YENİ CUMA (PERTEV PAŞA) CAMİİ

Transkript

1 İZMİT TARİHİ Marmara Bölgesi nin kuzey doğu kesiminde yer alan İzmit, tarihi gelişimi M.Ö.ki yıllara dayanan ve izleri halen günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin yaşandığı bir bölgedir. Ilk çağlarda, Bithynia adı verilen bölgede kurulan kentler, sırasıyla, Olibya, Astakoz, Nicomedia, Iznikmid, Izmid ve Kocaeli adlarını almıştır. Asya ve Avrupa doğal geçiş yolları üzerinde önemli bir kültür, ticaret ve jeopolitik köprü işlevi gören kent, M.Ö. bugünkü Izmit in güney doğusuna, Başiskele çevresine yerleşen Megaralı göçmenler tarafından M.Ö. 712 yilinda kurulmuş ve Astakoz adını almıştır. Kent, M.Ö. 300 yılına kadar yöreye egemen olmuş, M.Ö yılları arasında bağımsız bir kent olarak yaşamış ve kendi adına sikke bastırmıştır. M.Ö. 262 yılında Astakoz halkı, bugünkü İzmit in bulunduğu alanda kurulan bölgeye yerleşmiş ve kent Bithynia kralı olan Nikomedes dolayısıyla Nikomedya adını almıştır. Diokletianus ( ) Nicomedia yı III. yy. sonlarında Roma İmparotorluğu topraklarında yönetimde düzenlemeler yapılırken bu imparatorluğun doğu bölgesinin başkenti ilan etti. Bu dönemde Gotların yıktıgı kent onarıldı. Kent doğuya kaydırıldı ve surları yeni bölgeyi de içine alacak biçimde yenilendi. Bu dönemde Nicomedia da hipodrom, saray,tapınak hamam, resmi yapılar, darphane ve tersane inşa edildi. İmparator Galerius, dünyada bilinen ilk hoşgörü fermanını 30 Nisan 311 yılında o dönemdeki adıyla Nicomedia[Izmit]' dan yayınlamıştır. İzmit ten yayinlanan hosgörü fermanının bir başka özelliği de, 313 yılında Milano da tüm dinleri kapsayacak şekilde genişletilen 2. fermana ilham olmasıdır. Izmit ten yayınlanan bu ferman sayesinde dünyada hoşgörü olgusunun temelleri atılmıştır. Bu dönemde Nicomedia; Roma, Antiokheia (Antakya), Aleksanderia (İskenderiye) den sonra 4.ncü büyük kent halini aldı. Kentte bir Demeter Tapınağı, bunun iki yanında da sekizer sütunlu imparator tapınakları bulunuyordu. Alanda ayrıca bir sunak ve bir Demeter heykeli vardı. Alan bir kolonlu caddeyle limana bağlanıyordu. Kent surlarının, su kemerlerinin, tümülüslerin, nekrepollerin, bir anıtsal çeşmenin, bir su sarnıcının kalıntıları dışında Roma dönemi yapıtları günümüze ulaşamamıştır. Milattan sonra 395 yılında Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca Anadolu gibi Kocaeli de Bizans İmparatorluğu payına düştü yılında İzmit Anadolu Selçuklularının eline geçti Kutalmışoğlu Süleymanşah'ın kurduğu Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katıldı yılında önce İzmit, sonra iznik Haçlıların eline geçti yılları arasında İzmit Latin işgali dönemini yaşadı.1261 yılına kadar İzmit Türkler, Latinler ve Bizanslılar arasında birkaç kere el değiştirdi. İzmit 1337 yılında kesin olarak Osmanlıların eline geçmişti. Kara Mürsel Bey ele geçen kıyıların korunması için bir donanma kurmuştur. Türk ordularının Kocaeli yarımadasındaki kaleleri alarak İstanbul'a yaklaşmaları üzerine Bizanslılar 1329'da Orhan Gazi'nin üzerine yürüdü. Darıca ile Eskihisar arasında yapılan savaşta Bizanslılar yenildi. Yardım umudu kalmayan İznik Türklere teslim oldu yılında İzmit kuşatıldı. Bizans