ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Funda YÜKSEL TURUNÇGİLLERDE KAHVERENGİ YAPRAK LEKE HASTALIĞI ETMENİ Alternaria alternata f.sp. citri İZOLATLARINA KARŞI BAZI FUNGİSİTLERİN ETKİNLİĞİNİN VE DİRENÇ OLUŞUMUNUN BELİRLENMESİ. BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI ADANA, 2012

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TURUNÇGİLLERDE KAHVERENGİ YAPRAK LEKE HASTALIĞI ETMENİ Alternaria alternata f.sp. citri İZOLATLARINA KARŞI BAZI FUNGİSİTLERİN ETKİNLİĞİNİN VE DİRENÇ OLUŞUMUNUN BELİRLENMESİ Funda YÜKSEL YÜKSEK LİSANS TEZİ BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI Bu Tez //2012 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir Prof. Dr. Ali ERKILIÇ Prof. Dr. N. Kemal KOÇ Yrd. Doç. Dr. Hülya ÖZGÖNEN DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu Tez Enstitümüz Bitki Koruma Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Bu Çalışma Ç. Ü. Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: ZF2010YL46 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ TURUNÇGİLLERDE KAHVERENGİ YAPRAK LEKE HASTALIĞI ETMENİ Alternaria alternata f.sp. citri İZOLATLARINA KARŞI BAZI FUNGİSİTLERİN ETKİNLİĞİNİN VE DİRENÇ OLUŞUMUNUN BELİRLENMESİ Funda YÜKSEL ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI Danışman : Prof.Dr. Ali ERKILIÇ Yıl: 2012, Sayfa: 83 Jüri : Prof.Dr. Ali ERKILIÇ : Prof.Dr. N. Kemal KOÇ : Yrd.Doç.Dr. Hülya ÖZGÖNEN Bu çalışmada 4 farklı gruba ait 7 fungisitin Alternaria alternata f.sp. citri nin 12 izolatı üzerinde in vitro da patojenin miseliyal gelişmesi üzerine etkileri ve direnç durumları araştırılmıştır. Iprodione, proxymidone, propiconazole ve propineb etkili maddeli fungisitler, patojenin koloni gelişmesini en iyi etkileyen fungisitler olmuştur. Özellikle izolat 17-1 de, iprodione da 5ppm den sonra gelişim gözlenmemiş, etki oranı %100 e çıkmıştır. Ancak bu fungisitlerin bir üretim sezonu içerisinde çok sık kullanılması direnç probleminin gelişmesine neden olmuştur. Metiram-komplex, trifloxystrobin ve kresoxim-methyl in ise miseliyal gelişme üzerine kayda değer etkilerinin olmadığı görülmüştür. Aynı zamanda patojenin bu etkili maddelere karşı direnç geliştirmediği görülmüştür. Sonuçlar, direnç problemine neden olan iprodione, propiconazole, proxymidone ve propineb etkili maddeli fungisitlerle beraber ilaçlama programına, farklı etkili maddeye sahip fungisitlerin dahil edilmesi ve bir sezon içerisinde çok sık kullanılmaması gereğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Alternaria alternata f.sp. citri, Minneola tangelo, kimyasal I

4 ABSTRACT MSc THESIS DETERMİNATİON OF SOME FUNGICIDES EFFICASY AND RESISTANCY INTO CITRUS BROWN SPOT DISEASES Alternaria alternata f.sp. citri ISOLATES Funda YÜKSEL ÇUKUROVA UNIVERSITY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF PLANT PROTECTION Supervisor : Prof. Ali ERKILIÇ Year:2012, Pages:83 Jury : Prof. Ali ERKILIÇ : Prof. N. Kemal KOÇ : Asst.Prof. Hülya ÖZGÖNEN In this study, the effects of seven fungicides belonging to four different groups on mycelial growth of 12 isolates of Alternaria alternata f.sp. citri and resistance situations were investigated in vitro. The highest effects on mycelial growth were showed by iprodione, pyroxymidone, propiconazole and propineb. Especially, iprodione was highly effective on isolate on 17-1 at 5ppm and above concentrations, the effectiveness was found by 100%. However, very frequent use of these fungicides in the growing season has led to the problem of development of resistance. There were no significant effect of Metiram-komplex, trifloxystrobin and kresoxim-methyl fungicides on the a mycelial development. Meanwhile, pathogen was not developed resistance to these fungicides. Results showed that the different active ingredients were included in effective fungicide spray program started with iprodione, propiconazole, proxymidone and propineb which have resistance problem and may not be used in a season frequently. Key words: Alternaria alternata f.sp. citri, Minneola tangelo, chemical II

5 TEŞEKKÜR Çalışmalarım sırasında bana her konuda yardım eden hocam, Sayın Prof. Dr. Ali ERKILIÇ a sonsuz teşekkür ederim. Maddi, manevi destek gördüğüm aileme ve laboratuvar çalışmalarım sırasında yardımcı olan bütün arkadaşlarıma çok teşekkür ederim. Yüksek Lisans çalışmalarım sırasında tüm bölüm olanaklarından yararlanmamı sağlayan Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanlığı na ve maddi destek veren Ç.Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi ne de teşekkür ederim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VI ŞEKİLLER DİZİNİ... VIII 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fungisitlere Karşı Duyarlılık ve Dayanıklık Çalışmaları Alternaria Kahverengi Leke Hastalığı İle İlgili Çalışmalar MATERYAL VE METOD Materyal Metod Patojenin İzolasyonu ve Patojenite Çalışmaları Fungisitlerin in vitro da Alternaria alternata f.sp. citri Üzerine Etkileri Fungisitlerin Miseliyal Gelişme Üzerine Etkileri Alternaria alternata f.sp. citri larının Fungisitlere Adaptasyonlarının Belirlenmesi ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fungisitlerin Miseliyal Gelişme Üzerine Etkileri Alternaria alternata f.sp. citri larının Fungisitlere Adaptasyonunun Belirlenmesi SONUÇ VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EKLER IV

7 V

8 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Çalışmada Kullanılan Ticari Preparatlar ve Etkili Maddeleri Çizelge 4.1. Trifloxystrobin in Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.2. Kresoxim-methyl in Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.3. Iprodione un Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.4. Proxymidone un Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.5. Metiram-komplex in Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.6. Propineb in Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.7. Propiconazole ün Farklı Konsatrasyonlarında Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engelleme oranları (%) Çizelge 4.8. Fungisitli Ortamda Alternaria alternata f.sp. citri larının ED 50 Değerlerine Göre Dağılımı(%) Çizelge 4.9. Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Trifloxystrobin li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon VI

9 Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Kresoxim-methyl li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Iprodione lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Proxymidone lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Metiramcomplex li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Propineb li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Çizelge Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Propiconazole lü Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon VII

10 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 4.1. Trifloxystrobin in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%) Şekil 4.2. Trifloxystrobin in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil 4.3. Kresoxim-methyl in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%). 24 Şekil 4.4. Kresoxim-methyl in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil 4.5. Iprodione un Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%) Şekil 4.6. Iprodione un Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil 4.7. Proxymidone un Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%). 28 Şekil 4.8. Proxymidone un Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil 4.9. Metiram komplex in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%) Şekil Metiram komplex in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 9-3 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil Propineb in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%) VIII

11 Şekil Propineb in Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil Propiconazole ün Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme oranları (%). 35 Şekil Propiconazole ün Farklı Konsatrasyonlarının Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Trifloxystrobin li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Kresoximmethyl li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Iprodione lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Proxymidone lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Metiram komplex li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Propineb li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon Şekil Alternaria alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının, Propiconazole lü Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon IX

12 1. GİRİŞ Funda YÜKSEL 1. GİRİŞ Turunçgiller, (Citrus aurantium) turunç, C. sinensis (portakal), C. rediculata (mandarin), C. paradisi (greyfurt), C. limon (limon) gibi ekonomik açıdan önemli olan Citrus cinsi meyve ağacı türlerini içerir. Turunçgiller ülkemizde tarımsal açıdan önemli bir gelir kaynağıdır. Gıda olarak faydalanıldığı gibi meyve kabuklarından, yapraklarından veya çiçeklerinden kozmetik sanayisinde kullanılmak amacıyla uçucu yağlar elde edilmektedir. Turunçgiller tarımsal açıdan önemli bir ürün olduğu için ekonomik kayba neden olan hastalıklarla mücadele önemli bir yer tutar. Turunçgillerde görülen bazı fungal hastalıklar arasında, Uç kurutan (Phoma tracheiphila), Turunçgil meyvelerinde kahverengi çürüklük ve gövde zamklanma hastalığı (Phytophthora citrophthora), Yeşil ve Maviküf hastalıkları (Penicillium digitatum ve P. İtalicum), Turunçgil kahverengi leke hastalığı (Alternaria alternata f.sp. citri) yer almaktadır. Turunçgillerin Anavatanı Güneydoğu Asya dır. Yurdumuz dünya turunçgil üretim alanının en kuzey sınırında yer almaktadır. Ülkemizde en fazla Akdeniz (%90.5), Ege (%9) kısmen de Doğu Karadeniz (%0.5) bölgelerinde yetiştirilmektedir. Adana, Mersin, Hatay illerini kapsayan Doğu Akdeniz Bölgesi üretiminin %83.2 sini (TÜİK, 2006) karşılamaktadır. Ülkemizde toplam meyve üretiminde üzüm ve elmadan sonra 3. sırada yer almasına rağmen ihracatı yönünden 1. sırada yer almaktadır. Yetiştiriciliğini etkileyen en önemli iklim olayı dondur, ayrıca rüzgâr da gerek şiddeti gerekse de soğukluğu ile turunçgil ürünlerine zarar verir. Ülkemizin coğrafi konumundan dolayı yüksek kalitede turunçgil yetiştiriciliği yapılabilmektedir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en çok portakal yetiştirilmektedir. Çukurova Bölgesinde son yıllarda klasik yerli çeşitler yerine yeni geliştirilen çeşitlere ağırlık verilmiştir; fakat bu yeni çeşitlerle beraber hastalık sorunları da ortaya çıkmıştır. Özellikle Akdeniz Bölgesinde ihracata yönelik yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan çeşitlerden birisi de Minneola tangelo dur. İlk kez 1964 yılında Avustralya da Emperor mandarinlerinde Minneola tangelo larda kahverengi leke hastalığına neden olan Alternaria alternata f.sp. citri (Kiely, 1964) ve 1976 yılında Florida da Dancy tangerinlerinde, Minneola ve 1

13 1. GİRİŞ Funda YÜKSEL Orlando tangelolarda görülmüştür (Whiteside, 1976, 1979). Hastalık daha sonra Kolombiya ve Israil de (Solel, 1991) ciddi ürün kayıplarına neden olmuştur. Ülkemizde ilk kez ihracat amacıyla yetiştiriciliği yaygın olarak yapılan Minneola tangelolarda 1992 yılında görülmüş ve Seyhan, Ceyhan nehirleri arasında epidemik karakterde zarar oluşturmuştur (Erkılıç ve ark., 1999b). Patojene karşı en çok genç yaprak, sürgün ve meyveler duyarlıdır. Genç yapraklarda genellikle yaprağın uç ve kenar kısmından başlayan enfeksiyonlar yaprağın orta kısmına doğru ilerler. Enfeksiyon bölgesinde renk kahverengileşir ve etrafı sarı hale ile çevrilir. Sarı hale oluşumuna patojen tarafından üretilen ACTtoksin neden olmaktadır (Masunaka, 2007). Yaprak infeksiyonları ağacın zayıflamasına ve bir yıl sonraki ürünün doğrudan etkilenmesine neden olmaktadır. Etmen kış boyunca infekteli yapraklarda hayatta kalabilir büyüme mevsimi boyunca gövde ve meyvelerde inokulum mevcuttur. Uygun iklim koşulları altında konidi çimlenmesi 1-4 gün içerisinde gerçekleşir (Swart ve ark., 1998). Meyveler 3-4cm çap büyüklüğüne ulaşıncaya kadar hastalığa karşı duyarlıdır ve meyve yüzeyinde hastalık etmeni fungus 1-3mm çapında kahverengi siğil şeklinde mantar doku oluşumuna neden olur. Siğiller zamanla dökülerek olgun meyvelerde içe doğru lezyonlar oluşturur ve böylece meyvelerin pazar değerinin düşmesine neden olur (Canıhoş ve Erkılıç, 1998). Meyveler çok küçükken hastalığa yakalanırsa dökülebilir. Hastalık etmeni fungus genç sürgünlerde meyve üzerinde neden olduğu simptomlara benzer simptomlar oluşturur ve bunlar bir yıl sonrası için inokulum kaynağı teşkil eder. Bahçe tesisinde sık dikimden kaçınma, aşırı sürgün gelişimine neden olan aşırı azotlu gübreleme ve fazla sulamadan kaçınma ayrıca bahçedeki nispi nemi azaltmak amacıyla bahçe tesisinin Kuzey-Güney yönlü olması hastalık gelişimini engellemeye yönelik alınabilecek yöntemler arasındadır. Kültürel mücadelenin yanı sıra hastalığın önlenmesinde kimyasal mücadeleye de ihtiyaç duyulmaktadır. Hastalıkla mücadelede bilinen en etkili ilk kimyasallardan birisi iprodione dur (Hutton, 1989). Ülkemizde Pala ve ark. (1995) mancozeb, propineb ve bakır hidroksit grubu fungisitlerin hastalığı önlemede iprodione kadar etkili olduğunu belirtmişlerdir. Ancak Israil de iprodione un standart ilaçlama programında sık sık 2

