Durum, De erlendirme ve Öneriler

Transkript

1 KARPAZ M LL PARKI Durum, De erlendirme ve Öneriler Mart 2005 Haz rlayan: Ertan Öztek Bu rapor, Birle mi Milletler Kalk nma Program (UNDP) n n Avrupa Birli i taraf ndan desteklenen Partnership for the Future program çerçevesinde Yöneticilik Merkezi taraf ndan organize edilen br s n kuzeyinde koruma alanlar, Karpaz Bölgesi Örne i konulu seminer için haz rlanm r.

2 1. NDEK LER 1. Karpaz Milli Park n Geçmi i 2. Yerle im 3. Jeoloji 4. Flora 5. Fauna 6. Dere ve P narlar 7. Kültürel Tarih 8. dari ve Örgütsel Durum 9. Yasal Durum 10. Konaklama ve Ziyaretciler 11. Öneriler / Tavsiyeler 12. EK I: Yararlan lan Kaynaklar 13. EK II: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunan flora türleri 14. EK III: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunan fauna türleri 1

3 1. KARPAZ M LL PARKININ GEÇM Dipkarpaz Milli Park 1970 y llar ndan beridir üzerinde kararlar üretilen, çal malar ve planlar yap lan, ancak yakla k olarak 30 y ll k bir süreç geçmesine kar n milli park haline dönü türülemiyen bir aland r. lk olarak Kuzey K br s ta milli parklar ile ilgili olarak çal malar n 1977 y nda, Enerji ve Do al Kaynaklar Bakanl n direktifi ile ba lad görmekteyiz. Bu direktif 22 Nisan 1977 tarih ve 50/76 say direktiftir. Bu direktif ile Kuzey br s ta milli parklarla ilgili çal ma yapmak üzere bir komitenin olu turulmas na karar verildi. Komite yapm oldu u çal malar sonucunda Kuzey br s ta 6 tane bölgeyi milli park olarak belirlemi ti. Bu parklar; - Özgürlük milli park, (sahil koruma milli park ) - Yüzbirevler milli park (orman milli park ) - Be parmak milli park (orman Milli park r) - Salamis milli park (sahil koruma Park ) - Kantara milli park (orman Milli Park ) - Zafer burnu (Karpaz) milli park (sahil koruma milli park ) Yukar dan da görülece i üzere komite 6 park alan belirlemi ve bunlar da kendi kriterlerine göre s flam r. Komitenin yapm oldu u çal ma Bakanlar Kurulu taraf ndan onaylanm r. Bu parklardan Salamis Milli Park 1982, di erleri ise 1983 y nda Bakanlar Kurulu karar olarak ilan edilmi lerdir. Görülece i üzere Karpaz milli park ile ilgili ilk karar 1983 y nda Ç(K-1) say ve 5 Ekim 1983 tarihinde al nm ve 91 say ve 23 Kas m 1983 tarihli Resmi Gazete yay nlanm. Bu yal zca Bakanlar Kurulu taraf ndan al nan bir karard ve herhangi bir yasa ve tüzü e dayanmamakta idi. Yasal bir dayana olmayan, idari nitelikli olan bu karar temel al narak çal malar sürdürülmü tür. Özellikle bu dönemlerde Orman Dairesi, ki o günlerde Orman ve Çevre Koruma Dairesi olarak adland yordu, bu konuda dönem dönem taslak proje çal malar ve raporlar haz rlam r. Bakanlar kurulu Karpaz Milli Park ile ilgili çal malar yapmak üzere 24 ubat 1988 tarih ve E(K-2) say kararla prensip olarak Dipkarpaz köyünden buruna kadar olan alan n milli park olmas ve bu konuda çal ma yapmak üzere Tar m ve Orman Bakanl ile Ula rma ve Turizm Bakanl yetkili k lm r. Yine Bakanlar Kurulu, Karpaz Milli Park ile ilgili çal malar yapmak üzere yeni bir karar alm r. 8 May s 1991 tarih ve E say kararla, geçici bir komitenin olu turulmas ve çal malar Çevre Koruma Dairesi koordinatörlü ünde götürmesini onaylam r. Bu karara göre Çevre, Orman, ehir Planlama Daireleri ile Turizm Bakanl ve National Trust tan birer 2

4 Temsilcinin, a daki konularda çal ma yapmak üzere görevlendirilmi tir. Bu konular; - Yöreye sahip ç lmas, - Bölgenin biyolojik, do al ve yapay eser kaynaklar n haz rlanmas, - Milli park hudutlar n arazide tesbiti, - Flora ve fauna envanterinin ç kar lmas, - Mevcut ku hareketlerinin izlenmesi idi. Bu komite belli bir süre çal r. Bu süre zarf nda Dipkarpaz köyünü de içerisine alan bir s r belirlemi tir. Onun d nda elle tutulur herhangi bir çal ma yap lamam r y n Aral k ay nda Orman, ehir Planlama, Turizm Planlama, Eski Eserler ve Müzeler Dairesi, Çevre Koruma Dairesi müdürleri ile Devlet Planlama Örgütü temsilcisinin ortak olarak ald klar kararla Karpaz Milli Park alan n korunmas için bir çal man n ba lat lmas karar al nd. Do al korumaya yönelik herhan i bir yasan n olmamas dolay ile mar Yasas alt nda bir çal ma yap lmas ve geli meler aç ndan bölgenin denetlenmesi yönüne gidilmesi konusunda fikir birli ine var ld. Bu çerçevede ehir Planlama Dairesi bölgeye yönelik Dipkarpaz Ulusal Park mar Denetim ve Geli tirme Emirnamesi ni haz rlad. Ancak bu emirname dönemin ilgili bakan taraf ndan yay nlanmad ve hayata geçirilemedi. Ortaya ç kan bu durum sonras nda ilgili kurumlar durumu tekrardan de erlendirip emirname temelinde yeni bir öneri geli tirdiler. Bu öneri içerisinde arkeolojik ve do al güzellikler de dikkate al nd. Dipkarpaz Ulusal Park mar Denetim ve Geli tirme Emirnamesi tasla na göre park alan üç bölgeye ayr lm ve 3 Kas m 1995 tarihinde, Dipkarpaz köyünden buruna kadar olan alan, An tlar Yüksek Kurulu karar ile Do al ve Arkeolojik Sit Alan olarak ilan edildi. Bu kararla ilk defa milli park alan n büyük bir k sm nda yasal anlamda bir koruma sa lanm oldu. Karpaz Milli Park ile ilgili olan son çal ma ise ehir Planlama Dairesi taraf ndan Karpaz bölgesine yönelik olarak planlama çal mas içerisinde yer alm r. Bu fiziki planlama çal mas 12 A ustos 2004 tarihinde yay nlanan Karpaz Bölgesi Planlama S çerisinde Denetim ve Geli tirme Emirnamesi olup bu emirname ile milli park n bugünkü s rlar belirlenmi tir. 3

5 Harita 1: Karpaz Milli Park alan 1995 y ndaki An tlar Yüksek Kurulu karar ile Do al ve Arkeolojik Sit Alan ile Antik Karpasia Sit alan da içeren kuzey do uda Ronnas Körfezindeki kumul alan ndan ba lay p, köyün kuzey nden ve do usundan geçerek güneyde Chelones mevkine kadar gelen s rdan buruna kadar olan k sm içermektedir. 2. YERLE M Karpaz Milli Park adan n do usunda karpaz yar madas nda bulunmaktad r. Yar madan n ucunda çok küçük olan Knides adas, Bat nda ise Dipkarpaz Köyü ile Ronnas kumullar yer almaktad r. Dipkarpaz köyü güney ve kuzey sahillerinden e it uzakl ktaki orta noktada yer almaktad r. Köyün nufusu yakla k olarak 2,000 ki i civar ndad r. Karpaz milli park Kuzey K br s ta korunmu bölgelerden birisidir. Park alan yakla k olarak 11,000 hektard r. Park n do u bat yönündeki uzunlu u yakla k olarak 26 km, kuzey güney yönündeki uzunlu u ise ortalama 5 km dir. 9,486 hektar alan kaplayan Karpaz Milli Park ndaki hakim topografya, güneybat dan kuzey do uya do ru uzanan zincir eklindeki tepelerdir. Bu tepelerin uzunlu u 16 km, en yüksek noktas ise 240 metredir. Akdeniz, park alan kuzey, do u ve güney yönlerden çevrelemektedir. Park alan n k eridi uzunlu u ise 65 km dir. Karpaz Milli Park bir milli park eklinde düzenlenmemi tir. Bu alan mar Yasas alt nda yay nlanan 12 A ustos tarihli Karpaz Bölgesi Planlama S çinde Denetim ve Geli tirme Emirnamesi ile Milli Park alan olarak ayr lm r. Bu ba lamda bu bölge emirname kapsam nda milli park olarak ilan edilmi ve bu emirname alt nda denetim ve geli tirilmesi sürdürülmektedir. Yürürlükte Karpaz Milli Park n n organizasyonu, plan ve geli tirilmesine yönelik herhangi bir yasa yoktur. 4

6 Park alan na ula m Kuzey K br s n herhangi bir yerinden 2 3 saat, K br s n tümünden ise 4-5 saatte ula labilecek bir noktadad r. Parka yal zca Karpaz ana yolundan ula labilinmektedir. Bugün itibar ile park alan na iki ana noktadan girilebilmektedir. Bu iki noktaya ula mak için Dipkarpaz köyünden geçmek gereklidir. Bunlardan birisi köyün kuzeyinde di eri ise güneyinde yer almaktad r. Da lar, küçük ovalar ve küçük vadiler alan n flora ve faunas desteklemektedir. Kumul ve kayal k sahiller, özellikle de bu alanlarda yeti en flora ve ya ayan faunaya ayr bir imkan vermektedir. Akdeniz, park alan üç taraftan ku atmas dolay ile deniz ya am da bölgede zengindir. Dereler ya mur sonras topra n suya doymas sonras nda akmaktad r. Tüm dere yataklar güney ve kuzey sahillere do ru akmaktad rlar. Yar madan n ortalama geni li i yakal k 5 km almas ve ortas ndan güneydo u ve kuzeybat yönünde uzanan tepeler dolay ile dereler 2 ve 3 km den daha uzun de illerdir. Park alan nda 15 tane p nar bulunmaktad r y haritalar nda 50 adet p nar aretlenmi olup bunlar n büyük ço unlu u çe itli sebeplerden dolay kurumu lard r. Bu p narlardan yal zca 15 tanesi akmaktad r. Karpaz Milli Park alan nda iklim, yazlar kurak ve s cak, k lar ise k ve az ya olan akdeniz iklimine sahiptir. Ortalama ya miktar, en yak n metoroloji istasiyonona göre y ll k olarak mm dir. En fazla ya Aral k ile Ocak aylar nda, en az ya ise A ustos ay nda görülmektedir. K n hakim rüzgar kuzey ve kuzeybat, yaz n ise güney ve güneydo udur. Park en çok günübirlik ziyaretçiler taraf ndan ziyaret edilmektedir. Özellikle de ilkbahar ve sonbahar dönemleri günübirlik ziyaretciler aç ndan en fazla tercih edilen dönemdir. Yat ziyaretciler ise ilkbahar, yaz ve sonbahara döneminde bölgeyi tercih etmektedirler. K dönemleri ise günübirlik ve yat ziyaretciler taraf ndan en az tercih edilen dönemdir. 3. JEOLOJ br s iki milyon y l önce K br s adalar zincirinden olu makta idi. Be parmak da lar Trodos da lar ndan s bir deniz ile ayr lmakta idi. Zaman içerisinde araziler yükselmeye devam ettiler ve aradaki bu s deniz de yava yava bugünkü mesarya ovas olu turdu. Bu olu um sonras nda K br s tek bir ada haline geldi. br s üç jeolojik bölgeye ayr lmaktad r. Bunlardan biri kuzeyde Be parmak s ra da lar, di eri güneyde Trodos da lar ve üçüncüsü, her ikisini ay ran Mesarya ovas r. Be parmak s ra da lar Kuzey K br s n omurgas r. Ya n 100 milyon oldu u tahmin edilmektedir. Be parmak da lar esas olarak kireçta bir yap ya sahip olup 1,024 metre yüksekli e ula maktad r. 5