İmparatorluğu şehrin yardımına koşunca Orhan Gazi kuşatmayı kaldırdı. Bu arada yakınındaki kalelerin büyük bir bölümü Orhan Gazi'ye kendiliklerinden teslim oldular. İzmit yeniden kuşatıldı ve 1337 yılında ele geçirildi. İzmit önceleri Anadolu Eyaletine bağlı bir sancaktı. Yavuz Sultan Selim zamanında Hersekzade Ahmet Paşa Karamürsel'deki, Deftardar Abdüsselam Efendi de İzmitteki tersaneleri onartarak çalışır duruma getirdiler. Daha sonra İzmit Tersanesi birkaç kere onarım gördü. İkinci Abdülhamid döneminde bağımsız sancak olan İzmit'in ilk mutasarrıfı Selim Sırrı Paşa'dır. İzmit Bağımsız kazaları (İlçeleri) Yalova, Karamürsel, Adapazarı, Kandıra ve Geyve idi. İleriki yıllarda İznik de İzmit Mutasarrıflığına bağlandı. Birinci Dünya Savaşından sonra Mondros Mütarekesi gereğince Yavuz Savaş gemimizin İzmit Körfezinde alı koyulması bahane ederek İngilizler 6 Temmuz 1920'de İzmit'e asker çıkardılar. Hükümet Konağı İşgal kuvvetlerinin karargahı oldu. 28 Haziran 1921 de İzmit düşman işgalinden kurtarılmıştır. 1

2 FEVZİYE CAMİİ Kocaeli Kemalpaşa Mahallesi, Hürriyet Caddesi üzerindeki bu cami XVI.yüzyılda İzmitli Mehmet Bey tarafından yaptırılmıştır. İlk yapımında Mimar Sinan'ın eseri olan bu cami, 1776 depreminde yıkılmıştır. Sultan II. Mahmut zamanında Kaptan-ı Derya Firari Ahmet Paşa tarafından yeniden yaptırılmıştır. Cami 1894 depreminde bir kez daha yıkılmış ve yalnızca minaresi günümüze gelebilmiştir. ORHAN CAMİİ Orhan Mahallesinde İzmit'e hakim bir tepede yer alan cami ilk olarak 13. yüzyılda Orhan Gazi zamanında Süleyman Paşa tarafından yaptırılmıştır. İzmit in günümüze kadar ayakta kalan en eski camisidir. Camiyi önemli kılan tarihi kadar hutbenin kılıçla okunmasıdır. Cami yapıldığı tarihten bu yana fethin simgesi olarak imamın hutbeyi kılıçla okumasıdır. Türkiyenin birkaç camisinde bu uygulama yapılmaktadır. Hoca hutbe okumak için minbere kılıcı sağ eline alarak merdivenleri çıkar. İmam hutbeyi okurken de kılıcı elinden bırakmaz. Hutbe okunduktan sonra imam kılıçla aşağı iner. YENİ CUMA (PERTEV PAŞA) CAMİİ Kocaeli Yeni Cuma Mahallesi'nde, eski İstanbul-Ankara Karayolunun yanında bulunan Pertev Mehmet Paşa Külliyesi'nin bölümlerinden biri olan bu cami, halk arasında Yeni Cuma Camisi olarak da tanınmaktadır. Pertev Mehmet Paşa'nın ölümünden sonra, 1572'de caminin temelleri atılmış, yapı topluluğu 1579'da tamamlanmıştır. Külliye Mimar Sinan eseridir. GÜLTEPE NEKROPOLÜ Milattan sonra 2.nci ile 9.ncu yüzyıllar arasında yapıldığı İstanbul- Ankara otoyolu İzmit kesiminde Gültepe parıl alanı doğusunda yer almaktadır yılında freskli bir mezar odasının bulunması ile gün ışığına çıkarılmıstır. Freski odanın bulunmasından sonra Kocaeli müzesinin yaptığı kazılar sonrasında çok sayıda hipojenler ile haç planlı kilise kalıntısı, batısında ise ince uzun dörtgen odaların yer aldığı ve Hiristiyan şehitleri için yapılmış martyrion kalıntıları açığa çıkmıştır. ANTİK SU KEMERİ İzmit merkezinin kuzeyinde üçtepeler mevkiinde karaüzüm sirki ile üçtepelerdeki yerleşim alanı arasındaki dere yatağında kalan saha üzerinde yer almaktadır. Yaklaşık 50 m. uzunluğunda, 15 m. yüksekliğinde ve iki