14 1. GİRİŞ Funda YÜKSEL uygulandığı bazı bahçelerde şiddetli şekilde hastalığın epidemi yaptığı görülmüş ve bu bahçelerden dirençli A. alternata f.sp. citri izolatları elde edilmiştir (Solel ve ark., 1996). Benzer sorun bölgemizde de ortaya çıkmıştır ve bu amaçla yapılan bir çalışmada, Çukurova Bölgesinden toplanan 35 izolatın iprodione a karşı duyarlılıkları testleşmiştir. Sonuç olarak izolatlardan 5 inin iprodione a karşı ciddi şekilde direnç kazandığı belirlenmişti (Erkılıç ve ark., 1999b). Çukurova Bölgesinde bir mevsimde A. alternata f.sp. citri ye karşı 8-10 kez yapılan iprodione uygulaması direnç sorununu gündeme getirmiştir. Bir bölgede herhangi bir kimyasalın uzun süre alternatifsiz kullanılması mümkün değildir çünkü sık kullanılan fungisitler patojenin spor oluşturma gücüne bağlı olarak kısa veya uzun sürede direnç gelişimini ortaya çıkarır (Delen ve Tosun, 1995). Hastalıkla mücadelede karşılaşılan direnç sorunu fungisitlerin alternatifsiz kullanımı sonucunda kısa veya uzun sürede ortaya çıkan kaçınılmaz bir problemdir. Bu konu temel alınarak, yapılan bu çalışmada özellikle Minneola tangelolarda yaygın görülen Alternaria kahverengi leke hastalığına karşı ruhsatlı fungisitlerin patojene karşı etkileri ve direnç durumları araştırılmıştır. 3

15 1. GİRİŞ Funda YÜKSEL 4

16 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR 2.1. Fungisitlere Karşı Duyarlılık ve Dayanıklık Çalışmaları Kim ve Lee (1987) tarafından yapılan bir çalışmada, Kore nin Kyeongsan bölgesindeki hastalıkla bulaşık yapraklardan elde edilen A. mali nin dayanıklı izolatlarında, ipronione un %50 etkili ve en düşük etkili konsantrasyonu sırasıyla µg/ml ve µg/ml uygulanmış ve dayanıklı izolatların konidi çimlenmesi 500µg/ml iprodione eklenmiş PDA ortamında %70 e ulaşmıştır. 500µg/ml iprodione uygulandıktan sonra ve dayanıklı izolatla inokulasyondan 7 gün sonra elma meyveleri üzerinde lezyon çapı mm iken duyarlı izolatlarda lezyon görülmemiştir. Duyarlı ve dayanıklı izolatlarda benomyl, chlorothanil, carbendazim, thiophanate methyl ve triadimefona karşı benzer eğilim olduğu görülmüştür. Duyarlı izolatlara etkili olan folpet ve captana karşı dayanıklı izolatlardan bir tanesi çapraz dayanıklılık göstermiştir. Başka bir çalışmada Demir ve Delen (1991) Ege Bölgesi nde yetiştirilen şeftali, kayısı, kiraz ağaçlarının çiçek, sürgün ve meyvelerinden alınan 51 örnekten 97 Sclerotinia spp. izolatı elde edilmiştir. Bu izolatların thiram, captan, dodine, benomyl, vinclozoline, hexaconazole fungisitlerine karşı duyarlılık düzeyleri araştırılmıştır. Duyarlılık düzeyleri, ED 50 ve miseliyal gelişimi engelleyen minimum doz değerlerine göre karşılaştırıldığında, sporların hexaconazole e duyarlı oldukları, diğer fungisitlere ED 50 değerlerinin 3-10µg/ml değerlerinde yoğun olduğu ve sporların, fungisitlerin µg/ml dozlarında çimlenmelerini sürdürdükleri saptanmıştır. Delen ve ark., (1991) tarafından yapılan bir çalışmada, iprodione karşı zamanla duyarlılığı azalan Alternaria solani izolatlarının iprodione a karşı etkinliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Iprodione nun yanı sıra yine dicarboximide grubu olan dichlofluanid, maneb, mancozeb, chlorothalonil, anizaline, prochloraz prochloraz+mangan kompleksi, flusilazole, myclobutanil, tebuconazole, tebuconazole+dichlofluanid, fentin acetate ve imazalil de kullanılmıştır. ların duyarlılık düzeyleri ED 50 ye göre hesaplanmıştır. virülenslikleri ve fungisit 5

17 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL etkinlikleri saksı denemeleriyle ortaya konulmuştur. Anizaline dışındaki tüm fungisitlere karşı Alternaria solani izolatlarının duyarlı olduğu bulunmuştur. Iprodione harici diğer fungisitlerin minimum dozlarında bile yüksek düzeyde dayanıklı olan izolatlara karşı etkili olduğu; fakat iprodione un etkili olmadığı bulunmuştur. ların laboratuvar koşullarında düşük duyarlılık gösterdiği anazaline den de saksı denemelerinde yüksek düzeyde etkinlik elde edilmiştir. Benlioğlu ve Delen (1991) tarafından yapılan başka bir çalışmada, Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinden rasgele seçilen sera ve açık domates ekim alanlarından elde edilmiş 60 Alternaria solani izolatının, dithiocarbamate, phythalimide, sulfamide, klorlandırılmış hidrocarbon, dicarboximide ve imidazole grubu fungisitlere karşı duyarlılıkları test edilmiştir. A.solani izolatlarının in vitro da adı geçen fungisit grupları içinde yer alan 12 fungisite karşı miseliyal gelişimi engelleyen minimum doz ve ED 50 değerleri belirlenmiştir. Bu değerler prochloraz için <3-30µg/ml arasında bulunmuştur. Sulfamide grubunda yer alan dichlofluanid de ise bu değerlerin <3-30µg/ml arasında prochloraz dan sonra en etkili fungisit olduğu bulunmuştur. Dithiocarbamate grubu içerinde yer alan maneb ve mancozeb A.solani ye karşı yüksek düzeyde etkili bulunurken, captan, thiram ve propineb in sözü edilen fungisitler kadar olmasa da etkili olduğu saptanmıştır. Schober ve Mielke (1991) tarafından yapılan çalışmada Fusarium ırklarının carbendazim e karşı dayanıklılığı ile ilgili deneme yapılmıştır bu deneme 6 farklı patates deposunda gerçekleştirilmiştir. Laboratuar koşullarında, F. sulphureum un 829 ve F.coeruleum un 385 izolatı carbendazime e karşı test edilmiştir. Tohumluk patateslerden Oehna ve Daberkov çeşidi F. sulphureum un izolatlarında %90 ından fazlasının dayanıklılık gösterdiği ifade edilmiştir. Wogost ve Wittbrietzen patates çeşitlerinin carbendazim e karşı dayanıklılık yüzdesi F. sulphureum izolatları için %60 ile %74 arasında olduğu saptanmıştır. Depo içerisinde gelişen benzimidazole dayanıklılığından dolayı, aynı alanda fungisitlerin uzun süre kullanımının uygun olmadığı ve benzimidazole grubu fungisitlerin kullanımından vazgeçilmesi tavsiye edilmiştir. 6

18 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL Şili de, Botrytis cinerea nın sebep olduğu gri küfü kontrol altına almak için yıl yoğun olarak dicarboximide grubu fungisitlerden iprodione ve vinclozolin kullanılmıştır ve gelişme dönemleri arasında dayanıklılık düzeyleri düşük izolatların görülme sıklığı %2 den %74,9 a çıksa da, dicarboximide fungisitlerinin tarla dayanıklılığının neden olduğu başarısızlıklar kaydedilmemiştir ile yılları arasında testlenen izolatlar 10gr/l vinclozolin eklenmiş PDA ortamında miseliyal gelişmenin engellenmesine bakılarak sırasıyla %0.6 ve %0.3 gibi yüksek düzeyde dayanıklı bulunmuştur. Düşük düzeyde dayanıklı izolat 30 dan az dayanıklı faktör değerine sahip olsa da düşük düzeyde dayanıklı izolatların çoğu için dayanıklılık faktörü 60.1 olarak belirtilmiştir (Latorre ve ark., 1994). Solel ve ark., (1996) tarafından yapılan çalışmada, patojene karşı dirençli bulunan İsrail Suffa daki bahçelerden topladıkları 200 izolat, litre başına 25mg iprodione içeren PDA ortamında geliştirilmiştir. Buna ek olarak, İsrail ve Florida dan iprodione kullanılan farklı ve rasgele seçilen A.a.pv.citri lezyonları bulunan Mineola tangelo larda toplanılmıştır. Iprodione duyarlı bu izolatların ED 50 ortalamaları 0,20 ile 0,62mg/l aralığındadır. ED 50 ortalaması 0,20 ile 0,62mg/l aralığında yer alan tüm Florida daki izolatların iprodione a duyarlı olduğu bulunmuştur mg/l iprodione içeren PDA ortamlarına miseliyal diskler yerleştirildikten sonra 7-14 gün arasında inkübe edilmiş ve İsrail le Florida dan alınan izolatların çoğunda ilaca dirençli bölgelerin geliştiği görülmüştür. Dirençli olduğu belirlenen bu bölgeler 100mg/l iprodione içeren PDA ortamlarında geliştirilmiştir. Minneola tangelo dan alınan yapraklara mg/l iprodione püskürtülmüş ve hastalığa karşı iyi bir koruma elde edilmiştir; fakat aynı etki Suffa dan alınan izolatlarda görülmemiştir. Laboratuarda dirençli izolatların seçildiği İsrail ve Florida dan alınan örneklerdeki ciddi yaprak infeksiyonlarını 250mg/l iprodione püskürtülmesiyle kontrol edilememiş; fakat 500mg/l da hafif azalma görülmüştür. Oxadixyl+mancozeb, cymoxanil+mancozeb, mancozeb, metiram complex ve bakır hidroksit içeren preparatların Phomopsis viticola nın PDA üzerinde koloni gelişimi ve sporulasyonuna etkileri ile doğada sürgün üzerinde oluşmuş piknidiumların aktiviteleri araştırılmıştır. 100µg/ml dozunda oxadixyl+mancozeb ve cymoxanil+mancozeb de koloni gelişimi olmamıştır. Ayrıca bakır hidroksit hariç 7