7 Karpaz bölgesi, Be parmak da lar n uzant olan kuzey- do u k sm r. Bu bölge tepeler, e imler, vadiler ve di er tektonik özelliklerden olu maktad r. da olu mu jeolojik formasyonlar Park alan ndaki arazi yap 3. jeolojik döneme aittir. Kayalar kirç ta ve kum ta karakterindedirler. Karpaz Milli Park alan nda arazi yükseklikleri deniz seviyesi ile 240 metre aras nda de mektedir. Arazinin yüksekli i, orta ve bat alana do ru artmaktad r. Genelde toprak s veya yamaçlarda hiç denecek kadar azd r. Ova ve vadilerde toprak derinli i artmaktad r. Jeolojik aç dan Knides adas önemli bir yap r. Karpaz Milli Park na yükseklik olarak hakim tepeler 6

8 4. FLORA Karpaz milli park bitki örtüsü aç ndan en önemli bölgelerden birisidir. Bu özelli i üç aç dand r. - Birincisi, milli park alan n büyük bir k sm yüzy llardan beridir insan müdahalesi olmadan geli mi tir ve kendi içerisinde bir denge olu mu tur. - kincisi, bu alan n K br s taki bitki aç ndan en zengin bölgelerden birisi olmas r. - Üçüncüsü ise ekolojik olarak ayr bir bölge olu turmas ve bu bölgenin kendisine has özelliklerinin ba ka bölgelerde bulunmamas r. Bu anlamda milli park alan tek istisnai bölgedir. Ard ç a ac Milli Park, deniz seviyesi ile 240 metre yükseklik aras nda bulunan habitat çe itlili ini içermektedir. Park alan nda ilk göze çarpan bol miktarde ard ç, yabani zeytin, yabani harup, zeytin ve harup a açlar yan ra maki örtüsüdür. Ferulago cypria (M.K.M. ar ivinden) 7

9 Karpaz Milli park fauna aç ndan Kuzey K br s n en zengin bölgelerinden birisidir. Kuzey K br s n tümünde bugüne kadar tesbit edilen 1,410 flora türü ve alt türleri bulunmaktad r. Bu türlerin ¾ ü Karpaz yar madas nda, ½ si de Karpaz milli park nda yer almaktad r. Ayr ca 47 adet olan K br s ve Kuzey K br s endemiklerinin 24 adedi, yani % 50 si Karpaz milli park nda yer almaktad r. Nadir olan bitki türlerinin de yakla k olarak 100 adedi de bu alan da yer almaktad r. Karpaz Milli Park nda botanik aç dan üç önemli bölge bulunmaktad r. Bunlar; - Apostolos Andreas burunu - Ayios Philion - Ronnas deresi ve kumullar Harita 2: Botanik aç dan önemli üç bölge Bu alanlar endemik, nadir ve nesli tehlike alt nda bulunan flora türlerinin en çok bulundu u bölgelerdir. - Apotolos Andreas Burnu: Burun bölgesinin tümü Akdeniz Bitki örtüsü olan maki ile kaplanm r. Bölgeye yüzy llardan beridir herhangi bir insan müdahale yap lmam, bu ba lamda da bitki örtüsü aç ndan kendine has bir denge olu turmu tur. Müdahale olmamas ve iklim ko ullar n farkl dolay ile de bu örtü di er bölgelerden farkl r. - Ayios Philion: Bu bölge Dipkarpaz köyünün kuzeyinde sahil eridine kadar uzanan alanda yer almaktad r. Bu alan kumul bitkileri, endemik bitkiler ve nadir bitki türlerinin görüldü ü bir bölgedir. Bu alan s k bir bitki örtüsü ile kaplanm durumdad r. - Ronnas Deresi ve Kumullar : Karpaz milli park n en bat nda yer almaktad r. Bülgeyi ikiye ay rarak geçen dere, bölgeye de ad vermektedir. Yaz k akan nar taraf ndan beslenen dere batanik aç dan en zengin bölgelerden birisidir. Ronnas deresinde 28 tür nadir bitki bulunmaktad r. Yerel isimle Koyung ran 8

10 olarak isimlendirilen Hypericum repens K br s endemi i, Kuzey K br s ta yal z Ronnas Deresinde bulunmaktad r. Bilindi i üzere 2003 y nda Çevre Koruma Dairesi taraf ndan yay nlanan Flora ve Fauna n n Korunmas Emirnamesi ile K br s a has endemikler ile Bern Konvansiyonu ile koruma alt na al nm olan türlerin, Kuzey K br s ta bulunan türleri koruma alt na al nm r. Bu Emirnamenin amac, yabani bitkilerin. yabani hayvanlar n, tarihi ve kültürel de eri olan a açlar, endemik ve nesilleri tehlikede olan veya tükenmekte olan fauna ve flora ile ekosistemleri korumakt. Bu emirname kapsam nda koruma alt na al nan 51 tür bitki bulunmaktad r. Bu türlerden bir tanesi orkide olup bu tür, alt türleri ile birlikte koruma alt na al nm r. O gün itibar ile orkidelerin alt türleri tam anlam ile tesbit edilememesi dolay ile bu alt türler genel anlamda koruma alt na al nm lard r. Bu günlerde yürütülen bir çal ma ile bu alt türler belirlenme a amas ndad r. Onosma fruticosum (M.K.M. ar ivinden) Flora ve Fauna n n Korunmas Emirnamesi kapsam nda bulunan bitki türlerinin Karpaz Milli Park alan nda bulunanalar, a daki listede verilmi tir. Liste 1: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunup Park alan nda ya ayan flora türleri. KUZEY-KIBRIS ENDEM KLER Bilimsel ismi Yerel ismi CARYOPHYLLACEAE Dianthus cypria karanfil (Yabani) UMBELLIFERAE P.impinella cypria br s anasonu PLUMBAGINACEAE Limonium albidum var. cyprium Deniz lavandas KIBRIS ENDEM KLER CISTACEAE Helianthemum obtusifolium HYPERICACEAE Hypericum repens CRASSULACEAE Sedum porphyreum Güne çice i Koyung ran Goru, Kaya goru u 9

11 UMBELLIFERAE Bupleurum sintenisii Ferulago cypria RUBIACEAE Rubia laurae DIPSACACEAE Pterocephalus mu1tiflorus var. COMPOSITAE Anthemis tricolor Carlina pygmaea Senecio glaucus ssp. cypricus PRIMULACEAE Cyclamen cyprium BORAGINACEAE Onosma fruticosum SCROPHULARIACEAE Odontites cypria LABIATAE Mentha Iongifolia ssp. cyprica Origanum majorana var. tenuifolium Teucrium divaricatum ssp. canescens AMARANTHACEAE Bosea cypria IRTDACEAE Crocus hartmannianus Gladioliýs triphyllos LILIACEAE Allium willeanum Gagea juliae ER TÜRLER SOLANACEAE Mandragora officinarium MORACEAE Ficus sycomorus ORCHIDACEAE All North Cypriot spp. Dav anc k gula br s Gavcar Kök boyas Kirli beyaz Artemisin çiçe i Domuz dikeni yerel ismi yok br s tav an kula Alt n damlatan veya damlas br s odontisi Kat r nanesi, at nanesi ap a Gurtluca Zülaca Yaz çi demi Üç yaprakl bu day çiçe i Ac so an Yerel isim yok Adam otu Cumbez Orkide Dipkarpaz Milli Park alan nda yukar da bahsedilen endemik, nadir türler d nda da bölgenin çok zengin bir bitki örtüsü bulunmaktad r. A aç, çal ve otsu bitkiler aç ndan kendine has bir ekosistem olu turan park alan, özelde K br s n genelde ise Akdeniz in kendine has bitki örtüsüne sahip bölgelerinden birisidir. 5. FAUNA Fauna aç ndan da Karpaz Milli Park önemli bir bölgedir. Özelde Kuzey K br s genelde ise K br s ta bulunan birçok fauna türü bu bölgede de bulunmaktad r. Bu ba lamda da park alan önem arzetmektedir. Hayvan türleri olarak memeliler, ku lar, sürüngenler ve anfibileri park alan nda görmek mümkündür. Genelde K br s adas nda özelde ise park alan nda ya ayan türlerin bir k sm nesli tehlike alt nda olan türler olup bu türler Çevre Koruma Dairesi taraf ndan ç kar lan, yukar da sözü edilen 10

12 emirname ile koruma alt na al nm lard r. Karpaz Milli park bu türlerin, özellikle de yerle ik olanlar n, ya ama ve üreme alnlar n en önemlerinden birisidir. Liste 2 den de görülece i üzere nesli tehlike alt nda olup Emirname kapsam nda koruma alt na al nan 238 türün 162 si Karpaz Milli Park alan nda daimi veya geçici olarak konaklamaktad rlar. Yani toplam nesli tehlike alt nda bulunan türlerin % 68 i bu alanda bulunmaktad r. Koruma alt na al nm 5 tür memeliden 2 türü, 16 tür sürüngenden 12 türü, ve 215 tür ku tan 147 türü park alan nda bulunmaktad rlar. Park alan nda birçok fauna türü bulunmas na kar n, u an itibar ile ada ve uluslararas düzeyde benimsenmi olan iki tür bulunmaktad r. Bunlardan birisi yabanile mi olan K br s E ekleri ile deniz kaplumba alar r. Park alan nda bulunan e ekler bilindi i üzere 1974 sonras özgürlü üne kavu mu olan evcil e eklerin do ada üremeleri ve ya amlar sürdürmeleri sonras nda yabanile mi olan e eklerdir. Park alan n en önemli simgesi haline gelmi olan ekleri say hakk nda de ik rakamlar dola maktad r. Chelonias Mydas deniz kaplumba as (A.. ar ivinden) Park alan n ikinci simgesi ise deniz kaplumba alar r. Bölge özellikle de nesli tehlike alt nda olup ve koruma alt na al nm olan adi deniz kaplumba as (carretta carretta) ile ye il kaplumba alar n (chelonies mydas) önemli yumurtlama alanlar ndan birisidir. Carretta caretta deniz kaplumbapas (A.. ar ivinden) 11