katlı olarak inşa edilmiş, temelleri Roma dönemi izlerini taşımaktadır. Su kemerinin M.S. 2.nci yüzyılda imparator Trajan döneminde nicomadia valisi Plinius tarafından yaptırıldığını antik kaynaklardan öğrenmekteyiz. Yapının birçok kez onarım gördüğü, üst kısımlarında bulunan Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait izlerden anlaşılmaktadır. İZMİT SURLARI İmparator I.Nicomedes döneminde (MÖ ) Kocaeli Bithynia Krallığı'nın merkezi olduğu zaman dış surlar yapılmıştır. Surlar doğu-batı doğrultusunda m. uzunluğunda; kuzey-güney doğrultusunda 50 m. genişliğindedir. Surlar kuzey ve güneybatıda burçlarla desteklenmiştir. Roma Çağı duvar tekniği ve tuğla işçiliğini göstermesi yönünden İzmit şehir surları büyük önem taşımaktadır. Roma duvarları arasında yer yer Helenistik döneme ait parçalara da rastlanmaktadır. Kaledeki son onarımlar Osmanlı döneminde yapılmıştır. TÜMÜLÜSLER İzmit in 8km kuzeyinde, iç kısımdan geçen İstanbul yolunda İzmit in kuzeyini örten tepelerin en yüksek noktasında 3 tane büyük yığma tepe(tümülüs) vardır. Bu nokta körfeze, doğu ve batıya giden yollara hakimdir. Civarda bir köy vardır. Köyde ve civarında kitabeli lahit parçaları ve diğer antik kalıntılar mevcuttur. Tümülüslerin en büyüğüne Aytepe deniliyor. Bithinya nın en büyük tümülüsleri olan bu 3 yığma tepenin Bithinya krallarına ait mezarları içerdiği tahmin edilmektedir. 2

3 SAAT KULESİ İzmit, Kemalpaşa Mahallesi'nde Av Köşkü ile Atatürk Heykeli arasında, tepe üzerinde yer alan Saat Kulesi'ni, 1901 yılında İzmit Mutasarrıfı Musa Kazım Bey tarafından Sultan II. Abdülhamit'in tahta çıkışının 25. Yıldönümü nedeniyle yaptırmıştır. Saat Kulesi'nin mimarı, Mimar Vedat Bey tarafından neo-klasik üslupta yapılmıştır. Saat kulesi, köşelerinde ikişer sütun ve kenarlarında çember şeklindeki kemerli sebiller bulunan kare bir kaide üzerinde yükselmektedir. Sebiller basık yuvarlak niş şeklinde olup, silmelerle çevrilidir. Ayrıca bu sebillerin profilli birer teknesi bulunmaktadır. Kaide ile gövde arasına bir balkon yapılmıştır. Gövde genişliğine üç silme ile dört kata bölünmüş, üzeri de pramidal şeklinde bir külah ile örtülmüştür. Geniş saçaklı olan bu külahın altında dört yöne yönelik birer saat kadranı yerleştirilmiştir. Neo-Klasik üslupta yapılan kulenin her bir köşesinde silmeli, ince uzun birer pencere bulunmaktadır. ATATÜRK ANITI Av köşkü ile istasyon arasında tepe üzerindedir. Anıt, Vali Eşref Sait Bey zamanında, 1933 yılında Cumhuriyet'in 10. yıl dönümünde dikilmiştir. Heykeltraş Nijat Sirel'in Eseridir. Anıtta Atatürk, ayakta asker kıyafetiyle sağ kolunu öne uzatmış olarak durmaktadır. TARİHİ KAPANCA SOKAK Kentsel sit alanı içinde kalan yolun her iki tarafından sivil mimarlık örneği yapılardan oluşan bir sokak olup; bir tane çesme, bir tane sarnıç ve bir tanede okul bulunmaktadır. Sokaktaki birçok ev restore çalışmaları devam etmektedir. Eski tarihsel dokuyu muhafaza eden sokaktır. İzmit Belediyesinin tarih koridoru projesi kapsamındadır. KASR-I HÜMAYUN / ETNOGRAFYA MÜZESİ İzmit iskelesinin yukarısında, Saat Kulesi'nin üst tarafındadır. Daha önce IV. Murat tarafından yaptırılan av köşkünden hiçbir