaklýk olan Opet in Not 2 de açýklandýðý üzere oransal konsolidasyon yöntemiyle, konsolidasyon düzeltmeleri öncesi konsolide finansal tablolara dahil edilen bakiyelerine iliþkin toplam özet finansal bilgiler aþaðýdaki gibidir: Dönen varlýklar Duran varlýklar Toplam varlýklar Kýsa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli yükümlülükler Özkaynaklar Toplam kaynaklar Satýþ gelirleri (net) Brüt kar Faaliyet karý Net dönem (zararý)/karý (12.508) NOT 5 - BÖLÜMLERE GÖRE RAPORLAMA Grup yönetimi Grup un risk ve getirilerinin coðrafi bölgelerdeki farklýlýklardan ziyade enerji sektöründeki geliþmelerden etkilendiðini dikkate alarak birincil bölüm raporlamasý formatý olarak endüstriyel bölümleri kullanma kararý almýþtýr. Grup yönetimi, Grup un faaliyet alanýnýn rafinaj ve Opet hisselerinin satýn alým tarihi olan 28 Aralýk 2006 tarihinden itibaren (Not 3) akaryakýt daðýtým sektörleri olmasýndan dolayý, Grup un bu iki sektörün oluþturduðu endüstriyel bölümler altýnda faaliyet gösterdiðini düþünmektedir. Grup, rafinaj ve daðýtým sektörleri için hazýrlamýþ olduðu birincil bölüm raporlamasýný konsolide finansal tablolarda sunmuþtur. Grup un birincil bölüm raporlama formatý endüstriyel bölüm olduðundan ikincil bölüm raporlamasý amacý ile dönem içerisindeki hasýlatýn müþterilerin coðrafi konumu bazýnda detayýnýn gösterilmesi gerekmektedir. Ancak, Grup un yurtdýþý satýþlarýnýn büyük bir bölümü, farklý coðrafi bölgelerde faaliyet gösteren küresel enerji ticaret þirketlerine yapýlmakta ve bu þirketler müteakip olarak ayný ürünleri farklý coðrafi bölgelere satmaktadýr. Bu nedenle, satýþlarda coðrafi bölge bazýnda bir yoðunlaþma bulunmamakta ve satýþ bilgileri, Grup un faaliyetlerinin, konsolide finansal tablolar genelinde ve parasal önemlilik göz önüne alýndýðýnda, Türkiye dýþýndaki coðrafi bölgeler açýsýndan raporlanabilir bölüm özelliði göstermediðinden dolayý, konsolide finansal tablo notu 24 de yurtiçi ve yurtdýþýna yapýlan satýþlar olarak verilmiþtir. Ýkincil bölüm raporlamasý çerçevesinde sunulmasý gereken bölüm varlýklarýnýn kayýtlý deðerleri ve sözkonusu bölüm varlýklarýný elde etmek için katlanýlan maliyetler, Grup un varlýklarýnýn çok büyük bir bölümünün Türkiye de konumlanmasý nedeniyle ayrýca gösterilmemiþtir. a) Bölüm satýþ gelirleri (net) Rafinaj Daðýtým b) Bölüm faaliyet karý-bölümlerarasý netleþtirme sonrasý Rafinaj Daðýtým

22 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR c) 1 Ocak - 31 Aralýk 2008 itibariyle bölümlere göre bilgi analizi Bölümler arasý Konsolide Rafinaj Daðýtým düzeltme Toplam Grup dýþý gelirler Bölümler arasý gelirler ( ) - Gelirler ( ) Satýþlarýn maliyeti ( ) ( ) ( ) Brüt kar Faaliyet giderleri ( ) ( ) - ( ) Diðer faaliyetlerden gelirler (7.506) Diðer faaliyetlerden giderler (27.540) (5.353) - (32.893) Faaliyet karý-bölümler arasý netleþtirme öncesi Bölümler arasý kar düzeltmesi (40.387) Faaliyet karý-bölümler arasý netleþtirme sonrasý Ocak - 31 Aralýk 2007 itibariyle bölümlere göre bilgi analizi Bölümler arasý Konsolide Rafinaj Daðýtým düzeltme Toplam Grup dýþý gelirler Bölümler arasý gelirler ( ) - Gelirler ( ) Satýþlarýn maliyeti ( ) ( ) ( ) Brüt kar Faaliyet giderleri ( ) ( ) - ( ) Diðer faaliyetlerden gelirler Diðer faaliyetlerden giderler (28.958) (9.841) - (38.799) Faaliyet karý-bölümler arasý netleþtirme öncesi Bölümler arasý kar düzeltmesi (51.538) Faaliyet karý-bölümler arasý netleþtirme sonrasý d) Bölüm varlýklarý, yükümlülükleri ve net varlýklarý Bölüm varlýklarý Rafinaj Daðýtým Toplam Satýþ amacýyla elde tutulan varlýklar Ertelenmiþ vergi varlýklarý Satýlmaya hazýr finansal varlýklar Tenzil: Bölümler arasý düzeltmeler (90.636) (60.820) Konsolide toplam varlýklar

23 120 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 121 Bölüm yükümlülükleri Rafinaj Daðýtým Toplam Satýþ amacýyla elde tutulan varlýklara iliþkin yükümlülükler Ertelenmiþ vergi yükümlülükleri Kurumlar vergisi karþýlýðý (Not 28) Tenzil: Bölümlerarasý düzeltmeler (66.368) (39.134) Konsolide toplam yükümlülükler e) Maddi ve maddi olmayan duran varlýk ve yatýrým amaçlý gayrimenkul alýmlarý ile amortisman ve itfa paylarý Maddi ve maddi olmayan duran varlýk ve yatýrým amaçlý gayrimenkul yatýrýmlarý Rafinaj Daðýtým Toplam Amortisman ve itfa paylarý Rafinaj ( ) (88.498) Daðýtým (26.710) (32.190) Toplam ( ) ( ) NOT 6 - NAKÝT VE NAKÝT BENZERLERÝ Kasa 8 87 Bankalar Özel faizli vadesiz mevduat Vadeli mevduat Vadesiz mevduat Diðer Vadeli mevduat faiz tahakkuklarý Toplam Özel faizli vadesiz mevduat 31 Aralýk 2008 itibariyle bankalardaki vadesiz mevduatýn bin YTL (31 Aralýk 2007: bin YTL) tutarýndaki kýsmý özel faizli vadesiz mevduatlardan oluþmaktadýr. Grup, özel faizli vadesiz mevduatlardan günlük faiz kazanmaktadýr. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle YTL ve ABD dolarý, cinsinden özel faizli vadesiz mevduatlarýn etkin faiz oraný sýrasýyla %16,53 ve günlük Libor dur (31 Aralýk 2007: %17,70 ve günlük Libor). 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle bankalardaki özel faizli vadesiz mevduat bin YTL karþýlýðý bin ABD dolarý, 8 bin Avro ve GBP (31 Aralýk 2007: bin YTL karþýlýðý bin ABD dolarý ve Avro) tutarýnda yabancý para mevduat içermektedir.

24 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Grup tarafýndan, Petrol Piyasasý Lisans Yönetmeliði nde belirlendiði üzere, müþterilerden alýnan gelir payý bankalarda bloke edilmekte ve özel faizli vadesiz mevduat olarak deðerlendirilmektedir (Not 9). 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle alýnmýþ olan gelir payý tutarýna istinaden bankalarda bloke edilmekte olan tutar bin YTL olup özel faizli vadesiz mevduat olarak deðerlendirilmektedir (31 Aralýk 2007: bin YTL). Vadeli mevduat ve diðer hazýr deðerler 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle bin YTL tutarýnda YTL, bin YTL karþýlýðý bin ABD Dolarý ve bin YTL karþýlýðý bin Avro tutarýndaki vadeli mevduatlarýn vade tarihlerine 1 aydan kýsa süre kalmýþtýr (31 Aralýk 2007: bin YTL ve bin YTL karþýlýðý bin ABD Dolarý). Vadeli YTL mevduatlarýn etkin faiz oraný %20,65, vadeli ABD dolarý mevduatlarýn etkin faiz oraný %6,99, vadeli Avro mevduatlarýn etkin faiz oraný ise %7,55 (31 Aralýk 2007: YTL için %18,76, ABD dolarý için %4,23) tir. Diðer hazýr deðerler, 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle bin YTL tutarýndaki kredi kartý alacaklarýný (31 Aralýk 2007: bin YTL) ve 11 bin YTL tutarýndaki ters repo alacaklarýný (31 Aralýk 2007: 373 bin YTL) içermektedir. 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle konsolide nakit akým tablosunda yer alan nakit ve nakit benzeri deðerler aþaðýdaki gibidir: Hazýr deðerler Bloke mevduatlar (Gelir payý) ( ) ( ) Satýþ amaçlý elde tutulan nakit ve nakit benzerleri Eksi: Vadeli mevduat faiz tahakkuklarý (6.472) (1.271) Nakit ve nakit benzeri deðerler NOT 7 - FÝNANSAL BORÇLAR Kýsa vadeli banka kredileri: Kýsa vadeli banka kredileri Faiz tahakkuklarý Toplam kýsa vadeli banka kredileri Uzun vadeli banka kredilerinin kýsa vade taksitleri: Uzun vadeli kredilerin kýsa vade taksitleri Faiz tahakkuklarý Toplam uzun vadeli banka kredilerinin kýsa dönem anapara taksit ve faizleri Uzun vadeli banka kredileri: Toplam uzun vadeli banka kredileri Toplam banka kredileri

25 122 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle finansal borçlar iliþkili taraflardan alýnan aþaðýdaki kredileri içermektedir: Uzun vadeli kredilerin kýsa vade taksitleri: Koç Holding A.Þ Uzun vadeli krediler Koç Holding A.Þ Ýliþkili taraflardan alýnan krediler Ýliþkili taraflardan alýnan krediler Opet in Koç Holding A.þ. den almýþ olduðu bin ABD dolarý (2007: bin ABD dolarý) karþýlýðý bin YTL lik (2007: bin YTL) (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile bin YTL (2007: bin YTL)) krediyi ifade etmektedir (Not 31). 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle banka kredilerinin yabancý para ve faiz oraný bilgileri aþaðýdaki gibidir: 2008 Etkin faiz oraný Orijinal para (%) birimi Bin YTL Kýsa vadeli banka kredileri ABD dolarý krediler 6,65% YTL krediler 23,99% Toplam kýsa vadeli banka kredileri Uzun vadeli kredilerin kýsa vade taksitleri: ABD dolarý krediler 3,77% Avro krediler 5,50% Toplam uzun vadeli kredilerin kýsa vade taksitleri Faiz gider tahakkuklarý Toplam kýsa vadeli banka kredileri Uzun vadeli banka kredileri: ABD dolarý krediler 3,98% Avro krediler 5,50% Toplam uzun vadeli banka kredileri

26 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR 2007 Etkin faiz oraný Orijinal para (%) birimi Bin YTL Kýsa vadeli banka kredileri ABD dolarý krediler 5, YTL krediler 14, Avro krediler 3, Uzun vadeli kredilerin kýsa vade taksitleri: ABD dolarý krediler 5, Avro krediler 6, Faiz gider tahakkuklarý Toplam kýsa vadeli banka kredileri Uzun vadeli banka kredileri: ABD dolarý krediler 5, Avro krediler 5, Toplam uzun vadeli banka kredileri Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle uzun vadeli kredilerin vade analizi aþaðýdaki gibidir: ve sonrasý Kredilerin yeniden fiyatlandýrmaya kalan sürelerine iliþkin faize duyarlýlýk daðýlýmý aþaðýdaki gibidir: 3 aydan kýsa ay arasý yýl arasý yýl ve üzeri

27 124 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle banka kredilerinin kayýtlý deðerleri ve makul deðerleri aþaðýdaki gibidir: Kayýtlý deðer Makul deðer Kayýtlý deðer Makul deðer ABD dolarý krediler YTL krediler Avro krediler Aralýk 2008 tarihi itibariyle Grup tarafýndan kullanýlan kredilerin bin YTL karþýlýðý bin ABD dolarý (31 Aralýk 2007: bin YTL karþýlýðý bin ABD dolarý) tutarýndaki kýsmý için T.C Hazine Müsteþarlýðý garantisi bulunmaktadýr. Bu garantilere iliþkin borçlarýn ödenmemesi halinde doðabilecek yükümlülükler T.C. Hazine Müsteþarlýðý tarafýndan Grup tan 6183 sayýlý Amme Alacaklarý nýn Tahsil Usulü Hakkýnda Kanun un hükümlerine göre tahsil edilebilecektir. NOT 8 - TÝCARÝ ALACAKLAR VE BORÇLAR Kýsa vadeli ticari alacaklar (net): Ticari alacaklar Alacak senetleri ve çekler Ýliþkili taraflardan ticari alacaklar (Not 31) Þüpheli ticari alacaklar Diðer ticari alacaklar, depozito ve teminatlar Eksi: Vadeli satýþlardan kaynaklanan ertelenen finansman geliri (10.396) (21.909) Eksi: þüpheli ticari alacak karþýlýðý (12.306) (9.800) Toplam kýsa vadeli ticari alacaklar (net) Uzun vadeli ticari alacaklar: Alacak senetleri Uzun vadeli alacak senetlerinin vadesi 1-5 yýl arasýnda deðiþmektedir. Vadesi geçmemiþ ve deðer düþüklüðüne uðramamýþ ticari alacaklarýn kredi kalitesi Grup, vadesi geçmemiþ ve deðer düþüklüðüne uðramamýþ veya koþullarý yeniden görüþülmüþ ticari alacaklarýn kredi kalitesine iliþkin detaylarý dört grupta incelemektedir (Not 32-b Kredi Riski). 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle söz konusu ticari alacaklarýn kredi kalitesine iliþkin detaylar aþaðýda belirtilmiþtir: Grup Grup Grup Grup