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL diğer fungisitler koloni gelişimini 3ppm dozundan itibaren etkilemiştir. Oxadixyl+mancozeb in piknidial aktiviteyi azaltmada başarılı olduğu ve kış mücadelesinde önerilen bordo bulamacınının etki formu olan bakır hidroksitin piknidial aktiviteye etkisinin az olduğu saptanmıştır (Yıldırım ve ark., 1995). Karataş (1996) tarafından yapılan bir çalışmada ise, domatesten izole edilen A. solani, B. cinerea ve hıyardan izole edilen Pythium debaryanum, Fusarium oxysporum, Sclerotinia sclerotiorum, Rhizoctonia solani patojenlerinin, iprodione, metalik bakır+mancozeb (Tri miltox), benomyl, vinclozolin, thiram, propineb fungisitlerine karşı dayanıklılıkları yapay besi ortamında ve laboratuar koşullarında araştırılmıştır. Yapılan ilk aktarımda iprodione nun A. solani ye karşı önerilen dozun etkinliği %60 a kadar düşmüştür. Benomyl in ise P. debaryanum a uygulanan 600ppm başlangıçta %50 etkinlik gösterirken ilk yapılan aktarmada patojenin gelişimine etkisi olmamıştır. Bu çalışmada sürekli aynı fungisite maruz kalan funguslarda dayanıklılık gelişebileceği görülmüştür. Wilson ve Forse (1997) tarafından yapılan bir çalışmada, meşe ağaçlarında solgunluğa neden olan Ceratocystis fagacearum un bölgesel olarak 10 farklı Texas ırkının in vitro da triazole grubuna ait 5 fungisite karşı duyarlılığı, ppm fungisit konsantrasyonlarında meydana getirdiği zon oluşumu, zon oluşum oranı ve kuru ağırlık oranına dayanarak testlenmiştir. 0,1ppm de triazollerin hiç biri etkili olamamıştır; fakat kullanılan 5 fungisitten 4 ü en düşük etkili konsantrasyonlar olan ppm arasında PDA ve Neopeptone sıvı kültürlerinde gelişmeyi engellemiş; 1100ppm konsantrasyonlarına kadar triadimefon gelişmeyi engelleyememiştir. Texas ırklarının triazole e hassasiyetleri sıvı ortamda, katı ortamında olduğundan 10 kat daha fazla bulunmuştur. Ceratocystis fagacearum un Texas ırklarının triazole duyarlılığı daha önce test edilmiş funguslardan daha yüksek olduğu bulunmuştur. Fungisit içeren ve içermeyen PDA ortamlarında Aydın da üretimi yapılan çilek üretim alanlarından 1997 yılında toplanan 42 Botrytis cinerea izolatları, miseliyal gelişimleri açısından dichlofluanid, iprodione, procymidone, benomyl, thiram ve chlorothalonil e ait ED 50 değerleri sırasıyla, µg/ml, µg/ml, 5-49µg/ml ve µg/ml olarak bulunmuştur. ED 50 değerleri 300µg/ml den fazla olan Botrytis cinerea izolatlarının %31 i benomyl e dayanıklı olarak 8

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL değerlendirilmiştir. ED 50 değerleri µg/ml arasında olan bazı Botrytis cinerea izolatları procymidone a yüksek miktarda dayanıklı olduğu saptanmıştır (Benlioğlu ve ark., 1998). 2-deoxy-D-glukoz un etkisini belirlemek amacıyla Bursa ili soğuk hava depolarında bulunan elma ve armutlardan Botrytis cinerea, Penicillium expansum ve Alternaria sp. izole edilerek test edilmiştir. 2-deoxy-D-glukoz şeker analoğudur ve %1 lik konsantrasyonda in vitro ve in vivo da denenmiştir. 1µg/ml benomyl, 10µg/ml iprodione ve flusilazole, 30µg/ml imazalil, 100µg/ml prochloraz Botrytis cinerea nın PDA ortamındaki miseliyal gelişimini engellemiştir. 3µg/ml flusilazole, 10µg/ml iprodione, imazalil, prochloraz, 100µg/ml pyrimethanil inde Alternaria sp. nin miseliyal gelişimini tamamen engellediği bulunmuştur. Penicillium expansum un in vitro da tamamen engellendiği dozlar, flusilazole 1µg/ml, prochloraz 3µg/ml, iprodione ve imazalil 10µg/ml, pyrimethanil için ise 30µg/ml olarak saptanmıştır. Botrytis cinerea ve Penicillium expansum a %1 lik 2-deoxy-Dglukoz un etkisi in vitro da %100 olarak belirlenmiştir (Karabulut ve Tezcan, 1998). Penicillium digitatum ve Penicillium italicum, turunçgil meyvelerinin hasat, taşıma, paketleme, depolama ve pazarlama dönemlerinde bozulmalara neden olmaktadır. Sözü geçen patojenlere karşı bölgede kullanılan benomyl, thiabendazole ve imazalil fungisitlerine karşı direnç durumları araştırılmıştır. Paketleme evlerinden, turunçgil bahçelerinden ve semt pazarlarından alınan meyveler ile paketleme evleri atmosferinden toplanmış 42 P.digitatum ve P.italicum izolatlarından %41,8 nin benomyl, thiabendozole ve imazalil e direnç kazandıkları bulunmuştur. Paketleme evlerinden alınmış 4 P. digitatum ve 2 P. italicum, ayrıca 2 P. digitatum ve 1 P. italicum izolatları ED 50 değerleri açısından her üç fungusite karşı dayanıklı bulunmuştur. Turunçgil paketleme evlerinin atmosferinden izole edilen fungusların %44.6 sının Penicillium spp, %55.4 ün ise P. digitatum ve P. İtalicum olduğu bulunmuştur. P. digitatum ve P. İtalicum un direnç geliştirmiş izolatlarının ortalama ED 50 değerleri sırasıyla benomyl için 22.2, 31.1ppm, thiabendazole için 14.7,35.8ppm ve imazalil için 1.2,1.4ppm olarak bulunmuştur (Toker ve Biçici, 2001). 9

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL Normal ve modifiye atmosfer koşullarında depo edilen Napolyon kiraz çeşidinde görülen bazı fungal patojenlere karşı aminoquelant-ca ve bazı fungisitlerin etkileri araştırılmıştır. En yaygın görülen patojen fungusların, B. cinerea, P. expansum, Monilia sp., A. alternata, Rhizopus stolonifer olduğu çalışmada belirtilmiştir. Bu patojen funguslar içinde iprodione un ve aminoquelant-ca en etkili olduğu fungusların B. cinerea, P. expansum, Monilia sp.,, Rhizopus stolonifer olduğu tespit edilmiştir. Iprodione un çürük meyve yüzdesini Napolyon kiraz çeşidinde 60+2 günlük depolamadan sonra sırasıyla, 1998 ve 1999 yılları için normal atmosferde %21.14 den %12.90 a ve %23.62 den %5.50 ye kadar düşürdüğü saptanmıştır (Karabulut ve ark., 2001) Alternaria Kahverengi Leke Hastalığı İle İlgili Çalışmalar Minneola tangelolar da Alternaria kahverengi leke hastalığı ile mücadelede, hastalığa karşı etkili olan fungisitlerin ve uygun ilaçlama programının belirlenmesinin amaçlandığı bir çalışmada, ilk ilaçlamaya primer enfeksiyonlar görüldüğünde başlanılmış ve sürgün büyümesinin tamamlandığı ilkbahar dönemine kadar devam edilmiştir. In vitro da patojen gelişimini %91.3 gibi yüksek oranda inhibe ettiği mancozeb 80WP ile primer enfeksiyonlar görüldüğünde, petal yapraklar %50 oranında döküldüğünde ve nisan sonu mayıs başında olmak üzere üç farklı ilaçlama programı uygulanmıştır. Minneola da hastalıkla mücadelede iprodione ve bakır hidroksitin yanı sıra mancozeb, propineb, tebuconazole, fluazinam etkili maddelerini içeren fungisitlerin yüksek düzeyde hastalığı önlediği bulunmuştur (Pala ve ark., 1995). Solel ve ark., (1997) tarafından gerçekleştirilen bir çalışmada, Minneola tangelolar da görülen A. alternata pv. citri nin neden olduğu meyve lezyonlarının kontrolü için tarla denemeleri yapılmıştır. Nisan ayında sürgün oluşumundan kısa bir süre sonra başlatılan 2 hafta aralıklarla 4-5 kez iprodione uygulamasının (0,5g/l) meyve lezyonlarını azaltmada devamlı azalan oranda bir etkisi olmuştur. Hastalık şiddeti normal düzeyde olduğu zaman 1500l/ha iprodione hava basınçlı püskürtücü ile uygulandığında yeterli olmuştur; fakat hastalık şiddeti ciddi seviyelere ulaştığı 10

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL zaman püskürtme miktarının 3000l/ha olması gerektiğini saptamışlardır. Metiram, bakır, mancozeb ve demir tuzları karışımı (Tri+miltox) meyve lezyonlarını engellemede başarılı olmuştur. A. alternata pv. citri nin iprodione karşı direnç gelişimini geciktirmede bu fungisitler iprodione a alternatif olarak başarılı şekilde kullanılmıştır. Iprodione ve metiram ya da iprodione ve Tri miltox un 2/3 oranda karışımı da iyi sonuç vermiştir. Procymidone, difenoconazole, tebuconazole, fluazinam, maneb, captan, chlorothanil, prochloraz, Mn ve prochloraz yada Zn ve folpet in karışımının hastalığın kontrolünde etkisiz olduğu görülmüştür. Mancozeb ve bakırlı bileşiklerin hastalığın düşük düzeyde kontrolünde etkili olduğu saptanmıştır. İki hafta aralıklarla yapılan mancozeb uygulaması ilaçlama programında en etkili sonucu vermiştir. Bunları takiben 3-4 hafta aralıklarla procymidone, maneb+çinko oksit, mancozeb kullanılmıştır. Bu değerlendirmede iprodione ve tebuconazole ün etkili olmadığı bulunmuştur (Swart ve ark., 1998). Canıhoş ve ark., (1999) tarafından yapılan bir çalışmada, Minneola tangelo nun genç yapraklarını kullanarak in-vitro sistemde sıcaklık, yaprak ıslaklığı ve izolat etkilerinin infeksiyonlar üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda sıcaklıkla infeksiyonun şiddeti arasında ilişki olduğunu tespit etmişlerdir. Yaprağın 4-6 saat ıslak kalması durumunda infeksiyon oluşumunun azaldığı; ancak bu sürenin 36 saate çıktığı durumlarda infeksiyon oluşumunun arttığını gözlemişlerdir. Sonuç olarak, izolatların hastalık şiddetlerinin farklı olduğu; fakat izolatların yaprağın ıslak kalma süresi ve sıcaklığa olan tepkileri arasında önemli bir farkın olmadığını belirtmişlerdir. Iprodione içeren PDA ortamlarında laboratuar koşullarında duyarlı izolatlar alt kültüre alındıklarında ikinci aktarmadan itibaren artan oranda dayanıklılık geliştirdikleri ve ED 50 değerlerinin her alt kültüre alınışta arttığı bulunmuştur (Erkılıç ve ark., 1999b). 24 yerleşim bölgesine ait 35 bahçede sörvey yapılarak Çukurova da Alternaria kahverengi leke hastalığının yaygınlığı ve şiddeti belirlenmiştir. Sörvey yapılan bütün bahçelerde ilkbahar sürgünlerinde enfeksiyon görülmüş ve hastalık 11

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL şiddeti 10 bahçede %10 un altında, 10 bahçede % bahçede % bahçede %31-40, 1 bahçede %42.5 ve bir bahçede de %62.3 olarak belirlenmiştir. Yaz sürgünlerinde ise infeksiyon sadece 9 bahçede %10 un üzerinde gerçekleşmiştir. İlkbahar sürgünlerindeki enfeksiyonlarla meyve enfeksiyonları arasında ilişki olduğu saptanmıştır. İnfekteli meyve oranı 16 bahçede %10 un üzerinde bulunurken en yüksek meyve enfeksiyonu %72.0 olarak belirlenmiştir (Erkılıç ve ark., 1999a). Timmer ve ark., (2000) tarafından bilgisayar kontrollü klima odalarında; filtre kağıtlarının üzerindeki kültürlerden konidi salınımı ve yaprakların infektelenmesi üzerine çalışılmış. Bağıl nemin %100 olduğu 24 saatlik zamanda konidi salınımının en fazla olduğu belirlenmiştir. Yağmur ve rüzgar hızının konidi salınımını etkilemediği; ancak yaprağın ıslak kalma süresinin etkilediğini saptamışlardır. Bu çalışma sonucunda duyarlı konukçu dokusu, nem, yeterli inokulumun infeksiyonlara neden olduğu belirtilmiştir. Birkaç fungisit grubu ile bakır ve mancozeb in etkinliği, Minneola tangelolarda Alternaria kahverengi lekeyi kontrol edebilme kabiliyetleri açısından karşılaştırılmıştır. Değişkenlerin kıyaslanmasında performans indeksi, ağaç başına düşen ihraç edilebilir meyve miktarı, Alternaria lezyonlarının görülmediği ağaç başına meyve sayısı ve ağaç başına toplam meyve sayısı dikkate alınmıştır yılları boyunca yapılan değerlendirmelerde iprodione, difenoconazole, procymidonun, ümit var olduğu görülmüştür. Triazole grubu fungisitler, difenoconazole dışında, aktif madde üzerinden 100litre suya 10g dan az uygulandığında etkili olmamıştır. Agostini ve ark., (2003) tarafından gerçekleştirilen bir çalışmada, Oxycom, Nutriphite, Messenger, Goemar H11, Serenade, ReZist, ProPhyt, Aliette, Actigard ve KeyPlex değerlendirmiş ve standart olarak benomyl ya da strobilurin fungisit grubuyla karşılaştırılmıştır. Fungusit uygulaması yapılmayan kontrol grubuna göre yapılan değerlendirmelerde birçok fungisitin hastalık şiddetini azalttığı; fakat standart fungisitlere göre daha az etki gösterdikleri tespit edilmiştir. Phosphorous içeren ya da üreten (Aliette, Nutriphite), Rezist ve Actigard ın etkili olduğu; Oxycom ve Messenger ında uyuz oluşumunu kontrol ettiği görülmüştür. Turunçgillerde hastalık kontrolünde dirence neden olan fungisitlerin standart fungisitlerle 12