iz kalmamıştır. Sultan Abdülâziz Sarayı, Av Kasrı, Hünkar Köşkü adlarıyla anılır. Günümüzdeki saray 1873'te Haydarpaşa - İzmit demiryolunun açılış töreninde bulunacak olan Padişah Abdülâziz için yapılmıştır. Mimarı Karabet Amira Balyan'dır. Saray, mabeyn dairesi ve muhafızların kaldığı yapılarla birlikte oldukça geniş bir alanı kaplar. ARKEOLOJİ VE ETNOGRAFYA MÜZESİ Kocaeli Arkeoloji ve Etnografya Müzesi, İzmit'te Eski Gar Alanı'nda bulunmaktadır. Bu alandaki binalar yılları arasında inşa edilmiştir. Arkeoloji Müzesi'ne ayrılan bölümde Tamir Atölyesi, Su Deposu, Lojman Binası gibi binalar bulunmaktadır. İki adet Tekel Deposu birleştirilerek arkeolojik eserler için teşhir salonları oluşturulmuştur. Müzede Paleolitik, Helenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait eserler sergilenmektedir. REDİF DAİRESİ Redif dairesi İzmit mutasarrıfı Hasan paşa tarafından 1863 yılında Kemalpaşa mahallesinde yaptırılmıştır. Osmanlı döneminde redif(yedek) subaylarının kullanması amacıyla ikinci ampir uslübunda yarı kağir kışla tipinde inşa edilmiş olan redif dairesinin girişinin üzerinde sütunları dışarıya taşırılmış bir balkon bulunmaktadır. Girişten sonar dikdörtgen planlı yapı boyunca uzanan koridorlar ve bunların çevresinde odalar bulunmaktadır. Cephe boyunca yapının bütününe altlı üstlü dikdörtgen pencereler sıralanmıştır. Redif dairesinin iç mekan tavanları 19. Yüzyıl bezemeleri ile süslenmiştir ve binanın en görülmeye değer kısımları da bu kısımlardır. Yapının üzeri ahşap bir çatı ile örtülüdür. TARİHİ TREN GARI Bu alanda Eski Gar, Ambar, ve depo binaları ile Arkeoloji Müzesi binasından oluşmaktadır. Sultan Abdülaziz döneminde demiryoluna önem verilmiş ve Haydarpaşa- İzmit demiryolu hattı 1873 yılında hizmete girmiştir. Sahada yer alan Gar Binası, Ambar Binası ile Depo Binası bir bütün halinde 1908 ile 1920 yılları arasında yapılmışlardır. Binaların Alman mimar otoriter olup, yapıda İtalyan taş ustaları çalışmıştır. 3

4 SAATÇİ ALİ EFENDİ KONAĞI 1776 yilinda 1.nci Abdülhamit zamaninda inşa edilmistir. İzmit esrafindan Gümüslüoglu ailesi tarafindan yaptirilmistir. Konak zaman içinde el degistirmis ve saat onarimi ile ugraşan Ali Efendi tarafindan satın alınmıstır. Kültür Bakanlığınca 1976 yilinda kamulaştırılmıştır yılında onarımına başlanmış, yılları arasında etnografya müzesi olarak kullanılmıştır. Günümüzde İzmit Belediyesi tarafından kültür ve sanat faaliyetleri amaçlı kullanılmaktadır. SIRRI PAŞA KONAĞI Osmanlı devletinin ilk genel yol işleri gezici müfettişliğine atanan Sırrıpaşa; üç yıl Rumeli, Anadolu ve Suriyede yapılan yolları denetledi ve yapılmalarını sağladı. Gösterdiği başarı üzerine 1888 yılında Ahmet Siret efendinin yerine Kocaeli sancağı mutasarrıflığına getirildi. Yaptırmış olduğu konakta oturdu ve son yıllarını bu konakta geçirdi. Konağın planını kendi yaparak inşaatına da kalfalık yapmıştır. İzmit'te dönemin en güzel yapıtlarındandır. Konağın içi dolmabahçe sarayını restore etmek üzere Rusya'dan gelen ressamlar tarafından tezyin edilmiştir. PEMBE KÖŞK Pembe Konak; Ermeni Milleti'nden Ardeçeş zevcesi Losika'dan hazineye nakil Manastır Muhavirler'inden Mehmet