NO PASARAN! ispanya iç savaþ posterleri

Transkript

1 NO PASARAN! ispanya iç savaþ posterleri "Bu bir iç savaþ ve devrimdi. Ülke faþist ya da sosyalist bir devlete dönüþmeden sona ermeyecekti." - Arturo Barea

2 14 Nisan 1931 de sancýlý bir þekilde kurulan Ýspanya Cumhuriyeti, 1936 yýlýnda General Franco nun darbe giriþimiyle yeni bir döneme girdi. Cumhuriyet yanlýsý Ýspanyollar bu darbe giriþimine karþý silaha sarýlarak, Alman ve Ýtalyan faþizminin desteklediði Franco ya karþý 3 yýl kadar direndiler. Buradaki posterler bu direniþin öyküsü...

3 Propaganda posterleri Ýspanya iç savaþýndan geriye kalan en etkili belgelerden birini oluþturuyor. Çeþitli tanýklarca söylenenler, bu posterlerin savaþýn önemli bir parçasýný olduðunu gösteriyor. Ýngiliz yazar Christopher Caudwell 1936 Aralýk'ýnda Barcelona'dan evine þunlarý yazýyordu: "Hemen her binada parti posterleri var: Faþizme karþý posterler, Madrid'in savunulmasý hakkýnda posterler, milis kuvvetlere katýlma çaðrýlarý yapan posterler... ve hatta kadýnlarýn zührevi hastalýklardan korunmasýna yönelik posterler." Ýspanya'da gönüllü olarak savaþan bir Amerikalý, Robert Merriman, 1937 yýlýnýn Ocak ayýnda yine Barcelona'dan þunlarý yazýyordu: "Sokaklar hýncahýnç posterlerle dolu, bütün partilerin, her çeþit amaç için astýklarý posterler. Ve kimileri de çeþitli partilerin birlikte hazýrladýðý posterler." Madrid'de ise dükkan sahipleri vitrinlerini posterlerle doldurmalarý konusunda teþvik ediliyordu. 30 Ekim 1936 tarihli ABC gazetesindeki bir makalede þöyle deniyordu: "Her yer düþmana karþý savaþma konusunda ruhu ateþlemek üzere kullanýlmalý." Buradaki Ýspanya iç savaþý posterlerinin çoðu Cumhuriyetçi tarafa ait. Bu posterler Cumhuriyetçi propagandanýn örneklerini oluþturuyor. Posterlerin çoðu savaþta aktif olarak yer alan önemli örgütler veya kurumlar tarafýndan üretildi ve dönemin önde gelen bazý Campesino, la revolución te dará la tierra. [Tarým emekçisi, devrim sana toprak verecek.] Ýmza: Bauset. A.I.D.C. Gráficas Valencia, Intervenido, U.G.T. C.N.T. Litografi, 4 renk; 163 x 117 cm. Bu posterde milise dönüþmüþ bir tarým emekçisi tüfeðiyle kapitalizmi temsil eden çirkin yaratýðý süngülüyor ve onu omzunun üzerinden bir saman balyasý gibi fýrlatýyor. Ýber Yarýmadasý üzerinde duran emekçinin kýrmýzý tonlarda resmedilmiþ olmasý onun devrimci karakterine iþaret ediyor. Ýç savaþýn baþlangýcýnda, aralarýnda anarkosendikalist CNT nin önde geldiði Barcelona ve Valencia daki sol kanat sendikalar lokal askerî ayaklanmalarý bozguna uðratmýþ ve buralardaki fiili kontrolü ele geçirmiþlerdi. Bu noktada birçok anarþist grup sanayiyi ve tarýmý kollektifleþtirmeye baþladýlar. Uzun zamandýr beklenen devrimin baþladýðýna inanýyorlardý. Anarþist propaganda mücadelenin devrimci doðasýný vurguluyordu. Radikal anarþist milis birimi Columna de Hierro (Demir Sütun) tarafýndan yaptýrýlan bu poster savaþa veya faþizme gönderme yapmaksýzýn doðrudan doðruya kapitalizmin yýkýlmasýný, Anarþistlerin bu nihai hedefini hedef alýyor. Bu devrim isteði ne var ki anarþistlerin Cumhuriyet hükümeti içerisindeki Sosyalist ve Komünist ortaklarý tarafýndan paylaþýlmýyordu. Onlar, desteklerini alabilmek için batý demokrasilerine ýlýmlý görünmek istiyorlardý. Bu yüzden komünist ve sosyalist propaganda faþizmi yenme gereðine vurgu yapýyordu. Devrime giriþme deðil, savaþý sürdürme çevresinde birleþilmeliydi.

