Tarım Uzmanı YEM KATALOĞU

Transkript

1 Tarım Uzmanı YEM KATALOĞU

2 ÇAMLI YEM BESİCİLİK 1983 yılında büyükbaş yem üretimi ile faaliyetlerine başlayan Yaşar Holding tarım şirketi Çamlı, zamanla, yarattığı ilkleri ile tarım ve hayvancılık sektörüne liderlik etmeye başlamış, 1983 yılından bu yana modern ve rekabet gücü yüksek bir sektör yaratılmasına katkı sağlamıştır. Bugün büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı yemler, balık yemleri, besi hayvancılığı, kültür balıkçılığı ve organik gübre alanlarında faaliyet gösteren Çamlı, kendisini Tarım Uzmanı olarak konumlandırmış, tarımın birçok alt segmentinde öncü olan kuruluşlarından biridir. Çamlı; bugün çiftlikten sofraya gıda zincirinin her halkasında yer alan bir Tarım, Hayvancılık ve Balıkçılık Grubu şirketi haline gelmiştir. Modern üretim yöntemleri ve yüksek teknolojiyle üretilmiş ürün ve hizmet sunmak, sürekli gelişim ilkesiyle farklılaşmak ve kalite liderliğini sürdürerek büyümek amacıyla hareket etmektedir. Çamlı, sağlıklı gıda üretimi için hayvanların kaliteli ve güvenilir yemlerle beslenmesini ve hijyenik koşullarda yetiştirilmesini hedefleyen; üreticinin her türlü ihtiyacına yönelik, yüksek kaliteli ve katma değerli ürün ve hizmet sunan, üreticiyi ve gelecek nesilleri en çok düşünen tarım firmasıdır. İlklerimiz 1985 Türkiye nin ilk entegre kültür balıkçılığı tesisi ve ilk kültür balığı üretimi 1987 Türkiye de ilk balık yemi üretimi ve ilk Amerikan tipi açık büyükbaş besicilik 1997 Türkiye de ilk hindi yemi üretimi ve ilk beyaz ırk hindi besiciliği 1998 Türkiye nin ilk hindi kuluçkahanesi 1999 Türkiye de ilk damızlık hindi yumurtası üretimi. Türkiye de ilk karides yemi üretimi ve ihracatı Türkiye de balık yemi üretiminde ekstrude teknolojisine geçen ilk firma Türkiye nin ilk entegre organik gübre tesisi Türkiye de ilk markalı midye piyasaya sunuldu Türkiye nin ilk organik balık yemi üretimi Türkiye nin ilk markalı balığı piyasaya sunuldu Türkiye de hidrolize balık unu kullanan ilk firma 2011 Türkiye de ilk ve tek probiyotikli balık yemi 1

3 YEM ÜRÜNLERİMİZ 2

4 BUZAĞI YEMLERİ Buzağı Başlangıç Yemi Çamlı Buzağı Başlangıç Yemi, buzağıların doğumundan itibaren, ilk 3 ay boyunca tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Bu yem, buzağıların bağışıklık sistemini güçlendirmek ve buzağı ishallerini önlemek amaçlı, probiyotik ve koksidiostatlar ile zenginleştirilmiştir. İÇERİK: Yaş Süt (Lt) / Gün 0 3 Gün Kolostrum Öğün Sayısı Çamlı Çamlı Buzağı Buzağı Başlangıç Büyütme Kuru Ot / Yemi Yemi Gün BESİN DEĞERLERİ: Su Kuru madde % 88 3 Ham Protein % Gün 4 3 Ham Selüloz % Gün 5 2 Ham Kül % Gün 6 2 Kalsiyum % Gün 4 2 Fosfor % 0, Gün 3 2 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Gün 2 2 Vitamin A I.U/kg Gün 2 Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Gün 2 Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg Buğday Kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, soya küspesi, ayçiçeği küspesi, arpa, buğday, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Yaş Süt (Lt) / Gün Öğün Sayısı Çamlı Buzağı Büyütme Yemi Gün Gün Gün 2 Silaj Kuru Ot / Gün Su 3