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL bütünleşmiş bir ilaçlama programında hastalık kontrolünde etkili olabilecekleri sonucuna varılmıştır. Bhatia ve ark., (2003) yaprak ıslaklığı ve sıcaklık temel alınarak kullanılan Alter-rater adı verilen önceden tahmin sisteminin, hastalık kontrolü daha az ilaçlama yapılması ve fungisit uygulama zamanını belirlemede önemli araç olduğunu belirtmişlerdir. Koç (2003) tarafından yapılan çalışmada 6 farklı fungisit grubundan 16 fungisitin Alternaria alternata f.sp. citri nin in vitro da miseliyal gelişmesi, spor çimlenmesi, çimlenmiş sporların hifsel gelişmesi ve Minneola tangelo fidanları üzerinde etkilerini araştırmıştır. Sistemik fungisitlerden iprodione, difenoconazole, difenoconazole+propiconazole nin yüksek düzeyde miseliyal gelişmeyi engellediklerini tespit etmiştir. Maneb, metiram ve propineb+cymoxanil in ise yüksek konsantrasyonlarda %50-80 oranında spor çimlenmesini engellediklerini saptamıştır. Kuzeybatı Yunanistan da Minneola ( mandarinxgreyfurt ) ağaçları üzerinde yeni bir hastalık gözlenmiştir. Hastalığın simptomları A. alternata pv. citri nin spesifik ırkları tarafından sadece Minneola hibritlerinin meyveleri üzerinde yeniden üretilmiştir. Farklı turunçgil çeşitlerinin duyarlılıklarının test edildiği bir çalışmada, Nova ve Page çok duyarlıyken, Clementine SRA ve Poros Clementine in duyarlı olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca Ruby lerinde duyarlı olduğu görülmüştür. Lane Late, Navel Late, Oval Poros, Olinda, Navel Athos un duyarlı olmadığı saptanırken, sadece Moro hafif olarak duyarlılık reaksiyonu göstermiştir ( Elena, 2006). Başka bir çalışmada, bağlı gereksiz kromozomlar üzerinde konukçuya spesifik olan ACT-toksin gen dizisi biyosentezi fonksiyonel ve bölgesel olarak incelenmiş, ayrıca tangerine patotipleri için toksin üretiminin değerlendirilmesi üzerinede çalışılmıştır. Tangerine hibritlerinde ve tangerinlerde ciddi şekilde yaprak ve meyve hastalıklarına neden olan A. alternata nın tangerin patotipleri tarafından üretilen ACT-toxin nin turunçgillerde kahverengi lekeye neden olduğu belirtilmiştir ( Masunaka, 2007). 13

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Funda YÜKSEL 14

26 3. MATERYAL VE METOD Funda YÜKSEL 3. MATERYAL VE METOD 3.1. Materyal Alternaria alternata f.sp. citri izolatları Minneola yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı Adana ili, Seyhan ilçesine bağlı Hadırlı, Akkapı, Koyuncu, Mıdık, Camuscu ve Küçükoba, Yüreğir ilçesine bağlı Taşçı, Sakızlı, Hacıali, Karaahmet, Büyükkapılı, Akdam ve Havutlu beldelerinde yapılan sörvey çalışmaları sonucunda elde edilmiştir. Çalışmada kullanılan kimyasallar ise Alternaria kahverengi yaprak leke hastalığına karşı ruhsatlı olan, strobilurin grubu fungisitlerden trifloxystrobin (Flint %50 WG) ve kresoxim-methyl (Candit %50 WG), dikarboximidlerden iprodione (Rovral %50 WP) ve procymidone (Sumisclex %50 WP), dithiocarbamatlardan metiram komplex (Polygram %80 DF) ve propineb (Safacol %70 WP) ve triazol grubu sistemik fungisitlerden propiconazole+difenoconazole (Armure %50 EC) etkili maddeye sahip fungisitler kullanılmıştır (Çizelge 3.1). Çizelge 3.1. Çalışmada Kullanılan Ticari Preparatlar ve Etkili Maddeleri Ticari Adı Safacol 70 WP Safa Grup Rovral 50 WP Bayer Polygram 80 DF BASF Sumisclex 50 SC Sumitomo Armure 300 EC Syngenta Candit 50 WG BASF Flint 50 WG Bayer Etkili Madde Adı ve Miktarı Etkili Madde Grubu %70 Propineb Dithiocarbamatlar %50 Iprodione Dikarboksimidler %80 Metiram-Komplex Dithiocarbamatlar %50 Proxymidone Dikarboksimidler %50 Propiconazole %50 Difenoconazole Triazoller % 50 Kresoxim-Methyl Strobilurinler %50 Trifloxystrobin Strobilurinler 15

27 3. MATERYAL VE METOD Funda YÜKSEL 3.2. Metod Patojenin İzolasyonu ve Patojenite Çalışmaları Sörvey sırasında toplanan infekteli Minneola tangelo ağaçlarının genç yapraklarından Alternaria alternata f.sp. citri izole edilmiştir. İnfekteli yapraklar bisturi yardımıyla küçük parçalar halinde kesilerek %2 lik sodyum hipoklorit çözeltisinde 2dk bekletilerek yüzey sterilizasyonu gerçekleştirilmiştir. Daha sonra doku parçaları steril distile su ile 3 kez yıkanarak steril kurutma kağıtları üzerinde kurutulmuştur. Yüzey sterilizasyonu yapılan yaprak parçacıkları daha önceden petri kaplarına dökülen PDA (Patates Dekstroz Agar) ortamına ekilmiştir. Ekimi yapılan petriler 1 hafta 24 o C de inkübe edilmiştir. İnkübasyon işlemi tamamlandıktan sonra bitki dokuları etrafında gelişen koloniler saflaştırılmış ve uzun süre kontaminasyon olmadan saklamak amacıyla eğik (+4ºC) ve kâğıt kültürlerinde (-18ºC) saklanmıştır Fungisitlerin in vitro da A. alternata f.sp. citri Üzerine Etkileri Fungisitlerin Miseliyal Gelişme Üzerine Etkileri Fungisitlerin 0,1-100ppm konsantrasyonları miseliyal gelişime üzerine etkilerinin incelenmesi amacıyla denenmiştir. Bu amaçla 18cm lik deney tüplerine 10ml PDA ortamı koyularak otoklavda 121 o C sıcaklık, 1.1atm basınç altında 15 dakika süreyle steril edilmiş ve daha sonra su banyosunda 48 º C ye kadar soğutulmuştur. Farklı konsantrasyonlarda hazırlanan fungisit süspansiyonları, soğutulmuş bu ortamlara ilave edilmiş vortexte karıştırılarak 9cm çaplı petri kaplarına boşaltılmıştır. Ortam soğuduktan sonra 10 günlük A. alternata f.sp. citri nin 6mm çaplı miseliyal diski ile inokule edilmiştir. Kontrol petriler fungisit içermeyen PDA ortamına patojen inokule edilerek hazırlanmıştır. Çalışma her konsantrasyon ve izolat için 3 tekerrürlü olacak şekilde kurulmuştur. İnokule edilen petriler 24 º C ye ayarlı inkübatörde, kontrol petrilerde patojen petriyi kaplamadan hemen öncesine kadar inkübe edilmiştir. Bu süre sonunda A. 16

28 3. MATERYAL VE METOD Funda YÜKSEL alternata f.sp. citri nin koloni çapı, iki kere birbirine çapraz olacak şekilde yapılmış, daha sonra bu iki değerin ortalaması alınmıştır. Deneme sonunda elde edilen değerlere varyans analizi ve LSD çoklu karşılaştırma testleri uygulanarak uygulamaların birbirinden farklılıkları değerlendirilmiştir. Fungisitlerin patojenin miseliyal gelişmesine olan etkileri ise Abbott formülünden yararlanılarak hesaplanmıştır (Karman, 1971) A. alternata f.sp. citri larının Fungisitlere Adaptasyonlarının Belirlenmesi Bu amaçla A. alternata f.sp. citri nin fungisitlere karşı en duyarlı izolatı seçilmiş ve bu izolat, fungisitlerin 0,1-100ppm konsantrasyonlarını içeren PDA ortamında 4 gün 24 º C de geliştirilmiştir. Bu süre sonunda miseliyal gelişmenin görüldüğü en yüksek fungisit konsantrasyonundan miseliyal disk alınarak ve tekrar aynı konsantrasyonlarda fungisit içeren PDA ortamına ekilmiştir. Her seferinde miseliyal gelişmenin görüldüğü en yüksek fungisit konsantrasyonundan tekrar miseliyal disk alınarak işlem tekrarlanmıştır. Bu tekrarlama 5 kez devam etmiştir (Erkılıç, 1999). Bu süre sonunda fungisite karşı adaptasyon geliştiği için, bu koloni 3 kez fungisit içermeyen ortama aktarılmış ve tekrar fungisit içeren ortamlara ekilerek, fungisite karşı adaptasyonun kalıcı olup olmadığı araştırılmıştır. Bu çalışma 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. 17

29 3. MATERYAL VE METOD Funda YÜKSEL 18

30 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA 4.1. Fungisitlerin Miseliyal Gelişme Üzerine Etkileri Adana İlinin Seyhan ve Yüreğir İlçelerine bağlı turunçgil yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı alanlardan sörvey çalışmaları sonucunda elde edilen 12 üzerinde, A. alternata f.sp. citri nin neden olduğu turunçgillerde kahverengi yaprak leke hastalığına karşı 7 fungisitin patojenin miseliyal gelişimi üzerine etkileri 0,1-100ppm arasındaki konsatrasyonlarda testlenmiş ve fungisitlerin miseliyal gelişme üzerindeki etki oranları belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan 7 ticari preparatın 0,1-100ppm arasında değişen konsantrasyonlarının patojenin koloni gelişmesi üzerine etkileri incelendiğinde, fungisit konsantrasyonuna bağlı olarak, bazı durumlar dışında, miseliyal gelişmeninde azaldığı görülmüştür. Fungisitlerin koloni çap gelişimi üzerine etkilerine ve etki oranlarına bakıldığında; strobilurinlerden, trifloxystrobin en yüksek etkiyi 100ppm de izolat 17-1 üzerinde göstermiştir. Bu konsantrasyonda, patojenin koloni çapı 28mm ölçülürken, kontroldeki koloni çapı 29.7mm olarak ölçülmüş ve uygulamanın koloni gelişimine etkisi %5.6 olarak saptanmıştır. Trifloxystrobinin 100ppm dozundan en az etkilenen 28-2 i izolatı olmuştur. Bu konsantrasyonda koloni çapı 67.3mm ölçülmüş, etki oranı %15.8 olarak belirlenmiştir. Fungisitin 0.1ppm dozundan en az etkilenen 16-1 izolatı olmuştur. Koloni çapı 66.2mm, etki oranıda %11.2 olarak saptanmıştır ise 0.1ppm konsatrasyonda trifloxystrobinden en çok etkilenen izolat olmuştur. Bu konsatrasyonda koloni çapı 31.7mm olarak ölçülmüş, etki oranı ise %16.7 olarak belirlenmiştir (Çizelge 4.1; Şekil 4.1 ve 4.2). Strobilurinlerin başka bir üyesi kresoxim-methyl de ise, fungisitin 0.1ppm konsatrasyonundan en az etkilenen 28-2 izolatı olmuştur. Bu konsatrasyonda koloni çapı 76.7mm ölçülmüştür, etki oranı ise %1.5 olarak belirlenmiştir. En çok etkilenen izolat ise 21-2 izolatı olarak saptanmıştır. Koloni çapı 27.7mm olarak ölçülürken, etki oranı %28.1 olarak belirlenmiştir. Fungisitin 100ppm konsatrasyonundan en az etkilenen 28-2 izolatı olmuştur. Bu konsatrasyonda koloni çapı 76.7mm olarak olarak 19