4 Obrero! Ingresando en la columna de hierro fortaleces la revolución [Emekçi! Demir Sütun a katýlman devrimi güçlendirecek.] C.N.T., F.A.I. Ýmza: Bauset.. A.I.D.C. Gráficas Valencia, Intervenido, C.N.T. U.G.T. Litografi, 4 renk; 164 x 115 cm. Posterde bir Columna de Hierro (Demir Sütun) milisi týpký bir neo-klasik hatip gibi abartýlý bir el sanatçýlarý tarafýndan tasarlandý. Ýspanya iç savaþý 17 Temmuz 1936'da, bir grup saðcý subayýn Cumhuriyetin anayasal hükümetine karþý darbe düzenlemesiyle baþladý. Önceki yýllarda Ýspanya'da artan bir toplumsal düzensizlik dönemi yaþanmýþtý. Diðer Avrupa ülkeleri gibi, bu Ýspanya için de þiddetli bir ideolojik dönemdi ve siyasi radikalleþmeye sebep olmuþtu. Böyle olunca, 1936 Temmuz'undaki askeri darbe ülkeyi ikiye böldü. Cumhuriyete yönelik isyan baþlangýçta ülkenin yaklaþýk üçte birinde baþarýlý oldu. Ama geri kalanýnda direniþle karþýlaþtý. Bunlar arasýnda Madrid, Barcelona ve Valencia gibi en önemli þehirler de bulunuyordu. hareketiyle Anarþistleri örgüte katýlmaya çaðýrýyor. Bu örgüt savaþýn ilk yedi ayýnda Teruel saldýrýsý sýrasýnda çarpýþmýþ bir Valencialý milis birimiydi. Savaþýn ilk günlerinde örgüt, San Miguel de los Reyes hapishanesini açtý ve burada bulunanlardan birkaç yüz kiþiyi saflarýna kattý. Bunlardan bir kýsmý Anarþistti. Ama daha çoðu anarþist gayeye inanmýþ gibi yaparak ellerine silah alýp resmî olarak onaylanmýþ bir saldýrganlýk içerisinde yer alma þansýný yakaladý. Sonraki haftalarda örgüt hem cephede hem de cephe gerisinde disiplinsizliðiyle ve ne yapacaðý kestirilemezliðiyle ün kazandý. Direniþin önderliðini isyan üzerine silahlanan radikal sendikalarýn organize ettiði halk milisleri yapýyordu. Ýsyana direniþteki rollerinin sonucu olarak, Komünistler ve özellikle Anarþistler ve devrimci sosyalist örgütler Cumhuriyetçi Ýspanya'nýn birçok merkezinde fiili güç haline geldi. Yeterli sayýda profesyonel askere sahip olmayan Cumhuriyet isyaný durdurmak için sivil insanlarýn milis kuvvetlere katýlmasý çaðrýsý yapýyordu. Basýn ve radyonun yanýsýra posterler de destek saðlamanýn baþlýca yoluydu. Güçbela kontrol altýnda tutulan ve çoðu kez tehlikeli bir devrimci ortamda, sendikalar ve siyasi partiler ayný zamanda birbirleriyle rekabet içerisinde kampanyalara giriþmiþlerdi ve yurttlaþlarýn kendi saflarýna çekmeye çalýþan posterler yayýnlýyorlardý. Radikal örgütlerden biri olan anarkosendikalist CNT sendikasý (Confederación Nacional de Trabajo) için savaþýn patlak vermesi uzun zamandýr peþinde koþtuklarý hedefe, kapsamlý bir toplumsal devrime ulaþmak için ideal bir fýrsat saðlýyordu. Komünistlerin baþý çektiði Cumhuriyetçiler tarafýnda þiddetli ve kimileyin kanlý bir mücadele sürüyordu. Bu savaþ içinde savaþ sýrasýnda propaganda önemli bir rol oynuyordu. Çeþitli anarþist posterleri özel mülkiyete

5 tümüyle el konulmasý çaðrýsý yapýyor ve - savaþtan söz etmeksizin- devrim için savaþacak gönüllüler istiyordu. Ýspanya Komünist Partisi (PCE) buna þu sloganla cevap verdi: "Önce savaþ, sonra devrim." 1937 yazýna gelindiðinde komünistlerin baþý çektiði devlet devrimi ele geçirmeyi ve iktidarý normalleþtirmeyi baþardý. Cephede, Nasyonalistler olarak bilinen ve Hitler ve Mussolini tarafýndan desteklenen askerî isyancýlar yavaþ ama düzenli bir ilerleme saðlýyordu. Cumhuriyet açýsýndan ise çatýþma daha çok bir savunma savaþý görünümündeydi. Baþlangýçtaki darbenin uzun bir askeri çatýþmaya dönüþmesiyle savaþ bütün Ýspanyollarýn yaþamlarýný her anlamda altüst etti. Ekonomi ciddi bir þekilde sarsýldý ve insanlarýn gündelik yaþamý savaþtan ciddi bir þekilde etkilendi. Her iki tarafta yer alan Ýspanyollarýn çoðunluðu yaþlarýndan veya cinsiyetlerinden dolayý savaþta çarpýþmadýlar. Onlar için savaþ ev cephesinde sürüyordu: Sivil yerleþimler sýk sýk bombalanýyordu, þiddetli açlýk dönemleri oluyordu ve siviller arasýnda kitlesel ölümler yaþanýyordu. Savaþçý olmayan nüfus, posterler ve diðer yollarla yürütülen propaganda savaþýnýn önemli bir hedefiydi. Bazý posterler cepheye yakýn bölgelerdeki Ganar la guerra es impulsar la revolución, dice el Partido Comunista... [Savaþý kazanmak devrimi þahlandýrmaktýr, diyor Komünist Parti...] Partido Comunista. Ortega. Valencia. Control U.G.T. C.N.T. Litografi, kýrmýzý ve siyah; 79 x 72 cm. Bu poster muhtemelen 1936 yazý veya sonbaharýnda, Ýspanyol Komünist Partisi nin Cumhuriyete baðlý ve özel mülkiyete saygýlý ýlýmlý bir parti olarak görünmek için kampanya baþlattýðý sýrada yayýnlandý. Posterde þunlar yazýyor: Savaþ ve devrim birbirine baðlýdýr. Savaþý kazanamazsak devrimin geliþimi gecikir. Bu fikir kitlelerin zihnine iþlemelidir. Devleti çökertmeye yönelik darbeci eylemlerin mümkün olamayacaðý aha iyi bir toplum için mücadele ediyoruz. Ne var ki, sosyalizm veya liberter komünizm deneylerini zorla kendi bölgelerine veya insanlarýna dayatmaya çalýþan hayalperestlere ve sorumsuzca davrananlar þunu anlatmalýyýz ki eðer savaþý kazanmayacak olursak, darbeci hainleri ezmeyecek olursak, ülkemizdeki faþist iþkencecileri ortadan kaldýrmayacak olursak ve Alman, Ýtalyan ve Portekizli iþgalci faþistleri topraklarýmýzdan atmayacak olursak, bütün bu deneyler hayalî kaleler gibi yerlebir olacaktýr. Comintern in [Komünist Enternasyonal] Ýspanya Komünist Partisi nden (PCE) Cumhuriyetçi düzeni açýkça savunmasýný istemesinin bazý nedenleri vardý. Öncelikle, PCE; CNT, UGT ve Sosyalist Parti ile rekabet edemeyecek kadar zayýftý. PCE iþçi sýnýfýndan önemli bir yandaþ edinemediði için, dikkatini burjuva sýnýfýndan yandaþ edinmeye çevirmiþti. Ýkinci olarak, Stalin her avrupa ülkesindeki iþçi hareketlerini bir elde toplamak istiyordu. Önceliklerinin yanlýþ olduðunu ima ederek Stalin ve PCE, iþçi sýnýfýný Komünistlere kazandýrmak için Anarþistleri, Sosyalistleri ve onlarýn kollektiflerini gözden düþürüyordu. Üçüncü olarak SSCB, Nazi Almanyasý doðu cephesinde saldýrganlýða baþlamasý durumuna karþý Fransa ve onun müttefiki Ýngiltere ile ittifak kurmaya çalýþýyordu. Bunun için Ýberya da bir Sovyet uydusu oluþturmaya çalýþmak yerine, Ýspanya Cumhuriyeti ni koruyormuþ gibi görünmek zorundaydý.