Efendi'nin oğlu avukat Tevfik Bey'e tahsis edilmiştir. Bu durum tarihli kayıtlardan anlaşılmaktadır. Evin sahibi Gülten Hanım Tevfik Bey'in kızıdır. Binanın yapım tekniği aynı dönem yapılarından olduğundan tarihleme 19. yüzyıl olarak belirlenir. Yapı bodrum üstüne üç kattan teşekkül etmiş olup, ahşah üzeri bağdadı sıvadır. Pencereler giyotin özelliktedir. İkinci kat dışa çıkmalı olup eli böğründeler ile desteklenmiştir. Pembe boyalı olduğundan Pembe Köşk ismi verilmiştir. GAYRET GEMİ MÜZESİ Türk Donanması'na 1973'te ABD'den satın alınarak katılan TCG Gayret Muhribi, 1995'te hizmet dışına ayrıldı yılından bu yana İzmit marinada her gün ziyaretçi kabul eden ülkemizin ilk müze gemisi Gayret' te ziyaretçiler, bir savaş gemisinde olması gereken bir çok sistemle diğer özellikleri görebilmektedir. Gayret'te, savaş harekat merkezi, makina ve kazan daireleri, köprü üstü, radar, devre dışı bırakılmış silah sistemleri, toplar, sualtı silahları da yer alıyor. Geminin yatakhaneleriyse, sergi salonları olarak kullanılıyor. MEŞHUR İZMİT PİŞMANİYESİ Pişmaniye kente özgü bir tatlı türü olarak ün kazanmıştır. Yolculuklarda İzmit'ten geçenleri önce pişmaniye satıcıları karşılar. Kutular içinde ak pamuk görünümü veren bu tatlı ilin simgesi gibidir. Tüm yöresel şenliklerin, şölenlerin de vazgeçilmez yiyeceklerindendir. Özgün bir tatlı çeşidi olması, hafifliği, pişmaniyenin il dışında da aranmasını, ilgi görmesini sağlamıştır yılında dünyanın en uzun tatlısı ünvanını alarak Guiness rekorlar kitabına girmiştir. Bu helvanın neden pişmaniye olarak anıldığına dair rivayet muhtelif. Ana Britannica'ya bakılırsa, ilk yapıldığı yerin İran olma ihtimali var. Bu ülkede "peşmek" diye adlandırıldığı için de sözcüğün zamanla Türkçe'de "pişmaniye" biçimini almış olması muhtemeldir. İzmit pişmaniyesine ün kazandıranlar, yılları arasında İran ve Ermenistan dan gelerek İzmit ve çevresine yerleşen Ermeni ustalar olmuş. İzmit pişmaniyesine ününü kazandıran ise bu ustalardan Şekerci Hacı Agop Dolmacıyan. Ne var ki 1.Dünya Savaşı nı izleyen yıllarda diğerleri gibi Dolmacıyan da şekerci dükkânını kapatarak başka ülkeye göçmüş. Onun maharetinin de kendisiyle birlikte göç etmesini önleyen ise, Dolmacıyan ın çocuklarına Türkçe ve Fransızca öğretmek üzere dükkânında çalışmış bulunan İzmit Muhasebe Başkâtipliği nde görevli İbrahim Ethem Efendi olmuş. Kendisine pişmaniye yapımının bütün inceliklerini öğreten Hacı Agop Dolmacıyan ın Amerika ya göç etmesi üzerine, Kapanönü semtinde bir şekerci dükkânı açmış. Botanik kültürü, müzik yeteneği ile de tanınan ve soyadı kanunu çıktıktan sonra Çınar soyadını alan, yılları arasında yaşamış bu renkli kişiliğin imalathanesi adeta pişmaniye ustası yetiştiren bir okul olmuş ilerleyen yıllarla. 4

5 DİĞER YERLER İnbayırı Sarnıcı Seka Antik Yapı Unsurları Nympheon(Anıtsal Su Çeşmesi) Hisar geçidi(çınarlı Caminin Aşağısı) Yumurtacı Şerif Camii Portakal Mescidi Yalı Hamamı Yeni Hamam Orta Hamam Süleyman Paşa Hamamı Fransız Ruhban Okulu(Günümüzde Acısu mevkiindeki Vergi Dairesi Binası) Yeşil Konak Sarı Konak Portakal Hafız Konağı Soydan Konağı Seka Fabrikası Kalıntıları Tekel Binası Duvarı 5