28 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Grup 1 - Yeni müþteriler (3 aydan kýsa süredir müþteri olanlar) Grup 2 - Kamu kurum ve kuruluþlarý Grup 3 - Önceki dönemlerde tahsil gecikmesi yaþanmamýþ mevcut müþteriler (3 aydan uzun süredir müþteri olanlar) Grup 4 - Önceki dönemlerde tahsilat sýkýntýsý yaþanmýþ, ancak gecikmeli olsa da tahsilat yapýlmýþ mevcut müþteriler (Grup 1 ve 2 hariç) Vadesi geçmiþ ancak deðer düþüklüðüne uðramamýþ ticari alacaklar için yaþlandýrma analizi 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle vadesi geçmiþ ancak deðer düþüklüðüne uðramamýþ ticari alacaklarýn yaþlandýrmasý aþaðýdaki gibidir: 3 aydan kýsa ay arasý Grup yönetimi, vadesini geçmiþ ancak karþýlýk ayrýlmayan alacak tutarýnýn önemli bir kýsmýnýn düzenli satýþ yapýlan devlet kuruluþlarýndan olmasý sebebiyle herhangi bir tahsilat riski öngörmemektedir (Not 32-b Kredi Riski). Þüpheli ticari alacak karþýlýðýnýn 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde sona eren yýllar içindeki hareketleri aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Dönem içerisindeki artýþ Dönem içerisindeki tahsilatlar (1.443) (2.957) Kayýtlardan silinenler (198) - 31 Aralýk Kýsa vadeli ticari borçlar: (net) Ticari borçlar Ýliþkili taraflara ticari borçlar (Not 31) Eksi: Vadeli alýþlardan kaynaklanan ertelenen finansman gideri (545) (6.490) Toplam kýsa vadeli ticari borçlar (net) Uzun vadeli ticari borçlar: (net) Toplam uzun vadeli ticari borçlar (net) Uzun vadeli ticari borçlarýn vadeleri, konsolide bilanço tarihi itibariyle 1-5 yýl arasýndadýr.

29 126 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 127 NOT 9 - DÝÐER ALACAKLAR VE BORÇLAR Kýsa vadeli diðer alacaklar: Sigorta tazminat alacaklarý Personelden alacaklar Þüpheli diðer alacaklar Diðer çeþitli alacaklar Eksi: Þüpheli diðer alacaklar karþýlýðý (752) (813) Kýsa vadeli diðer yükümlülükler: Ödenecek Özel Tüketim Vergisi ( ÖTV ) Tecil edilen Katma Deðer Vergisi ( KDV ) Ödenecek KDV Tecil edilen ÖTV Diðer vergi ve yükümlülükler Personele borçlar Alýnan depozito ve teminatlar Diðer Tecil edilen ÖTV ve KDV, ihraç kayýtlý satýþlarýn ÖTV ve KDV tutarlarýndan oluþmaktadýr ve ayný zamanda Varlýklar da Diðer dönen varlýklar (Not 21) içerisinde yer almaktadýr. Söz konusu satýþlarýn ihracat iþlemlerinin gerçekleþtiði belgelendiðinde, tecil edilen bu vergiler vergi dairesi tarafýndan terkin edilerek Diðer dönen varlýklar da yer alan ÖTV ve KDV tutarlarý, kýsa vadeli diðer yükümlülükler ile karþýlýklý olarak mahsuplaþtýrýlmaktadýr. Uzun vadeli diðer yükümlülükler: Gelir payý Ertelenmiþ gelirler Diðer Gelir payý: Petrol Piyasasý Kanunu gereðince, rafinericilerin Not 17 de açýklanan ulusal stok bulundurma yükümlülüðü kapsamýndaki sorumluluðu nedeniyle oluþabilecek kaynak ihtiyacý, finansman giderleri ve bu mahiyetteki stoklarýn depolama ve idame maliyeti, tüketici fiyatlarýna ilave edilen, T.C Enerji Piyasasý Düzenleme Kurulu ( EPDK ) tarafýndan azami 10 ABD Dolar/ton'a kadar belirlenecek olan deðerlendirilmesi EPDK tasarrufunda olan gelir payý ile karþýlanýr. Rafinericilerin haricinde petrol ürünlerinin ithalatý durumunda ise, bu gelir payý rafinericiye ithalatçý tarafýndan ödenir. Grup, bu konuyu düzenleyen Petrol Piyasasý Lisans Yönetmeliði nin ilgili maddesinin yürürlüðe girdiði tarih olan 1 Ocak 2005 ten itibaren akaryakýt satýþlarý ve rafinerilerin dýþýndaki kuruluþlarýn yaptýðý akaryakýt ithalatý üzerinden gelir payý toplamaktadýr. Grup, akaryakýt üzerinden toplanan gelir payýna ek olarak Sývýlaþtýrýlmýþ Petrol Gazlarý (LPG) Piyasasý Yönetmeliði gereðince 16 Eylül 2005 tarihinden itibaren LPG için de gelir payý toplamaya baþlamýþtýr. Petrol Piyasasý Kanunu uyarýnca oluþturulan Ulusal Petrol Stoðu Komisyonu, toplanan gelir paylarýnýn banka hesabýnda bloke edilerek muhasebesinin Tüpraþ Genel Müdürlüðü tarafýndan yürütülmesi ve hesapta biriken tutarýn gecelik repo ile deðerlendirilmesi kararýný almýþtýr.

30 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Bu kararlara istinaden 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle hesaplanan bin YTL (31 Aralýk 2007: bin YTL) tutarýnda gelir paylarý gelir tablosu ile iliþkilendirilmeksizin Uzun Vadeli Diðer Yükümlülükler içerisinde muhasebeleþtirilmekte ve hesaplanan Gelir Payý na iliþkin olarak bankalarda bloke edilerek özel faizli vadesiz mevduat olarak deðerlendirilen bin YTL lik tutar, Nakit ve Nakit Benzerleri içerisinde Özel faizli vadesiz mevduatlar olarak sýnýflandýrýlmaktadýr (31 Aralýk 2007: bin YTL) (Not 6). NOT 10 - STOKLAR Ýlk madde ve malzeme Yarý mamüller Mamüller Ticari mallar Yoldaki mallar Diðer stoklar Stok deðer düþüklüðü karþýlýðý (69.411) (1.330) Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde sona eren yýllar için stok deðer düþüklüðü karþýlýðý hareketi aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Dönem içerisindeki artýþlar Dönem içerisindeki iptaller - (2.825) 31 Aralýk Stok deðer düþüklüðü tutarlarý satýþlarýn maliyetinde muhasebeleþtirilmektedir. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle deðer düþüklüðü karþýlýðýna konu olan stoklarýn brüt deðeri bin YTL dir (31 Aralýk 2007: bin YTL). NOT 11 - FÝNANSAL YATIRIMLAR Ýþtirak Ýþtirak Satýlmaya hazýr finansal varlýklar: Oraný (%) Tutar Oraný (%) Tutar Enerji Yatýrýmlarý A.Þ. ( EYAÞ ) (*) 1, , Nemrut Liman ve Boru Ýþl. Nak. Ýç ve Dýþ Tic. Ltd. Þti. 10, ,00 99 Taný Pazarlama ve Ýletiþim Hizmetleri A.Þ. 4, Opet Fuchs Madeni Yað San. ve Tic. A.Þ. 20, , Op Ay Akaryakýt Ticaret Ltd. Þti. 20, ,00 28 Ataer Enerji ve Otoprodüksiyon San. ve Tic. A.Þ. 0, ,04 16 Akdeniz Akaryakýt Depolama Nakliyat ve Tic A.Þ. 13, , (*)31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle Grup un ana hissedarý olan Enerji Yatýrýmlarý A.Þ.'de, Opet'in sahip olduðu %3 oranýndaki (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile %1,20) hisse makul deðeriyle gösterilmiþtir. Enerji Yatýrýmlarý A.Þ. nin Grup un ana hissedarý olmasýyla ortaya çýkmýþ karþýlýklý iþtirak durumu sebebiyle, muhtemel bir alýcýnýn Tüpraþ 'ta ve Opet'te de dolaylý olarak pay sahibi olacaðýný dikkate alarak, Grup makul deðer çalýþmasýný tamamlamýþtýr. Söz konusu makul deðer çalýþmalarýnda dikkate alýnan Tüpraþ ve Opet in makul deðerleri iskonto edilmiþ nakit akým analizleri yöntemi kullanýlarak hesaplanmýþtýr. Söz konusu finansal varlýðýn makul deðerindeki deðiþikliklerden kaynaklanan gerçekleþmemiþ kar ve zararlar özkaynaklar içerisinde "Finansal Varlýklar Deðer Artýþ Fonu" hesabýnda muhasebeleþtirilmiþtir.

31 128 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle satýlmaya hazýr finansal varlýklardaki deðiþimler aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Finansal varlýk makul deðer artýþý Finansal varlýk alýmlarý Finansal varlýk sermaye artýrýmýna katýlýmlar Aralýk NOT 12 - YATIRIM AMAÇLI GAYRÝMENKULLER 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle yatýrým amaçlý gayrimenkuller bin YTL tutarýndaki arsalardan oluþmaktadýr (31 Aralýk 2007: bin YTL). Yatýrým amaçlý arsalarýn makul deðerleri, Çelen Kurumsal Deðerleme ve Danýþmanlýk Ltd. Þti nin 30 Eylül 2006 tarihi itibariyle yaptýðý deðerleme çalýþmalarý sonucu bin YTL olarak belirlenmiþtir. Yönetim, söz konusu çalýþmalar sonucu tespit edilen deðerlerin 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde önemli ölçüde deðiþmediði görüþündedir. NOT 13 - MADDÝ DURAN VARLIKLAR ( NET ) Yabancý para Satýlmaya hazýr çevrim varlýklara ait sabit 1 Ocak 2008 Ýlaveler Transferler (*) Çýkýþlar farklarý kýymetlere transfer 31 Aralýk 2008 Maliyet: Arazi ve arsalar (103) Yeraltý ve yerüstü düzenleri (2.579) - (8) Binalar (7.705) Makine, tesis ve cihazlar (3.646) Taþýt araçlarý (49.557) Döþeme ve demirbaþlar (4.523) 59 (20) Yapýlmakta olan yatýrýmlar ( ) Diðer maddi duran varlýklar (1.280) (69.393) 85 (28) Birikmiþ amortisman: Yeraltý ve yerüstü düzenleri ( ) (26.833) ( ) Binalar ( ) (6.568) ( ) Makine, tesis ve cihazlar ( ) (82.206) ( ) Taþýt araçlarý ( ) (8.403) (6) - (84.642) Döþeme ve demirbaþlar (15.300) (12.296) (47) 12 (23.478) Diðer maddi duran varlýklar (496) (14.507) (14.256) ( ) ( ) (53) 14 ( ) Net defter deðeri Aralýk 2008 tarihi itibariyle alýnan krediler nedeniyle bankalar lehine verilmiþ olan maddi duran varlýklar üzerindeki ipoteklerin toplam tutarý bin ABD dolarý karþýlýðý, bin YTL dir (31 Aralýk 2007: bin ABD dolarý karþýlýðý bin YTL) (Not 17). 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýlda yapýlmakta olan yatýrýmlarýn yapýmý ile doðrudan iliþki kurulabilen bin YTL tutarýnda faiz gideri ve bin YTL kur farký gideri yapýlmakta olan yatýrýmlarýn maliyetine dahil edilmiþtir (31 Aralýk 2007: bin YTL faiz gideri ve bin YTL kur farký geliri).