5 BUZAĞI YEMLERİ Buzağı Büyütme Çamlı Buzağı Büyütme Yemi, buzağıların 4. ayından itibaren 6. ayın sonuna kadar kullanılmak üzere, tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Bu yem, kaliteli besin madde içeriğiyle gerek düvelerin gerekse besiye alınacak danaların üreme, süt ve besi performanslarını maksimize edecek temelleri atar. Çiftliğinizin geleceğindeki karlılığını oluşturan buzağıların sağlıklı bir şekilde ileriki evrelere geçiş yapmasını garantiler. Yaş (Ay) İÇERİK: Canlı Ağırlık (kg) 150,00 175,00 210,00 Kesif Yemler (kg) Buzağı Büyütme 3,0 3,7 4,0 Buğday Kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, soya küspesi, ayçiçeği küspesi, arpa, buğday, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Kaba Yemler (kg) Saman Bira Posası 3,0 3,2 3,5 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 17 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 4

6 SÜT YEMLERİ Süt 18x65 Yemi Süt 18 x 65 Yemi, iyi verim düzeyine sahip süt sığırlarında kullanılabilecek bir süt yemidir. Sağım dönemindeki süt sığırlarına verilebilecek olan süt yemi miktarı, hayvana verilecek kaliteli kaba yem ve silaj miktarına ve kalitesine göre değişim göstermektedir. Süt 18 x 65 Yemi, günde en az 2 öğün verilmelidir. Dengeli bir beslenme yapabilmek için aşağıdaki örnek TMR (Toplam Karışım Rasyon) tablosundan faydalanabilirsiniz. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2123 L Süt 18x65 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 7,5 22 2,3 1,2 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 18 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Metabolik Enerji 2650 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 1 Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 5

7 SÜT YEMLERİ SÜT 19 Yemi Süt 19 Yemi, yüksek verim düzeyine sahip süt sığırlarında kullanılabilecek bir süt yemidir. Sağım dönemindeki süt sığırlarına verilebilecek olan süt yemi miktarı, hayvana verilecek kaliteli kaba yem, silaj miktarına ve kalitesine göre değişim göstermektedir. Süt 19 Yemi, günde en az 2 öğün verilmelidir. Sağım sayısına göre 3 ya da 4 kere de verilebilir. Dengeli bir beslenme yapabilmek için aşağıdaki örnek TMR (Toplam Karışım Rasyon) tablosundan faydalanabilirsiniz. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2528 L Süt 19 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 8,7 23 2,7 1,6 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 19 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 0,80 Fosfor % 0,50 Metabolik Enerji 2700 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 6

8 SÜT YEMLERİ Süt 20 Yemi Süt 20 Yemi, iyi verim düzeyine sahip süt sığırlarında kullanılabilecek bir süt yemidir. Sağım dönemindeki süt sığırlarına verilebilecek olan süt yemi miktarı, hayvana verilecek kaliteli kaba yem ve silaj miktarına ve kalitesine göre değişim göstermektedir. Süt 20 Yemi, günde en az 2 öğün verilmelidir. Dengeli bir beslenme yapabilmek için aşağıdaki örnek TMR (Toplam Karışım Rasyon) tablosundan faydalanabilirsiniz. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2427 L Süt 20 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 8,4 22 2,5 1,7 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 20 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 35 mg/kg Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 7

9 SÜT YEMLERİ SÜT 21 Yemi Süt 21 Yemi, yüksek verim düzeyine sahip süt sığırlarında kullanılabilecek bir süt yemidir. Sağım dönemindeki süt sığırlarına verilebilecek olan süt yemi miktarı, hayvana verilecek kaliteli kaba yem, silaj miktarına ve kalitesine göre değişim göstermektedir. Süt 21 Yemi, günde en az 2 öğün verilmelidir. Sağım sayısına göre 3 ya da 4 kere de verilebilir. Dengeli bir beslenme yapabilmek için aşağıdaki örnek TMR (Toplam Karışım Rasyon) tablosundan faydalanabilirsiniz. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2528 L Süt 21 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 8,1 24 2,5 1,7 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 21 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 35 mg/kg Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 8

10 DÜVE YEMİ Çamlı Düve Yemi, düvelerin 7. aydan gebeliğin son iki ayına kadar olan dönemlerinde gereksinim duydukları tüm besin maddelerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Sağlıklı bir rumen gelişimi için kuru ot ve saman ile birlikte verilmesi tavsiye edilir. İçeriğindeki organik selenyum ve çinko sayesinde, düvelerdeki döl tutma oranını ve dolayısıyla sürüdeki yavru alma oranını arttırır. Yaş (Ay) İÇERİK: Canlı Ağırlık (kg) 210,00 380,00 430,00 Kesif Yemler (kg) Düve Yemi 4,2 5,2 5,6 Kaba Yemler (kg) Saman Mısır Silajı 1,5 4,2 1,8 4,8 2,2 5,0 Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 16 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Metabolik Enerji 2700 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 9