31 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.1. Trifloxystrobin in Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 45,0 a 1,5 51,5 b 4,9 50,8 a -45,9 61,7 a 16,9 1 44,5 a 2,6 45,5 ab 16,0 44,8 a -28,7 59,8 a 19,3 5 38,2 a 16,4 45,5 ab 16,0 46,8 a -34,4 61,5 a 17, ,8 a 21,5 38,3 a 29,2 41,0 a -17,7 60,2 a 18, ,3 a 24,8 46,5 ab 14,2 43,2 a -23,9 66,3 ab 10, ,3 a 20,4 44,8 ab 17,2 32,8 a 5,9 63,0 a 15,1 Kontrol 45,7 a 54,2 b 34,8 a 74,2 b 9-19 Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 47,7 a -0,4 54,5 bc 13,9 66,2 b -11,2 32,3 a -9,0 1 43,0 a 9,5 47,0 ab 25,8 55,5 ab 6,7 29,3 a 1,1 5 48,8 a -2,8 47,5 ab 25,0 56,3 ab 5,3 30,2 a -1, ,2 a 2,8 41,7 a 34,2 45,8 a 23,0 29,5 a 0, ,5 a -2,1 45,3 ab 28,4 65,8 b -10,6 28,2 a 5, ,5 a -4,2 48,3 ab 23,7 59,8 ab -0,6 28,0 a 5,6 Kontrol 47,5 a 63,3 c 59,5 ab 29,7 a Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 31,7 ab 16,7 48,5 a 20,9 55,3 ab 30,8 50,3 b 22,0 1 29,7 a 21,9 49,2 a 19,8 46,5 a 41,9 46,8 ab 27,4 5 29,5 a 22,4 45,7 a 25,5 57,0 abc 28,8 45,5 a 29, ,7 b 11,4 50,5 a 17,7 64,5 bc 19,4 45,0 a 30, ,3 b 9,6 48,3 a 21,2 68,7 cd 14,2 47,2 ab 26, ,5 b 11,8 49,3 a 19,6 67,3 bcd 15,8 42,8 a 33,6 Kontrol 38,0 c 61,3 b 80,0 d 64,5 c 20

32 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Trifloxystrobin (Flint) 0, Şekil 4.1. Trifloxystrobin in Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%) Şekil 4.2. Trifloxystrobin in Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 21

33 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL ölçülmüş, etki oranıda %1.5 olarak belirlenmiştir (Çizelge 4.2; Şekil 4.3 ve 4.4). Trifloxystrobin ve kresoxim-methyl in uygulama üzerine etkilerine baktığımızda, her iki ticari preparatında etki oranının %50 nin altında kaldığı görülmüştür. Dicarboximidlerden, iprodione un konsantrasyon artışına bağlı olarak miseliyal gelişmeyi engellediği ve fungisitin etki oranının arttığı gözlenmiştir. Özellikle 17-1 izolatında 5ppm den sonraki konsantrasyonlarda hiç gelişim gözlenmemiştir. Fungisitin 0.1ppm konsatrasyonundan en az etkilenen 28-2 izolatı olmuştur. Bu konsantrasyondaki patojenin koloni gelişmesi 65mm olarak ölçülürken, etki oranı %125 olarak belirlenmiştir. Fungisitin 0.1ppm konsantrasyonundan en fazla etkilenen ise izolat 17-1 olmuştur. Koloni çapı 35.5mm ölçülmüş, etki oranıda %19 olarak bulunmuştur. Fungisitin 100ppm konsantrasyonundan en az etkilenen ise, izolat 16-1 olmuştur. Uygulamanın koloni çapı 52.3mm olarak ölçülürken, etki oranıda %19.1 olarak saptanmıştır de ise 100ppm dozuna en duyarlı izolat seçilmiştir. Hiç gelişim gözlenmemiştir (Çizelge 4.3; Şekil 4.5 ve 4.6) çalışmada kullanılan 12 izolat içerisinde fungisitlere karşı en duyarlı izolat seçilmiştir. Dikarboximidlerin başka bir üyesi olan proxymidone da iprodione gibi miseliyal gelişimi kontrol altına almada başarılı olmuştur. Miseliyal gelişme üzerine etki en fazla 50ppm ve 100ppm konsantrasyonlarında gerçekleşmiştir. Fungisitin 0.1ppm konsantrasyonundan izolat 14 ün çok fazla etkilenmediği görülmüştür. Koloni çapı 74.8mm ölçülürken, etki oranının %2.4 olduğu görülmüştür ppm dozundan en çok etkilenen izolat olmuştur. Bu konsantrasyonda koloni çapının 40mm, etki oranının ise %33.3 olduğu görülmüştür. Fungisitin 100ppm konsantrasyonundan en çok etkilenen 9-3 izolatı olurken; en az etkilen izolat 13 olmuştur. Koloni çap gelişimleri sırasıyla, 6.8mm ve 26mm olurken, etki oranlarının %90.1 ve %65.6 olduğu saptanmıştır (Çizelge 4.4; Şekil 4.7 ve 4.8). Dithiocarbamatlardan metiram-komplex te ise, fungisit konsantrasyonunun artışına bağlı olarak izolatlar arasında koloni çap gelişimi üzerine etkilerinde birbirine yakın değerler gözlenmiştir. Örneğin izolat 9-3, 0.1ppm de 47.5mm gelişme gösterirken; 100ppm de 46.8mm olarak ölçülmüştür. 22

34 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.2. Kresoxim-methyl in Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 63,3 C -9,5 37,5 abc 12,1 52,0 a -18,6 52,7 a 29,9 1 56,5 b 2,3 35,3 ab 17,2 50,0 a -14,1 52,3 a 30,4 5 56,5 b 2,3 35,3 ab 17,2 46,2 a -5,3 66,7 cd 11, ,5 a 21,3 32,8 a 23,0 47,5 a -8,4 62,8 bc 16, ,5 b 7,5 35,2 ab 17,6 40,3 a 8,0 63,5 bc 15, ,3 bc -0,9 40,0 bc 6,2 40,8 a 6,8 57,0 ab 24,2 Kontrol 57,8 bc 42,7 c 43,8 a 75,2 d Konsant Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 55,7 ab 28,5 67,8 c -6,8 50,0 ab 15,5 50,3 ab 16,8 1 51,2 ab 34,3 48,8 a 23,1 47,3 a 20,0 46,0 a 24,0 5 57,3 b 26,3 56,3 ab 11,3 48,8 ab 17,5 45,5 a 24, ,0 ab 29,3 51,5 a 18,9 61,2 c -3,4 55,5 bc 8, ,5 ab 27,4 54,3 ab 14,4 54,5 bc 7,9 51,5 ab 14, ,3 a 39,2 54,3 ab 14,4 59,3 c -0,3 43,2 a 28,7 Kontrol 77,8 c 63,5 bc 59,2 c 60,5 c Konsant Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 27,7 b 28,1 52,5 a 18,0 76,7 a 1,5 46,7 a 24,7 1 24,5 ab 36,4 45,7 a 28,6 78,7 a -1,1 29,7 a 52,2 5 25,8 b 32,9 46,2 a 27,9 68,7 a 11,8 46,8 a 24, ,7 b 33,3 56,2 a 12,2 75,3 a 3,2 46,0 a 25, ,3 ab 36,8 46,5 a 27,3 64,8 a 16,7 49,5 a 20, ,2 a 45,0 31,7 a 50,5 56,5 a 27,4 47,7 a 23,1 Kontrol 38,5 c 64,0 a 77,8 a 62,0 a 23

35 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Kresoxim-Methyl (Candit) 0, Şekil 4.3. Kresoxim-methyl in Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil 4.4. Kresoxim-methyl in Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 24

36 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.3. Iprodione un Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 61,0 d 6,9 58,0 de 0,9 65,0 e -125,4 60,3 de 9,3 1 44,0 c 32,8 41,0 cd 29,9 48,5 d -68,2 41,7 cd 37,3 5 22,2 b 66,2 24,8 bc 57,5 17,3 b 39,9 26,3 abc 60,4 10 9,2 ab 86,0 30,7 bc 47,6 12,3 b 57,2 13,2 ab 80,2 50 8,3 a 87,3 20,8 ab 64,4 4,5 a 84,4 4,7 a 93, ,0 ab 75,6 6,0 a 89,7 11,8 ab 59,0 28,2 bc 57,6 Kontrol 65,5 d 58,5 e 28,8 c 66,5 e 9-19 Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 63,7 c -9,1 63,7 b 5,9 61,2 b 5,4 35,5 d -19,0 1 41,2 bc 29,4 59,0 b 12,8 62,3 b 3,6 18,8 c 36,9 5 19,2 ab 67,1 35,5 a 47,5 34,2 a 47,2 6,8 b 77,1 10 9,7 a 83,4 32,7 a 51,7 27,3 a 57,7 0,0 a 100, ,2 ab 48,3 34,3 a 49,3 25,7 a 60,3 0,0 a 100, ,8 b 42,0 35,3 a 47,8 52,3 b 19,1 0,0 a 100,0 Kontrol 58,3 c 67,7 b 64,7 b 29,8 d Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 50,2 c 31,3 42,8 c 26,6 65,0 e -125,4 54,7 c -1,5 1 32,2 b 55,9 33,2 b 43,1 48,5 d -68,2 59,5 c -10,5 5 16,2 a 77,9 20,7 a 64,6 17,3 b 39,9 21,8 b 59, ,3 a 84,5 13,3 a 77,1 12,3 b 57,2 10,5 a 80, ,3 a 79,0 43,3 c 25,7 4,5 a 84,4 11,0 a 79, ,0 a 89,0 29,7 b 49,1 11,8 ab 59,0 9,8 a 81,7 Kontrol 73,0 d 58,3 d 28,8 c 53,8 c 25

37 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Iprodione (Rovral) 0, Şekil 4.5. Iprodione un Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil 4.6. Iprodione un Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 26

38 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.4. Proxymidone un Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 63,7 c -8,8 44,2 b 20,4 55,7 d 19,1 59,8 c 19,3 1 27,5 b 53,0 36,8 b 33,6 45,2 c 34,4 69,5 d 6,3 5 11,3 a 80,6 21,0 a 62,2 25,5 b 63,0 45,7 b 38, ,2 a 79,2 16,2 a 70,9 20,0 b 70,9 20,5 a 72,4 50 8,2 a 86,0 16,3 a 70,6 7,2 a 89,6 21,2 a 71, ,3 a 82,3 17,8 a 67,9 6,8 a 90,1 19,7 a 73,5 Kontrol 58,5 c 55,5 c 68,8 e 74,2 d 9-19 Konsant. (ppm) 13 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 50,3 c 33,5 74,8 bc 2,4 65,7 e 2,7 40,0 b 33,3 1 44,3 bc 41,4 70,5 bc 8,0 59,3 d 12,1 45,5 bc 24,2 5 23,3 a 69,2 57,5 b 25,0 43,2 c 36,0 28,8 ab 51, ,2 a 69,4 31,0 a 59,6 29,5 b 56,3 16,2 a 73, ,2 a 83,9 27,5 a 64,1 16,2 a 76,0 18,3 a 69, ,0 ab 65,6 16,0 a 79,1 17,8 a 73,6 13,2 a 78,1 Kontrol 75,7 d 76,7 c 67,5 e 60,0 c Konsant. (ppm) Koloni Çapı 28-2 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 59,8 d -19,7 63,0 e 9,4 66,5 de 16,9 56,3 b -322,5 1 49,2 cd 1,7 51,2 d 26,4 60,8 d 24,0 43,5 b -226,3 5 33,3 bc 33,3 48,8 c 29,7 39,2 c 51,0 47,2 b -253, ,2 ab 59,7 27,3 b 60,7 36,2 bc 54,8 20,7 a -55, ,2 a 75,7 17,5 a 74,8 23,8 ab 70,2 17,0 a -27, ,3 a 75,3 17,2 a 75,3 16,0 a 80,0 13,5 a -1,3 Kontrol 50,0 cd 69,5 f 80,0 e 13,3 a 34 27

39 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Proxymidone (Sumisclex) 0, Şekil 4.7. Proxymidone un Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil 4.8. Proxymidone un Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 28