32 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Yabancý para 1 Ocak 2007 Ýlaveler Transferler Çýkýþlar çevirim farklarý 31 Aralýk 2007 Maliyet: Arazi ve arsalar (49) Yeraltý ve yerüstü düzenleri (330) (75) Binalar (7.184) (442) Makine, tesis ve cihazlar (19.701) (97) Taþýt araçlarý (18.608) (79) Döþeme ve demirbaþlar (4.556) (35) Yapýlmakta olan yatýrýmlar ( ) Diðer maddi duran varlýklar (50.428) (728) Birikmiþ amortisman: Yeraltý ve yerüstü düzen ( ) (14.727) ( ) Binalar ( ) (10.662) ( ) Makine, tesis ve cihazlar ( ) (67.910) ( ) Taþýt araçlarý ( ) (7.925) ( ) Döþeme ve demirbaþlar (13.758) (5.950) (15.300) Diðer maddi duran varlýklar - (496) (496) ( ) ( ) ( ) Net defter deðeri Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde sona eren yýllara ait konsolide gelir tablolarýnda bin YTL lik (2007: bin YTL) amortisman giderinin bin YTL lik kýsmý satýþlarýn maliyetinde (2007: bin YTL) bin YTL lik kýsmý pazarlama,satýþ ve daðýtým giderlerinde (2007: bin YTL), bin YTL lik kýsmý genel yönetim giderlerinde (2007: bin YTL), bin YTL lik kýsmý diðer gider ve zararlarda (2007: bin YTL) yer almaktadýr. 31 Aralýk 2008 ve 31 Aralýk 2007 tarihleri itibariyle maddi varlýklar içinde yer alan finansal kiralama sözleþmeleri ile edinilmiþ varlýklar, aþaðýda net defter deðeri belirtilen varlýklardan oluþmaktadýr. Binalar Makine, tesis ve cihazlar - 19 Taþýt araçlarý

33 130 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 131 NOT 14 - MADDÝ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR (NET) 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle maddi olmayan duran varlýklar ve ilgili itfa paylarýnda gerçekleþen hareketler aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak 2008 Ýlaveler Çýkýþlar 31 Aralýk 2008 Maliyet: Haklar ve yazýlýmlar (111) LPG Daðýtým sözleþmeleri Opet marka deðeri Müþteri iliþkileri Diðer maddi olmayan duran varlýklar (111) Birikmiþ itfa paylarý: Haklar ve yazýlýmlar (13.330) (6.718) 100 (19.948) LPG daðýtým sözleþmeleri (4.985) (4.984) - (9.969) Opet marka deðeri (1.160) (1.160) - (2.320) Müþteri iliþkileri (314) (314) - (628) Diðer maddi olmayan duran varlýklar (2.945) (6) - (2.951) (22.734) (13.182) 100 (35.816) Net defter deðeri Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýla ait konsolide gelir tablolarýnda bin YTL lik (2007: bin YTL) itfa payý giderinin; bin YTL lik kýsmý satýþlarýn maliyetinde (2007: bin YTL), bin YTL lik kýsmý pazarlama,satýþ ve daðýtým giderlerinde (2007: bin YTL), bin YTL lik kýsmý genel yönetim giderlerinde (2007: bin YTL), 133 bin YTL lik kýsmý diðer gider ve zararlarda (2007: 50 bin YTL) yer almaktadýr. 31 Aralýk 2007 tarihi itibariyle maddi olmayan varlýklar ve ilgili itfa paylarýnda gerçekleþen hareketler aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak 2007 Ýlaveler Çýkýþlar 31 Aralýk 2007 Maliyet: Haklar ve yazýlýmlar (23) LPG Daðýtým sözleþmeleri Opet marka deðeri Müþteri iliþkileri Diðer maddi olmayan duran varlýklar (23) Birikmiþ itfa paylarý: Haklar ve yazýlýmlar (7.392) (5.961) 23 (13.330) LPG daðýtým sözleþmeleri - (4.985) - (4.985) Opet marka deðeri - (1.160) - (1.160) Müþteri iliþkileri - (314) - (314) Diðer maddi olmayan duran varlýklar (2.347) (598) - (2.945) (9.739) (13.018) 23 (22.734) Net defter deðeri

34 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR NOT 15 - ÞEREFÝYE Þerefiye Þerefiye, 28 Aralýk 2006 tarihinde Opet hisselerinin satýn alýmýndan kaynaklanmaktadýr (Not 3). Þerefiye deðer düþüklüðü testi Þerefiyenin tamamý 28 Aralýk 2006 tarihinde Opet hisselerinin satýn alýmýndan kaynaklanmakta olup (Not 3) Grup yönetimi Opet in yurtiçindeki önemli pazar pozisyonu ve Tüpraþ ile birlikteliðinin yaratacaðý sinerjiyi, þerefiyenin oluþmasýndaki ana sebepler olarak deðerlendirmektedir. Buna baðlý olarak Grup yönetimi tarafýndan, Opet, baðlý ortaklýklarý ve müþterek yönetime tabi ortaklýklarý tek bir nakit üreten birim olarak deðerlendirilerek þerefiye Opet üzerine daðýtýlmýþtýr. Söz konusu nakit üreten birimin geri kazanýlabilir deðeri iskonto edilmiþ nakit akým analizlerine göre yapýlan satýþ maliyetleri düþülmüþ gerçeðe uygun deðer hesaplamalarýna göre tespit edilmiþtir. Bu gerçeðe uygun deðer hesaplamalarý vergi sonrasý nakit akým projeksiyonlarýný içermekte olup ABD Dolarý bazýnda tespit edilen bu projeksiyonlar Opet yönetimi tarafýndan onaylanan on yýllýk bütçelere dayanmaktadýr. On yýldan sonrasýna tekabul eden nakit akýmlarý %2,0 uzun vade büyüme oraný kullanýlarak tespit edilmiþtir. Gerçeðe uygun deðer tespiti sýrasýnda ABD Dolarý cinsinden bulunan deðer bilanço tarihi kuru ile YTL ye çevrilmek suretiyle hesaplanmýþtýr. Bu nedenle, söz konusu gerçeðe uygun deðer modeli döviz piyasasýnda yaþanan dalgalanmalardan etkilenmektedir. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle diðer tüm etkenler sabit tutulduðunda, ABD Dolar kurundaki %1 lik deðiþim söz konusu gerçeðe uygun deðer çalýþmalarýnda bin YTL deðiþime yol açardý. Gerçeðe uygun deðer hesaplama modelinde yer alan diðer önemli varsayýmlar aþaðýdaki gibidir: Brüt kar marjý %5,6 Ýskonto oraný %9,7 Opet yönetimi bütçelenen brüt kar marjýný þirketin geçmiþ performansýný ve pazar büyüme beklentilerini esas alarak tespit etmiþtir. Kullanýlan iskonto oraný vergi sonrasý iskonto oraný olup þirkete özgü riskleri de içermektedir. Ýskonto edilmiþ nakit akýmlarýnýn hesaplanmasýnda kullanýlan vergi sonrasý iskonto oranýnýn %1 daha yüksek/düþük olmasý (%9,7 yerine %10,7 veya %8,7), söz konusu satýþ maliyetleri düþülmüþ gerçeðe uygun deðer hesaplamalarýnda 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle bin YTL tutarýnda deðiþikliðe sebep olmaktadýr. Yukarýdaki varsayýmlar kullanýlarak yapýlan deðer düþüklüðü testleri sonucunda 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle þerefiye tutarýnda herhangi bir deðer düþüklüðü tespit edilmemiþtir. Söz konusu nakit üreten birimin satýþ maliyetleri düþülmüþ gerçeðe uygun deðeri, defter deðerinden yüksek olduðundan þirket yönetimi kullaným deðeri esasýna göre geri kazanýlabilir deðer hesaplamasý yapmamýþtýr. NOT 16 - DEVLET TEÞVÝK VE YARDIMLARI Yatýrým indirimi istisnasý, 5479 sayýlý Kanun ile 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten kaldýrýlmýþtýr. Ancak gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine, vergiye tabi kazanç (matrah) oluþmamasý nedeniyle 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle kullanýlmayýp sonraki dönemlere devreden yatýrým indirimi tutarlarý ile 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle devam eden projelerle ilgili olarak sonraki yýllarda yapýlacak yatýrým harcamalarý üzerinden hak kazanýlacak yatýrým indirimi tutarlarýnýn kullanýlabilmesi için 31 Aralýk 2008 tarihine kadar 3 yýllýk geçiþ dönemi tanýnmýþtýr (Not 28). DÝTAÞ ýn yaptýðý yatýrým harcamalarý ile ilgili olarak almýþ olduðu yatýrým teþvik belgeleri bulunmaktadýr. Bu teþvik belgeleri kapsamýnda 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle kazanýlan ancak kullanýlmayan yatýrým indirimi bulunmamaktadýr (31 Aralýk 2007: bin YTL).

35 132 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 133 NOT 17 - TAAHHÜTLER, KOÞULLU VARLIK VE YÜKÜMLÜLÜKLER Alýnan teminatlar: Alýnan teminat mektuplarý Teminat senetleri Alýnan garanti mektuplarý Alýnan ipotekler Toplam alýnan teminatlar Verilen teminatlar: Teminat akreditifleri Teminat mektuplarý Gümrüklere verilen teminat mektuplarý ve kefaletler Verilen ipotekler Toplam verilen teminatlar Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle alýnan teminatlar (Not 32.b) müþteri ve satýcýlardan alýnan teminatlardan oluþmaktadýr. Verilen teminatlar ise genellikle kamu kuruluþlarýna ve gümrük dairelerine verilen teminatlardan oluþmaktadýr. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle alýnmýþ olan banka kredilerinden dolayý, maddi duran varlýklar üzerinde toplam bin ABD dolarý karþýlýðý bin YTL tutarýnda ipotek bulunmaktadýr (31 Aralýk 2007: bin ABD dolarý karþýlýðý bin YTL). Çevre kirliliði yükümlülüðü: Grup, yürürlükte olan çevre kanunlarýna göre, gerçekleþtirdiði faaliyetleri sonucu sebep olacaðý çevre kirliliðinden doðabilecek oluþan zararlardan, kusur þartý aranmaksýzýn, sorumludur. Grup kirliliðe sebep olduðu takdirde, meydana gelen zararlardan ötürü tazminat ödemekle yükümlü tutulabilir. Konsolide bilanço tarihi itibariyle, Grup aleyhine çevre kirliliðinden dolayý açýlmýþ önemli bir dava bulunmamaktadýr. Grup un çevre kirliliði konusunda uzman danýþman firmasý tarafýndan kimyasal madde ve malzemelerin depolanmasý, ortam hava kalitesi ve emisyonu, atýk su toplanmasý ve kalitesi, çöp alanlarý, yeraltý ve yer üstü sularý, genel tesis operasyonlarý konularýnýn çevre üzerindeki etkileri incelenmiþtir. Grup yönetimi, yapmýþ olduðu deðerlendirmeler sonucunda, yapýlmasý gereken temizlik masraflarýnýn 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle tamamlandýðý görüþündedir. Ulusal stok bulundurma yükümlülüðü: Ulusal petrol stoðu, rafineri, akaryakýt ve LPG daðýtýcý lisansý sahiplerinin ikmal ettiði günlük ortalama ürün miktarýnýn minimum yirmi katýný kendi depolarýnda veya lisanslý depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrý ayrý bulundurma yükümlülüðü ile saðlanýr. Petrol Piyasasý Kanunu gereðince sürekliliðin saðlanmasý, kriz veya olaðanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve uluslararasý anlaþmalar gereði olaðanüstü hal petrol stoklarý ile ilgili yükümlülüklerin ifasý amaçlarýyla bir önceki yýl günlük ortalama kullanýmýnýn içindeki net ithalat miktarýnýn en az doksan günlük miktarý kadar petrol stoðun tutulmasý gerekliliði üzerine ulusal petrol stoðunun tamamlayýcý kýsmýnýn muhafazasýndan rafinericiler sorumlu tutulmuþtur. EPDK Ýdari Para Cezasý: T.C. Enerji Piyasasý Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Baþkanlýðý, sektörde gerçekleþtirdiði genel inceleme neticesinde 31 Aðustos 2006 tarihli kararý ile sektörde faaliyet gösteren 26 þirketle birlikte Opet'in bayilik faaliyetlerine yönelik olarak belirlenen bir kýsým uygulamalarý eleþtiri konusu yaparak bu þirketler hakkýnda idari para cezasý uygulanmasý kararýný almýþtýr. Bu çerçevede, 5015 sayýlý kanunun 19'uncu maddesi ile "Petrol Piyasasý Kanunu'nun 19'uncu maddesi uyarýnca 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren uygulanacak para cezalarý hakkýnda teblið" gereði Opet'e bin YTL, Opet Dýþ Ticaret e bin YTL (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile bin YTL) idari para cezasý uygulanmasýna, bu karar aleyhine Danýþtay da dava açma haklarý saklý olmak kaydý ile, karar verildiði ilgili þirket yönetimlerine yazýlý olarak bildirilmiþtir. Opet, bu cezanýn iptali için Danýþtay 13. Dairesi nezdinde idari para cezalarýnýn iptali ve yürütmenin durdurulmasý için dava açmýþtýr.