11 KURU DÖNEM Çamlı Kuru Dönem Yemi, süt ineklerinin gebeliklerinin son 2 ayındaki (kuru dönem) beslemesinde kullanılan, anne ve yavrunun tüm besin gereksinimlerini karşılayan bir yemdir. Günlük verilecek miktar hayvanın canlı ağırlığına göre değişkenlik göstermekte olup, yaklaşık olarak ortalama 4 kg ve saman serbest şeklinde verilmesi tavsiye edilir. İçeriğindeki organik selenyum ve çinko sayesinde, plasentanın sağlıklı olmasına ve dolayısıyla yavrunun anne karnındaki gelişimini düzenlemeye yardımcı olur. Yaş (Ay) İÇERİK: Canlı Ağırlık (kg) 550,00 575,00 590,00 Kuru Dönem Yemi (kg) 4,0 4,5 5,0 Kaba Yemler (kg) Saman Mısır Silajı 3,0 4,0 5,0 Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 16 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 0,80 Fosfor % 0,50 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 1 Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 10

12 ÇİFTLİK GRUBU YEMLER Laktasyon 100 Yemi Laktasyon 100 Çiftlik Süt Yemi, üretiminde kullanılan yüksek kaliteli ve sindirilebilirliğe sahip hammaddeler, içeriğindeki bypass proteinler ve amino asitler sayesinde, laktasyonun ilk 100 gününde kullanıldığı taktirde süt veriminde ve süt yağında belirgin bir artış sağlar. Yüksek orandaki bypass yağ içeriği ile, laktasyonun başında hayvanın ihtiyaç duyduğu yüksek enerji ihtiyacını karşılayarak aşırı zayıflamanın önüne geçer. İçerdiği probiyotikler sayesinde, sağlıklı bir işkembe ortamı yaratır. Bileşiminde bulunan organik selenyum ise erken boğaya gelme ve döl tutma oranında artış sağlar. Laktasyon 100 Çiftlik Yemi içerisinde bulunan yüksek orandaki organik mineraller sayesinde, tırnak sağlığı ve kalitesinde iyileşme sağlar. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 3236 L Laktasyon 100 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 10,2 25 3,5 1,5 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 21 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Sodyum % 0,20 Metabolik Enerji 2900 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 35 mg/kg Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 11

13 ÇİFTLİK GRUBU YEMLER Laktasyon 200 Yemi Laktasyon 200 Çiftlik Süt Yemi, üretiminde kullanılan yüksek kaliteli ve sindirilebilirliğe sahip hammaddeler, içeriğindeki bypass proteinler ve amino asitler sayesinde, laktasyonun 100 ile 200. günleri arasında kullanıldığı taktirde süt veriminde ve süt yağında belirgin bir artış sağlar. Yüksek orandaki bypass yağ içeriği ile, laktasyonun günleri arasındaki hayvanın enerji ihtiyacını tam olarak karşılar. İçerdiği probiyotikler sayesinde, sağlıklı bir işkembe ortamı yaratır. Bileşiminde bulunan organik selenyum ise erken boğaya gelme ve döl tutma oranında artış sağlar. Laktasyon 200 Çiftlik Yemi içerisinde bulunan yüksek orandaki organik mineraller sayesinde, tırnak sağlığı ve kalitesinde iyileşme sağlar. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2832 L Laktasyon 200 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 9,3 24 3,6 1,8 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 20 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Sodyum % 0,20 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 12