13 Akdenizde ya ayan deniz kaplumba alar n özellikle de yumurtlama alanlar aç ndan K br s önemli bir adad r. Karpaz bölgesi ile Karpaz Milli Park alan da en önemli yumurtlama alanlar ndan birisidir. Carretta caretta ve chelonias mydas lar n yumurtlama alanlar n bir k sm Karpaz Milli Park içerisinde yer almaktad r. Özellikle de Chelonias midaslar n tüm akdenizdeki en önemli yumurtlama alan park alan ndaki Ronnas körfezidir. Tüm Akdeniz de yumurtlayan Chelonias mydas lar n % 25 i Ronnas körfezinde yumurtlamaktad r ki bu çok büyük bir orand r. Özellikle de bu deniz kaplumba alar n nesillerinin tehlike alt nda oldu u dü ünülürse bu alan n korunmas özel bir önem arzetmektedir. Karpaz milli park alan ayr ca nesli tehlike alt nda olup say lar azalm olan akdeniz foklar n da beslenme ve üreme alanlar ndan birisi oldu u bilinmektedir. Ancak bu konuda yeterli ara rmalar yap lamam, bu ba lamda da durumlar hakk nda yeterli bilimsel bilgi bulunmamaktad r. Ancak Kuzey K br s ta akdeniz foklar n görüldü ü tek yer park alan n burun k sm oldu u bilinmektedir. Park alan nda akdeniz yunuslar da görülmekte olup bu yunuslar aç ndan da karpaz milli park önem arzetmektedir. Dip karpaz milli park yerel ku lar aç ndan önemli oldu u kadar göçmen ku lar aç ndan da önem arzetmektedir. Özellikle de Avrupa Afrika yolu üzerinde önemli bir göç yolu da K br s tan geçmekte olup bu göçmen ku lar n K br s adas na önemli giri noktalar ndan birisi de Karpaz Milli Park r. Klithes adas Park n en uç noktas nda bulunan Klithes adas nesli tehlike alt nda bulunan ada mart ve karabatak ku lar n üreme merkezidir. Bu ku lar burada yo un olarak görülmektedirler. Park alan na yerle ik olan yerel ku lardan turaç (francalinus francalinus), k nal keklik (alactoris chukar), peçeli bayku (tyto alba), ve K br s öte eni (sylvia mebnot horax) gibi türlerin yan ra birçok ku türünü de görmek mümkündür. 12

14 Göçmen ku lar n göç yollar (Kaynak: George Sfikas BIRDS &AND MAMALS OF CYPRUS Efstatiadis Group, Athens, 1992) Karpas Milli Park ku gözlemleri aç ndan, özellikle de göçmen ku lar n göç dönemlerinde önemli bir gözlem bölgesidir. Flora ve Fauna n n Korunma Emirnamesi kapsam nda bulunan hayvan türlerinin Karpaz Milli Park alan nda bulunanalar a daki listede verilmi tir. Liste 2: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunup park alan nda ya ayan fauna türleri. OMURGALILAR Bilimsel ismi Türkçe ismi yerel ismi MEMEL LER PELECANIFORMES Phocidae Monachus monachus Delphinidae Delphinus delphis PELECANIFORMES Akdeniz Foku Akdeniz yunus bal 13

15 KU LAR Pelecanidae Pelecanus onocrotalus Pelecanus crispus CICONIIFORMES Ardeidae Ardeola ralloides Botaurus stellaris Ixobrychus minutus Nycticorax nycticorax Ciconiidae Ciconia nigra Ciconia ciconia ANSERIFORMES Anatidae Branta ruficollis Cygnus cygnus Oxyura leucocephala Tadorna ferruginea Tadorna tadorna FALCONIFORMES Accipitridae Accipiter gentilis Accipiter nisus Accipiter brevipes Falconidae Falco subbuteo Falco naumanni Falco tinnunculus Falco vespertinus Falco columbarius Falco eleonorae Falco concolor Falco biarmicus Falco cherrug Falco peregrinus GRUIFORMES Gruidae Grus grus Anthropoides virgo Rallidae Crex crex Porphyrio porphyrio Porzana parva Porzana porzana Porzana pusilla Otididae Otis tarda Tetrax tetrax Chlamydotis undulata CHARADRIIFORMES Charadriidae Charadrius alexandrinus Ak pelikan Tepeli pelikan Alaca bal kç l Balaban Küçük balaban Gece Bal kç Kara leylek Leylek Sibirya kaz Ötücü Ku u Dikkuyruk Ang t Suna Çak r ku u Atmaca Yoz atmaca Delice do an Küçük kerkenez Kerkenez Ala do an Doz do an Ada do an kl do an Ulu do an Gök do an Turna Deli turna ld rc n k lavuzu Saz horozu Batakl k su tavu u Benekli su tavu u Küçük su tavu u Toy Mezgeldek Yakal toy Akça c t 14

16 Charadrius dubius Charadrius hiaticula Charadrius leschenaulti Scolopacidae Calidris alba Calidris alpine Calidris ferruginea Calidris minuta Calidris temminckii Gallinago media Limicola falcinellus Numenius tenuirostris Tringa glareola Tringa ochropus Tringa stagnatilis Laridae Chlidonias leucopterus Chlidonias niger Larus audouinii Larus genei Larus melanocephalus Larus minutus Sterna albifrons Sterna hirundo Sterna sandvicensis COLUMBIFORMES Pteroclididae Pterocles orientalis Pterocles alchata Strigidae Otus scops cyprius CAPRIMULGIFORMES Caprimulgidae Caprimulgus europaeus APODIFORMES Apodidae Apus melba Apus pallidus CORACIIFORMES Alcedinidae Alcedo atthis Ceryle rudis Halcyon smyrnensis Meropidae Merops apiaster Coraciidae Coracias garrulus Upopidae Upopa epops PASSERIFORMES Alaudidae Calandrella brachydactyla Calendrella rufescens Halkal küçük c t Halkal c t Büyük c t Ak kumku u Kara kar nl kum ku u l kum ku u Kuçuk kum ku u Sar bacakl kumku u Büyük su çullu u Sürmeli kumku u nce gagal kerven çullu u Orman düdükcücü Ye il düdükçün Batakl k düdülçünü Akkanatl sumru Kara kumru Ada mart nce gagal mart Akdeniz mart Kuçuk mart Küçük kumru Sumru Kara gagal kumru Ba tlak lkuyruk ba rtlak Cüce bayku Çobanaldatan Ak kar nl sa an Boz sa an Yal çapk Alaca yal çapk zmir yal çapk Ar ku u Gökkuzgun bibik Bozk r toygar Çorak toygar 15

17 Eremophila alpestris Melanocorypha bimaculata Melanocorypha calandra Hirundinidae Hirundo rupestris Hirundo rustica Hirundo daurica Motacillidae Motacilla flava Motacilla citreola Motacilla cinerea Motacilla alba Laniidae Lanius isabellinus Lanius collurio Lanius minor Lanius meridionalis Lanius senator Lanius nubicus Bombycillidae Bombycilla garrulus Cinclidae Cinclus cinclus Troglodytidae Troglodytes troglodytes Prunellidae Prunella modularis Turdinae Cercotrichas galactotes Erithacus rubecula Irania gutturalis Luscinia luscinia Luscinia megarhynchos Luscinia (Cyanosylvia) svecica Monticola saxatilis Monticola solitarius Oenanthe finischii Oenanthe isabellina Oenanthe oenanthe Oenanthe pleschanka (leucomela) Phoenicurus ochruros Phoenicurus phoenicurus Saxicola rubetra Saxicola torquata Tarsiger cyanurus Turdus torquatus Sylviinae Sylvia conspicillata Sylvia cantillans Sylvia mystacea Sylvia melanocephala Sylvia melanothorax Sylvia reueppelli Kulakl toygar Küçük boymakl toygar Boymakl toygar Kaya k rlang r k rlang l k rlang ç Sar kuyruksallayan Sar ba kuyruksallayan Da kuyruksallayan Ak kuyruksallayan l kuyruklu örümcekku u l s rtl örümcekku u Kara al nl örümcekku u Gri örümcekku u l ba örümcekku u Maskeli örümcekku u pekkuyruk Dere ku u t ku u Da bülbülü Çal bülbülü lgerdan Ta bülbülü Benekli bülbülü Bülbül Bu dayc l Ta Gökard ç Ak s rtl kuyrukkakan Boz kuyrukkakan Kuyrukkakan Alaca kuyrukkakan Kara k lkuyruk lkuyruk Çay r ta ku u Ta ku u Mavi kuyruklu bülbül Bo makl ard ç Bozk r ötle eni kl ötle en Pembe gö üslü ötle eni Maskeli ötle eni br s ötle en ku u Kara bo azl ötle eni 16

18 Sylvia nana Sylvia hortensis Sylvia nisoria Sylvia curruca Sylvia communis Sylvia borin Sylvia atricapilla Regulinae Regulus regulus Regulus ignicapillus Paridae Parus ater cypriotes Parus major Emberizidae Emberiza aureola Emberiza caesia Emberiza cia Emberiza cineracea Emberiza citrinella Emberiza leucocephala Emberiza melanocephala Emberiza schoeniclus Fringillidae Carduelis cannabina Carduelis carduelis Carduelis chloris Carduelis flammea Carduelis spinus Carpodacus erythrinus Coccothraustes coccothraustes Loxia curvirostra Serinus pusillus Serinus serinus Oriolidae Oriolus oriolus SÜRÜNGENLER TESTUDINES Emydidae Mauremys caspica heloniidae Caretta caretta Chelonia mydas SAURIA Gekkonidae Cyrtodactylus kotschyi Agamidae Stellio stellio (Agama stellio cypriaca) Lacertidae Ophisops elegans Scincidae Ablepharus kitaibelii Chalcides ocellatus OPHIDIA Çöl ötle eni Ak gözlü ötle en Çizgili ötle en Küçük ak gerdanl ötle en Ak gerdanl ötle en Boz ötle en Kara ba ötle en Çal ku u Sürmeli çal ku u Siyah ba tankara Büyük ba atankara Ku akl kirazku u l kirazku u Kaya kirazku u Boz kirazku u Kisar razku u Ak ba kirazku u Kara ba kirazku u batakl k kirazku u Ketenku u Saka Florya Kuzey ketenku u Kara ba iskete Çütre Koca ba Çaprazgaga Kara iskete Küçük iskete Sar asma Tatl su kaplumba as Adi deniz kaplumba as Ye il deniz kaplumba as Mi aro Gurkuda Alizavra Güne y lanc Bizaska 17

19 Colubridae Coluber cypriensis Ok y lan Coluber jugularis Kara y lan Telescopus fallax Cyprianus -- Viperidae Vipera lebetina Gunduro sa r y lan AMF LER ANURA Bufonidae Bufo viridis Ye il kurba a 6. DERE VE PINARLAR Karpaz milli park alan nda sürekli akan herhangi bir dere bulunmamaktad r. Ya mur ya zaman akan ve ya mur sonras nda ak duran birçok dere bulunmaktad r. Bu dereler, kuzey ve güney sahillerine do ru uzanmakta olup ve uzunluklar çok k sad r. Ancak bu dere yataklar n bir k sm az miktarda ak olan p narlar taraf ndan beslenmektedir. Gerek p narlar taraf ndan beslenen, gerekse de p narlar taraf ndan beslenmeyen dere yataklar, toprak ve arazi ekilleri (vadi) dolay ile bitki örtüsü ve hayvan ya am aç ndan önemli yerlerdir. Bitki ve hayvan türlerinin birço u bu dere yataklar içerisinde yer almaktad r. Tesbit edilen 15 adet yaz ve k sürekli ak olan p narlar, parktaki hayvan ya am n en elzem noktalar r. Tüm hayvanlar, özellikle de yaz aylar nda su ihtiyaçlar bu narlardan sa lamaktad r. Hayvan ya am n elzem noktalar ndan olan p narlar ayni zamanda bitki çe itlili ine de büyük katk lar olmaktad r. Park alan ndaki en önemli nar dini aç dan önemli olan Apostolos Andreas Kilise ve Manast nda bulunan nard r. Do al herhangi bir gölet park alan içerisinde bulunmamaktad r öncesi Dipkarpaz köyünün kuzeyinde bulunan dere yata üzerine in a edilmi olan küçük bir gölet bulunmaktad r. Bu göletteki su yaz n kurumas na kar n gerek bitki gerekse de hayvan ya am na katk yan nda, türlerin çe itlili i aç ndan da önemli noktalardan birisidir. 7. KÜLTÜREL TAR H Kültürel tarih aç nda K br s adas bilindi i üzere çok zengin bir yap ya sahiptir. Tarih öncesi ça lardan ba layarak günümüze kadar uzanan çok de erli bir bir kültüre sahip olan K br s adas n, önemli say lacak anlamdaki bir k sm da Karpaz Milli Park alan nda yer almaktad r. Park alan içerisinde tek tek eski eserlerin yan ra, arkeolojik kent anlam nda da eserler bulunmaktad r. Karpas Milli Park nda 5 tane arkeolojik yerle im yeri bulunmaktad r. 18