36 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Danýþtay 13. Dairesi, 10 Kasým 2006 tarihli ara kararýyla Opet'in yürütmenin durdurulmasýna iliþkin talebini toplam verilen ceza tutarýnýn bin YTL lik (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile 857 bin YTL) bölümü için kabul etmiþtir. Bunu takiben Opet, Maliye Bakanlýðý Anadolu Kurumlar Vergi Dairesi Müdürlüðü ne tecil faizi dahil olmak üzere bin YTL (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile1.388 bin YTL) tutarýnda ödeme yapmýþtýr. 25 Ocak 2007 tarihinde Danýþtay Ýdari Dava Daireleri Kurulu, Danýþtay 13. Dairesi nin 10 Kasým 2006 tarihli yürütmenin durdurulmasý isteminin reddine iliþkin kýsmýnýn kaldýrýlmasýna ve dava konusu iþlemin bin YTL (Tüpraþ etkin oraný ile bin YTL) lik kýsmýnýn yürütmesinin durdurulmasýna karar vermiþtir. Bu karara istinaden, Ýstanbul 8. Ýdari Mahkemesi de 8 þubat 2007 tarihinde söz konusu idari para cezasýnýn tahsilinin yürütmesinin durdurulmasýna karar vermiþtir. Konsolide bilanço tarihi itibariyle konu üzerinde taraflar arasýndaki görüþmeler, hukuki mütalaar ve dolayýsýyla bu konsolide finansal tablolarda konunun nihai sonucu üzerinde belirsizlik devam etmekte olduðundan herhangi bir karþýlýk ayrýlmamýþtýr. Dava karþýlýklarý: Grup yönetimi tarafýndan 31 Aralýk 2008 itibariyle Grup un aleyhine sonuçlanmasý muhtemel davalar ile ilgili olarak konsolide finansal tablolarda bin YTL (31 Aralýk 2007: bin YTL) tutarýnda karþýlýk ayrýlmýþtýr (Not 19). Ham petrol taþýtma taahhüdü: Grup, Ceyhan - Kýrýkkale ham petrol boru hattýnýn kullanýmý için Boru Hatlarý ile Petrol Taþýma A.Þ. ( BOTAÞ ) Genel Müdürlüðü ne 1 Ocak 2008 ile 31 Aralýk 2008 tarihleri arasýnda söz konusu boru hattýndan yýlda asgari metrik ton ham petrol taþýtmayý taahhüt etmiþtir. Bu taahhüdün yerine getirilmemesi durumunda dahi Grup, taþýtmayý taahhüt ettiði asgari ham petrol miktarýna karþýlýk gelen taþýma ücretini ödemekle yükümlüdür. Grup yönetimi ilgili süre içinde söz konusu taahhüdü yerine getirmiþtir. NOT 18 - ALINAN AVANSLAR Alýnan sipariþ avanslarý Alýnan diðer avanslar Toplam Alýnan avanslar, müþterilere yapýlacak satýþlar ile ilgili alýnmýþ olan avans ödemelerinden oluþmaktadýr. NOT 19 - BORÇ KARÞILIKLARI Kýsa vadeli borç karþýlýklarý: Dava (Not 17) Kullanýlmamýþ izin ücretleri EPDK katký payý Personele ödenecek yükümlülükler Diðer Toplam kýsa vadeli borç karþýlýklarý

37 134 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle kýsa vadeli borç karþýlýklarýnýn hareketleri aþaðýdaki gibidir: Kullanýlmamýþ Çevre Personele izin yükümlülüðü EPDK ödenecek Dava ücretleri (Not 17) katký payý yükümlülükler Diðer Toplam 1 Ocak Dönem içerisindeki artýþlar Dönem içerisindeki ödemeler (4.322) (3.031) - (7.578) (9.240) (123) (24.294) 31 Aralýk Ocak Dönem içerisindeki artýþlar Dönem içerisindeki iptaller (3.388) (2.650) (6.038) Dönem içerisindeki ödemeler (5.244) (1.388) (22.114) (8.758) - (955) (38.459) 31 Aralýk EPDK katký payý, Petrol Piyasasý Lisans Yönetmeliði uyarýnca, rafinericilik lisansý sahiplerinin yýllýk gelir tablolarýnda yer alan net satýþlar tutarýnýn EPDK tarafýndan her yýl belirlenen katýlma payý oraný ile çarpýlmak suretiyle hesaplayarak ödemesi gereken katký payý tutarýný ifade etmektedir. Personele ödenecek yükümlülükler karþýlýðý 2007 yýlýnda iþten ayrýlan personele söz konusu yýl için 2008 yýlýnda ödenmiþ olan tutarlardan oluþmaktadýr. Diðer borç karþýlýklarý, sürastarya karþýlýðý ve diðer gider karþýlýklarýndan oluþmaktadýr. NOT 20 - ÇALIÞANLARA SAÐLANAN FAYDALAR Çalýþanlara saðlanan kýsa vadeli faydalar: Kýdeme teþvik primi karþýlýðý Toplam Çalýþanlara saðlanan uzun vadeli faydalar: Kýdem tazminatý karþýlýðý Kýdeme teþvik primi karþýlýðý Toplam Kýdeme teþvik primi karþýlýðý: Grup un belli bir kýdemin üzerindeki çalýþanlarýna Kýdeme Teþvik Primi adý altýnda saðladýðý bir fayda bulunmaktadýr. Kýdeme Teþvik Primi, çalýþanlarýn iþlerine ve iþyerlerine baðlýlýklarýný teþvik etmek amacýyla 5 yýllýk kýdeme ulaþan kapsam içi çalýþanlara 45 günlük, 10 yýllýk kýdemi olanlara 55 günlük, 15 yýllýk kýdemi olanlara 70 günlük, 20 yýllýk kýdemi olanlara 80 günlük, 25 yýllýk kýdemi olanlara 90 günlük ve 30 yýllýk kýdemi olanlara 100 günlük çýplak ücretleri tutarýnda, her kýdem kademesi için bir defaya mahsus olmak üzere kýdemlerini doldurduklarý ayýn ücretleriyle birlikte ödenir. Kýdeme Teþvik Primi karþýlýðý, çalýþanlarýn bu prime hak kazanmasý halinde ödenmesi gerekecek muhtemel yükümlülüðün bugünkü deðerinin tahminiyle hesaplanýr.

38 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR UMS 19, Grup un çalýþanlara saðlanan faydalar için ayrýlacak karþýlýklarý tahmin etmek için aktüer deðerleme yöntemlerinin geliþtirilmesini öngörmektedir. Buna göre toplam yükümlülüðün hesaplanmasýnda aþaðýda yer alan aktüer öngörüler kullanýlmýþtýr: Ýskonto oraný (%) %6,26 %5,71 Kýdeme hak kazaným olasýlýðýna iliþkin kullanýlan oran (%) %99,64 %99,83 Kýdeme teþvik primi karþýlýðýnýn yýl içindeki hareketleri aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Dönem içerisindeki artýþ Dönem içerisindeki ödemeler (1.345) (965) 31 Aralýk Kýdem tazminatý karþýlýðý: Ýþ Kanunu na göre, Grup, bir senesini doldurmuþ olan ve Grup ile iliþkisi kesilen veya emekli olan, 25 hizmet (kadýnlarda 20) yýlýný dolduran ve emekliliðini kazanan (kadýnlar için 58 yaþýnda, erkekler için 60 yaþýnda), askere çaðrýlan veya vefat eden personeli için kýdem tazminatý ödemekle mükelleftir. 23 Mayýs 2002 deki mevzuat deðiþikliðinden sonra emeklilikten önceki hizmet süresine iliþkin bazý geçiþ süreci maddeleri çýkartýlmýþtýr. Ödenecek tazminat her hizmet yýlý için bir aylýk maaþ kadardýr ve bu tutar 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle 2, YTL (31 Aralýk 2007: 2.030,19 YTL) ile sýnýrlandýrýlmýþtýr. Kýdem tazminatý yükümlülüðü yasal olarak herhangi bir fonlamaya tabi deðildir ve herhangi bir fonlama þartý bulunmamaktadýr. Kýdem tazminatý karþýlýðý çalýþanlarýn emekliliði halinde ödenmesi gerekecek muhtemel yükümlülüðün bugünkü deðerinin tahminiyle hesaplanýr. UMS 19, Grup un kýdem tazminatý karþýlýðýný tahmin etmek için aktüer deðerleme yöntemlerinin geliþtirilmesini öngörmektedir. Buna göre toplam yükümlülüðün hesaplanmasýnda aþaðýda yer alan aktüer öngörüler kullanýlmýþtýr: Ýskonto oraný (%) %6,26 %5,71 Emeklilik olasýlýðýna iliþkin kullanýlan oran (%) %99,64 %99,83 Temel varsayým, her yýllýk hizmet için belirlenen tavan karþýlýðýnýn enflasyon ile orantýlý olarak artmasýdýr. Böylece uygulanan iskonto oraný enflasyonun beklenen etkilerinden arýndýrýlmýþ gerçek oraný gösterir. Grup un Türkiye de kayýtlý baðlý ortaklýklarý ile müþterek yönetime tabi ortaklýðýnýn kýdem tazminatý karþýlýðý, kýdem tazminatý tavaný her altý ayda bir ayarlandýðý için, 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren geçerli olan 2.260,04 YTL üzerinden hesaplanmaktadýr (1 Ocak 2008: 2.087,92 YTL). Kýdem tazminatý karþýlýðýnýn yýl içindeki hareketleri aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Faiz giderleri Aktüeryal giderler Dönem içerisindeki artýþ Dönem içerisindeki ödemeler (25.622) (14.411) 31 Aralýk

39 136 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 137 NOT 21 - DÝÐER VARLIKLAR VE YÜKÜMLÜLÜKLER Diðer dönen varlýklar: Tecil edilen KDV Peþin ödenen kurumlar vergisi ve fonlar (Not 28) Tecil edilen ÖTV Verilen sipariþ avanslarý Peþin ödenen akaryakýt perakende satýþ istasyonlarý kiralarý Peþin ödenen sigorta ve diðer giderler Diðer çeþitli dönen varlýklar Tecil edilen ÖTV ve KDV, ihraç kayýtlý satýþlarýn ÖTV ve KDV tutarýndan oluþmaktadýr ve ayný zamanda yükümlülüklerde Kýsa vadeli diðer yükümlülükler (Not 9) içerisinde yer almaktadýr. Söz konusu satýþlarýn ihracat iþlemlerinin gerçekleþtiði belgelendiðinde, tecil edilen bu vergiler vergi dairesi tarafýndan terkin edilerek Diðer dönen varlýklar da yer alan ÖTV ve KDV tutarlarý, kýsa vadeli diðer yükümlülükler ile karþýlýklý olarak mahsuplaþtýrýlmaktadýr. Diðer duran varlýklar: Yedek parça ve malzeme stoklarý, (net) Peþin ödenen akaryakýt perakende satýþ istasyonlarý kiralarý Verilen sabit kýymet avanslarý Diðer Yedek parça ve malzeme stoklarý deðer düþüklüðü karþýlýðý (45.220) (48.084) Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde sona eren yýllar itibariyle yedek parça deðer düþüklüðü karþýlýðýnýn hareketleri aþaðýdaki gibidir: 1 Ocak Dönem içerisindeki iptaller (2.864) (21.859) 31 Aralýk NOT 22 - TÜREV FÝNANSAL ARAÇLAR 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle türev finansal araçlar, Opet in ürün stoklarýnýn Brent ham petrol fiyatý baz alýnarak belirlenen petrol taban fiyatlarýndaki dalgalanmalara maruz kalmasýný kontrol edebilmek için yapmýþ olduðu vadeli alým sözleþmelerinden oluþmaktadýr Kontrat Rayiç Deðerler Kontrat Rayiç Deðerler tutarý Varlýklar Yükümlülükler tutarý Varlýklar Yükümlülükler Vadeli alým sözleþmeleri (6.244) Türev finansal araçlar (6.244)

40 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR NOT 23 - ÖZKAYNAKLAR Þirket in 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerindeki hissedarlarý ve sermaye içindeki paylarý tarihi deðerlerle aþaðýdaki gibidir: Ortaklýk Payý Ortaklýk payý 31 Aralýk 2008 (%) 31 Aralýk 2007 (%) Enerji Yatýrýmlarý A.Þ Halka açýk kýsým Toplam Sermaye düzeltme farklarý Ödenmiþ sermaye toplamý Sermaye düzeltme farklarý ödenmiþ sermayeye yapýlan nakit ve nakit benzeri ilavelerin enflasyona göre düzeltilmiþ toplam tutarlarý ile enflasyon düzeltmesi öncesindeki tutarlarý arasýndaki farký ifade eder. Þirketin kayýtlý sermayesi bin YTL olup, iþbu sermaye, her birinin nominal deðeri 1 Ykr olmak üzere adet hisseye bölünmüþtür. Þirket in onaylanmýþ ve çýkarýlmýþ sermayesi her biri 1 Yeni Kuruþ ( YKr ) (31 Aralýk 2007: 1 YKr) kayýtlý nominal bedeldeki adet A grubu ve Özelleþtirme Ýdaresi Baþkanlýðý na ait bir adet C grubu imtiyazlý hisse senedinden oluþmaktadýr. Þirket Ana Sözleþmesi gereði C grubu hissedara yönetim kurulunda 1 üye ayrýlmaktadýr. Türk Silahlý Kuvvetleri nin akaryakýt ihtiyacýnýn karþýlanmasýný etkileyebilecek herhangi bir kararýn alýnmasý, C grubu hissedarýnýn onayýna baðlýdýr. Kanuni defterlerdeki birikmiþ karlar, aþaðýda belirtilen kanuni yedeklerle ilgili hüküm haricinde daðýtýlabilirler. Kardan ayrýlan kýsýtlanmýþ yedekler Türk Ticaret Kanunu na göre, yasal yedekler birinci ve ikinci tertip yasal yedekler olmak üzere ikiye ayrýlýr. Türk Ticaret Kanunu na göre birinci tertip yasal yedekler, þirketin ödenmiþ sermayesinin %20 sine ulaþýlýncaya kadar, kanuni net karýn %5 i olarak ayrýlýr. Ýkinci tertip yasal yedekler ise ödenmiþ sermayenin %5 ini aþan daðýtýlan karýn %10 udur. Türk Ticaret Kanunu na göre yasal yedekler, ödenmiþ sermayenin %50 sini geçmediði sürece sadece zararlarý netleþtirmek için kullanýlabilir, bunun dýþýnda herhangi bir þekilde kullanýlmasý mümkün deðildir. Yukarýda bahis geçen tutarlarýn SPK Finansal Raporlama Standartlarý uyarýnca Kardan Ayrýlan Kýsýtlanmýþ Yedekler içerisinde sýnýflandýrýlmasý gerekmektedir. Þirket in 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle kardan ayrýlan kýsýtlanmýþ yedeklerinin tutarý bin YTL dir (31 Aralýk 2007: bin YTL). Geçmiþ yýllar karlarý SPK nýn 1 Ocak 2008 tarihine kadar geçerli olan gereklilikleri uyarýnca enflasyona göre düzeltilen ilk finansal tablo denkleþtirme iþleminde ortaya çýkan ve geçmiþ yýllar zararý nda izlenen tutarýn, SPK nýn kar daðýtýmýna iliþkin düzenlemeleri çerçevesinde, enflasyona göre düzeltilmiþ finansal tablolara göre daðýtýlabilecek kar rakamý bulunurken indirim kalemi olarak dikkate alýnmaktaydý. Bununla birlikte, geçmiþ yýllar zararý nda izlenen söz konusu tutar, varsa dönem karý ve daðýtýlmamýþ geçmiþ yýl karlarý, kalan zarar miktarýnýn ise sýrasýyla olaðanüstü yedek akçeler, yasal yedek akçeler, özkaynak kalemlerinin enflasyon muhasebesine göre düzeltilmesinden kaynaklanan sermaye yedeklerinden mahsup edilmesi mümkün bulunmaktaydý. Yine 1 Ocak 2008 tarihine kadar geçerli olan uygulama uyarýnca enflasyona göre düzeltilen ilk finansal tablo düzenlenmesi sonucunda özkaynak kalemlerinden Sermaye, Emisyon Primi, Yasal Yedekler, Statü Yedekleri, Özel Yedekler ve Olaðanüstü Yedek kalemlerine bilançoda kayýtlý deðerleri ile yer verilmekte ve bu hesap kalemlerinin düzeltilmiþ deðerleri toplu halde özkaynak grubu içinde özsermaye enflasyon düzeltmesi farklarý hesabýnda yer almaktaydý. Tüm özkaynak kalemlerine iliþkin özsermaye enflasyon düzeltmesi farklarý sadece bedelsiz sermaye artýrýmý veya zarar mahsubunda, olaðanüstü yedeklerin kayýtlý deðerleri ise, bedelsiz sermaye artýrýmý; nakit kar daðýtýmý ya da zarar mahsubunda kullanýlabilmekteydi.