40 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Benzer durum izolat 11 de de görülmüştür. Fungisitin 100ppm dozundan en fazla etkilenen izolat 1 olurken; en az etkilenen ise izolat 14 olmuştur. Patojenin koloni çapları sırasıyla 29.5mm ve 76.3mm olarak ölçülmüştür. Fungisitin 0.1ppm konsantrasyonundan en çok etkilenen izolat 21-2 olurken; en az etkilenen izolat 14 olmuştur (Çizelge 4.5; Şekil 4.9 ve 4.10). Dithiocarbamat üyesi propineb, miseliyal gelişme üzerine etkiyi en fazla ppm konsantrasyonlarında gerçekleştirmiştir. Özellikle 50ppm ve 100ppm konsantrasyonlarında etki oranlarının genelde %60 ın üzerinde olduğu saptanmıştır. Ancak ppm de miseliyal gelişime etki bakımından etki oranları %50 nin altında kalmıştır ppm lik dozdan en çok etkilenen izolat olurken; 28-2 en az etkilenen izolat olmuştur. Koloni çap gelişimleri sırasıyla 5mm ve 33mm olarak ölçülürken; etki oranlarıda %93.4 ve %51.8 olarak saptanmıştır. Fungisitin 0.1ppm konsantrasyonundan en az etkilenen 28-2 izolatı olurken; izolat 21-2 en fazla etkilenen izolat olmuştur. Uygulamaların koloni çapları sırasıyla 83mm ve 34mm olarak ölçülürken, etki oranlarıda aynı şekilde sırasıyla %18.3 ve %19.4 olarak bulunmuştur (Çizelge 4.6; Şekil 4.11 ve 4.12). Triazole grubu sistemik fungisitlerden propiconazole ise, 100ppm de izolat 1, izolat 9-3, izolat 9-19 ve izolat 21-2 de miseliyal gelişme tamamen engellenmiştir. Aynı zamanda bu izolatlar üzerindeki etki oranı %100 e çıkarken, diğer izolatlarda da %80 e çıkmıştır (Çizelge 4.7; Şekil 4.13 ve 4.14). Gelişimin %50 sinin engellendiği dozlar ise; iprodione, 1-5ppm konsantrasyonlarında populasyonun %66.7 sini engellemiştir. 5-10ppm arasında da %33.3 ünü engellemiştir (Çizelge 4.8). Propiconazole de ise en çok etkilenme 1-5ppm de olmuştur; ancak diğer dozlarda da gelişimin engellendiği görülmüştür. Konsantrasyonlar arasında gelişimi engelleme yüzdelerine bakıldığında konsatrasyonlar arasında değerlerin yayıldığı görülmüştür bu da propiconazole karşı izolatların direnç geliştirmeye yatkın olduklarının göstergesidir (Çizelge 4.8). Propineb ise en yüksek etkiyi %75 ile 10-50ppm de gösterirken; procymidone %41.7 ile 1-10ppm arasında göstermiştir (Çizelge 4.8). Metiram-komplex, trifloxystrobin, kresoxim-methyl ise, gelişimin %50 sini ancak 100ppm den büyük konsatrasyonlarda engelleyebilmişlerdir (Çizelge 4.8). 29

41 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.5. Metiram Komplex in Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 52,0 b 10,1 45,5 bc 0,0 47,5 abc 15,7 64,2 abc 10,3 1 56,0 b 3,2 48,0 c -5,5 46,3 abc 17,8 62,7 ab 12,4 5 51,7 b 10,7 50,3 c -10,6 44,8 ab 20,4 64,3 abc 10, ,0 a 34,3 40,3 ab 11,4 53,7 bc 4,7 71,2 c 0, ,7 a 43,5 38,2 a 16,1 37,5 a 33,4 66,3 bc 7, ,5 a 49,0 45,5 bc 0,0 46,8 abc 16,9 57,5 a 19,6 Kontrol 57,8 b 45,5 bc 56,3 c 71,5 c Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 57,0 a 1,4 84,8 c -10,7 50,3 abc 22,6 63,5 ab 9,9 1 61,8 a -6,9 70,8 bc 7,6 58,5 bcd 10,0 60,3 ab 14,4 5 49,0 a 15,3 45,3 a 40,9 63,8 cd 1,8 54,5 ab 22, ,7 a -6,6 64,2 ab 16,3 48,5 ab 25,4 51,0 ab 27, ,2 a -5,8 76,3 bc 0,4 42,0 a 35,4 48,2 a 31, ,7 a 10,7 76,3 bc 0,4 67,2 d -3,3 45,0 a 36,2 Kontrol 57,8 a 76,7 bc 65,0 d 70,5 b Konsant. (ppm) 21-2 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 28,8 a 33,2 49,3 bc 26,7 43,5 a 40,3 31,8 ab 27,7 1 30,0 ab 30,5 45,0 ab 33,2 61,7 b 15,3 30,8 ab 29,9 5 33,5 ab 22,4 50,5 c 25,0 67,3 b 7,6 35,3 bc 19, ,3 b 20,5 41,8 a 37,9 70,5 b 3,2 29,2 a 33, ,5 ab 24,7 41,5 a 38,4 69,3 b 4,8 39,5 cd 10, ,5 ab 31,7 45,2 ab 32,9 71,2 b 2,3 35,3 bc 19,7 Kontrol 43,2 c 67,3 d 72,8 b 44,0 d 34 30

42 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Metiram Komplex (Polyram) 0, Şekil 4.9. Metiram Komplex in Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil Metiram Komplex in Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 9-3 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 31

43 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.6. Propineb in Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) 1 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 60,8 e 10,1 58,2 de 13,4 61,7 bc -25,0 63,0 c 16,4 1 57,2 de 15,5 66,8 e 0,5 62,0 c -25,7 75,3 d 0,0 5 55,5 d 18,0 39,5 c 41,2 47,7 b 3,4 74,7 d 0, ,3 c 47,8 54,8 d 18,4 54,5 bc -10,5 58,8 c 21, ,3 b 65,5 26,8 b 60,0 21,7 a 56,1 16,3 b 78, ,7 a 79,8 10,3 a 84,6 10,8 a 78,0 5,0 a 93,4 Kontrol 67,7 f 67,2 e 49,3 bc 75,3 d 9-19 Konsant. (ppm) 13 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 44,5 b 12,2 72,7 e -0,5 63,0 d 3,8 46,7 c 20,5 1 44,0 b 13,2 67,3 d 6,9 63,0 d 3,8 44,0 c 25,0 5 43,3 b 14,5 51,7 c 28,6 48,2 c 26,5 34,2 b 41, ,5 b 20,1 50,2 c 30,6 35,2 b 46,3 32,8 b 44, ,3 a 61,8 42,3 b 41,5 18,7 a 71,5 15,8 a 73, ,8 a 72,7 27,7 a 61,8 15,3 a 76,6 11,2 a 81,0 Kontrol 50,7 b 72,3 de 65,5 d 58,7 d Konsant. (ppm) Koloni Çapı 28-2 Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 34,0 c 19,4 54,3 d 21,4 83,0 c -18,3 54,5 c 16,2 1 30,0 c 28,9 62,2 e 10,1 61,8 abc 11,9 65,2 d -0,3 5 19,5 b 53,8 53,7 d 22,4 76,8 bc -9,5 55,2 c 15, ,2 b 54,5 45,0 c 34,9 76,7 bc -9,3 50,3 c 22, ,8 ab 67,2 31,0 b 55,2 54,0 ab 23,0 22,7 b 65, ,7 a 77,1 21,2 a 69,4 33,8 a 51,8 11,0 a 83,1 Kontrol 42,2 d 69,2 e 70,2 bc 65,0 d 34 32

44 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Propineb (Safacol) 0, Şekil Propineb in Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil Propineb in Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi 33

45 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.7. Propiconazole un Farklı Konsantrasyonlarında A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesi ve Engellenme Oranları (%) Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 43,8 d 35,4 41,8 b 24,2 54,8 e 22,0 61,8 cd 9,7 1 28,8 c 57,5 33,5 b 39,3 43,0 d 38,9 52,0 c 24,1 5 16,3 b 75,9 20,3 a 63,1 27,7 c 60,7 31,5 b 54, ,2 b 83,5 14,0 a 74,6 23,0 c 67,3 22,3 b 67,4 50 0,0 a 100,0 13,7 a 75,2 11,5 b 83,6 0,0 a 100, ,0 a 100,0 12,8 a 76,7 0,0 a 100,0 0,0 a 100,0 Kontrol 67,8 e 55,2 c 70,3 f 68,5 d 9-19 Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 62,7 d 16,8 43,8 d 41,8 47,2 e 24,3 51,8 e 12,9 1 38,0 c 49,6 52,3 e 30,5 41,8 d 32,9 34,8 d 41,5 5 14,8 b 80,3 32,2 c 57,3 25,2 b 59,6 20,2 c 66, ,2 b 77,2 40,5 cd 46,2 32,3 c 48,1 14,5 bc 75,6 50 6,8 a 90,9 19,8 b 73,7 16,3 a 73,8 8,3 ab 86, ,5 a 90,0 9,5 a 87,4 14,2 a 77,3 2,3 a 96,1 Kontrol 75,3 e 75,3 f 62,3 f 59,5 e Konsant. (ppm) Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı Koloni Çapı % Etki % Etki % Etki % Etki 0,1 23,7 d 50,9 62,8 e -5,0 49,2 c 40,0 45,5 e 20,2 1 21,3 cd 55,7 47,8 d 20,1 37,7 c 54,1 30,5 d 46,5 5 16,5 bcd 65,7 33,3 c 44,3 34,7 bc 57,7 20,3 c 64, ,7 bc 75,8 21,2 b 64,6 17,5 ab 78,7 18,5 bc 67,5 50 8,5 ab 82,4 12,5 a 79,1 16,0 ab 80,5 12,7 ab 77, ,0 a 100,0 10,5 a 82,5 13,3 a 83,7 10,5 a 81,6 Kontrol 48,2 e 59,8 e 82,0 d 57,0 f 34

46 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Propiconazole (Armure) 0, Şekil Propiconazole un Farklı Konsantrasyonlarının A.alternata f.sp. citri larının Miseliyal Gelişmesini Engelleme Oranları (%). Şekil 4.14 Propiconazole un Farklı Konsantrasyonlarının A. alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu ının Miseliyal Gelişmesi Üzerine Etkisi. 35

47 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge 4.8. Fungisitli Ortamda A.alternata f.sp. citri larının ED 50 Değerlerine Göre Dağılımı (%). Fungisit 0,1-1 ppm 1-5 ppm 5-10 ppm ppm ppm 100 ppm' den büyük Iprodione - 66,7 33, Propiconazole 25,0 58,3 8,3 8,3 - - Propineb - 8,3-75,0 16,7 - Proxymidone 8,3 41,7 41, ,3 Metiram Komplex ,0 Trifloxystrobin ,0 Kresoxim-Methyl ,3 100, Alternaria alternata f.sp. citri larının Fungisitlere Adaptasyonunun Belirlenmesi Fungisitlere karşı en duyarlı olduğu tesbit edilen 17-1 izolatı, 0,1-100ppm konsatrasyonlarında fungisit içeren PDA ortamında 7gün 24 0 C de geliştirilmiştir ve her seferinde miseliyal gelişmenin en yüksek olduğu konsatrasyondan miseliyal disk alınarak yapılan denemeler sonucunda; Trifloxystrobin de ilk yapılan aktarmayla en son yapılan aktarma arasında direnç geliştirmeye yönelik kayda değer bir etki görülmemiştir. Örneğin 1. aktarmada 0,1ppm de koloni çapı 35mm ölçülürken, 5. aktarmada 30,7mm ölçülmüştür. Aktarma sayısına bağlı olarak etki oranlarında birbirine yakın değerler gözlenmiştir (Çizelge 4.9). Etki oranlarının arasındaki birbirine yakın değerler Şekil 4.15 de daha net görülmektedir. Kresoxim-methyl de de ilk yapılan aktarmayla son yapılan aktarma arasında direnç geliştirmeye yönelik bir durum görülmemiştir. Örneğin ilk yapılan aktarmada 0,1ppm fungisit dozunda 39mm olarak ölçülen koloni çapı, son yapılan aktarmada aynı fungisit konsantrasyonunda 35,8mm olarak ölçülmüştür. Fungisitin 50ppm dozunda 31,7mm ölçülen koloni çapı, 5. aktarmada 32,2mm olarak ölçülmüştür (Çizelge 4.10). Etki oranlarına baktığımızda, İlk yapılan aktarmada 0,1ppm de %19,3 olan etki oranı, son yapılan aktarmada %19 olarak bulunmuştur (Şekil 4.16). 36