20 - Karpasia Kent alan : (Klasik Orta Bizans) Karpaz Milli Park alan nda en önemli sit alanlar ndan birisi Antik Karpasia Kenti dir. Kent Dipkarpaz köyü ile köyden yakla k üç mil kuzeydeki kayal k körfezler aras nda kalan alanda yer almaktad r. Karpasia kentinin efsanevi kurucusu K br s kral Pygmalion oldu u ve kentte Zeus un o lu Sarpedon a adanm bir tap na n bulundu u san lmaktad r. Aziz Philon un (Ayios Philion) M.S. 32 y nda Karpasia kentinin ilk ba piskobosu olarak atanmas ve buran n piskoposluk merkezi durumuna gelmesi kentin geli mesini olumlu olarak etkilemi tir. Arkeolojik kal nt lara dayanarak Karpasia kentinin M.S. IV yüzy l sonundan itibaren geli ti i anla lmaktad r. Özellikle de Azize Helena n n M.S. 327 y nda K br s a gelmesi sonras nda kentte dini yap lar n in a edilmeye ba lad ve hristriyanl n da geli me gösterdi i bilinmektedir. Karpasia kentinin M.S. 647 y nda ba lay p 24 kez tekrarlanan arap ak nlar ndan etkilendi i aç kt r. Bu ak nlar nedeni ile Urania kenti (Aphendrika kal nt lar n bulundu u alanda bu kentin yer ald na inan lmaktad r.) halk ile birlikte, Urania kentinin gerisinde tepelerde bulunan Agridia kentine çekilmi olabilece i üzerinde durulmaktad r. u anda Antik Karpasia kenti kal nt lar n hemen hemen tümü toprak alt nda olmas na kar n ortaya ç kar lm olan baz eserler de bulunmaktad r. - Antik Karpasia kent liman : Karpasia kentinden günümüze ula an kal nt lar aras nda antik liman n ayr bir önemi vard r. Limandaki iki dalgak ran n izleri hal görülmektedir. Do udaki dalgak ran 110 metre boyunda, 240 cm geni li inde ve deniz seviyesinden 120 cm yükseklikdedir. Bat dalgak randa antik dönemde ta oca kullan ld na aret say lan ta kesim izleri bulunmaktad r. - Tsambres mezarl k alan : Bu alan kal n bir tabaka eklindeki toprak alt ndad r. Bu alanda yap lan kaz larla 24 adet mezar aç lm r. Aç a kar lan mezarlar klasik (M.Ö. VI yüzy l) ve Helenistik (M.Ö. III yüzy l) dönemlerine tarihlendirilmi tir. Baz mezarlar tavan ve duvarlar nda hristriyanl k sembolleri bulunmas dolay ile baz mezarlar n erken hristriyanl k döneminde de yeniden kullan ld klar anla lmaktad r. - Anavrysia mevki mezarl : Anavrasia mevkiinde bulunan bu mezarl k alan n tam yeri bugün bilinmemektedir ile 1938 y llar nda yap lan kaz larda bulunan mezarlar n erken demir devrine ait olduklar belirlenmi tir. - Latsia mevki mezarl : Dipkarpaz köyünün kuzeydo u eteklerinde bulunan mezarl k alan nda yap lan kaz lar sonras nda bulunan bulgulardan, mezarlar n erken geometrik dönemin II. ve III. evrelerine tarihlendirilmi tir. 19

21 Antik mezar - Antik ta ocaklar : Karpasia kentini güney bat n 4 yerinde bulunan antik ta ocaklar na rastlanm r. Bu ta ocaklar ndan biri geçti imiz llarda ta oca olarak kullan lmas sonucu tahrip olmu tur. Antik karpasia yerle iminin d nda karpaz milli park alan içerisind birçok tarihi yerle im yer almaktad r. Bunlar; - Urania kenti, Klasik ve Orta Bizans dönemi. - Agridia kenti, Orta Bizans dönemi. - Khelones kenti, Arkaik ve Erken Bizans dönemi. - Kastros yerle imi, Neolitik ve Kalkolitik dönem. - Urania kenti: (Klasik Orta bizans) Urania Kenti nin imdiki Afendrika bölgesinde yer almaktad r. Kentin M.Ö. II. yüzy lda K br s n önemli alt kentinden birisi oldu u bilinmektedir. Ara rmalarda bu kente ait kale, nekropolis, tap nak alan ve bugün dolmu olan liman tesbit edilmi tir. - Agridia kenti: (Orta Bizans dönemi) Bizans dönemindeki Arap sald lar nedeni ile güvensiz hale gelmi olan Karpasia ve Urania kenti, halklar daha güvenceli bir yer olan Urania kentinin güneyindeki tepelik alana yerle mi ler ve Agridia kentini kurmu lard r. Kentte dört adet kilise kal nt mevcuttur. Bu kentin de ortaça da Verney ailesinin fief i oldu u varsay lmaktad r. - Chelones kenti: (Arkaik ve Erken Bizans dönemi) Dipkarpaz köyününden Apostolos Andreas Manast na giden yolu deniz ile birle ti i yerde bulunan 20

22 Khelones antik kentinin bugüne kadar ula olan en önemli k mlar ndan birisi antik liman r. Bugün geni letilmi bir ekilde hala bal kç liman olarak kullan lmaktad r. Bu alanda Apostolos Andreas Burnundaki (Dinaretum burnu) ak nt lar dolay ile, adan n kuzey sahilleri ile Salamis kenti aras nda veya tersi yönde seyahat eden ve burunu dönemeyen küçük gemilerin karadan kayd ld 3¾ mil uzunlu unda yol izleri bulunmu tur. (Mr. Hogarth, D. G., Devia Cypria: Archelogical Journey in Cyprus. Oxford: Frowde, 1889) - Kastros yerle imi: (Neolitik ve Kalkolitik dönem) Kastros, Apostolos Andreas Burnu nun uç noktas ndaki tepenin rüzgarlardan korunakl güney yamac nda neolitik döneme ait, M.Ö. 6,000 5,800 y llar na ait insanlar n bal kç kla geçindikleri küçük bir yerle imdir. Bu alanda yerle im binalar n temel kal nt lar görülmektedir. Antik kentsel yerle meler d nda Karpaz Milli Park alan nda birçok tarihi eser bulunmaktad r. Bu eserler unlard r; - Apostolos Andreas kilise ve manast (ortaça ), - Ayios Philon kilise ve manast (erken orta Bizans) - Ayios Yeorgios (orta Bizans), - Panaya Asomataos (erken ve orta Bizans), - Panaya Chrissiotissa (erken ve orta bizans), - Afrodit Akraia tap na (Helenistik ve Roma). - Ayios Philon kilise ve manast : (Erken orta Bizans) Kilise son ekli itibar ile M.S. XIV. yüzy la aittir. Çok az bir k sm ortaya ç kar lan kilise kal nt V. yüzy n ba nda Helenistik ve Roma döneminden kalan y nt lar n üzerine kurulmu tur. Ancak kaz alan nda aç lan sondaj çukurlar nda M.Ö. IV. yüzy lda Roma dönemine kadar tarihlenebilen yap lara rastlanm r. 802 y ndaki Arap ak nlar y lan kal nt lar n üzerine XII. yüzy lda kubbeli bir kilise in aa edildi i görülmektedir. Mevcut kilise bir manast r dahilinde yer almakta olup, manast n etraf bir duvar ile çevrilidir. Mimarisi sütunlarla çevrili bir avlu, narteks, orta nef ve yan nefler ile üç bölümlü bir apsisten olu maktad r. 21

23 Ayios Philion kilisesi taban nda bulunan yer moza i - Apostolos Andreas Kilise ve Manast : (Ortaça ) Park alan ndaki en önemli tarihi ve kültürel varl klardan birisidi. Bu manast r ortodokslar için önemli kutsal yerlerdendir. Efsaneye göre sa n n 12 havarisinden birisi olan Apostopos Andreas, kutsal bir görev için Anadolu ya seyahat ederken gemisi su almak için u anki manast n bulundu u k ya ç kt na ve mucisevi bir ekilde, bugün de akmakta olan kayna n bulundu u yere bastonu ile vurarak, bu noktadan su rd na inan lmaktad r. Kutsal kayna n ç kt ma ran n üzerine in a edilen apel XV. yüzy la aittir. Eski kilise ile manast r Apostolos Andreasa atfen in aa edilir. Adada ya ayan hristriyanlar ve müslümanlar taraf ndan da manast r kutsal bir yer olarak kabul edilmektedir. Apostolos Andreas Manast 22

24 - Afrodit Akraia mabedi: (Helenistik ve Roma) Apostolos Andreas burnunda bulunan Afrodit Akaraia tap na ndan herhangi bir kal nt ya rastlanmamaktad r. Ancak plan n izleri bulunan tap na n (35 m x 17 m) ta lar n manast r yap nda veya Ma usa da oldu u gibi M r n Port Sait kentinde hotel veya mendirk yap nda kullan lmak üzere ta nd varsay lmaktad r. - Ayios Yeorgios: (Orta Bizans) Afendrika bölgesinde bulunan kiliselerin ilki olan Ayios Yeorgios kilisesi XX. yüzy lda yap lm tek kubbeli bir kilisedir. Kubbesi dört ayak ve bunlar birle tiren kemerlerin üzerine in aa edilmi olup, apsiti iki parçal r. - Panaya Chrissiotissa: (Erken ve Orta Bizans), 6. yüzy lda in aa edilmi olan kilise bölgedeki XX. yüzy ldaki arap ak nlar sonras nda y lm ve ayni yüzy n sonlar nda tekrardan in aa edilmi tir. Tekrardan in aa edilirken ah ap tavan yerine be iktonozlu bir tavan in aa edilmi tir. Ortaça da bir daha y lan kilise XVI. yüzy lda tekrardan in a edilmi tir. - Panaya Asomataos: (Erken ve Orta Bizans) VI. yüzy lda yap lan ilk kilisenin plan Panaya Chrysiotissa kilisesi ile aynidir. Arap ak nlar sonras nda y lan kilise, XX. yüzy n sonunda tekrardan yap lm r. Bu yap nda ah ap tavan yerine be iktonozlu bir tavan in aa edilmi tir. 8 ÖRGÜTSEL VE DAR DURUM Ülkemizde korumaya yönelik çal malar da k bir ekilde sürdürülmektedir. Bu alanda faailyet gösteren kurumlar, kamu, di er taraflar ile do al koruma alanlar ile ilgili direk kurumlar olmak üzere genel anlamda üç ba k alt nda irdelendi. Kamu kurumlar mevcut idari yap içerisinde yer alan kurumlar, di er tarafler ise bu yap nda yer almaktad r. 1. Kamu kurumlar : Kuzey K br s ta do al koruma alanlar ile ilgili ana kurumlar / idareler unlard r; Ekonomi ve Turizm Bakanl : o Çevre Koruma Dairesi: Çevre Koruma Dairesi 21/97,Çevre Yasas yürütmekle sorumlu dairedir. Bu yasan n amac 3. maddede a daki ekilde belirlenmi tir. Bu Yasan n amac, bütün insanl n ortak varl olan çevrenin korunmas, iyile tirilmesi, k rsal ve kentsel alanda arazinin ve do al kaynaklar n en uygun ekilde kullan lmas ve korunmas ; insan sa olumsuz etkileyen, su, toprak, hava ve gürültü kirlili inin önlenmesini ve ülkenin bitki ve hayvan varl ile do al ve tarihsel 23