41 138 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU Ocak 2008 itibariyle yürürlüðe giren Seri: XI No: 29 sayýlý teblið ve ona açýklama getiren SPK duyurularýna göre Ödenmiþ Sermaye, Kardan Ayrýlan Kýsýtlanmýþ Yedekler ve Hisse Senedi Ýhraç Primleri nin yasal kayýtlardaki tutarlarý üzerinden gösterilmesi gerekmektedir. Söz konusu tebliðin uygulanmasý esnasýnda deðerlemelerde çýkan farklýlýklarýn (enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan farlýlýklar gibi): Ödenmiþ Sermaye den kaynaklanmaktaysa ve henüz sermayeye ilave edilmemiþse, Ödenmiþ Sermaye kaleminden sonra gelmek üzere açýlacak Sermaye Düzeltmesi Farklarý kalemiyle; Kardan Ayrýlan Kýsýtlanmýþ Yedekler ve Hisse Senedi Ýhraç Primleri nden kaynaklanmakta ve henüz kar daðýtýmý veya sermaye artýrýmýna konu olmamýþsa Geçmiþ Yýllar Kar/Zararýyla, iliþkilendirilmesi gerekmektedir. Diðer özkaynak kalemleri ise SPK Finansal Raporlama Standartlarý çerçevesinde deðerlenen tutarlarý ile gösterilmektedir. Bu çerçevede Geçmiþ Yýllarý Karlarý aþaðýdaki þekilde yeniden düzenlenmiþtir: 31 Aralýk 2007 tarihi itibariyle - önceden raporlanan Olaðanüstü yedekler Kýsýtlanmamýþ yasal yedekler Enflasyon düzeltme farklarý Ocak 2008 tarihi itibariyle yeniden düzenlenmiþ Sermaye düzeltmesi farklarýnýn sermayeye eklenmek dýþýnda bir kullanýmý yoktur. Kar payý daðýtýmý Hisseleri ÝMKB de iþlem gören þirketler, SPK tarafýndan getirilen temettü þartýna aþaðýdaki þekilde tabidir: Sermaye Piyasasý Kurulu nun 9 Ocak 2009 tarihli kararý gereðince 2008 yýlý faaliyetlerinden elde edilen karlarýn daðýtým esaslarý ile ilgili olarak, asgari kar daðýtým oraný % 20 (31 Aralýk 2007: %20) olarak uygulanacaktýr. Söz konusu Kurul kararý ve SPK nýn halka açýk þirketlerin kar daðýtým esaslarýný düzenlediði Seri:IV, No:27 sayýlý tebliðe göre bu daðýtýmýn þirketlerin genel kurullarýnda alacaklarý karara baðlý olarak nakit ya da temettünün sermayeye eklenmesi suretiyle ihraç edilecek paylarýn bedelsiz olarak ortaklara daðýtýlmasýna ya da belli oranda nakit, belli oranda bedelsiz pay daðýtýlmasý suretiyle gerçekleþtirilebilmesine; belirlenecek birinci temettü tutarýnýn mevcut ödenmiþ/çýkarýlmýþ sermayelerinin % 5 inden az olmasý durumunda, söz konusu tutarýn daðýtýlmadan ortaklýk bünyesinde býrakýlabilmesine imkan verilmiþ ancak bir önceki döneme iliþkin temettü daðýtýmýný gerçekleþtirmeden sermaye artýrýmý yapan ve bu nedenle paylarý "eski" ve "yeni" þeklinde ayrýlan anonim ortaklýklardan, 2008 yýlý faaliyetleri sonucunda elde ettikleri dönem karýndan temettü daðýtacaklarýn, hesaplayacaklarý birinci temettüyü nakden daðýtýlmalarý zorunluluðu getirilmiþtir. Bunun yanýnda söz konusu Kurul Kararý ile konsolide finansal tablo düzenleme yükümlülüðü bulunan iþletmelerce daðýtýlabilir karýn hesaplanmasýnda konsolide finansal tablolarda yer alan kar içinde görünen; baðlý ortaklýk, müþterek yönetime tabi teþebbüs ve iþtiraklerden ana ortaklýðýn konsolide finansal tablolarýna intikal eden, ancak genel kurullarýnca kar daðýtým kararý alýnmamýþ olanlarýn kar tutarlarýnýn dikkate alýnmamasý ve bu tutarlar hakkýnda finansal tablo dipnotlarýnda açýklama yapýlarak, baðýmsýz denetim raporunda ayrý bir açýklama paragrafýnda bilgi verilmesi yönündeki uygulamanýn iptal edilmesine; þirketlerin yasal kayýtlarýnda bulunan kaynaklarýndan karþýlanabildiði sürece, daðýtacaklarý kar tutarýný Seri:XI No:29 Tebliði çerçevesinde hazýrlayýp kamuya ilan edecekleri finansal tablolarýnda yer alan net dönem karlarýný dikkate alarak hesaplamalarýna imkan tanýnmasýna karar verilmiþtir. Bu kapsamda SPK düzenlemelerine göre bulunan net daðýtýlabilir kar üzerinden SPK nýn asgari kar daðýtým zorunluluðuna iliþkin düzenlemeleri uyarýnca hesaplanan kar daðýtým tutarýnýn, tamamýnýn yasal kayýtlarda yer alan daðýtýlabilir kardan karþýlanabilmesi durumunda, bu tutarýn tamamý, karþýlanmamasý durumunda ise yasal kayýtlarda yer alan net daðýtýlabilir karýn tamamý daðýtýlacaktýr. SPK düzenlemelerine göre hazýrlanan finansal tablolarda veya yasal kayýtlarýn herhangi birinde dönem zararý olmasý durumunda ise kar daðýtýmý yapýlmayacaktýr.

42 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Þirket'in yasal kayýtlarýnda bulunan geçmiþ yýl zararlarýnýn düþülmesinden sonra kalan dönem karý ve kar daðýtýmýna konu edilebilecek diðer kaynaklarýn toplam tutarý bin YTL'dir. Bu kaynaklarýn bin YTL'lik kýsmý 30 Aralýk 2003 tarih ve 5024 sayýlý kanunun 2. Maddesi kapsamýnda temettü olarak daðýtýlmasý halinde vergiye tabi olacak özkaynak kalemlerine iliþkin enflasyon düzeltme farklarýndan oluþmaktadýr. NOT 24 - SATIÞLAR VE SATIÞLARIN MALÝYETÝ Yurtiçi satýþlar Yurtdýþý satýþlar Hizmet gelirleri Brüt satýþlar Eksi: Satýþ iskontolarý (51.474) (60.354) Eksi: Satýþtan iadeler (27.079) (5.280) Net satýþ gelirleri Satýlan mamül maliyeti ( ) ( ) Satýlan ticari mallar maliyeti ( ) ( ) Satýlan hizmet maliyeti (26.311) (6.495) Brüt kar Satýþlarýn Maliyeti: Kullanýlan hammadde ve sarf malzemeleri Mamul ve yarý mamul stoklarýndaki deðiþimler Enerji giderleri Personel giderleri Amortisman ve itfa paylarý (Not 13-14) Takým ve Bakým giderleri Nakliye, daðýtým ve depolama giderleri Diðer Satýþlarýn Maliyeti NOT 25 - PAZARLAMA, SATIÞ VE DAÐITIM GÝDERLERÝ, GENEL YÖNETÝM GÝDERLERÝ Genel yönetim giderleri: Personel giderleri Vergi, resim ve harç giderleri Dýþarýdan saðlanan hizmetler Dava takip ve müþavirlik giderleri Ofis giderleri Sigorta giderleri Amortisman giderleri ve itfa paylarý (Not 13-14) Aidat giderleri Baðýþ ve yardýmlar Kira giderleri Seyahat ve ulaþým giderleri Diðer Toplam

43 140 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 141 Pazarlama satýþ ve daðýtým giderleri: Nakliye ve sigorta giderleri Personel giderleri Reklam, tanýtým ve promosyon giderleri Satýþ, teþvik ve prim giderleri Amortisman giderleri ve itfa paylarý (Not 13-14) Kira giderleri Ofis giderleri Tamir, bakým ve onarým giderleri Ulaþým giderleri Enerji giderleri Diðer Toplam NOT 26 - DÝÐER FAALÝYET GELÝRLERÝ/GÝDERLERÝ Diðer gelir ve karlar: Komisyon gelirleri Servis ve kira gelirleri Maddi duran varlýk satýþ karlarý Ýþtirak satýþ karlarý (*) Sigorta ve teþvik gelirleri Nakliye gelirleri Ýþletme ve teknik yardým gelirleri Promosyon malzemesi satýþ gelirleri Kampanya gelirleri Ýstasyon bakým geliri Diðer (*) 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýl itibariyle iþtirak satýþ karlarý Opet Aygaz Bulgaria EAD nin satýþýndan kaynaklanan karlardan oluþmaktadýr. Diðer gider ve zararlar: Dava karþýlýk giderleri (15.443) - Çalýþmayan kýsým giderleri (9.595) (18.957) Promosyon malzemesi giderleri (3.202) (7.377) Ýzin karþýlýklarý gideri (2.234) (2.583) Çalýþmayan kýsým amortisman ve itfa giderleri (1.600) (3.679) Diðer (819) (6.203) (32.893) (38.799)

44 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR NOT 27 - FÝNANSAL GELÝRLER/GÝDERLER, (NET) Finansal gelirler: Vadeli satýþlardan kaynaklanan vade farký gelirleri Mevduat faiz gelirleri Kur farký geliri Kredilerden oluþan kur farký geliri Diðer Finansal giderler: Kur farký gideri ( ) - Kredilerden oluþan kur farký giderleri, (net) ( ) - Vadeli alýþlardan kaynaklanan vade farký giderleri ( ) ( ) Faiz giderleri (89.376) (25.491) Türev enstrüman giderleri (53.401) (38.410) Diðer (1.414) (2.343) ( ) ( ) NOT 28 - VERGÝ VARLIK VE YÜKÜMLÜLÜKLERÝ i) Kurumlar vergisi: Ödenecek kurumlar vergisi Yabancý para çevrim farklarý (596) (84) Eksi: Peþin ödenen vergi ( ) ( ) (Peþin ödenen kurumlar vergisi)/kurumlar vergisi karþýlýðý, (net) (*) ( ) (*) 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle peþin ödenen kurumlar vergisi, Tüpraþ ýn bin YTL tutarýndaki net peþin ödenen vergisi ile Opet in 251 bin YTL ve DÝTAþ ýn bin YTL tutarýndaki kurumlar vergisi karþýlýklarýndan oluþmaktadýr. Türk vergi mevzuatý, ana ortaklýk olan þirketin baðlý ortaklýklarý ve iþtiraklerini konsolide ettiði finansal tablolarý üzerinden vergi beyannamesi vermesine olanak tanýmamaktadýr. Bu sebeple bu konsolide finansal tablolara yansýtýlan vergi karþýlýklarý, tam konsolidasyon kapsamýna alýnan tüm þirketler için ayrý ayrý hesaplanmýþtýr. Kurumlar Vergisi Kanunu 13 Haziran 2006 tarih ve 5520 sayýlý yasa ile deðiþmiþtir. Söz konusu 5520 sayýlý yeni Kurumlar Vergisi Kanunu esasen 21 Haziran 2006 tarihi itibariyle yürürlüðe girmekle beraber, pek çok hükmü 1 Ocak 2006 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüðe girmiþtir. Buna göre Türkiye de kurumlar vergisi oraný 2008 yýlý için %20 dir (2007: %20). Kurumlar vergisi oraný, kurumlarýn ticari kazancýna vergi yasalarý gereðince indirimi kabul edilmeyen giderlerin ilave edilmesi, vergi yasalarýnda yer alan istisna (iþtirak kazançlarý istisnasý, yatýrým indirimi istisnasý vb.) ve indirimlerin (ar-ge indirimi gibi) indirilmesi sonucu bulunacak vergi matrahýna uygulanýr. Kar daðýtýlmadýðý takdirde kurum kazancý üzerinden baþka bir vergi ödenmemektedir (Gelir Vergisi Kanunu Geçici 61. madde kapsamýnda yararlanýlan yatýrým indirimi istisnasý olmasý halinde yararlanýlan istisna tutarý üzerinden hesaplanýp ödenen %19,8 oranýndaki stopaj hariç). Türkiye deki bir iþyeri ya da daimi temsilcisi aracýlýðý ile gelir elde eden dar mükellef kurumlar ile Türkiye de yerleþik kurumlara ödenen kar paylarýndan (temettüler) stopaj ödenmez. Bunlarýn dýþýnda kalan kiþi ve kurumlara yapýlan temettü ödemeleri %15 oranýnda stopaja tabidir. Karýn sermayeye ilavesi kar daðýtýmý sayýlmaz.