48 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Fungisitin diğer konsantrasyonlarında da, hem patojenin miseliyal gelişimine hem de etki oranlarına baktığımızda ilk yapılan aktarmayla son yapılan aktarma arasında ciddi farklılıkların olmadığı görülmüştür. Çizelge 4.9. A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Trifloxystrobin li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı 35,0 d 35,0 d 33,7 cd 29,8 bc 25,8 ab 21,5 a % Etki 39,9 39,9 42,1 48,8 55,7 63,1 Koloni Çapı 40,2 b 33,7 a 33,0 a 34,5 a 34,5 a 32,5 a % Etki Koloni Çapı % Etki Koloni Çapı % Etki 37,9 35,7 a -4,1 33,3 ab 42,8 47,9 36,2 a -5,5 32,7 ab 43,8 49,0 26,0 a 24,2 32,0 ab 45,0 46,7 33,3 a 2,9 37,0 b 36,4 46,7 29,3 a 14,6 32,7 ab 43,8 49,8 35,0 a -2,0 28,5 a 51,0 Koloni Çapı 30,7 a 27,8 a 28,0 a 28,2 a 28,3 a 31,2 a 58,2 e 64,7 c 34,3 a 58,2 c 46,7 b % Etki 34,3 40,5 40,0 39,6 39,4 33,2 Trifloxystrobin 100,0 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Trifloxystrobin li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 37

49 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Kresoxin-methyl li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma Koloni Çapı 39,0 c 37,8 c 35,8 bc 33,5 bc 31,7 b 24,8 a % Etki 19,3 21,7 25,9 30,6 34,4 48,7 2. Aktarma 3. Aktarma Koloni Çapı 36,8 c 34,3 bc 33,5 bc 29,8 a 31,2 ab 29,8 a % Etki Koloni Çapı % Etki % Etki 26,1 45,0 b 12,3 36,7 a 28,5 31,1 38,2 a 25,5 34,7 a 32,4 32,7 36,0 a 29,8 32,3 a 37,0 40,2 35,2 a 31,4 33,8 a 34,1 37,3 37,8 a 26,3 30,7 a 40,2 40,2 36,3 a 29,2 54,5 b -6,2 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı Koloni Çapı 35,8 bc 33,0 ab 31,2 a 31,7 a 32,2 ab 37,0 c 48,3 d 49,8 d 51,3 b 51,3 b 44,2 d % Etki 19,0 25,3 29,4 28,3 27,1 16,3 100,0 Kresoxim-methyl 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Kresoxin-methyl li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 38

50 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Iprodione na baktığımızda, trifloxystrobin ve kresoxim-methyl den farklı olarak, patojenin fungisite karşı geliştirdiği adaptasyon çok net görülmüştür. Özellikle 5ppm den sonra ilk yapılan aktarmayla son yapılan aktarma arasında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Örneğin, fungisitin 5ppm dozunda 1. akratmada 16,2mm ölçülen koloni çapı, 5. aktarmada 56,2mm olarak ölçülmüştür. Özellikle 100ppm de ilk aktarmada 6,5mm ölçülen patojenin koloni çapı, son yapılan aktarmada 45mm ölçülmüştür (Çizelge 4.11). Etki oranlarına baktığımızda, ilk yapılan aktarmada 100ppm de %88 olarak bulunan etki oranının 5. aktarmada %11,9 a düştüğü görülmüştür. Bu da patojenin fungisite karşı adaptasyon geliştirdiğinin göstergesidir (Şekil 4.17). Özellikle iprodione Minneola tangelolarda Alternaria kahverengi yaprak leke hastalığına karşı ilk ve yaygın olarak kullanılan fungisittir (Whiteside, 1976; Solel, 1991). Iprodione hastalığın kontrolünde etkili olmasına rağmen bir vejetasyon döneminde yoğun kullanımı direnç oluşumunu ortaya çıkartmış ve hastalığın kontrolü güçleşmiştir (Solel ve ark., 1996; Erkılıç ve ark.,1999b). Araştırmacılar yoğun iprodione kullanımından kaynaklanan direnç probleminden dolayı iprodione kullanımının sınırlandırılması, koruyucu fungisitlerle beraber ilaçlama programına alınması ve diğer sistemik ve koruyucu etkili fungisitler üzerinde durmuşlardır (Solel ve ark., 1997; Swart ve ark., 1998; Timmer ve ark., 2000). Proxymidone da da etki oranlarına ve patojenin miseliyal gelişmesine baktığımızda, iprodione kadar olmasada, patojenin adaptasyonu söz konusudur. Örneğin ilk yapılan aktarmada 0,1ppm de 38,8mm ölçülen kloni çapı, son yapılan aktarmada 51mm olarak ölçülmüştür. Özellikle 10ppm den sonra bu durum daha net görülmüştür. Fungisitin 100ppm konsantrasyonunda ilk aktarmada 8,3mm ölçülen koloni çapı, son yapılan aktarmada 21mm olarak ölçülmüştür (Çizelge 4.12). Etki oranlarına bakıldığında, ilk yapılan aktarmada 100ppm de %84,9 olan değerin, son yapılan aktarmada %62,7 olduğu tespit edilmiştir (Şekil 4.18). Metiram-komplex te ise, 1. aktarma ve 5. aktarma arasında miseliyal gelişme üzerinde büyük farklılık görülmemiştir. Örneğin, ilk aktarmada 0.1ppm de miseliyal gelişme 42.3mm iken, son yapılan aktarmada 48mm olarak ölçülmüştür ( Çizelge 4.13). Etki oranlarıda %40 ın altında kalmıştır (Şekil 4.19). 39

51 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Iprodione lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı % Etki 61,0 e -12,5 53,0 a 41,3 c 16,2 b 10,0 a 7,5 a 6,5 a 23,8 70,1 81,5 86,2 88,0 Koloni Çapı 70,3 bc 65,8 b 69,8 bc 56,8 a 57,5 a % Etki Koloni Çapı % Etki Koloni Çapı % Etki 26,9 55,5 c 14,0 54,3 bc -2,8 3,0 56,2 c 12,9 56,7 c -7,4 9,2 46,7 a 27,6 51,2 abc 3,0 3,7 49,8 ab 22,8 49,0 abc 7,2 21,7 51,8 b 19,7 47,5 ab 10,0 20,7 48,5 ab 24,8 45,3 a 14,2 Koloni Çapı 57,5 c 54,8 c 56,2 c 55,2 c 46,8 b 45,0 b 54,2 d 72,5 c 64,5 d 52,8 abc 40,2 a % Etki -43,0-36,3-39,8-37,3-16,4-11,9 100,0 Iprodione 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Iprodione lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 40

52 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Proxymidone lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma Koloni Çapı 38,8 c 33,8 c 22,7 b 13,0 ab 9,0 a 8,3 a % Etki 29,2 38,3 58,6 76,3 83,6 84,9 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı 52,3 b 56,2 bc 45,5 b 60,8 bc 15,3 a 17,2 a % Etki Koloni Çapı % Etki Koloni Çapı % Etki 26,3 56,5 d 15,9 66,3 c -35,9 20,8 53,2 d 20,8 42,8 bc 12,3 35,9 43,0 c 36,0 24,7 ab 49,4 14,4 26,3 b 60,9 43,3 abc 11,3 78,5 18,0 ab 73,2 24,3 ab 50,2 75,8 11,5 a 82,9 19,8 a 59,4 Koloni Çapı 51,0 c 52,8 c 46,0 b 40,8 b 25,8 a 21,0 a 54,8 d 71,0 c 67,2 e 48,8 bc 56,3 c % Etki 9,4 6,2 18,3 27,5 54,2 62,7 100,0 Proxymidone 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Proxymidone lu Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 41

53 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Metiram-komplex li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma Koloni Çapı 42,3 cd 39,2 b 38,7 bc 38,7 bc 29,2 a 33,8 ab % Etki 13,1 19,5 20,5 20,5 40,0 30,6 Koloni Çapı 71,8 b 71,0 b 68,2 b 66,2 b 55,0 a 50,2 a % Etki Koloni Çapı % Etki Koloni Çapı % Etki -4,8 65,3 b -6,5 49,5 ab -15,9-3,6 64,2 b -4,7 55,3 b -29,5 0,4 60,3 b 1,6 52,5 ab -23,0 3,4 57,8 b 5,7 53,0 ab -24,1 19,7 47,3 a 22,8 43,0 ab -0,7 26,7 47,7 a 22,2 41,5 a 2,8 5. Aktarma Koloni Çapı 48,0 b 40,5 ab 37,3 a 40,7 ab 47,5 b 43,5 ab 48,7 d 68,5 b 61,3 b 42,7 ab 58,5 c % Etki 17,9 30,8 36,2 30,4 18,8 25,6 100,0 Metiram-komplex 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Metiram-complex li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 42

54 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Propineb te de ilk aktarmada 0,1ppm de 21mm ölçülen patojenin koloni çapı, son yapılan aktarmada 28,7mm olarak ölçülmüştür. Aktarma sayısına bağlı olarak koloni çap değerlerinde artış olduğu gözlenmiştir. Örneğin, 100ppm de 12,3mm ölçülen koloni çapı, son aktarmada 13,5mm olarak ölçülmüştür (Çizelge 4.14). Özellikle etki oranları %60 ın üzerine çıkmıştır (Şekil 4.20). Özellikle iprodione Minneola tangelolarda Alternaria kahverengi yaprak leke hastalığına karşı ilk ve yaygın olarak kullanılan fungisittir (Whiteside, 1976; Solel, 1991). Iprodione hastalığın kontrolünde etkili olmasına rağmen bir vejetasyon döneminde yoğun kullanımı direnç oluşumunu ortaya çıkartmış ve hastalığın kontrolü güçleşmiştir (Solel ve ark., 1996; Erkılıç ve ark.,1999b). Araştırmacılar yoğun iprodione kullanımından kaynaklanan direnç probleminden dolayı iprodione kullanımının sınırlandırılması, koruyucu fungisitlerle beraber ilaçlama programına alınması ve diğer sistemik ve koruyucu etkili fungisitler üzerinde durmuşlardır (Solel ve ark., 1997; Swart ve ark., 1998; Timmer ve ark., 2000). Propiconazole de ise 0,1ppm de 1. aktarmada 29,3mm ölçülen koloni çapı, 5. aktarmada 56mm olarak ölçülmüştür. 100ppm de ilk aktarmada 5.2mm olarak ölçülen koloni çapı, son aktarmada 6,8mm olarak ölçülmüştür (Çizelge 4.15). Aktarma sayısına bağlı olarak patojenin koloni çap gelişiminin, fungisite karşı gelişen adaptasyondan dolayı arttığı, etki oranlarınında azaldığı görülmüştür (Şekil 4.21). Yapılan denemeler sonucunda fungisitlere karşı en duyarlı olan 17-1 izolatı peşpeşe fungisitlerin 0,1-100ppm arasındaki konsantrasyonlarda fungisit içeren PDA ortamında geliştirildiğinde 4. aktarmadan sonra patojenin direnç geliştirdiği gözlenmiştir. Direnç gelişimi görüldükten sonra üç kez fungisit içermeyen ortama aktarılmış ve yeniden 1 kez aynı konsantrasyonlarda fungisit içeren ortama aktarılarak patojenin fungisitlere karşı adaptasyonu belirlenmiştir. Bunların neticesinde patojenin oluşturduğu direncin genetiksel olduğu görülmüştür; yani fungisit uygulaması kesilse bile etkinliğin ilk yapılan aktarmada olduğu kadar etkili olmadığı görülmüştür. 43

55 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Propineb li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma Koloni Çapı 21,0 b 37,0 d 39,2 d 28,2 c 19,5 b 12,3 a % Etki 61,8 32,7 28,7 48,7 64,5 77,6 Koloni Çapı 71,2 f 62,5 e 51,0 d 45,5 c 27,5 b 18,7 a % Etki Koloni Çapı % Etki % Etki 4,0 64,3 e -2,6 43,0 b 23,6 15,8 54,3 d 13,4 45,7 bc 18,8 31,3 42,5 c 32,2 44,5 b 21,0 38,7 38,2 c 39,1 37,3 b 33,7 62,9 19,8 b 68,4 24,0 a 57,4 74,8 12,0 a 80,9 17,3 a 69,3 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı Koloni Çapı 28,7 b 31,2 bc 26,3 b 33,8 bc 17,7 a 13,5 a 55,0 e 74,2 f 62,7 e 56,3 c 37,8 c % Etki 24,1 17,5 30,4 10,6 53,2 64,3 100,0 Propineb 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0, Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Propineb li Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 44