25 zenginliklerinin korunarak, bugünkü ve gelecek ku aklar n, sa k, kültür ve ya am düzeylerinin geli tirilmesi ve güvence alt na al nmas için yap lacak düzenlemeleri ve al nacak önlemleri, ekonomik ve sosyal kalk nma hedeflerini, sürdürülebilir kalk nma ilkeleri ve kirleten öder ilkeleri çerçevesinde düzenlemektir. Yasan n amaç ndan da görülece i üzere ilgili kuruma çevrenin korunmas, iyile tirilmesi, do al kaynaklar n en uygun ekilde kullan lmas ve korunmas, ülkenin bitki ve hayvan varl ile do al ve tarihsel zenginliklerinin korunmas görevleri vermektedir. Bu ba lamda Çevre Koruma Dairesi, Karpaz Milli Park ve do an n korunmas aç ndan sorumlu birim durumundad r. o Eski Eserler ve Müzeler Dairesi: Eski eserlerin korunmas aç ndan yetkili olan daire Karpaz Milli Park alan içerisindeki eski eserlerden de sorumludur. Park alan içerisinde bulunan ve ilan edilerek koruma alt na al nan, Antik Karpasia Sit Alan, Do al ve Arkeolojik Sit Alan, ile Apostolos Andreas Manast ve di er eski eserlerin korunmas ndan sorumludur. o An tlar Yüksek Kurulu: Karpaz Milli Park alan içerisinde bulunan Antik Karpasia Sit Alan, Do al ve Arkeolojik Sit Alan, Apostolos Andreas Manast ve di er eski eserlerin geli tirilmesinde izin verme yetkisine sahip kurumdur. o Turizm Planlama Dairesi: Kendi görevleri aras nda Karpaz Milli Park na yönelik herhangi bir düzenleme olmamas na ra men, turizmin çe itlendirilmesi aç ndan bu alan n, özellikle de ilgi ve eko turizm aç ndan önemli bir yeri vard r. o Turizm Pazarlama Dairesi: Karpaz Milli Park bugüne kadar turizmin pazarlanmas nda önemli bir yer tutmaktad r. Turizmin çe itlendirilmesi ve pazarlanmas nda de ik alternatifler olu turulabilmesi aç ndan, ilgili daire dolayl olarak Karpaz Milli Park ile ba lant r. çi leri, Köyi leri ve skan Bakanl : o ehir Planlama Dairesi: Ülkede fiziki planlar n yap lmas nda birinci derecede sorumlu olan kurumdur. Bu ba lamda bugünkü düzenleme içerisinde ülkedeki her kademede yap lan ve yap lacak olan fiziki planlardan sorumludur. Karpaz Milli Park alan, 12 A ustos 2004 tarihinde yay nlanan Karpaz Bölgesi Planlama S çende Denetim ve Geli tirme Emirnamesi ile Milli Park planlama aç ndan yasal bir statüye kavu turmu tur. Bu alan içerisinde yap lacak her türlü geli meye ehir Planlama Dairesi, mar Yasas alt nda planlama onay vermektedir. 24

26 o skele Kaymakaml : Milli park alan nda yap lacak geli melere in aat rusat veren makamd r. o Dipkarpaz Belediyesi: Park alan n tümü Dipkarpaz Belediye s rlar içerisindedir. Bölgeden sorumlu olan yerel yönetim olarak yerel hizmetlerin tümü bu kurum taraf ndan sa lanmaktad r. Tar m ve Orman Bakanl : o Orman Dairesi: Orman alanlar n yönetiminden sorumlu olan dairedir. Özellikle de do al koruma alanlar n bir bölümünün orman olmas dolay ile de ilgilidir. Ayr ca 59/89, Orman Dairesi (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas n n 3. maddesindeki dairenin kurulu amac, ormanlar korumak, geli tirmek, yenilerini ihdas etmek, orman ürünlerini de erlendirmek ve milli parklar ile çevreyi geli tirmektir eklinde belirtmektedir. Yani Daireye milli parklar ve çevreyi geli tirme görevi de verilmektedir. Ayr ca kadro yasas nda üç ana ubeden bir tanesi de A açland rma, Erozyon Kontrol, Milli Parklar ve Orman çi Mesire Yerleri ubesi dir. Dairenin görevleri içerisinde Milli park tesis çal malar yürütmek, bunlar n ve orman içi mesire yerlerinin i letilmesini düzenlemek ve muhafaza ormanlar ile ilgili çal malar yapmak da dahil edilmi tir. Ancak orman yasas nda milli parklara yönelik herhangi bir düzenleme yoktur. Devlet Planlama Örgütü: Ülke buyutunda en üst düzeyde ekonomik ve sosyal planlar haz rlayan kurumdur. Emniyet Müdürlü ü: Karpaz Milli Park alan ndaki ilgili yasa ve tüzüklerin yapt ilgili kurumlar ile i birli i içerisinde uygulamakla sorumludur. 2. Di er Taraflar Sivil Toplum Örgütleri: Ülkede çevre alan nda faliyet gösteren sivil toplum örgütleri mevcuttur. Karpaz Milli Park veya do al koruma alanlar na yönelik olarak sivil toplum örgütleri kurulmu olmamas na kar, spesifik konularda faaliyet gösteren sivil toplum örgütleri mevcuttur. Deniz kaplumba alar konusunda faaliyet gösteren Kuzey K br s Kaplumba alar Koruma Derne i veya ku lar konusunda faaliyet gösteren Ku -Kor gibi örgütlerin yan ra çevre ile ilgili genel anlamda faaliyet gösteren Ye il Bar veya Çevre Koruma Vakf gibi kurumlar da dolayl olarak Karpaz Milli Park ile ilgilidirler. Medya: Gerek görsel gerekse de yaz bas n Karpaz MilliPark alan ile ilgili yaz lar yazmaktad rlar. 25

27 Kamu: Dipkarpaz Köyü ile çevre köylerde ya ayan insanlar Karpaz Milli Park ndan olumlu ve olumsuz olarak etkilenmelerinden dolay taraf olmalar na kar n, Kuzey K br s ta ya ayan tüm halk ve hatta park alan ziyaret eden yabanc lar da konu ile ilgilidirler. Turizm ve Ticari Kurulu lar: K br s Türk otelciler birli i, K br s Türk Rehberler Birli i, K br s Türk Ticaret Odas, K br s Türk Sanayi Odas gibi bircok ticari kurulu lar içermektedir. Bilim Adamlar ve Ara rmac lar: Flora ve faunan n yan ra eski eserler konusunda da ara rma yapan bilim adamlar ve ara rmac lar aç ndan park önemli bir yer tutmaktad r. 3. Do al koruma alanlar ile ilgili direk kurumlar Direk olarak do al koruma alanlar ile ilgili iki tane önemli kurum görülmektedir. Bunlar Çevre Koruma Dairesi ile Orman Dairesidir. Çevre Koruma Dairesi: Çevre Koruma Dairesi 1990 y nda kuruldu. Çevre Koruma Dairesi nin görev ve örgütlenmesi iki yasa taraf ndan düzenlenmi tir. Daire görevlerini, 21/97, Çevre Yasas kapsam nda yürütmektedir. Yasan n kendisine vermi oldu u görevler çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Dairenin örgütlenmesi ise 10/89, Çevre Koruma Dairesi, (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas alt nda yürütülmektedir. Bu yasaya göre Daire bir müdürüyet ile üç ube ve dört birimden olu maktad r. Yasaya göre daire daki emada oldu u ekilde örgütlenmi tir. Müdür Müdüriyet Müdür muavini Merkez ubeleri Bölge Birimleri Planlama ve Ara rma ubesi Teknik ler ve Uygulama ubesi zleme ve Denetleme ubesi Lefko a Bölge Birimi Ma usa Bölge Birimi Girne Bölge Birimi Guzelyurt Bölge Birimi 26

28 Merkez ubeler teknik i leri yürüten ubeler olup çevre politikalar belirleyen k mlard r. Bölge birimlri ise çevre denetleme birimleridir. Daire içerisinde do al korumaya veya milli parklara yönelik herhangi bir ube yoktur. Ancak tablodan da görülece i 21/97, Çevre Yasas n n korumaya yönelik politikalar planlama, uygulama ve denetleme i leri de di er konularda oldu u gibi farkl farkl ubeler taraf ndan yap lmas gerekmektedir. Pratikte ise bu yasadaki gibi çal mamaktad r. Görevler farkl ubelerden çok o konuda kendisini yeti tirmi ki iler taraf ndan yürütülmeye çal lmaktad r. 10/89, Çevre Koruma Dairesi, (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas do al korumaya yönelik olarak a daki görevleri de belirlemi tir. a- Kamu kurulu lar ile gerçek ve tüzel ki ilerin her türlü giri imi sonucunda bitki ve hayvan varl ile do a varl klar nda ve do al kaynaklarda olu acak olumsuz etkilenmeleri önlemek ve gidermek amac yla gerekli önlemleri almak ve gerekli denetimleri yapmak.; b- Çevre ile ilgili istatistik bilgiler toplamak ve ara rmalar yapmak. c- Do a varl klar korumak ve çevre kirlenmesini önlemek amac yle gerekli çal malar yapmak; gerekli önlemleri almak ve ald rmak; d- Kamuya aç k ye il alanlar n, park ve bahçelerin ve halk plajlar n onar mlar ve yenilenmelerini sa lamak ve sa latmak; Orman Dairesi: Orman Dairesi örgütlenmesi, 59/89, Orman Dairesi (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas alt nda düzenlenmi tir. Bu yasaya göre Daire bir müdürlük ile 3 merkez ube ile 5 bölge efli inden olu maktad r. Yasaya göre daire örgütlenmesi a daki emaya göre yap lm r. 27

29 Müdür Müdür muavini Müdüriyet Merkez ubeleri Bölge eflikleri açland rma, Erozyon,Kontrol, Milli Parklar ve orman içi mesire Yerleri ubesi Amenajman, E itim- Ara rma ubesi Koruma, Faydalanma ve Mekanizasyon Kantara Bölge efli i Alevkaya Bölge efli i Girne Bölge efli i Güzelyurt Bölge efli i Lefko a Bölge efli i 59/89, Orman Dairesi (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas do an n korunmas na yönelik olarak a da s ralanan görevleri yapmak üzere daireye görev ve yetkiler vermektedir. Bu görevler; a- ehirlerin içinde veya civar nda parklar, bahçeler, gezi ve dinlenme yerleri gibi ye il sahalar ihdas etmek üzere ilgili kurulu larla i birli i yapmak ve do al güzellik ve an tlar koruyucu önlemleri al p uygulamak; b- Milli park tesis çal malar yürütmek, bunlar n ve orman içi mesire yerlerinin i letilmesini düzenlemek ve muhafaza ormanlar ile ilgili çal malar yapmak; 9 YASAL DURUM Karpaz Milli Park na yönelik olarak yasal durum incelendi inde kar k bir durum ortaya ç kmaktad r. dari yap lanmadaki karga a yasal boyutta da kendini göstermektedir. Özellikle de milli parklara yönelik olarak 21/97, Çevre Yasas ile 59/89, Orman Dairesi (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas nda yetkiler bulunmaktad r. Her iki kurumun da yasalar nda milli parklara yönelik olarak yetkiler bulunmas, uygulamada yetki karga as na da sebep olmaktad r. 28