45 142 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 143 Türkiye de þirketler üçer aylýk mali karlarý üzerinden %20 oranýnda geçici vergi hesaplar ve vergilendirme dönemini izleyen ikinci ayýn 14 üncü gününe kadar beyan edip 17 inci günü akþamýna kadar öderler. Yýl içinde ödenen geçici vergi o yýla ait olup izleyen yýl verilecek kurumlar vergisi beyannamesi üzerinden hesaplanacak kurumlar vergisinden mahsup edilir. Mahsup edilen tutara raðmen ödenmiþ geçici vergi tutarý kalmýþ ise bu tutar nakden iade alýnabileceði gibi devlete karþý olan herhangi bir baþka mali borca da mahsup edilebilir. Türkiye de ödenecek vergiler konusunda vergi otoritesi ile mutabakat saðlamak gibi bir uygulama bulunmamaktadýr. Kurumlar vergisi beyannameleri hesap döneminin kapandýðý ayý takip eden dördüncü ayýn 25 inci günü akþamýna kadar baðlý bulunulan vergi dairesine verilir. Vergi incelemesine yetkili makamlar beþ yýl zarfýnda muhasebe kayýtlarýný inceleyebilir ve hatalý iþlem tespit edilirse, yapýlacak vergi tarhiyatý nedeniyle vergi miktarlarý deðiþebilir. Türk vergi mevzuatýna göre beyanname üzerinde gösterilen mali zararlar 5 yýlý aþmamak kaydýyla dönem kurum kazancýndan indirilebilirler. Ancak, mali zararlar, geçmiþ yýl karlarýndan mahsup edilemez. Kurumlar Vergisi Kanunu nda kurumlara yönelik birçok istisna bulunmaktadýr. Bu istisnalardan Grup a iliþkin olanlarý aþaðýda açýklanmýþtýr: Kurumlarýn tam mükellefiyete tabi bir baþka kurumun sermayesine iþtirakten elde ettikleri temettü kazançlarý (yatýrým fonlarýnýn katýlma belgeleri ile yatýrým ortaklýklarý hisse senetlerinden elde edilen kar paylarý hariç) kurumlar vergisinden istisnadýr. Kurumlarýn en az iki tam yýl süreyle aktiflerinde yer alan iþtirak hisselerinin, gayrimenkullerinin, rüçhan hakký, kurucu senedi ve intifa senetleri satýþýndan doðan kazançlarýnýn %75 i kurumlar vergisinden istisnadýr. Ýstisnadan yararlanmak için söz konusu kazancýn pasifte bir fon hesabýnda tutulmasý ve 5 yýl süre ile iþletmeden çekilmemesi gerekmektedir, sermayeye ilave edilmesi mümkündür. Satýþ bedelinin satýþýn yapýldýðý yýlý izleyen ikinci takvim yýlý sonuna kadar tahsil edilmesi gerekmektedir. Yatýrým Ýndirimi Ýstisnasý Yatýrým Ýndirimi Ýstisnasý, 5479 sayýlý Kanun ile 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten kaldýrýlmýþtýr. Ancak gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden, ilgili yýllarda vergiye tabi kazanç (matrah) oluþmamasý nedeniyle 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle kullanýlmayýp sonraki dönemlere devreden yatýrým indirimi tutarlarý ile 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle devam eden projelerle ilgili olarak sonraki yýllarda yapýlacak yatýrým harcamalarý üzerinden hak kazanýlacak yatýrým indirimi tutarlarý için 31 Aralýk 2008 tarihine kadar 3 yýllýk geçiþ dönemi tanýnmýþtýr. Buna göre, 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle mevcut olup 2005 yýlý kazançlarýndan indirilemeyen (müdevver) yatýrým indirimi istisnasý tutarlarýný (tevkifata tabi olan veya %40 lýk yatýrým indirimleri), 24 Nisan 2003 tarihinden önce yapýlan müracaat üzerine düzenlenen yatýrým teþvik belgeleri kapsamýnda 1 Ocak 2006 tarihinden önce baþlanýlan yatýrýmlar ile ilgili olarak bu tarihten sonra yapýlacak yatýrým harcamalarý üzerinden 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre hesaplayacaklarý ve kullanýmý halinde %19,8 oranýnda tevkifata tabi olacak yatýrým indirimi istisnasý tutarlarýný, 24 Nisan 2003 tarihinden sonra 193 sayýlý Gelir Vergisi Kanunu nun kaldýrýlan 19. maddesi kapsamýnda 1 Ocak 2006 tarihinden önce baþlanýlan yatýrýmlar ile ilgili olarak, yatýrýmla iktisadi ve teknik bakýmdan bütünlük arz edip bu tarihten sonra yapýlan yatýrýmlar üzerinden 31 Aralýk 2005 tarihi itibariyle yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre hesaplayacaklarý %40 lýk yatýrým indirimi istisnasý tutarlarýný, 31 Aralýk 2005 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre (vergi oranýna iliþkin hükümler dahil) sadece 2006, 2007 ve 2008 yýllarýna ait kazançlarýndan indirebileceklerdir. Söz konusu seçimlik hakký kullananlar ilgili yýlýn sonuna kadar seçtikleri yöntemden vazgeçemeyeceklerdir. Bu hakký kullanmak isteyen þirketler ilgili yýlda vergi oranlarý bakýmýndan da eski hükümlere tabi olacaklardýr. Dolayýsý ile ticari kar/zarar rakamý içinde yer alan yukarýda sayýlan nitelikteki kazançlar kurumlar vergisi hesabýnda dikkate alýnmýþtýr.

46 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Kurumlar vergisi matrahýnýn tespitinde yukarýda yer alan istisnalar yanýnda ayrýca Kurumlar Vergisi Kanunu nun 8, 9 ve 10. maddeleri ile Gelir Vergisi Kanunu nun 40. madde hükmünde belirtilen indirimler de dikkate alýnýr. Grup un yabancý ülkelerde faaliyet gösteren þirketleri ile ilgili vergi oranlarý aþaðýda sunulmuþtur: Ýrlanda Kurumlar vergisi, kanunen kabul edilmeyen giderler, faiz gelirleri ve diðer indirimler ile ilgili düzeltmeler yapýldýktan sonra hesaplanan matrahýn %12,5 i oranýnda ödenir (2007: %12,5). Ýngiltere Kurumlar vergisi, kanunen kabul edilmeyen giderler, faiz gelirleri ve diðer indirimler ile ilgili düzeltmeler yapýldýktan sonra gelirin %28,5 i oranýnda ödenir (2007: %30). Singapur Kurumlar vergisi, kanunen kabul edilmeyen giderler, faiz gelirleri ve diðer indirimler ile ilgili düzeltmeler yapýldýktan sonra gelirin %18 i oranýnda ödenir. Vergi gideri: Cari vergi gideri ( ) ( ) Ertelenmiþ vergi gideri (9.642) (37.583) ( ) ( ) Vergi ve ana ortaklýk dýþý kar öncesi dönem karýnýn hesaplanan kurumlar vergisi tutarý ile mutabakatý aþaðýda sunulmuþtur: Vergi ve ana ortaklýk dýþý kar öncesi dönem karý Beklenen vergi gideri (%20) ( ) ( ) Yurtdýþý müþterek yönetime tabi ortaklýklarýn vergi oraný farklýlýðý etkileri Ýndirim ve istisnalar Kanunen kabul edilmeyen giderler (1.422) (2.230) ( ) ( ) Toplam vergi gideri ii) Ertelenmiþ vergiler Grup, ertelenen gelir vergisi varlýk ve yükümlülüklerini konsolide bilanço kalemlerinin SPK Finansal Raporlama Standartlarý ve Vergi Usul Kanunu arasýndaki farklý deðerlendirmelerin sonucunda ortaya çýkan geçici farklarýn etkilerini dikkate alarak hesaplamaktadýr. Türkiye de faaliyet gösteren þirketler için ileriki dönemlerde gerçekleþecek geçici farklar üzerinden yükümlülük metoduna göre hesaplanan ertelenmiþ vergi varlýklarý ve yükümlülükleri hesaplamasýnda uygulanacak oran %20 dir (2007: %20). 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle ertelenmiþ vergiye konu olan birikmiþ geçici farklar ve ertelenmiþ vergi varlýklarý ve yükümlülüklerinin etkileri, konsolide bilanço tarihi itibariyle yasanmýþ vergi oranlarý kullanýlarak aþaðýda özetlenmiþtir:

47 144 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 145 Birikmiþ geçici farklar Ertelenmiþ vergi (yükümlülüðü)/varlýðý Maddi ve maddi olmayan duran varlýklarýn kayýtlý deðerleri ile vergi matrahlarý arasýndaki fark ( ) ( ) Türev finansal araçlarýn makul deðer farký 62 - (12) - Peþin ödenen istasyon kiralarý makul deðer farký (3.124) (3.689) Finansal varlýklar makul deðer farký (1.465) (632) Diðer (351) - Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü ( ) ( ) Kýdem tazminatý ve kýdeme teþvik primi karþýlýðý Stok deðer düþüklüðü karþýlýðý Dava karþýlýklarý Yedek parça ve malzeme stoklarý için deðer düþüklüðü karþýlýðý Kullanýlmamýþ izin ücretleri karþýlýðý Ýndirilebilir mali zararlar Ertelenmiþ finansal gelirler, (net) Þüpheli alacak karþýlýðý Diðer borç karþýlýklarý Personele ödenecek yükümlülükler karþýlýðý Türev finansal araçlar makul deðer farký Kullanýlabilecek yatýrým indirimi Diðer Ertelenmiþ vergi varlýklarý Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü - net ( ) ( ) Ertelenmiþ vergi hareket tablosu aþaðýda belirtilmiþtir: Ertelenmiþ vergi yükümlülüðü, net 1 Ocak Cari dönem ertelenmiþ vergi gideri Finansal varlýklar deðer artýþ fonu Aralýk NOT 29 - SATIÞ AMACIYLA ELDE TUTULAN VARLIK GRUPLARI 31 Aralýk 2008 tarihinde sona eren yýl içerisinde Grup'un müþterek yönetime tabi ortaklýklarýndan deniz akaryakýt satýþlarý iþ kolunda faaliyet gösteren TBS Denizcilik ve Petrol Ürünleri Dýþ Ticaret A.þ. ( TBS ) ile Bulgaristan'da petrol daðýtým iþ kolunda faaliyet gösteren Opet-Aygaz BV nin baðlý ortaklýðý Opet Aygaz Bulgaria EAD þirketlerinin satýlmasýna karar vermiþ ve Opet-Aygaz Bulgaria EAD 2008 yýlý içerisinde satýlmýþtýr. TBS e ait varlýk ve bunlara iliþkin yükümlülükler ise bilanço tarihi itibariyle bilançoda satýlmak üzere elde tutulan varlýk ve yükümlülük gruplarý olarak sýnýflandýrýlmýþtýr. Grup yönetimi TBS in satýþ iþleminin 2009 yýlý içerisinde sonlanmasýný beklemektedir.