6 nüfusun tahliyesi için çaðrý yapýyordu. Bunun sebebi gelen göçmenlerin sebep olabileceði aþýrý kalabalýktan, gýda yetmezliðinden ve hastalýklardan kaçýnmaktý. Bu tavsiyeye binlerce aile uyarken, diðerleri ise kalarak sýkýntýlara göðüs germeyi tercih ettiler. Valencia gibi cepheden uzak þehirlerde ise çaðrý göçmenlerin kabul edilmesi ve çarpýþmalara katýlanlara yardým toplanarak gönderilmesiydi. Yurttaþlardan ayný zamanda tutumlu olmalarý, savaþýn getirdiði ekonomik kaos yüzünden kýtlaþan gýda ve diðer þeyleri idareli kullanmalarý isteniyordu. Fabrika iþçileri ve köylüler üretkenliði artýrma konusunda yüreklendiriliyordu. Cumhuriyetçi þehirlerde eve dönen askerlerin cephe hakkýnda kimseyle bilgi paylaþmamalarý isteniyordu. Çünkü düþmanýn gizli destekçilerinin casusluk yaptýðý biliniyordu. Bu konuda uyarýlarda bulunan posterlerin yanýsýra þehirler Cumhuriyetçi kuvvetleri kutlayan veya düþman liderleriyle, özellikle de General Franco'yla dalga geçen posterlerle doluydu sonuna gelindiðinde, Nasyonalistlerin ilerleyiþinin karþý konulamaz olduðu belli olmuþtu. Barcelona 25 Ocak 1939'da düþtü. Þehre girdikten hemen sonra, Nasyonalist ordu duvarlardaki bütün posterleri temizledi. Madrid, iki yýldan fazla bir zamandýr cephenin kýyýsýnda cesurca direndikten sonra 28 Mart 1939'da düþtü. Savaþýn çoðunda Cumhuriyetçi hükümetin merkezi olan Valencia 30 Mart'ta alýndý. 1 Nisan 1939'da General Franco zafer ilan etti. Sonraki 30 yýl boyunca 1975'te ölünceye kadar Nisan'ýn birinci gününü Ýspanya'nýn devlet baþkaný sýfatýyla zafer günü olarak kutladý. Ýç savaþýn baþlamasýndan birkaç gün sonra propaganda posterleri Ýspanya þehirlerinde görünmeye baþladý. Cumhuriyete baðlý kalan bölgelerde direniþin kendiliðinden ve popüler doðasý bu hummalý resim patlamasýna katkýda bulundu. Silahlý kuvvetlerin büyük bir bölümü, özellikle de subaylar kolu, düþman tarafýnda yer aldýðý için Cumhuriyeti korumak üzere sýradan yurttaþlarý bir araya getirmek için propagandaya ihtiyaç vardý. Savaþ sýrasýnda posterler hazýrlayan bir sanatçý olan Carles Fontseré, bu posterlerin yapýlýþ sürecine iliþkin bize önemli bilgiler býrakmýþtýr Temmuzunda Ýspanya'nýn kimi bölgelerinde darbeye yönelik baþarýlý Que tu familia no viva el drama de la guerra: Evacuar Madrid es ayudar a la victoria final [Ailenizin savaþýn acýlarýný yaþamasýna izin vermeyin: Madrid i boþaltmak nihai zafere yardým etmektir.] Ýmza: Girón. Junta Delegada de Defensa de Madrid, Delegación de Propaganda y Prensa. Rivadeneyra CO - Madrid. Sindicato Profesionales Bellas Artes, U.G.T. Litografi, 3 renk; 100 x 69 cm