30 21/97 Çevre Yasas incelendi inde, Yasan n 10. maddesi do al hayat n korunmas na yönelik düzenlemeleri içermektedir. (1). f kras Çevre Koruma Dairesi ilgili daire, kurum ve kurulu lar n görü lerine ba vurarak ve ilgili uluslararas sözle melerden de yararlanarak yabani bitki ve hayvanlar n, bunlar n ya am ortamlar n ve biyolojik çe itliliklerinin tür ve ekosistem olarak korunmas için gerekli önlemleri al r eklinde düzenlenmi tir. Yine ayni yasan n 11. maddesi özel çevre koruma bölgelerinin belirlenip saptanmas belirlemektedir. Bu maddenin (1). f kras Bakanlar Kurulu, Bakanl n önerisi üzerine, dünya veya ülke ölçe inde ekolojik önem ta yan ve/veya çevre kirlenmelerine ve/veya bozulmalar na duyarl olan bölgeleri, ülkenin do al zenginliklerinin ve özel baz yörelerinde mevcut ekolojik dengenin korunmas ve/veya gelecek nesillere bozulmadan intikal ettirilmesi amac yla,özel Çevre Koruma Bölgesi olarak saptay p ilan eder. eklinde do al koruma bölgelerine yönelik olarak uygulama yetkisi vermektedir. (2). f kra ise Özel Çevre Koruma Bölgelerinin kullan na ve korunmas na ili kin esaslar ile Özel Çevre Koruma Bölgelerinin Milli Park olarak düzenlenmesine ili kin esaslar Bakanl kça haz rlan p Bakanlar Kurulunca onaylanacak bir tüzükle belirlenir., demektedir. Yukar dan da görülece i üzere Çevre Yasas özel çevre koruma bölgeleri ilan etmek ve bu bölgelerin milli park olarak düzenlemesine yönelik tüzük yapma yetkisini de vermektedir. 59/89, Orman Dairesi (Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar ) Yasas incelendi inde de 5. madde ile düzenlenmi olan dairenin görevleri aras nda, (19). f kra ile Milli park tesis çal malar yürütmek, bunlar n ve orman içi mesire yerlerinin letilmesini düzenlemek ve muhafaza ormanlar ile ilgili çal malar yapmak; eklinde bir görev de verilmi tir. Ancak Orman Dairesinin yürütmekle yetkili oldu u Herhangi bir yasada ise milli park yap na yönelik herhangi bir düzenleme mevcut de ildir. Yasal yetkiler aç ndan durum de erlendirildi inde, Çevre Koruma Dairesi nin yürütmekle yetkili oldu u yasa içerisinde, yetersiz de olsa milli parklara yönelik bir düzenleme bulunmakta, ancak kendi kadro yasas nda ise buna yönelik herhangi bir düzenleme bulunmamaktad r. Ayni konunun tersi ise Orman Dairesi nin yasal düzenlemelerinde de görülmektedir. Burda da Kurulu, Görev ve Çal ma Esaslar yasas nda Milli parklara yönelik görev ve ube olu turulmas na kar n (yetersiz de olsa), yürütmek durumunda olduklar Orman Yasas nda ise milli parklara yönelik herhangi bir düzenleme bulunmamaktad r. Her iki kurum aç ndan, da milli parklara yönelik olarak yasal yetkileri yetersiz bir düzeydedir. Bu çerçevede de bak ld nda bugüne kadar bu alanda herhangi bir ilerleme sa lanamam olmas do ald r. Mevcut düzenlemeler içerisinde milli park alanlar na yönelik olarak, planlama, idari, örgütsel, mali, yat m ve yönetim konular nda yeterli enstrüman oldu u söylenemez. Ör. Çevre Yasas alt nda tüzük yaparak özel çevre koruma bölgelerini milli parka 29

31 dönü türme enstrüman, uygulanabilse dahi ka t üzerinde kalmak zorundad r. Çünkü tüzük ile idari yap (park içi örgütlenme), park alan n planlanmas, denetime yönelik cezalar ve finansal boyut çözülemez. Ayni ekilde Orman Dairesi kurulu yasas ndaki olu turulan ube çal malar yapsa bile bu çal malar hayata geçirecek herhangi bir yasal düzenlemeye sahip de illerdir. 10 KONAKLAMA VE Z YARETC LER Park Alan içerisinde ve bu alana hizmet vercek ekilde konaklama tesisleri mevcuttur. Bunlar n bir k sm Turizm Bakanl taraf ndan otel, bir k sm ise pansiyon alarak nitelendirilmektedir. Park alan günübirlik ve yat olarak kaç ki inin ziyaret etti i bilinmemektedir. Günübirlik ziyartcilerle ilgili olarak hiçbir bilgi mevcut de ildir. Ancak gerek yerli halk n gerekse de yabanc turistler ve Rum halk n da bu bölgeyi yo un bir ekilde günü birlik olarak ziyaret etti ini bilmekteyiz. Yat olarak kalanlar n say da bilinmemektedir. Otellerde kalan ki ilerin istatistik verileri tutulmas na kar n, pansiyonlarda veya çad rlarda kalan ki ilerin istatistiki verileri tutulmamaktad r. Bölgede bulunan dört otelde 2004 y itibar ile 7,789 ki i konaklam r. Bu otellerin doluluk oran ise, y ll k olarak % 35 ile % 12 aras nda de mektedir. Pansiyonlarda konaklayanlar n da otellerdeki oranda oldu u varsay rsa, 2004 y itibar ile pansiyonlardaki konaklama say da 9,249 ki i olarak kabul edilebilinir. Yani toplamda 17,038 konaklaman n oldu unu kabul edebiliriz. Her konaklayan ki inin ortalama olarak, yatma, yeme ve içme ve di er masraflar için bölgede 20 ingiliz sterlini b rakt varsay rsa, y ll k olarak yat ziyaretcilerden 340,760 giliz Sterlini kalm olacakt r. Bu rakam n 30 sterlin oldu u varsay ndan yakla kolarak 511,140 ngiliz Sterlini civar nda bir paran n bölgede kald varsay labilinir. Günübirlik ziyaretçilerin say bilinmemektedir. Ama yat ziyaretcilerin 5 kat oran nda günübirlik ziyaretcini bölgeyi ziyaret etti i kabul edilirse, y lda 85,190 ki inin de bölgeyi günübirlik ziyaret etti i kabul edilebilir. Günübirlik ziyaretcilerin de yemek, içmek, al veri v.b. yapt varsay ndan ortalama 5 sterlin harcad kabul edilirse bunlar n da bölgeye yakla k olarak 425,950 sterlin b rakt kabul edilebilinir. kinci senaryo olarak günübirlik ziyaretçilerin, yat ziyaretçilerin 8 kat oran nda bölgeyi ziyaret etti i ve günlük olarak 8 ngiliz Sterlini bakt klar eklindedir. Buna göre bölgeyi ziyaret eden ünübirlik ziyaretçi say 136,304 ki i ve harcad klar para ise 1,090,432 ngiliz Sterlinidir. Bölgeyi ziyaret eden toplam ziyaretci say n 102,000 ile 153,000 ki i aras nda oldu u görülmektedir. Kötümser senaryoya göre, 2004 y içerisinde bölgede rak lan para miktar 770,000 ngiliz Sterini dir. yimser senaryoya göre ise, bu 30

32 miktar 1,600,000 ngiliz Sterlinidir. Bu varsay mlardan ç karak 2004 y için yakla k olarak 1,200,000 ngiliz Sterlininin bölgede harcand kabul edebiliriz. Gerek yat gerekse günübirlik ziyaretçilerin say n art lmas bölgede kalacak paran n da art lmas anlam na gelmektedir. Ancak bu ziyaretçi say n art lmas için gerekli altyap n olu turulmas, yani insanlar bu bölgeye çekecek do al, tarihi ve kültürel zenginliklerin yüksek bir kalitede sunulmas gerekmektedir. Ayr ca bu bölgeyi ziyaret edecek olan insanlar n ihtiyaç duyaca hizmetleri de yüksek kalitede ve yerel özelli i içerisinde sunmak gerekmektedir. Konaklama tesisleri, restorant, kafe v.b. yerler ile al veri in çe itlendirilmesi için gerekli olan dükkanlar n bu ziyaretcilerin hizmetine sunulmas ile bölgede kalacak para miktar da artacakt r. Yenierenköy ve Dipkarpaz bölgelerinde bulunan otel ve pansiyonlar n isim ve yatak kapasiteleri a da oldu u gibidir. sim Yatak Kapasitesi 2004 y konaklama Oteller Blu Sea Otel 28 1,886 Karpaz Arch Houses 22 2,792 Theresa 36 1,490 Karpaz Wiew Otel 26 1,621 Alt Toplam 112 7,789 Pansiyonlar Oasis at Ayfilon 10 Golden Beach (Livana) 36 Sea Bird 14 Eleousa Turtle Beach 16 Golden Beach (Carretta Caretta) 30 Hasan Turtle Beach 12 Big Sand (Alt n Kumsal) 15 Alt Toplam 133 Genel Toplam ÖNER LER / TAVS YELER Karpaz Milli Park n geli tirilmesi ve bölge ve ülke insan na ekonomik, kültürel, do al v.b konularda katk koyabilmesi için yap lmas gereken çok eyler bulunmaktad r. Öncelikle yukar da yap lan durum de erlendirmesi ve tesbitler sonras nda, ileriye yönelik do ru kararlar n üretilmesi gerekmektedir. u ana kadar yap lanlar çal malr, Karpas Milli Park temelinde yap lmaktad r. lk öncelikli olarak Karpas Milli Park n olu turulmas gerekmektedir. Genel olarak milli parklar yerine yerel ve uluslararas düzeyde kabul görmi olan Karpaz Milli 31

33 Park özelinde çal malar n yo unla lmas gerekmektedir. Bu çerçeve içerisinde bak ld nda çözümlerin de bu çerçevede olu turulmas gerekmektedir. lk olarak park için yasal ve idari bir çerçeve olu turulmas na ihtiyaç vard r. Yukar daki bölümlerden de görülece i üzere, yasal ve idari düzeyde de bir karga a mevcuttur. Karpaz Milli Park olu turmak için bu sorunun hemen çözümlenmesi gerekmektedir. kinci olarak, park içerisinde yap lmas gerekli olan çal malar vard r. Özellikle de Flora ve Fauna envanterinin ç kar lmas v.b. gibi mevcut durumun belirlenmesi gerekmektedir. Bu iki öncelikli çal ma, birbirinden ayr olarak ileride birle tirilmek üzere sürdürülebilinir. dari, yasal ve di er sorunlar n (planlama, mali, v.b.) çözümü için yeni bir yasan n yap lmas gerekmektedir. Park için yasal ve idari çerçevenin olu turulmas. o Karpaz Milli Park Yasas : Kuzey K br s ta do al koruma alanlar ve milli parklar n düzenlenmesine yönelik olarak herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktad r. Milli parklara yönelik yasal duruma bak ld zaman bir karga a ya anmaktad r. Milli parklar n düzenlenmesine yönelik olarak, yasal düzeyde farkl kurumlar farkl farkl yetkilendirilmi, idari anlamda dönem dönem çal malar yapmak üzere farkl kurumlar görevlendirilmi, ayr ca farkl farkl kurumlar da ayni konu üzerinde birbirinden habersiz yasal ve teknik çal malar yürütmü tür. Karpaz Milli Park alan nda farkl taraflar bulunmaktad r. Bu taraflar n bir sm yasalarla donat lm r. Ör. Orman Dairesi orman alanlar nda, EskiEserler ve Müzeler Dairesi eski eser alanlar nda, ehir Planlama Dairesi planlama konular nda, Çevre Koruma Dairesi do al hayat n korunmas alanlar nda, Belediye beledi hizmetler aln nda v.b kurumlar de ik alanlarda yasal yetki ile donat lm r. Bu karma adan kurtulmak için, yukar da sözkonusu olan durumlar göz önüne al narak, öncelikle Karpaz Milli Park na yönelik yasal düzenleyerek yetkilikurum ve yetkilerine aç kl k getirmek gerekmektedir. Bu yasal çal mada tüm taraflar n konum ve pozisyonlar da göz önüne al nmal r. Tüm bu karga alar ortadan kald rmak için Karpaz Milli Park Yasas haz rlanmal, parlamento taraf ndan yasalla lmal ve yürürlü e konulmal r. Kapsaml bir ekilde haz rlanacak bu yasa ile, bu a amada 32