48 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR a) Satýþ amacýyla elde tutulan varlýk ve yükümlülükler Satýþ amaçlý elde tutulan varlýklar Satýþ amaçlý elde tutulan varlýklara iliþkin yükümlülükler Satýþ amaçlý elde tutulan varlýk ve yükümlülük gruplarýnýn özet bilgileri aþaðýdaki gibidir: i) Satýþ amacýyla elde tutulan varlýk gruplarý 2008 Hazýr deðerler 119 Ticari alacaklar ve iliþkili taraflardan alacaklar (net) Stoklar (net) 86 Maddi duran varlýklar (net) 14 Ertelenmiþ vergi varlýðý 606 Diðer varlýklar ii) Satýþ amacýyla elde tutulan varlýklara iliþkin yükümlülükler 2008 Finansal borçlar (net) 605 Ticari borçlar ve iliþkili taraflara borçlar (net) Kýdem tazminatý karþýlýðý 3 Diðer yükümlülükler NOT 30 - HÝSSE BAÞINA KAZANÇ Net dönem karý Beheri 1 Ykr nominal deðerli hisse senetlerinin aðýrlýklý ortalama adedi Toplam Ykr cinsinden hisse baþýna esas ve nispi kazanç 1,73 5,18 NOT 31 - ÝLÝÞKÝLÝ TARAF AÇIKLAMALARI a) Mevduatlar: Yapý ve Kredi Bankasý A.Þ b) Alacaklar: Opet Petrolcülük A.Þ Aygaz A.Þ Akpa Dayanýklý Tüketim LPG ve Akaryakýt Ürünleri Pazarlama A.Þ Diðer Toplam

49 146 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 147 c) Borçlar: Taný Pazarlama ve Ýletiþim Hizmetleri A.Þ RMK Marine Gemi Yapým San. ve Deniz Taþ. Ýþl. A.Þ Koç Holding A.Þ Ram Sigorta Aracýlýk Hizmetleri A.Þ Zer Merkezi Hizmetler ve Ticaret A.Þ Opet Petrolcülük Koç Sistem Bilgi ve Ýletiþim A.Þ Palmira Turizm Ticaret A.Þ Aygaz A.Þ Diðer Kýsa vadeli ticari borçlar Koç Holding A.Þ Kýsa vadeli finansal borçlar Koç Holding A.Þ Uzun vadeli finansal borçlar Ýliþkili taraflara finansal borçlar Opet in Koç Holding A.Þ. den almýþ olduðu bin ABD dolarý (2007: bin ABD dolarý) karþýlýðý bin YTL lik (2007: bin YTL) (Tüpraþ etkin ortaklýk oraný ile bin YTL (2007: bin YTL) krediyi ifade etmektedir (Not 7). Söz konusu kredinin faiz oraný 6 aylýk Libor+%1,7 olup, vade analizi aþaðýdaki gibidir: d) Verilen maddi duran varlýk avanslarý: RMK Gemi Yapým Sanayi A.Þ Ark Ýnþaat e) Banka kredileri: Yapý ve Kredi Bankasý A.Þ f) Ürün ve hizmet satýþlarý: Opet Petrolcülük A.Þ Aygaz A.Þ TBS Denizcilik ve Petrol Ürünleri Ticaret A.Þ Akpa Dayanýklý Tüketim LPG ve Akaryakýt Tüketim Mallarý A.Þ Mogaz Petrol Gazlarý A.Þ Diðer

50 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR g) Mal ve hizmet alýmlarý: Opet Trade Ireland Aygaz A.Þ Ram Sigorta Aracýlýk Hizmetleri A.Þ Zer Merkezi Hizmetler ve Ticaret A.Þ Opet Petrolcülük A.Þ Koç Holding A.Þ Koç Sistem Bilgi ve Ýletiþim A.Þ Palmira Turizm Ticaret A.Þ Taný Pazarlama ve Ýletiþim Hizmetleri A.Þ Diðer h) Vadeli mevduat faiz gelirleri: Yapý ve Kredi Bankasý A.Þ i) Maddi duran varlýk alýmlarý: RMK Gemi Yapým Sanayi A.Þ Ark Ýnþaat Sanayi ve Tic. A.Þ Entek Elektrik Üretimi A.Þ Diðer j) Yönetim kurulu üyeleri ve kilit yöneticilere saðlanan faydalar: Kýsa vadeli faydalar Uzun vadeli faydalar Grup, kilit yönetici personel olarak, Grup un faaliyetlerini planlama, yönetme ve kontrol etme yetki ve sorumluluklarýna haiz olmalarýndan dolayý, genel müdür ve genel müdür yardýmcýlarýný bu kapsamda deðerlendirmekte olup 2007 yýlýna iliþkin yönetim kurulu ve kilit yöneticilere saðlanan faydalar tutarý bu kapsamda yeniden düzenlenmiþtir. 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihlerinde sona eren yýllar itibariyle yönetim kurulu üyeleri ve kilit yöneticilere saðlanan faydalar, ücret, prim, SSK ve Koç Holding Emeklilik Vakfý iþveren hisselerini ve yönetim kurulu huzur haklarýný içermektedir. k) Yapýlan baðýþlar: Rahmi M.Koç Müzesi Vehbi Koç Vakfý

51 148 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 149 l) Ýliþkili taraflara ödenen finansman giderleri: Mogaz Demir Export Diðer NOT 32 - FÝNANSAL ARAÇLARDAN KAYNAKLANAN RÝSKLERÝN NÝTELÝÐÝ VE DÜZEYÝ Grup faaliyetlerinden dolayý, borç ve sermaye piyasasý fiyatlarý, döviz kurlarý ve faiz oranlarýndaki deðiþimlerin etkileri dahil çeþitli finansal risklere maruz kalmaktadýr. Grup un risk yönetim programý, mali piyasalarýn öngörülemezliðine odaklanmakta olup Grup un mali performansý üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerin en aza indirgenmesini amaçlamýþtýr. Risk yönetimi, Yönetim Kurulu tarafýndan onaylanan politikalar çerçevesinde uygulanmaktadýr. (a) Likidite riski: Mevcut ve ilerideki muhtemel borç gereksinimlerinin fonlanabilme riski, yeterli sayýda ve yüksek kalitedeki kredi saðlayýcýlarýnýn eriþilebilirliðinin sürekli kýlýnmasý suretiyle yönetilmektedir. Ýhtiyatlý likidite riski yönetimi, yeterli miktarda nakit ve menkul kýymet saðlamak, yeterli kredi imkanlarý yoluyla fonlamayý mümkün kýlmak ve açýk pozisyonu kapatabilme imkanýndan oluþmaktadýr. Aþaðýdaki tablo Grup un bilanço tarihi itibariyle kalan vadelerine göre bilanço içi finansal yükümlülükleri için ödeyeceði nakit çýkýþlarýný göstermektedir. Tabloda gösterilen tutarlar sözleþmeye dayalý indirgenmemiþ nakit akým tutarlarý olup, Grup, likidite yönetimini beklenen indirgenmemiþ nakit akýmlarýný dikkate alarak yapmaktadýr. Türev olmayan finansal yükümlülükler (1): Nakit Defter çýkýþlarý 3 aydan yýldan 31 Aralýk 2008 deðeri toplamý kýsa ay yýl uzun Finansal borçlar Diðer finansal borçlar Ticari borçlar Satým amaçlý elde tutulan varlýklara iliþkin yükümlülükler Diðer yükümlülükler Nakit Defter çýkýþlarý 3 aydan yýldan 31 Aralýk 2007 deðeri toplamý kýsa ay yýl uzun Finansal borçlar Diðer finansal borçlar Ticari borçlar Diðer yükümlülükler (1) Vade analizleri sadece finansal yükümlülüklere uygulanmýþtýr. Nakit çýkýþlarý, satýþlardan elde edilecek nakit giriþleri ve gerekli görüldüðü takdirde finansman yoluyla karþýlanacaktýr.

52 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Aþaðýdaki tablo Grup un bilanço tarihi itibariyle kalan vadelerine göre türev finansal varlýk ve yükümlülükleri için kabul edeceði/ödeyeceði nakit giriþ/çýkýþlarýný göstermektedir. Tabloda gösterilen tutarlar sözleþmede gösterilen indirgenmemiþ nakit akým tutarlarý olup, Grup, likidite yönetimini beklenen indirgenmemiþ nakit akýmlarýný dikkate alarak yapmaktadýr. Türev finansal yükümlülükler: Nakit Defter giriþleri 3 aydan yýldan 31 Aralýk 2008 deðeri toplamý kýsa ay yýl uzun Türev nakit giriþleri, (net) Nakit Defter çýkýþlarý 3 aydan yýldan 31 Aralýk 2007 deðeri toplamý kýsa ay yýl uzun Türev nakit çýkýþlarý, (net) (6.244) (6.244) (6.244) (b) Kredi riski: Grup, vadeli satýþlarýndan kaynaklanan ticari alacaklarý ve bankalarda tutulan mevduatlarý dolayýsýyla kredi riskine maruz kalmaktadýr. Grup yönetimi müþterilerden alacaklarý ile ilgili kredi riskini her bir müþteri için ayrý ayrý olmak kaydýyla kredi limitleri belirleyerek ve gerektiði takdirde teminat alarak riskli gördüðü müþterilerine ise sadece nakit tahsilat yoluyla satýþ yaparak azaltmaktadýr. Grup un tahsilat riski esas olarak ticari alacaklarýndan doðabilmektedir. Ticari alacaklar, Grup yönetimince geçmiþ tecrübeler ve cari ekonomik durum göz önüne alýnarak deðerlendirilmekte ve uygun miktarda þüpheli alacak karþýlýðý ayrýldýktan sonra konsolide bilançoda net olarak gösterilmektedir. Tüpraþ ýn müþterilerinin büyük bölümü finansal açýdan kuvvetli akaryakýt daðýtým þirketleri ya da devlet kuruluþlarýndan oluþmaktadýr. Opet in ise müþterilerinin önemli bir bölümünü oluþturan yurt içi bayileri üzerinde etkin kontrol sistemi bulunmaktadýr. 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle Grup un satýþ yaptýðý en büyük 5 müþterisinden olan alacaklarýnýn toplam ticari alacaklar içerisindeki payý sýrasýyla % 26 ve % 37 dir. Bununla birlikte, Grup un yýllara göre tahsil edilemeyen alacak tutarýna bakýldýðýnda ve yukarýdaki sebepler dikkate alýndýðýnda, Grup yönetimi ticari alacaklarýndan oluþan kredi riskinin düþük olduðu görüþündedir. Grup finansal varlýklarýn yönetiminde de ayný kredi riski yönetimi prensipleri ile hareket etmektedir. Yatýrýmlar, likiditesi en yüksek enstrümanlara yapýlmakta ve iþlemin yapýldýðý kuruluþlar finansal açýdan güçlü bankalar arasýndan seçilmektedir. Grup, bugüne kadar tahsil edilemeyen, vadesi geçen, koþullarý yeniden görüþülen herhangi bir banka mevduatý bulunmadýðýndan banka mevduatlarý ile ilgili herhangi bir kredi riskinin olmadýðýný düþünmektedir. Grup un 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle finansal araç türleri itibariyle maruz kaldýðý kredi riskleri aþaðýda belirtilmiþtir: Alacaklar Türev araçlar Ticari alacaklar Diðer alacaklar Ýliþkili Diðer 31 Aralýk 2008 taraf taraf Maruz kalýnan azami kredi riski (*) Azami riskin teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý A. Vadesi geçmemiþ veya deðer düþüklüðüne uðramamýþ (**) B. Koþullarý yeniden görüþülmüþ bulunan, aksi - - takdirde vadesi geçmiþ veya deðer düþüklüðüne uðramýþ sayýlacak (**) Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý (A+B) C. Vadesi geçmiþ ancak deðer düþüklüðüne uðramamýþ (***) Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý D. Deðer düþüklüðüne uðramýþ Vadesi geçmiþ (brüt defter deðeri) Deðer düþüklüðü (-) - (12.306) (752) - - Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý

53 150 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 151 (*) Bu alan tabloda yer alan A,B,C ve D satýrlarýnýn toplamýný ifade etmektedir. Söz konusu tutarýn belirlenmesinde, alýnan teminatlar gibi, kredi güvenilirliðinde artýþ saðlayan unsurlar dikkate alýnmamýþtýr. (**) 31 Aralýk 2008 itibariyle vadesi geçmemiþ veya deðer düþüklüðüne uðramamýþ ve koþullarý yeniden görüþülmüþ bulunan ticari alacaklarýn kredi kalitesine iliþkin açýklamalar Not 8 de belirtilmiþtir. (***) 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle vadesi geçmiþ ancak deðer düþüklüðüne uðramamýþ varlýklarýn yaþlandýrmasýna iliþkin açýklamalar Not 8 de belirtilmiþtir. Alacaklar Türev araçlar Ticari alacaklar Diðer alacaklar Ýliþkili Diðer 31 Aralýk 2007 taraf taraf Maruz kalýnan azami kredi riski (*) Azami riskin teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý A. Vadesi geçmemiþ veya deðer düþüklüðüne uðramamýþ (**) B. Koþullarý yeniden görüþülmüþ bulunan, aksi takdirde vadesi geçmiþ veya deðer düþüklüðüne uðramýþ sayýlacak (**) Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý (A+B) C. Vadesi geçmiþ ancak deðer düþüklüðüne uðramamýþ (***) - Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý D. Deðer düþüklüðüne uðramýþ - Vadesi geçmiþ (brüt defter deðeri) Deðer düþüklüðü (-) - (9.800) (813) - - Teminat vb. ile güvence altýna alýnmýþ kýsmý Grup yukarýda belirtilen finansal varlýklarýn deðer düþüklüðü testleri sýrasýnda tahsil edilmesi gereken tutarlarýn tahsil edilemeyecek olduðunu gösteren etkenlerin varlýðýný göz önünde bulundurmuþtur. (c) Piyasa riski: Þirket emtia fiyatý, döviz kuru ve faiz haddi risklerini piyasa riskinin en önemli unsurlarý olarak görmektedir. Döviz kuru ve faiz haddi riskleri portföy ve ürün bazýnda ayrý ayrý deðerlendirilmektedir. Emtia fiyat riski Tüpraþ, üretimde kullanmak üzere edindiði ham petrol stoklarý ile ilgili olarak petrol fiyatlarýndaki dalgalanmalarýn etkilerine maruz kalmaktadýr. Þirket yönetimi söz konusu riskin bertaraf edilmesi için elde bulundurduðu stok miktarlarýný düzenli olarak gözden geçirmektedir. Tüpraþ ýn ürün satýþ fiyatlarý ise, 5015 sayýlý Petrol Piyasasý Kanununda tanýmlandýðý üzere en yakýn eriþilebilir dünya serbest piyasa oluþumu olan, Akdeniz ürün fiyatlarý ve, ABD Dolarý satýþ kuru takip edilerek belirlenmektedir. Yasal taným çerçevesinde Akdeniz piyasasýndaki petrol ürünleri fiyatlarýnda oluþan deðiþiklikler ve ABD Dolarý kurundaki deðiþim þirket yönetimi tarafýndan günlük olarak deðerlendirilmekte ve bu iki faktöre göre oluþturulan yeni fiyat, yürürlükteki satýþ fiyatlarýndan anlamlý bir þekilde yukarý ya da aþaðý yönde farklýlýk gösterdiðinde ürün satýþ fiyatlarý güncellenmektedir. Faiz haddi riski Grup, faiz hadlerindeki deðiþmelerin faiz getiren varlýk ve yükümlülükler üzerindeki etkisinden dolayý faiz haddi riskine maruz kalmaktadýr. Söz konusu faiz haddi riski, faiz haddi duyarlýlýðý olan varlýk ve yükümlülüklerin dengelenmesi suretiyle yönetilmektedir.