7 La aviación fascista pasa sobre la capital de la República. Haces tú algo para evitar esto? Ayuda a Madrid [Faþist uçaklar Cumhuriyetin baþkenti üzerinden uçuyor. Bunu önlemek için ne yapýyorsunuz? Madrid e yardým edin.] Junta Delegada de Defensa de Madrid, Delegación de Propaganda y Prensa. Huecograbado Rivadeneyra, Madrid. Platinum tone; 90 x 65 cm. direniþle birlikte bütün kurumsal düzenin birden çökmesi, yurttaþlarý iþsiz býraktý ve yaþamlarýný radikal bir þekilde deðiþtirdi. Fontseré'ye göre, Barcelona sokaklarýnda hala çatýþmalar sürerken, Katalonya'daki önde gelen çizerler sendikasý olan Sindicat de Dibuixants Professionals üyeleri bazý halk milisleriyle bir araya geldi. Aristokratik bir aileye ait olan bir saraya el koymaya karar verdiler. Aile "þiddet kullanýlmaksýzýn fakat derhal" tahliye edildi. Sonraki birkaç hafta boyunca bu saray askerî ayaklanmaya karþý propaganda üretme konusunda gönüllü çalýþmak isteyen sanatçýlarýn buluþma noktasý oldu. Posterler herhangi bir örgütün direktifi veya müdahalesi olmaksýzýn hazýrlanýyordu. Posterlerin üzerinde yer alacak resimler önce büyük Kasým Mart 1939 tarihleri arasýndaki Madrid kuþatmasý sýrasýnda sivil halka yönelik en büyük tehdit isyancý uçaklarýnýn yoðun bombardýmanýydý. Tahminlere göre hava bombardýmaný sýrasýnda sokaklarda ve evlerde ölen Ýspanyollarýn sayýsý cephede ölenlerden daha fazla. Tuðla bir kemerin altýna sýðýnýp tehditkar gökyüzüne korkuyla bakan iki çocuðu resmeden sanatçý Ýspanyollarýn baþkentteki korkunç durumu yüreklerinde hissetmelerini ve Madrid e yardýma koþacaklarýný umuyordu. Çocuklarýn ana-babalarý olmaksýzýn yalnýz baþlarýna olmalarý bakan kiþi üzerinde daha güçlü bir etki uyandýrýyor ve savaþ sýrasýnda çok sayýda çocuðun yetim kaldýðýný da hatýrlatýyor. kaðýtlara guaþ veya tutkallý boya ile çiziliyordu. Bu büyük çizimler sonra siyasi partilere ve sendikalara götürülüyor ve onlar kendi amblemlerini ekliyorlardý. Posterler bundan sonra bu örgütler tarafýndan, savaþýn baþlamasýyla iþçilerin kollektifleþtirdiði matbaalara gönderiliyordu. Bu posterler burada litografik levhalarda yeniden üretilir ve genellikle üç ya da dört renk kullanýlarak offset baský tekniðiyle basýlýrdý. Kimi zamanlar bu yöntem aþýrý derecede yavaþ oluyordu ve bu yüzden sanatçýlar doðrudan levha üzerine çiziyorlardý. Fotomontaj gibi diðer teknikler de bazý durumlarda kullanýlýyordu. Savaþ sýrasýnda yaklaþýk 1500 ila 2000 arasýnda poster hazýrlanmýþtýr. Posterler 3000 ila 5000 arasýnda basýlýyordu, ama istisnai durumlarda bu sayý daha da artabiliyordu. Posterlerde kullanýlan tasarýmlar çoðu kez baþka yerlerde de kullanýlýyordu. Örneðin bunlardan çok miktarda posta kartlarý yapýlarak cephedeki askerlere daðýtýlýyordu. Poster üretimi savaþýn ilk kýsmý boyunca daha fazlaydý. Savaþ ilerledikçe genç sanatçýlarýn birçoðu cepheye çaðrýldý. Savaþýn daha sonraki safhalarýnda malzemeyle ilgili sorunlar da yaþanmaya baþlanmýþtý. Kaðýt daha kýtlaþmýþtý ve

8 El Generalísimo [Baþkomutan] Ýmza: Pedrero. Junta Delegada de Defensa de Madrid. Delegación de Propaganda y Prensa. Sindicato de Profesionales de las Bellas Artes, U.G.T. Rivadeneyra U.G.T. Madrid. Litografi, 4 renk; 100 x 70 cm. Posterdeki baþkomutan yazýsý General Francisco Franco ya ( ) iþaret ediyor. Franco, bazen yeniden kullanýlýyordu. Ve boyalar bitmiþti, bu yüzden matbaalar zaman zaman sanatçýlarýn seçtiði renkleri deðiþtirmek zorunda kalýyorlardý. Fontseré ve diðer kaynaklarýn posterlerin tasarýmý ve üretimine iliþkin betimlemeleri savaþýn ilk haftalarýna özgüdür. Bu ilk aþamanýn emprovizasyonu savaþ ilerledikçe artan merkezileþmeyle kýsmen yumuþatýldý. Bu Temmuz daki, iç savaþa sebep olan askerî isyanýn önde gelen liderlerinden biriydi. 29 Eylül 1936 da Nasyonalist Ýspanya Hükümet Baþkaný oldu ve iki gün sonra Devlet Baþkaný sýfatýný aldý. Ýç sevaþ 1 Nisan 1939 da sona erdiðindemuzaffer Nasyonalist ordunun tartýþýlmaz lideriydi. 20 Kasým 1975 te ölünceye kadar Ýspanya nýn devlet baþkaný olarak kaldý. Yaklaþýk kýrk yýllýk iktidarý boyunca ülkeyi bir diktatör gibi ve zaman zaman acýmasýzca yönetti. Ýspanya nýn gündelik yaþamýnda, her yerde hâzýr ve nâzýr ve pederþahi bir mevcudiyeti vardý. Nasyonalist propagandanýn Franco yu bir kahraman olarak resmetmesine tepki olarak bu poster baþkomutaný üzerinde gamalý haç bulunan kübist tarzda bir üniforma giymiþ ürkütücü bir iskelet olarak gösteriyor. Küçük figürler olarak çizilen asker, kapitalist ve silahlý rahibin Franco nun pelerinini taþýmasý yaltakçý bir baðýmlýlýk izlenimi veriyor ve büyük figürün korkutuculuðuna katký saðlýyor. Poster, ayný zamanda bir Alman Nazisi olarak resmedilen Franco nun dýþ yardýma ve temel tutucu güçlere (ordu, kapitalistler ve kiliseye) dayanýyor olmasý biçiminde de yorumlanabilir. deðiþimin ilk iþaretleri 1936 Eylül'ünde görülebilir. 4 Eylül'de Francisco Largo Caballero hükümeti Kamusal Eðitim Bakanlýðýný canlandýrmaya karar verdi. Komünist Jesús Hernández bakan olarak atandý ve görevinde 1938 Nisan'ýna kadar kaldý. Hernández bakanlýðýnýn Güzel Sanatlar Dairesinin baþýna bir diðer komünist olan, fotomontaj sanatçýsý Josep Renau'yu atadý. Burasý sonraki aylarda propaganda posterleri üretiminde önemli bir rol oynayacaktý. Propaganda üretiminde yer alan örgütlerin tarihi posterlerin tarihlendirilmesine yardýmcý olabilir. Bu tarihler yaklaþýk üç yýl süren bu savaþta üretilmiþ resimler üzerine çalýþýrken belli bir önem taþýmaktadýr. Çatýþkýnýn görsel çehresinin içeriðine iliþkin önemli bir kronolojik düzen saðlamaktadýrlar. Kamusal Eðitim Bakanlýðý sözkonusu olduðunda, burada basýlan posterlerin çoðu muhtemelen Hernández'in görevde olduðu tarihler arasýnda basýlmýþtýr. Çünkü bakanlýk onun bakanlýðý döneminde diðerlerininkinden çok daha aktif çalýþmýþtýr. Poster basma görevi 4 Kasým 1936'da kurulan Propaganda Bakanlýðý'na geçtiði için, Kamusal Eðitim Bakanlýðý'nda basýlan posterler muhtemelen bu tarihten önce basýlmýþ