34 soruna kal bir çözüm bulunabilir. Bu yasa sorunlar çözebilmesi için bütünlüklü bir yasa olmal r. Bu yasa planlama, mali, yönetim, idari yap, yapt mlar v.b. konular içerecek ekilde bütünlüklü olmal r.. Bu yasa haz rlan rken di er kurumlar n bu alana yönelik yasal yetkileri gözden geçirilmeli ve bu yetkiler yeniden düzenlenmelidir. Ör. Orman Dairesi kendi yasas alt nda Karpaz Milli Park içerisinde a açland rma yapma yetkisi olmamal. Ancak milli park yönetimi taraf ndan talep edilmesi ve kendilerinin belirleyece i ko ullarda bu alandaki a açland rma faaliyetleri yap lmal r. Karpaz Milli Park Yasas a dakileri içermelidir. - Karpaz milli park s n belirlenmesi. - Park n idari yap. - Plan yapma yetkisi. (ilgili taraflar ile i birli i içerisinde) - Karpaz Milli Park plan, - Genel Yönetim plan - Park stratejik plan, - Uygulama Plan, - ll k performans plan. - Park n mali konular (gelirler, harcamalar, bütçe, v.b.) - Parktaki yapt mlar ve cezalar. Milli park s : Karpaz Bölgesi Planlama S çerisinde Denetim ve Geli tirme Emirnamesi ndeki s r temel al nmal r. dari yap : park n yönetilmesi için idari bir yap n kurulmas gereklidir. Bu yap içerisinde farkl bölüm ve personel yar almal r. Öneri idar yap öyledir; 33

35 Sekreter Sekreter Yard mc Yönetim Kurulu Kordinasyon Kurulu Finance, dari, Kontrol ve Yapt m & Mali Bölüm Planlama & Teknik Hizmetler ve Bak m Bölümü Do al ve Kültürel Kaynaklar Yönetimi & Ara rma Bölümü Yönetim kurulu park n i letilmesinden sorumlu olan kuruldur. Koordinasyon kurulu ise park yönetiminin ilgili di er kurumlar / kurulu larla olan koordinasyonunu sa layan kuruldur. Bu kurul üyeleri farkl kurum ve kurulu lar n temsilcilerinden olu makta olup, park yönetimi ile kendi kurum ve kurulu lar aras nda ili kileri sa lamaktad r. Bölümler, kendi konular içerisinde i ve çal malar yapan çal ma gruplar r. Planlar: tüm planlar bir birleri ile ili kili olu planlama süreçlerinde, planlar aras ndaki koordinasyon sa lanmal r. - Karpaz Milli Park Master Plan : Bu plan yürürlükte bulunan Karpaz Bölgesi Planlama S çerisinde Denetim ve Geli tirme Emirnamesi nin park alan ve d ndaki kararlar göz önüne alarak haz rlanmal. Planda koruma ve rekreasyon bir birleri ile çeli meyecek ekilde haz rlanmal r. Plan park giri leri, yollar e yürüme parkurlar, idari merkez, ziyaretçi ve ara rma merkezi, park n bak m ve onar için gerekli atelyeler, piknik ve kamp alanlar ile di er konaklama tesisleri, v.b. içermelidir. - Genel Yönetim Plan : Bu plan do al ve tarihi kaynaklar yönetim biriminin park yönetimini ba armas için bellirli kaynaklar n durumu ile ziyaretçilerin deneyimlerini tan mlamaktad r. Ayr ca plan yönetim eklini, kullan mlar ve geli meleri, plandaki ko ullar sa lamak ve sürdürmek için, belirlemektedir. 34

36 - Park stratejik plan : Stratejik planlama uzun dönemdeki vizyon ve amaçlar ve bunlar n yerine getirilmesini belirleyen bir yöntemdir. - Uygulama Plan : Uygulama plan, genel yönetim plan n zaman aç ndan parçalara ayr lm ekli olup, uzun dönemli amac n ba ar lmas için ihtiyaç olan aktivite veya projenin nas l uygulanaca na yo unla maktad r. Uygulama plan özel projelere ilaveten yürütülen yönetim aktiviteleri veya programlar ve yüksek seviyedeki detay ve analizlerdir. Uygulama plan n örne in; Yang n Yönetim Plan, Yaban Hayat Yönetim Plan, Kaynak Yönetim Plan gibi planlar içine almaktad r. ll k Performans Plan : ll k performans plan her y n y ll k amaçlar belirlemektedir. Plan, esas görev ve uzun dönemli amaç do rultusunda, her y n y ll k amac içermektedir. Ana amaç gibi ll k amaçlar da sonuca yöneliktir. Her y ll k amaç kendisi için belirlenmi ölçüm aç klamalar ile birlikte ölçülebilir, nesnel ve de erlendirilebilirdir. Her amac n, amac n nas l ba ar laca ve ba ar n nas l ölçülece ini aç klayan bir k sm olmal r. Y ll k performans plan, amaç ve hedefleri ba armak için, özel aktiviteler, servisler ve ürünler ile ihtiyaç duyulan finas ve personelin detayl bir listesini belirlemektedir. Y ll k i plan ve bütçesi, yap lacak günlük aktivitelere k lavuluk etmektedir. Mali konular: Yasa içerisinde gelirler ile paran n yönetimi çözülmelidir. Park n kendi bütçesi olmal ve ütçesini ba ims z bir ekilde kullanmal r. Park yönetimi finansal konuda tabi ki ilgili kurumlar taraf ndan denetlenecektir ama kendi paralar kendileri yönetecektir. Ayr ca park yönetimi cezalardan gelecek olan paray da kullanabilmelidir. Yapt m ve Cezalar: Yasa içerisinde yapt m ve cezalar konusu çözülmeli,dir. Studies have to done in the park area Park alan nda yap lmas gereken di er çal malar Karpaz Milli Park için yap lmas gerekenler a da s fland lm r. - Mülkiyet; - Flora ve fauna envanteri; - Deniz flora ve fauna envanteri; - Do al kaynaklar n envanteri; - Jeolojik kaynaklar n envanteri; - Kültürel de erlerin envanteri; - Pasif rekreasyon imkan ve potansiyelinin belirlenmesi; - Görsel güzellikteki alanlar n belirlenmesi; 35

37 - Yürüyü yollar n belirlenmesi; - Kamp alanlar n belirlenmesi; - Piknik alanlar n belirlenmesi; - v.b. Bu çal malar en erken zamanda yap lmal r. Bu çal malar Karpaz Milli Park ve yönetimi kurulmadan önce yürütülmeli. Park n ve yönetiminin kurulmas bu çal malarla parallel bir ekilde yürütülmeli ve park n kurulmas ve yönetiminin olu turulmas sonras nda da birle tirilmelidir. Karpaz Milli Park merkezi yönetimin kontrolunda ba ms z bir ekilde çal mal r. Park yönetimi üst düzeydeki bir kuruma kar sorumlu olmal ve bu kuruma her y l park hakk ndaki raporunu sunmal r. Çeli kileri önleme ve gelecekteki do al koruma alalanlar ve milli parklar ile standard sa layabilme için, üst kurumlar ile i birli i ve koordinasyon olmal r. 36

38 13 YARARLANILAN KAYNAKLAR - Zafer National Park (Karpaz Peninsula) Northern Cyprus Dr. M. Said Kettaneh, Faik Koyuncuo lu, Kaz m Kaz mo lu, Nurettin Alaçam, Nicosia, March Ku kor dan bilgi notlar, Alev Ören - Flora ve Fauna n n Korunma Emirnamesi, Resmi Gazette, Say 33, 29 Mart Karpaz Bölgesi Planlama S çerisinde Koruma ve Geli tirme Emirnamesi, Resmi Gazete EK III, Say 118, AE Say 463, 12 A ustos Asaf enol un (A..) fauna konular ndaki notlar. - Mustafa Kemal Merakl n n (M.K.M.) flora konulardaki notlar. - Turizm Planlama Dairesi istatistik bilgileri. - Çe itli Bakanlar Kurulu Kararlar - Antik Karpasia kentinin Tarihçesi, Arkeolog Figen Caner, Özel çal mas - Antik Karpasia Kenti ile Kal nt lar Saptama Çal malar Sat h Ara rma- Kynak Tarama Heyeti Ön Raporu; Tuncer Ba kan, Nusret Mhirel, Figen Caner, Özlem Lefkonuklu, Hasan Tekel, Enver Gürsoy; Eski Eserler ve Müzeler Dairesi; 7 Haziran 1995, Lefko a - A Description of the Historical Monument of Cyprus: Studies in the Archeology and Architecture of the Island. George Jeffery, F.S.A.William James Archer, Government Printer. 1918, Nicosia - Historic Cyprus: A Guide to its Towns & Villages Monastries & Castles. Rupert Gunnis. K. Rustem & Bro, Reprinted by litiography in Nicosia Cyprus, 1973 ( first published 14th May 1936) - The Karpaz National Park: Second botanical Survey. Dereck Viney, May 14,

39 14 EKLER EK I: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunan flora türleri KUZEY-KIBRIS ENDEM KLER Bilimsel ismi RANUNCULACEAE Delphinium caseyi CRUCIFERAE Brassica hilarionis Arabis cypria CARYOPHYLLACEAE Silene fraudatrix Dianthus cypria CRASSULACEAE Rosýilaria cypria Rosýilaria pallidiflora Sedum lampusae UMBELLIFERAE P.impinella cypria PLUMBAGINACEAE Limonium albidum var. cyprium BORAGINACEAE Onosma caespitosum LABIATAE Origanum syriacum var. bevanii Salvia veneris Sideritis cypria Phlomis cypria var. cypria Teucrium cyprium ssp. kyreniae KIBRIS ENDEM KLER RANUNCULACEAE Ranunculus millefoiiatus ssp. Ieptaleus CISTACEAE Helianthemum obtusifolium HYPERICACEAE Hypericum repens LEGUMINOSAE Hedysarum cyprium CRASSULACEAE Sedum porphyreum UMBELLIFERAE Bupleurum sintenisii Ferulago cypria RUBIACEAE Rubia laurae DIPSACACEAE Pterocephalus mu1tiflorus var. Yerel ismi karanfil (Yabani) br s anasonu Deniz lavandas Güne çice i Koyung ran Goru, Kaya goru u Dav anc k gula br s Gavcar Kök boyas Kirli beyaz 38