54 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle Grup un faiz pozisyonu tablosu aþaðýdaki belirtilmiþtir: Sabit faizli finansal araçlar Finansal yükümlülükler - ABD Dolarý YTL Avro Deðiþken faizli finansal araçlar Finansal yükümlülükler - ABD Dolarý Avro Aralýk 2008 tarihinde YTL para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oraný 500 baz puan (%5) yüksek/düþük olsaydý ve diðer tüm deðiþkenler sabit kalsaydý, vergi ve ana ortaklýk dýþý paylar öncesi kar bin YTL daha düþük/yüksek olacaktý (31 Aralýk 2007: Yoktur). Aralýk 2008 tarihinde ABD Dolarý para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oraný 100 baz puan (%1) yüksek/düþük olsaydý ve diðer tüm deðiþkenler sabit kalsaydý, vergi ve ana ortaklýk dýþý paylar öncesi kar bin YTL daha düþük/yüksek olacaktý (31 Aralýk 2007: bin YTL). 31 Aralýk 2008 tarihinde Avro para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oraný 100 baz puan (%1) yüksek/düþük olsaydý ve diðer tüm deðiþkenler sabit kalsaydý, vergi ve ana ortaklýk dýþý paylar öncesi kar 414 bin YTL daha düþük/yüksek olacaktý (31 Aralýk 2007: 300 bin YTL). Beklenen yeniden fiyatlandýrma ve vade tarihleri, alýnan krediler dýþýndaki finansal varlýk ve yükümlülükler için sözleþme vade tarihlerinden farklý olmadýðýndan ek bir tablo ile sunulmamýþtýr. 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle banka kredilerinin yeniden fiyatlandýrma tarihlerine göre vade analizleri Not 7 de sunulmuþtur. Döviz kuru riski Grup, döviz cinsinden yaptýðý operasyonlarý nedeniyle döviz kuru riskine maruz kalmaktadýr. Söz konusu döviz kuru riski, döviz pozisyonunun analiz edilmesi ile takip edilmektedir. Ek olarak Grup un Opet iktisabýndan kaynaklanan þerefiyenin deðer düþüklüðü testi sýrasýnda kullanýlan satýþ maliyetleri düþülmüþ gerçeðe uygun deðer tespiti sýrasýnda ABD Dolarý cinsinden bulunan deðer bilanço tarihi kuru ile YTL ye çevrilmek suretiyle dikkate alýnmýþtýr. Bu nedenle, söz konusu gerçeðe uygun deðer modeli döviz piyasasýnda yaþanan dalgalanmalardan etkilenmektedir. Döviz deðiþimlerine duyarlýlýk analizi ile ilgili açýklamalar Not 15 te belirtilmiþtir. Grup un net finansal yükümlülükleri, esas olarak yurt dýþýndan hammadde ithalatý ve ihracat satýþlarý sebebiyle yabancý para çevrim riskine maruzdur. Grup, söz konusu yabancý para finansal yükümlülüklerden ötürü ortaya çýkan kur riskini, yukarýda (c) Piyasa riski - Emtia fiyat riski bölümünde belirtildiði üzere ürün satýþ fiyatlarýna döviz kuru deðiþimlerini yansýtmak suretiyle sýnýrlandýrmaktadýr. Aþaðýdaki tablo 31 Aralýk 2008 ve 2007 tarihleri itibariyle Grup un yabancý para pozisyonu riskini özetlemektedir. Grup tarafýndan tutulan yabancý para varlýklarýn ve borçlarýn kayýtlý tutarlarý yabancý para cinslerine göre aþaðýdaki gibidir: Varlýklar Yükümlülükler ( ) ( ) Net bilanço yabancý para pozisyonu ( ) ( ) Türev araçlar net yabancý para pozisyonu Net yabancý para pozisyonu ( ) ( )

55 152 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 153 Varlýklar: 2008 Orijinal Bakiyeler Toplam ABD Ýngiliz YTL Karþýlýðý Dolarý Avro Sterlini Diðer Nakit ve nakit benzeri deðerler Ticari alacaklar Diðer dönen varlýklar Dönen varlýklar Diðer duran varlýklar Duran varlýklar Toplam varlýklar Kýsa vadeli finansal borçlar Faiz gider tahakkuklarý Uzun vadeli finansal borçlarýn kýsa vadeli kýsýmlarý (net) Ýliþkili taraflara finansal borçlar Ticari borçlar (net) Diðer yükümlülükler Diðer borç karþýlýklarý Kýsa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli ticari borçlar Uzun vadeli finansal borçlar Ýliþkili taraflara uzun vadeli finansal borçlar Uzun vadeli yükümlülükler Toplam yükümlülükler Net bilanço yabancý para pozisyonu ( ) ( ) (58.413) (230) - Bilanço dýþý türev araçlarýn net varlýk/(yükümülük) pozisyonu (A-B) A. Aktif karakterli bilanço dýþý döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarý B. Pasif karakterli bilanço dýþý döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarý Net yabancý para pozisyonu ( ) ( ) (58.413) (230) - Ýhracat Ýthalat Döviz hedge i amaçlý finansal araçlarýn toplam gerçeðe uygun deðeri Döviz varlýklarýnýn hedge edilen kýsmýnýn tutarý Döviz yükümlülüklerinin hedge edilen tutarý

56 BAÐIMSIZ DENETÝM RAPORU, FÝNANSAL TABLOLAR Varlýklar: 2007 Orijinal Bakiyeler Toplam ABD Ýngiliz YTL Karþýlýðý Dolarý Avro Sterlini Diðer Nakit ve nakit benzeri deðerler Ticari alacaklar Diðer dönen varlýklar Dönen varlýklar Uzun vadeli ticari alacaklar Duran varlýklar Toplam varlýklar Kýsa vadeli finansal borçlar Ýliþkili taraflara finansal borçlar Faiz gider tahakkuklarý Uzun vadeli finansal borçlarýn kýsa vadeli kýsýmlarý (net) Diðer yükümlülükler Ticari borçlar (net) Alýnan avanslar Diðer borç karþýlýklarý Kýsa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli ticari borçlar Uzun vadeli finansal borçlar Ýliþkili taraflara finansal borçlar Uzun vadeli yükümlülükler Toplam yükümlülükler Net bilanço yabancý para pozisyonu ( ) ( ) (71.418) (166) (122) Bilanço dýþý türev araçlarýn net varlýk/(yükümülük) pozisyonu (A-B) A. Aktif karakterli bilanço dýþý döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarý B. Pasif karakterli bilanço dýþý döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarý Net yabancý para pozisyonu ( ) ( ) (71.418) (166) (122) Ýhracat Ýthalat Döviz hedge i amaçlý finansal araçlarýn toplam gerçeðe uygun deðeri Döviz varlýklarýnýn hedge edilen kýsmýnýn tutarý Döviz yükümlülüklerinin hedge edilen tutarý

57 154 TÜPRAÞ 2008 FAALÝYET RAPORU 155 Grup, net yabancý para finansal yükümlülüklerden ötürü ortaya çýkan kur riskini, ürün satýþ fiyatlarýna döviz kuru deðiþimlerini yansýtmak suretiyle sýnýrlandýrmaktadýr. 31 Aralýk 2008 tarihi itibariyle Grup un sahip olduðu toplam ham petrol ve petrol ürünü stoklarý tutarý bin YTL (31 Aralýk 2007: bin YTL) dir (Not 10). Aþaðýdaki tabloda 31 Aralýk 2008 ve 2007'de sona eren yýllarda Grup un bilançosundaki net döviz pozisyonunun döviz kurlarýndaki deðiþimlerle ulaþacaðý durumlar özetlenmiþtir. Deðer Deðer Deðer Deðer kazanmasý kaybetmesi kazanmasý kaybetmesi ABD Dolarý kurunun % 10 deðiþmesi halinde: ABD Dolarý Net Etki ( ) ( ) Avro kurunun % 10 deðiþmesi halinde: Avro Net Etki (12.500) (12.214) Sermaye riski yönetimi Sermaye yi yönetirken Grup un hedefleri, ortaklarýna getiri, diðer hissedarlara fayda saðlamak için Grup un faaliyetlerinin devamýný saðlayabilmek ve sermaye maliyetini azaltmak amacýyla en uygun sermaye yapýsýný sürdürmektir. Grup, sermaye yönetimini borç/sermaye oranýný kullanarak izler. Bu oran, net borcun toplam sermayeye bölünmesiyle bulunur. Net borç, nakit ve nakit benzeri deðerlerin toplam borç tutarýndan (konsolide bilançoda gösterildiði gibi kredileri, ticari, iliþkili taraflara borçlarý ve diðer borçlarý içerir) düþülmesiyle hesaplanýr. Toplam sermaye, konsolide bilançoda gösterildiði gibi özkaynak ile net borcun toplanmasýyla hesaplanýr. Finansal araçlarýn makul deðeri Makul bedel, bir finansal enstrümanýn zorunlu bir satýþ veya tasfiye iþlemi dýþýnda gönüllü taraflar arasýndaki bir cari iþlemde el deðiþtirebileceði tutar olup, eðer varsa, oluþan bir piyasa fiyatý ile en iyi þekilde belirlenir. Finansal enstrümanlarýn tahmini makul bedelleri, Grup tarafýndan mevcut piyasa bilgileri ve uygun deðerleme metotlarý kullanýlarak tespit edilmiþtir. Ancak, makul bedel tahmininde ve piyasa verilerinin yorumlanmasýnda tahminler kullanýlýr. Buna göre, burada sunulan tahminler, Grup un bir güncel piyasa iþleminde elde edebileceði tutarlarý göstermeyebilir. Aþaðýdaki yöntem ve varsayýmlar, makul deðeri belirlenebilen finansal enstrümanlarýn makul deðerinin tahmininde kullanýlmýþtýr: Parasal varlýklar Dönem sonu kurlarýyla çevrilen dövize dayalý olan bakiyelerin makul deðerlerinin kayýtlý deðerlerine yaklaþtýklarý kabul edilmektedir. Nakit ve bankalardan alacaklarýn makul bedellerinin, kýsa vadeli olmalarý dolayýsýyla, kayýtlý deðerlerine yaklaþtýklarý kabul edilmektedir. Ticari alacaklarýn ve ilgili þüpheli alacak karþýlýklarýnýn kayýtlý deðerlerinin makul deðerlerini gösterdikleri tahmin edilmektedir. Parasal yükümlülükler Banka kredilerinin tahmini makul deðerleri gelecekte gerçekleþmesi beklenen nakit akýmlarýnýn mevcut piyasa oranlarý kullanýlarak iskonto edilmesi ile bulunmuþtur (Not 7). NOT 33 - BÝLANÇO TARÝHÝNDEN SONRAKÝ OLAYLAR Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkýndaki 5083 sayýlý kanunun 1. maddesi uyarýnca ve 4 Nisan 2007 tarihli ve 2007/11963 sayýlý Bakanlar Kurulu Kararý gereðince, Yeni Türk Lirasý ve Yeni Kuruþta yer alan Yeni ibareleri 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kaldýrýlmýþtýr. Buna göre bir önceki para birimi olan Yeni Türk Lirasý deðerleri TL ye ve Kr'ye dönüþtürülürken 1 Yeni Türk Lirasý, 1 TL ye ve 1 Yeni Kuruþ, 1 Kr' ye eþit tutulmaktadýr. Hukuki sonuç doðuran tüm yasa, mevzuat, idari ve hukuki iþlem, mahkeme kararý, kýymetli evrak ve her türlü belgenin yani sýra ödeme ve deðiþim araçlarýnda Yeni Türk Lirasý na yapýlan referanslar, yukarýda belirtilen dönüþüm oraný ile TL cinsinden yapýlmýþ sayýlmaktadýr. Sonuç olarak, 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren TL, mali tablo ve kayýtlarýn tutulmasý ve gösterimi açýsýndan Yeni Türk Lirasý nýn yerini almýþ bulunmaktadýr.