9 Unificación [Birleþme]. Signed: Canet.. Gráficas Valencia, Intervenido, U.G.T., C.N.T. Lithograph, 7 colors; 115 x 85 cm larda Komintern Batý Avrupa da artan faþizm tehdidide dikkat çekmeye baþladý ve faþizme karþý mücadele eden diðer sol politik gruplarla ortak siyasi cephe oluþturulmasýný destekledi. Ýspanya da Halk Cephesi (Frente Popular) soldaki çeþitli partileri Ocak olmalýdýr. Propaganda Bakanlýðý 6 Kasým 1936'da, kurulduktan iki gün sonra, hükümetin geri kalanýyla birlikte Madrid'ten Valencia'ya taþýndý. Bakanlýk, 17 Mayýs 1937'de kapatýlýncaya kadar bu þehirde kaldý. Savaþ sýrasýnda propaganda posterleri üretiminde önemli rol oynayan bir diðer birim ise Madrid Savunma Yetkili Komitesi'dir (Junta Delegada de Defensa de Madrid). Merkezî hükümet 6 Kasým 1936'da Madrid'den ayrýlýp Valencia'ya taþýndýðýnda baþkentin yönetim erki bu komiteye devredildi. Bu komitenin baþýnda General José Miaja 1936 da bir araya getirdi. Amaç yaklaþan seçimleri kazanmaktý. Seçimlerde Halk Cephesi yüzde 34,3 oy alarak seçimleri kazandý. Ýktidara gelince Halk Cephesi liderleri gözüpek politik adýmlar atmaya baþladýlar. Bunlar ýlýmlý ve muhafazakar kesimden birçok kiþinin gözünü korkuttu. Halk Cephesi politik stratejisi gereði politik tutucularý hükümetten uzaklaþtýrdý. Ve Halk Cephesi nin önde gelenlerinden Manuel Azaña, devlet baþkanlýðýný ýlýmlý muhafazakar Niceto Alcalá- Zamora dan aldý. Muhafazakarlara yönelik bu politik saldýrý üzerine Ýspanya ordusundaki birçok subay daha muhafazakar bir hükümet oluþturulmasý planý yapmaya baþladýlar. Birkaç ay içerisinde bu plan gerçek oldu ve Franco ve bazý diðer subaylar 17 Temmuz 1936 da iç savaþla sonuçlanacak bir darbe giriþiminde bulundular. bulunuyordu. Kendisine þehri ne pahasýna olursa olsun savunmasý emredilmiþti ve o da iki yýldan fazla bir zaman bu görevi yerine getirdi. Komite Sosyalist ve Komünist partilerin ve gençlik örgütlerinin üyelerinden, Anarþistlerden ve ýlýmlý Cumhuriyetçi partilerin üyelerinden oluþuyordu. Komitede çok sayýda poster üretiminden sorumlu olan bir birim (the Consejería de Propaganda y Prensa) vardý. Komitenin kurulduðu gün çeþitli sanatçýlar gönüllü olarak burada çalýþtýlar. Bunlarýn çoðu dönemin önde gelen sanatçý sendikalarýndan biri olan Sindicato de Profesionales de las Bellas Artes'in üyesiydi. Çoðu savaþýn baþýndan beri Cumhuriyetin Halk Cephesi hükümeti için çalýþýyordu ve þimdi þehirdeki yeni yönetici kurul için çalýþmaya baþladýlar. Sendika baþkaný Gustavo de Lafuente'nin söylediðine göre posterlerin konularý ya sanatçýlar ya da Komite tarafýndan öneriliyordu. Konu seçildiðinde sanatçýlar eskizler hazýrlýyorlardý ve seçilenler postere dönüþtürülüyordu. Madrid Savunma Yetkili Komitesi 21 Nisan 1937'de ortadan kalktý. Komitenin kullandýðý yöntemin gösterdiði gibi, savaþ sýrasýnda poster yayýnlayan