40 COMPOSITAE Anthemis tricolor Carlina pygmaea Ptilostemon chamaepeuce var. cyprius Senecio glaucus ssp. cypricus PRIMULACEAE Cyclamen cyprium BORAGINACEAE Onosma fruticosum SCROPHULARIACEAE Odontites cypria LABIATAE Ballota integrifolia Phlomis brevibracteata Mentha Iongifolia ssp. cyprica Origanum majorana var. tenuifolium Teucrium divaricatum ssp. canescens AMARANTHACEAE Bosea cypria ORCHIDACEAE Ophrys kotschyi IRTDACEAE Crocus hartmannianus Crocus veneris Gladioliýs triphyllos LILIACEAE Allium autumnale Allium cupani ssp. cyprium Allium willeanum Tulipa cypria Gagea juliae ER TÜRLER RANUNCULACEAE Ranunculus peltatus SOLANACEAE Mandragora officinarium ULMACEAE Zelkova abelicea MORACEAE Ficus sycomorus ORCHIDACEAE All North Cypriot spp. ZANNICHELLIACEAE Zannichellia palustris Artemisin çiçe i Domuz dikeni yerel ismi yok br s tav an kula Alt n damlatan veya damlas br s odontisi Kat r nanesi, at nanesi ap a Gurtluca Zülaca Yaz çi demi Üç yaprakl bu day çiçe i Ac so an Yerel isim yok Adam otu Cumbez Orkide 39

41 EK II: Flora ve Faunan n korunmas emirnamesi kapsam nda bulunan fauna türleri OMURGALILAR Bilimsel ismi MEMEL LER Phocidae Monachus monachus Bovidae Capra aegagrus Ovis orientalis Delphinidae Delphinus delphis Stenella coeruleoalba KU LAR PODICIPEDIFORMES Podicipedidae Podiceps auritus Podiceps grisigena Podiceps nigricollis Podiceps ruficollis PROCELLARIIFORMES Hydrobatidae Hydrobates pelagicus Procellariidae Puffinus puffinus Puffinus yelkouan PELECANIFORMES Phalacrocoracidae Phalocrocorax aristotelis Phalocrocorax pygmaeus Pelecanidae Pelecanus onocrotalus Pelecanus crispus CICONIIFORMES Ardeidae Ardeola ralloides Botaurus stellaris Bulbucus ibis Egretta garzetta Ixobrychus minutus Nycticorax nycticorax Ciconiidae Ciconia nigra Ciconia ciconia Phoenicopteridae Phoenicopterus ruber ANSERIFORMES Anatidae Branta ruficollis Cygnus cygnus Marmaronetta angustirostris Oxyura leucocephala Türkçe isimi yerel isimi Akdeniz Foku Akdeniz yunus bal Ak pelikan Tepeli pelikan Alaca bal kç l Balaban Küçük balaban Gece Bal kç Kara leylek Leylek Sibirya kaz Ötücü Ku u Dikkuyruk 40

42 Tadorna ferruginea Tadorna tadorna FALCONIFORMES Accipitridae Accipiter gentilis Accipiter nisus Accipiter brevipes Pandionidae Pandion heliaetus Falconidae Falco subbuteo Falco naumanni Falco tinnunculus Falco vespertinus Falco columbarius Falco eleonorae Falco concolor Falco biarmicus Falco cherrug Falco peregrinus GRUIFORMES Gruidae Grus grus Anthropoides virgo Rallidae Crex crex Fulica cristata Porphyrio porphyrio Porzana parva Porzana porzana Porzana pusilla Otididae Otis tarda Tetrax tetrax Chlamydotis undulata CHARADRIIFORMES Charadriidae Charadrius alexandrinus Charadrius dubius Charadrius hiaticula Charadrius leschenaulti Eudromias morinellus Scolopacidae Calidris alba Calidris alpine Calidris ferruginea Calidris minuta Calidris temminckii Gallinago media Limicola falcinellus Numenius tenuirostris Tringa glareola Tringa ochropus Ang t Suna Çak r ku u Atmaca Yoz atmaca Delice do an Küçük kerkenez Kerkenez Ala do an Doz do an Ada do an kl do an Ulu do an Gök do an Turna Deli turna ld rc n k lavuzu Saz horozu Batakl k su tavu u Benekli su tavu u Küçük su tavu u Toy Mezgeldek Yakal toy Akça c t Halkal küçük c t Halkal c t Büyük c t Ak kumku u Kara kar nl kum ku u l kum ku u Kuçuk kum ku u Sar bacakl kumku u Büyük su çullu u Sürmeli kumku u nce gagal kerven çullu u Orman düdükcücü Ye il düdükçün 41

43 Tringa stagnatilis Recurvirostridae Recurvirostra avosetta Phalaropodidae Phalaropus lobatus Glareolidae Glareola prantincola Glareola nordmanni Glareola maldivarum Laridae Chlidonias hybrida Chlidonias leucopterus Chlidonias niger Larus audouinii Larus genei Larus melanocephalus Larus minutus Sterna albifrons Sterna hirundo Sterna paradisaea Sterna sandvicensis COLUMBIFORMES Pteroclididae Pterocles orientalis Pterocles alchata CUCULIFORMES Cuculidae Clamator glandarius STRIGIFORMES Tytonidae Tyto alba Strigidae Otus scops cyprius Asio otus Asio flammeus Athene noctua CAPRIMULGIFORMES Caprimulgidae Caprimulgus europaeus APODIFORMES Apodidae Apus melba Apus pallidus CORACIIFORMES Alcedinidae Alcedo atthis Ceryle rudis Halcyon smyrnensis Meropidae Merops apiaster Coraciidae Coracias garrulus Upopidae Batakl k düdülçünü Akkanatl sumru Kara kumru Ada mart nce gagal mart Akdeniz mart Kuçuk mart Küçük kumru Sumru Kara gagal kumru Ba tlak lkuyruk ba rtlak Cüce bayku Çobanaldatan Ak kar nl sa an Boz sa an Yal çapk Alaca yal çapk zmir yal çapk Ar ku u Gökkuzgun 42

44 Upopa epops PASSERIFORMES Alaudidae Calandrella brachydactyla Calendrella rufescens Eremophila alpestris Melanocorypha bimaculata Melanocorypha calandra Hirundinidae Hirundo rupestris Hirundo rustica Hirundo daurica Motacillidae Motacilla flava Motacilla citreola Motacilla cinerea Motacilla alba Laniidae Lanius isabellinus Lanius collurio Lanius minor Lanius meridionalis Lanius senator Lanius nubicus Bombycillidae Bombycilla garrulus Cinclidae Cinclus cinclus Troglodytidae Troglodytes troglodytes Prunellidae Prunella modularis Turdinae Cercotrichas galactotes Erithacus rubecula Irania gutturalis Luscinia luscinia Luscinia megarhynchos Luscinia (Cyanosylvia) svecica Monticola saxatilis Monticola solitarius Oenanthe finischii Oenanthe hispanica Oenanthe isabellina Oenanthe leucura Oenanthe oenanthe Oenanthe pleschanka (leucomela) Phoenicurus ochruros Phoenicurus phoenicurus Saxicola dacotiae Saxicola rubetra Saxicola torquata Tarsiger cyanurus bibik Bozk r toygar Çorak toygar Kulakl toygar Küçük boymakl toygar Boymakl toygar Kaya k rlang r k rlang l k rlang ç Sar kuyruksallayan Sar ba kuyruksallayan Da kuyruksallayan Ak kuyruksallayan l kuyruklu örümcekku u l s rtl örümcekku u Kara al nl örümcekku u Gri örümcekku u l ba örümcekku u Maskeli örümcekku u pekkuyruk Dere ku u t ku u Da bülbülü Çal bülbülü lgerdan Ta bülbülü Benekli bülbülü Bülbül Bu dayc l Ta Gökard ç Ak s rtl kuyrukkakan Boz kuyrukkakan Kuyrukkakan Alaca kuyrukkakan Kara k lkuyruk lkuyruk Çay r ta ku u Ta ku u Mavi kuyruklu bülbül 43

45 Turdus torquatus Sylviinae Cettia cetti Locustella naevia Locustella fluviatilis Locustella leuscinioides Acrocephalus arundinaceus Acrocephalus melanopogon Acrocephalus schoenobaenus Acrocephalus palustris Acrocephalus scirpaceus Acrocephalus griseldis Hippolais pallida Hippolais olivetorum Hippolais icterina Sylvia conspicillata Sylvia cantillans Sylvia mystacea Sylvia melanocephala Sylvia melanothorax Sylvia reueppelli Sylvia nana Sylvia hortensis Sylvia nisoria Sylvia curruca Sylvia communis Sylvia borin Sylvia atricapilla Phylloscopus inorneatus Phylloscopus fuscatus Phylloscopus orientalis Phylloscopus sibilatrix Phylloscopus collybita Phylloscopus trochilus Regulinae Regulus regulus Regulus ignicapillus Muscicapinae Ficedula parve Ficedula semitorquata Ficedula albicollis Ficedula hypoleucea Muscicapa striata Timaliinae Panurus biarmicus Paridae Parus ater cypriotes Parus major Certhiidae Certhia branchydactyla Tichodroma muraria Emberizidae Calcarius lapponicus Bo makl ard ç Bozk r ötle eni kl ötle en Pembe gö üslü ötle eni Maskeli ötle eni br s ötle en ku u Kara bo azl ötle eni Çöl ötle eni Ak gözlü ötle en Çizgili ötle en Küçük ak gerdanl ötle en Ak gerdanl ötle en Boz ötle en Kara ba ötle en Çal ku u Sürmeli çal ku u Siyah ba tankara Büyük ba atankara 44

46 Emberiza aureola Emberiza caesia Emberiza cia Emberiza cineracea Emberiza cirlus Emberiza citrinella Emberiza leucocephala Emberiza melanocephala Emberiza schoeniclus Fringillidae Carduelis cannabina Carduelis carduelis Carduelis chloris Carduelis flammea Carduelis spinus Carpodacus erythrinus Coccothraustes coccothraustes Fringilla teydea Loxia curvirostra Loxia leucoptera Serinus citrinella Serinus pusillus Serinus serinus Sturnidae Sturnus roseus Sturnus vulgaris Oriolidae Oriolus oriolus SÜRÜNGENLER TESTUDINES Testudinidae Testudo graeca Emydidae Mauremys caspica heloniidae Caretta caretta Chelonia mydas SAURIA Gekkonidae Cyrtodactylus kotschyi Agamidae Stellio stellio (Agama stellio) Agama stellio cypriaca Chamaeleontidae Chamaeleo chamaeleon Lacertidae Lacerta viridis Ophisops elegans Scincidae Ablepharus kitaibelii Chalcides ocellatus OPHIDIA Colubridae Ku akl kirazku u l kirazku u Kaya kirazku u Boz kirazku u Kisar razku u Ak ba kirazku u Kara ba kirazku u batakl k kirazku u Ketenku u Saka Florya Kuzey ketenku u Kara ba iskete Çütre Koca ba Çaprazgaga Kara iskete Küçük iskete Sar asma Tatl su kaplumba as Adi deniz kaplumba as Ye il deniz kaplumba as Mi aro Gurkuda Alizavra Güne y lanc Bizaska 45

47 Coluber cypriensis Coluber jugularis Coluber najadum Telescopus fallax Cyprianus -- Viperidae Vipera lebetina AMF LER ANURA Bufonidae Bufo viridis Hylidae Hyla arborea Ok y lan Kara y lan Gunduro sa r y lan Ye il kurba a 46