56 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL Çizelge A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Propiconazole lü Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 0,1 1 5 Konsant Kont. 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma Koloni Çapı % Etki 29,3 d 28,5 56,0 d 21,3 c 14,2 b 14,5 b 7,8 a 5,2 a 48,0 65,4 64,6 80,9 87,4 Koloni Çapı 30,2 c 16,5 b 18,5 b 8,0 a 5,3 a % Etki % Etki % Etki 22,8 47,0 c -1,4 42,2 e -11,5 58,4 41,7 c 10,1 43,5 e -15,0 77,2 27,5 b 40,6 33,2 c 12,3 74,5 23,2 b 50,0 21,3 b 43,6 89,0 92,6 Koloni Çapı 8,3 a 5,0 a 82,0 89,2 Koloni Çapı 5,0 a 5,0 a 86,8 86,8 Koloni Çapı % Etki 56,0 d -11,6 50,8 d 41,0 c 29,8 b 9,0 a 6,8 a 41,0 e 72,5 e 46,3 c 37,8 d 50,2 d -1,3 18,3 40,5 82,1 86,4 100,0 Propiconazole 1. Aktarma 2. Aktarma 3. Aktarma 4. Aktarma 5. Aktarma 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 0,1ppm 1ppm 5ppm 10ppm 50ppm 100ppm Şekil A.alternata f.sp. citri nin 17-1 nolu lının, Propiconazole lü Ortama 5 Kez Aktarılmasına Gösterdiği Adaptasyon 45

57 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Funda YÜKSEL 46

58 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Funda YÜKSEL 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu çalışmada, Minneola tangelolarda yaygın görülen Alternaria kahverengi yaprak leke hastalığına karşı ruhsatlı fungisitlerin patojene karşı etkileri ve direnç durumları araştırılmıştır. Fungisitlerin patojenin miseliyal gelişimi üzerine etkileri incelendiğinde; patojenin koloni gelişmesini en iyi etkileyen fungisitler; iprodione, proxymidone, propiconazole ve propineb olmuştur; ancak metiram-komplex, trifloxystrobin ve kresoxim-methyl in miseliyal gelişme üzerine kayda değer etkilerinin olmadığı bulunmuştur. Iprodione, proxymidone, propiconazole ve propineb her ne kadar hastalığın kontrolünde başarılı olsalarda bir vejetasyon dönemi içerisinde çok sık kullanılması sonucu patojenin direnç geliştirdiği gözlenmiştir. Özellikle direnç sonucu iprodione, propiconazole ve proxymidone etkili maddeli fungisitlerde daha net görülmüştür. Sistemik karakterli fungisitlerin bir üretim sezonu içerisinde peşpeşe kullanılması, zaman içerinde dirençli populasonların gelişmesine neden olabilir. Özellikle bu durum fazla miktarda spor üreten funguslarda genetik varyasyonun çok olması nedeniyle daha kolay karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle Alternaria alternata f.sp. citri nin kimyasal mücadelesinde aynı etkili maddeye sahip fungisitlerin bir sezon içerisinde birden fazla kullanımının direnç sorunu yaşatacağı görülmüştür. Sonuç olarak, direnç problemini ortadan kaldırmak için direnç gelişimine neden olan iprodione, proxymidone, propiconazole ve propineb etkili maddeli fungisitlerle beraber ilaçlama programına farklı etkili maddeye sahip fungisitlerin dahil edilmesi ve bir vejetasyon döneminde çok sık kullanılmaması direnç sorununu engellemede yarar sağlayacaktır. 47

59 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Funda YÜKSEL 48

60 KAYNAKLAR AGOSTINI, J.P., BUSHONG, P.M., and TIMMER, L.W., Greenhouse Evaluation of Products that Induce Host Resistance for Control of Scab, Melanose and Alternaria Brown Spot of Citrus. Plant Disease, 87, BENLİOĞLU, S., ve DELEN, N., Alternaria solani (Ellis and Martin) Sorauer larının Bazı Fungisitlere Duyarlılık Düzeyleri Üzerinde Çalışmalar. VI. Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, İzmir, BENLİOĞLU, S., DÖKEN, T., ve YILDIZ, A., Çileklerde Kurşuni Küf etmeni Botrytis cinerea nın Bazı Fungisitlere Duyarlılığı Üzerinde Çalışmalar. VIII Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Ankara, BHATIA, A., ROBERTS P.D., and TIMMER, L.W., Evalutation of Alter- Rater Model for Timing of Fungicide Applications for Control of Alternaria Brown Spot of Citrus. Plant Disease, 87, CANIHOŞ, Y., ve ERKILIÇ, A., Turunçgil Çeşitlerinin Kahverengi Leke Hastalığı Etmeni Alternaria alternata f.sp. citri ve Toksinlere Karşı Duyarlılıkları. Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 4, CANIHOŞ, Y., PEEVER, T.L., and TIMMER, L.W., Temperature, Leaf Wetness, and Isolate Effects on Infection of Minneola Tangelo Leaves by Alternaria sp. Plant Disease, 83, DELEN, N., ÖZBEK, T., ve YILDIZ, M., Iprodione a Duyarlılığı Azalmış Alternaria solani ları Üzerinde Araştırmalar. VI. Türkiye Fitopatoloji Kongresi, İzmir, DELEN, N., ve TOSUN, N., Botrytis cinerea larının Bazı Dithiocarbamate lara Duyarlılığı Üzerinde Çalışmalar. VII. Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Adana, DEMİR, S.T., ve DELEN, N., Sclerotinia spp. larının Bazı Fungisitlere Karşı Duyarlılıkları Üzerine Araştırmalar. VI. Türkiye Fitopatoloji Kongresi, İzmir, ELENA, K., Alternaria Brown spot of Minneola in Greece Evaluation of Citrus Species Susceptibility. Plant Pathology, 115,

61 ERKILIÇ, A., Minneola Tangelolarda Alternaria Kahverengi Leke Hastalığı (Alternaria alternata f.sp. citri). Turunçgil Bülteni, 27, 5-6. ERKILIÇ, A., CANIHOŞ, Y., BİÇİCİ, M., PALA, H., ve CANIHOŞ, E., 1999a. Çukurova da Minneola Tangelolarda Alternaria Kahverengi Leke (Alternaria alternata f.sp. citri) Hastalığının Şiddetinin Belirlenmesi. Tr. J. of Agriculture and Forestry, ERKILIÇ, A., CANIHOŞ, Y., ve KURT, Ş., BİÇİCİ, M., 1999b. Türkiye de Alternaria alternata f.sp. citri nin Minneola Tangelo larının Iprodione a Dayanıklılıkları. Tr. J. of Agriculture and Forestry, HUTTON, D.G., The Appearance of Iprodione Resistance in Alternaria alternata, The Cause of Brown Spot of Murcott Tangor. Australasian Plant Pathology, 18, 32. KARABULUT, Ö.A., TEZCAN, H., AKBUDAK, B., ve ERİŞ, A., Hasat Sonrası Kirazlarda Görülen Bazı Fungal Patojenlere Karşı Kalsiyum ve Fungisit Uygulamalarının Etkisi. Türkiye IX. Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Tekirdağ, KARABULUT, Ö.A. ve TEZCAN, H., Elma ve Armutlarda Hasat Sonrası Görülen Fungal Kaynaklı Hastalıklara Karşı Bazı Fungisitlerin ve Bir Şeker Analoğunun Etkisi. VIII. Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Ankara, KARATAŞ, H., Sera ve Açık Alanda Yetiştirilen Sebzelerde Bazı Fungisitlere Karşı Patojenlerin Dayanıklılık Kazanmaları Üzerine Araştırmalar. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, No: Adana. KARMAN, M., Denemelerin Kuruluşu ve Değerlendirme Esasları. T.C. Tarım Bakanlığı Zirai Mücadele ve Karantina Genel Müdürlüğü Yayınları, 279. KIELY, T.B., Brown Spot of Emperior Mandarin. Agricultural Gazette of N.S.W. 15, KIM, K.H. and LEE C.U., Resistance of Alternaria mali Roberts to Iprodione. Korean Journal of Plant Pathology, Korea, 4,

62 KOÇ, H., Turunçgillerde Alternaria Kahverengi Hastalığı Etmeni Alternaria alternata f.sp. citri nin Minneola Tangelo larının Bazı Fungisitlere Duyarlılığının Araştırılması. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, No: LATORRE, B.A., FLORES, V., SARA, A.M., and ROCO, A., Dicarboximide Resistant Isolates of Botrytis cinerea from Table Grape in Chile: Survey and Characterization, Plant Disease, 78, MASUNAKA, A., Studies on genes for biosynthesis of host-selective ACTtoxin in the tangerine pathotype of Alternaria alternata. Plant Pathology, 73, PALA, H., TURAN, K., TOKGÖNÜL, S., ve BAŞPINAR, N., Minneola Tangelo da Alternaria Yanıklık (Alternaria citri Ell. and Pierce) Hastalığının Mücadelesi Üzerinde Ön Çalışmalar. VII. Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Adana, SCHOBER, B., and MIELKE, H., Resistance Against Fungicides in Agriculture. Bulletin-OEPP (UK), 17, SOLEL, Z., Alternaria Brown Spot on Minneola Tangelos in Israel. Plant Pathology, 40, SOLEL, Z., OREN, Y., and KIMCHI, M., Control of Alternaria Brown Spot of Minneola Tangelo with fungicides. Crop Protection, 16, SOLEL, Z., TIMMER, L.W., and KIMCHI, M., Iprodione Resistance of Alternaria alternata pv. citri from Minneola Tangelo in Israel and Florida. Plant Diseases, 80, SWART, S.H., WINGFIELD, M.J., and SCHUTTE, G.C., Chemical Control of Alternaria Brown Spot on Minneola Tangelo in South Africa. Annals of Applied Biology, TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. TIMMER, L.W., DARHOWER, H.M., ZITKO, S.E., PEEVER, T.L., IBANEZ, A.M. and BUSHONG, P.M., Environmental Factors Affecting the Severity of Alternaria Brown Spot of Citrus and their Potential Use in Timing Fungicide Applications. Plant Disease, 84,

63 TÜİKTOKER, S., ve BİÇİCİ, M., Doğu Akdeniz Turunçgillerinde Penicillium digitatum Sacc. ve Penicillium italicum Wehm. larının Fungisitlere Direnç Durumları. Türkiye IX. Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Tekirdeğ, WHITESIDE, J.O., A Newly Recoded Alternaria-Induced Brown Spot Disease on Dancy Tangerines in Florida. Plant Disease Reporter, 60, WHITESIDE, J.O., Alternaria Brown Spot of Dancy Tangerines and its Control. Proceeding Florida Sate Horticultural Society, 92, WILSON, A.D., and FORSE, L.B., Sensitivity of Texas Strains of Ceratocystis fagacearum to Triazole Fungicides. Mycologia, 89, YILDIRIM, İ., DEMİR, S., ONOĞUR, E., Bazı Fungisitlerin Asma Ölükol Etmeni Phomopsis viticola Sacc ın PDA ve Sürgünler Üzerinde Gelişimi ve Sporulasyonuna Etkileri. VII. Türkiye Fitopatoloji Kongresi Bildirileri, Adana,

64 ÖZGEÇMİŞ 1984 yılında Ordu nun Kumru ilçesinde doğdu. İlk, orta öğrenimini Niğde de; lise öğrenimini Adana da tamamladı yılında, Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Ziraat Mühendisliği programında lisans öğrenimine başladı yılında mezun olarak aynı yıl Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Anabilim Dalı, Mikoloji laboratuarında Turunçgillerde Kahverengi Yaprak Leke Hastalığı Etmeni Alternaria alternata f.sp. citri larına Karşı Bazı Fungisitlerin Etkinliğinin ve Direnç Oluşumunun Belirlenmesi isimli yüksek lisans çalışmasına başladı yılında Aladağ İlçe Tarım Müdürlüğü nde Ziraat Mühendisi olarak göreve başladı, halen aynı kurumda çalışmaya devam etmektedir. 53

65 EKLER 54

66 55

67 56

68 57

69 58

70 59

71 60

72 61

73 62

74 63

75 64

76 65

77 66

78 67

79 68

80 69

81 70

82 71

83 72

84 73

85 74

86 75

87 76

88 77

89 78

90 79

91 80

92 81

93 82

94 83