10 Contra el Espionaje. Milicianos! No deis detalles sobre la situación de los frentes. Ni a los camaradas. Ni a los hermanos. Ni a las novias [Casusluða karþý. Cephelerin durumu hakkýnda ayrýntý vermeyin. Yoldaþlarýnýza bile. Kardeþlerinize bile. Kýz arkadaþlarýnýza bile.] Ministerio de Instrucción Publica. Dirección Gral. de Bellas Artes. Acción Obreros Litografos. Lit: GAL. Litografi, 3 renk; 100 x 70 cm. kurumlar propagandada iletilen mesajdan, en azýndan kýsmen sorumluydular. Ýmajlar ise, öte yandan, heterojen bir grup oluþturan sanatçýlarýn sorumluluðundaydý. Bu sanatçýlar resim, heykel, reklam gibi deðiþik alanlardan geliyorlardý ve farklý politik eðilimleri vardý. Savaþ sýrasýnda üretilen posterlerin birçoðunun anonim olmasýna raðmen, bazýlarý da bilinen sanatçýlara aitti. Bunlardan bazýlarý savaþtan önce Ýspanyol sanat dünyasýnýn önemli isimleriydi. Bunlarýn arasýnda Rodríguez Luna, Juan Antonio Morales ve Francisco Pérez Mateo da bulunuyordu. Bunlar yirmili veya otuzlu yaþlarýnda olan genç sanatçýlardý ve kariyerleri savaþ yüzünden kesintiye uðramýþtý. Posterlerindeki tasarýmlar avant-garde'a olan ilgilerini yansýtýyor ve kübizmden sürrealizme uzanan, zamanýn önde gelen görsel dillerinden bazýlarýnýn izlerini taþýyor. Savaþ sýrasýnda yapýlan posterlerin pekçoðu da amatör sanatçýlarýn eseriydi. Bu çalýþmalarýn kimisinde çok az sanatsal bir kaygý güdülmüþtü. Ne var ki, tasarýmda ve imaj seçiminde teknik beceri yokluðu bir masumiyet izlenimi uyandýrabilmekte ve posterlere doðrudanlýk kazandýrabilmektedir. Ýspanya iç savaþýnda yapýlan posterlerin en çarpýcý yönlerinden biri de ilk bakýþta uyandýrdýklarý iyimserlik izlenimidir. Bu etki, canlý renkler kullanýlmasýndan, figürlerin çoðunun kahramansý bir karakterde olmasýndan ve yazýlý mesajlarýn cesaretlendirici olmasýndan kaynaklanmaktadýr. Ýmgelerin iyimser bir tonu olmasý, savaþýn ilk kýsmýnda darbeci ayaklanmaya karþý direniþin bir toplumsal devrime dönüþmesiyle duyulan coþkudan kaynaklanýyor. Estampas de la Revolución Española, 19 de Julio de 1936 adlý, Sim mahlasýyla bilinen sanatçýya ait çizimler albümüne eþlik eden metinde zamanýn mentalitesi ve imajlarýn pozitif havasý arasýndaki bu baðýntýya iþaret ediliyor: "Devrimin de renkleri vardýr. Herþey ölümüne savaþmaktan, savaþtan, kandan ve acýdan ibaret deðil. Mutluluk, yaþam ve gençlik de var. Ýspanyol devrimimiz neþe ve gençlik üzerine inþa ediliyor. Bu yüzden muzaffer olacak. Bu neþe, bu genç ve yaþam dolu heyecan büyük bir sanatçýnýn gözleri tarafýndan yakalanmýþtýr." Birçok posterdeki enerji ve iyimserlik izleniminin bir diðer nedeni de bunlarýn propaganda görüntüleri olmalarýdýr. Bunlarýn amacý kamusal bir mekanda bir mesaj iletmektir. Ve bu da en iyi þekilde parlak renkler, yüksek kontrastlar ve

11 büyük ölçüler kullanýlarak baþarýlabilir. Bu posterlerin amacý insanlarý savaþta yer almaya ikna etmek olduðu içindir ki mesajlarýnda da tutkulu olmak zorundaydýlar. Bazýlarý da yenilgiyi kabullenmekten kaçýnmak için iyimser olmak durumundaydýlar. Ýç savaþ sýrasýnda yapýlmýþ birçok posterin enerji verici olmasý ve ikna ediciliðinin bir diðer sebebi de bunlarýn üretildiði tarihsel ortamdýr. Ýspanya iç savaþý Avrupa'nýn yakýn tarihindeki en ideolojik ve en aþýrý uçlara uzanan dönemlerinden birinde ortaya çýktý. 1920lerin ve 1930larýn birbiriyle çekiþen bütün ideolojileri, dünyayý deðiþtirebileceklerine ve bunu yapmalarý gerektiðine inanýyorlardý. Böylesi bir mesihci gelecek öngörüsüne sahip olduklarýndandýr ki, aþýrý ideolojiler hayli ayartýcýydýlar ve dolayýsýyla buna denk bir þekilde güçlü ve çekici imgeler ürettiler. Ama bu posterlerin yarattýðý duyguyu anlamak için bunlarýn savaþýn yýkýcý gerçekliði içerisinde yapýldýðýný akýldan çýkarmamak gerekir. Bunlar bir yandan tutkulu ideolojinin,bir yandan da yoksunluk ve yýkýmýn, korku ve ölümün ördüðü psikolojik ortamýn bir parçasýný oluþturdular. Gerçek tarihsel anlamlarýný ortaya koyabilmek için bunlar kendi özgün baðlamlarýnda ele alýnmalýdýr devrim ve savaþ imgeleridir bunlar. Hablar de la Falange es nombrar a España. Unidad, unidad, unidad [Falanj demek Ýspanya demektir. Birlik. Birlik. Birlik.] Bu poster Nasyonalist Ýspanya ya ait. Posterin ana temasý birlik. Bir falanj askeri iki bayraðýn arasýnda duruyor. Soldaki geleneksel kýrmýzý ve sarý þeritli olaný, Nasyonalist ve monarþist Ýspanya yý temsil ediyor. Saðdaki devrimci kýrmýzý ve siyah renklerde olaný ise Cumhuriyetçi Ýspanya yý temsil ediyor. Bayraklarýn askerin arkasýnda neredeyse birbirine deðmesi, Falanj ýn Ýspanya yý birleþtirme gücünün güçlü bir temsilcisi. Ama bayraklarý bir askerin tutuyor olmasý, askerî gücün Ýspanya yý birleþtirmenin tek yolu olduðuna iþaret ediyor. Falanj, Aralýk 1933 te José Antonio Primo de Rivera tarafýndan baþlatýlan aþýrý ulusalcý bir hareketti. Oluþumundan kýsa bir süre sonra Falanj, Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalist (JONS) ile birleþti ve adýný Falange Española de las JONS olarak deðiþtirdi te yeni Falanj, 27 hedefi olan bir programla ana ilkelerini açýkladý. Program, Ýspanya nýn birliðine, güçlü bir hükümete, bankalarýn millileþtirilmesine, askerî güce, galanakçiliðe ve emperyal yayýlmaya vurgu yapýyordu. Sosyalýst veya Marxist devrimler yerine, Falanj ulusal devrim i desteklediðini açýkladý ve baþlangýçta kendini faþist bir hareket olarak tanýmladý. Ama faþizm teriminin gitgide dýþ hareketlerle iliþkilendirilmesi üzerine, Falanj bu terimi kullanmaktan vazgeçti. Sosyalistler, komünistler ve cumhuriyetçilerin siyasi koalisyonu olan Halk Cephesi Þubat 1936 seçimlerini kazandýðýnda Falanj ýn yalnýzca 10 bin üyesi vardý. Örgüt iç savaþ sýrasýnda önemli ölçüde büyüdü. Franco ve diðer generaller bütün Ýspanya da ayaklanmaya ilk baþladýklarýnda Falanj liderleri Nasyonalist asilere destek verdi yýllarý arasýnda 250,000 den fazla gönüllü Falanj askerî ve sivil birimlerinde hizmet etti. Nisan 1937 de Franco örgütün kontrolünü eline geçirdi. Örgütü Karlistlerle birleþtirdi ve adýný Falange Española Traditionalista (FET) veya FET de las JONS olarak deðiþtirdi. Sonuçta FET resmi devlet partisi olma statüsüne yükseldi.

12 ESPANA -- CUYAS SEIS LETRAS SONORAS RESTALLAN HOY EN NUESTRA ALMA CON GRITO DE GUERRA Y MANAñA CON UNA EXCLAMACION DE JUBILO Y DE PAZ Ýspanya nýn harfleri bugün için bir savaþ narasý olarak, yarýn içinse bir neþe ve barýþ haykýrýþý olarak ruhumuzda çýnlýyor. Jose Bardasano / 1937 / UGT-CNT tarafýndan Valencia da basýldý / 211X150cm

13 Aixafem el Feixisme [Faþizmi Ezin]. Pere Catalá-Pic. / Comissaria de Propaganda de la Generalitat de Catalunya / Litografi, 2 renk / 100 x 70 cm. Bu posterde, Katalan sandaleti giymiþ bir ayak Faþizmin sembolü olan gamalý haçýn üzerine basmak üzere. Mesaj açýk: Ýspanyol emekçi görünüþte kýrýlgan ama düþmaný yenmek için gereken güce sahip. Arkaplandaki parke taþlarý Barcelona caddelerini hatýrlatýyor. Burada, halk milisleri þehrin kontrolünü ele geçirmek isteyen darbeci askerlere baþarýlý bir þekilde direnmiþlerdi. Bu, Faþizme yönelik ilk darbeydi. Gamalý haç üzerinde bulunan çatlaklardan da gözlemlediðimiz gibi, poster buna iþaret ediyor ve þimdi düþmaný tümüyle yok etmek için iþçilerin mücadeleyi sürdürmelerini istiyor.

14 Mujeres, trabajad por los compañeros que luchan [Kadýnlar, savaþan yoldaþlarýnýz için çalýþýn] Juan Antonio / Litografi / 100X70cm

15 Ajudeu les victimes del feixisme A. García / Barcelona, 1936 / Socorro Rojo Internacional / 99,5 x 69,5 cm Moskova daki Komüntern le iliþkili olan Uluslararasý Kýzýl Yardým (SRI) Ýspanya iç savaþý sýrasýnda Cumhuriyetçilerin kontrolündeki bölgelerde aþevleri, mülteci kamplarý ve Cumhuriyetçi askerler için kütüphaneler oluþturdu. Ama programlarýnýn çoðu çocuklara yardým saðlanmasý üzerine odaklanmýþtý. Diðer faaliyetleri arasýnda, hastaneler ve cephe arasýnda bir ulaþým aðý kurulmasý; manastýr, kilise, saray gibi çeþitli binalarýn hastane, klinik, kan bankasý, yetimhane ve okula dönüþtürülmesi de bulunuyordu.

16 LOS INTERNACIONALES -- UNIDOS A LOS ESPANOLES, LUCHAMOS CONTRA EL INVASOR Enternasyonel Tugaylar -- Ýspanyollarla birarada iþgalcilere karþý savaþýyoruz Parrilla / Enternasyonel Tugaylar, 1937 / 100X70 cm. Uluslararasý Tugaylar Ýspanya iç savaþýndaki Cumhuriyetçi askeri birimlerden biriydi yýllarý arasýnda süren savaþta cumhuriyetçilerin safýnda savaþmak için Ýspanya ya farklý ülkelerden gelen gönüllülerden oluþuyordu. 53 ülkeden 32 bin gönüllünün Uluslararasý Tugaylar da yer aldýðý tahmin ediliyor. Posterlerde görülen üç köþeli kýrmýzý yýldýz Uluslararasý Tugaylar ýn simgesidir.

17 La industria, l'agricultura tot per al front [Sanayi. Tarým. Her þey cephe için]. Carles Fontseré / C.N.T., F.A.I. / Litografi, 3 renk / 31 x 22 cm. Burada sanayi bir fabrika ile ve tarým da bir traktörle temsil ediliyor. Traktörler tarýmý temsil etmek üzere oldukça sýk kullanýldýðý halde, gerçekte iç savaþ sýrasýnda Cumhuriyetçi Ýspanya da oldukça az sayýdaydý. Buradaki mesaj birçok Cumhuriyetçi posterde yaygýndý. Katalan ekonomisinin sanayi ve tarým sektörleri seferber edilmeliydi. Cephe gerisindekilerin faaliyetleri doðrudan cephede olanlarla iliþkilendiriliyordu. Cumhuriyetçi Ýspanya daki herkesin savaþa katkýda bulunuyor olduðu duygusu yaratmak için metaforik olarak sýklýkla askerî bir dil kullanýlýyordu.

18 Miliciano [Kadýn milis] Resimden ayrýntý / Anonim / Barcelona / 1937 / Guaþ / 25 x 35 cm Ýspanya iç savaþýnda kadýnlar Faþistlere karþý aktif olarak savaþtýlar. Silahlý kadýnlar özellikle þehir savunmalarýnda göze çarpýyorlardý. Ama savaþýn ilk yýlýnda milis olarak ön cephelerde de savaþtýlar. Ne var ki, Mayýs 1937 deki Guadalajara savaþýndan sonra, hükümet milislerin düzenli ordu birimlerine katýlmasýný istediðinde kadýnlarýn cepheden ayrýlmasý istendi.

19 Al front! [Cepheye!] Carles Fontseré / C.N.T., F.A.I. / Litografi, 3 renk / 32 x 22 cm. Posterdeki askerin üzerine devrimci bir kýzýllýk boyanmýþ. Bu poster hiç kuþkusuz Cumhuriyetçi Ýspanya içerisindeki Katalanya bölgesinde bulunan CNT ve FAI için asker toplama amacýyla hazýrlanmýþ. CNT ve FAI, Juan Negrín önderliðindeki hükümetin gitgide komünizmin etkisi altýna girmesiyle gözden düþtüler ve sonuçta 1937 Eylül ünde Aragon Konseyi nin laðvedilmesiyle Cumhuriyetçi Ýspanya da siyasi gücünü yitirdi. Dolayýsýyla bu poster Eylül 1937 den önceki savaþýn ilk 15 ayý içerisinde yapýlmýþ olmalý.

20 Treballadors! / el feixisme és l explotació i l esclavatge : voluntaris Bardasano / Front Popular de Catalunya / Barcelona / 1938 / 110 x 73,5 cm

21 Los Nacionales [Nasyonalistler] Juan Antonio Morales / Ministerio de Propaganda / Litografi / 6 renk / 113 x82 cm. Ýspanya iç savaþý sýrasýnda her iki taraf da karþý tarafý dýþarýdan yardým almakla ve dýþ güçlerin kuklasý olmakla suçladý. Burada, poster Nasyonalistler terimiyle, yardým aldýklarý dýþ ülkeleri temsil eden figürler arasýnda bir karþýtlýk yaratýyor. Ortada büyük çoðunlukla askeri darbeyi destekleyen Katolik Kilisesi ni temsil eden bir piskopos bulunuyor. Sol tarafta, mavi kuþak üzerine Faþizmin amblemi olan fasces takmýþ bir asker Mussolini nin Faþist Ýtalyasýný temsil ediyor. Onun saðýnda Ýki Kuzey Afrikalý Berberî var. Aþaðýda, gemi pencerelerinden dýþarýyý gözetleyen diðer üçüyle birlikte, bunlar savaþa katýlan Faslý askerleri temsil ediyor. Tasarýmcý, bu figürlerle Berberilere karþý Ýspanyollarda geleneksel olarak bulunan önyargýyý çaðýrýyor. Berberilerin bu posterde aþaðýlanmalarýnýn daha özgül bir gerekçesi ise onlarýn savaþýn ilk aylarýnda Ýspanya daki tek gerçek organize ve profesyonel olmasýydý. Gaddar olduklarý söyleniliyor, bu yüzden de yaygýn bir þekilde kendilerinden korkuluyordu. Posterin sað tarafýnda, bir elinde para kesesi ve yakasýnda Nazi sembolü bulunan göbeði þiþmiþbir kapitalist var. Bu figür de Nazi Almanyasýný temsil ediyor. Almanya, Ýtalya ile birlikte 18 Kasým 1936 da Nasyonalistleri Ýspanya nýn meþru hükümeti olarak tanýdý ve büyük bir destek verdi. Franco ya göre Almanya, Ýtalya, Portekiz ve Nasyonalist Ýspanya Avrupa daki kültürün, medeniyetin ve Hýristiyanlýðýn kaleleriydi. Figürler üzerinde Junta de Burgos ve Lisboa yazýlarý olan bir gemide bulunuyorlar. Madrid in kuzeyinde bir þehir olan Burgo, savaþ sýrasýnda darbeci askerî hükümetin merkeziydi. Lizbon sözü ise Franco ve Ulusalcýlarýn Portekiz in otoriter yöneticisi Antonio de Oliveira Salazar dan aldýklarý desteðe gönderme yapmaktadýr. Geminin ortasýnda üstünde bir kuþun durduðu daraðacý göze çarpmaktadýr. Bu kuþ bir akbaba olabileceði gibi Franco nun sembol olarak kullandýðý kartal da olabilir. Daraðacýnda linç edilmiþ bir Ýspanya haritasý asýlý durmaktadýr. Yaný baþýnda Arriba Espana sözü görülmektedir. Savaþ sýrasýnda Franco ve destekçileri tarafýndan (ve 1975 yýlýnda diktatörün ölümüne dek) kullanýlan bir slogandýr bu: Ýspanya, yukarý! Bu sloganla haritanýn yanyanalýðý Nasyonalistlerin kafalarýnda Ýspanya hakkýnda neyin olduðunu göstermektedir: Sloganlarýnda cisimleþmiþ olan eylemleri ülkeyi ölüme götürmektedir.

22 MADRID -- 7 DE NOVIEMBRE -- NO PASARAN! Madrid -- 7 Kasým -- Geçemeyecekler! Espert & Jose Briones / Propaganda Bakanlýðý Madrid Bürosu, 1937 / 100X70 cm. Savaþ boyunca Madrid ve onu cesurca savunan Madridliler bütün Cumhuriyetçi Ýspanya da bir umut simgesi haline geldi. Madrid deki çatýþma Madridliler ve Cumhuriyetçi Ýspanya için baþlýca sloganlardan birine yol açtý. 18 Temmuz 1936 da Dolores Ibarruri Madridlilere yaptýðý bir radyo konuþmasýnda þöyle seslendi: "No Pasáran!" Geçemeyecekler! Bu söz kýsa sürede bütün cumhuriyette bir savaþ çýðlýðý haline geldi. General Franco nun, Madrid i ele geçirdiðinde bu slogana verdiði karþýlýk ise þu oldu: "Hemos pasado" Geçtik.

23 Compreu segells pro infancia Ramón Martí, Barcelona, Generalitat de Catalunya, 1938, 98,5 x 67,5 cm

24

25