14 ÇİFTLİK GRUBU YEMLER Laktasyon 300 Yemi Laktasyon 300 Çiftlik Süt Yemi, üretiminde kullanılan yüksek kaliteli ve sindirilebilirliğe sahip hammaddeler, içeriğindeki bypass proteinler ve amino asitler sayesinde, laktasyonun 200 ile 300. günleri kullanıldığı taktirde süt veriminde ve süt yağında belirgin bir artış sağlar. Yüksek orandaki bypass yağ içeriği ile, laktasyonun günleri arasındaki hayvanın gereksinim duyduğu enerji ihtiyacını tam olarak karşılar. İçerdiği probiyotikler sayesinde, sağlıklı bir işkembe ortamı yaratır. Bileşiminde bulunan organik selenyum ise erken kızgınlık gösterme ve döl tutma oranında artış sağlar. Laktasyon 300 Çiftlik Yemi içerisinde bulunan yüksek orandaki organik mineraller sayesinde, tırnak sağlığı ve kalitesinde iyileşme sağlar. İÇERİK: Buğday kepeği, bonkalit, ayçiçeği küspesi, kanola küspesi, mısır, arpa, buğday, soya küspesi, tam yağlı soya, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz ÖRNEK RASYON SÜT VERİMİ 2428 L Laktasyon 300 Mısır Silajı Yonca Saman HAYVAN BAŞINA GÜNLÜK 8,8 23 2,4 1,3 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 19 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,60 Sodyum % 0,20 Metabolik Enerji 2750 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E Niasin 180 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg 13

15 BESİ YEMLERİ Besi Yemi 14 Çamlı Besi Yemi, besiye alınmış hayvanların günlük canlı ağırlık artışı ve karkas randımanında yüksek oranda artış sağlar. Besinin ilk evresi olan 1012 aylık dönemde kullanılan Çamlı Besi Yemi ni takiben kullanılması gerekir. Besiye alınan hayvanlarda yemi hızlı bir şekilde ete dönüştürerek en az oranda yağlanma sağlar. Yüksek oranda karkas randımanı elde edilmesinde büyük rol oynar. İÇERİK: Bonkalit, buğday kepeği, ayçiçeği küspesi, arpa, kanola küspesi, buğday, mısır, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Canlı Ağırlık (kg) Günlük Canlı Ağırlık Artışı (g) Kesif Yemler (kg) Arpa Besi Ezmesi Yemi 1,2 4,0 1,5 4,5 1,7 5,0 2,0 5,5 1,3 4,0 1,6 4,5 1,8 5,0 2,2 5,5 1,7 4,0 2,2 4,5 2,4 5,0 3,0 5,5 Kaba Yemler (kg) Yonca Saman Bira Posası 2,5 2,0 1,7 1,5 2,5 2,0 1,7 1,5 2,5 2,0 1,7 1,5 1,0 1,2 1,5 1,0 1,5 1,7 1,0 1,5 2,0 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 15 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,20 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E Niasin 200 mg/kg Manganez 60 mg/kg Demir 60 mg/kg Çinko 60 mg/kg Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,18 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,18 mg/kg

16 BESİ YEMLERİ Besi Büyütme Yemi Çamlı Besi Büyütme (Geliştirme) Yemi, 610 aylık besiye alınmış hayvanların günlük canlı ağırlık artışı ve karkas randımanında yüksek oranda artış sağlar. Bu yem, besi hayvanının kesim dönemine yaklaşana kadar devam eden döneminde tüketilmesi de önerilmektedir. İçeriğindeki probiyotikler sayesinde daha sağlıklı bir işkembe ortamı yaratır. Rumendeki protozoa, gram pozitif bakteriler ve metan gazı üretimini baskılayarak, uçucu yağ asidi üretimini stimüle eder. Bu sayede asidoz ve timpani vakalarına yakalanma oranında gözle görülür bir azalma sağlar. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 14 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,30 Metabolik Enerji 2700 kcal/kg Vitamin A I.U/kg İÇERİK: Bonkalit, buğday kepeği, ayçiçeği küspesi, arpa, kanola küspesi, buğday, mısır, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Canlı Ağırlık (kg) Günlük Canlı Ağırlık Artışı (g) Arpa Ezmesi 0,5 0, ,2 1,5 Kesif Yemler (kg) Besi Pamuk Büyütme Küspesi 4 4,2 4, ,5 5 5,5 0,5 1 0,5 0,5 Kaba Yemler (kg) Saman Bira Posası 2, ,5 2,5 2 1,5 1,3 2 Mısır Silajı 1 1,5 1, ,5 2 1,5 Vitamin D3 Vitamin E Niasin Manganez Demir Çinko Bakır Kobalt İyot Selenyum I.U/kg 30 mg/kg 1 10 mg/kg 0,18 mg/kg 0,80 mg/kg 0,15 mg/kg 15

17 BESİ YEMLERİ Besi Bitirme Yemi Çamlı Besi Bitirme Yemi, 1216 aylık besi hayvanlarının günlük canlı ağırlıklarında ve karkas randımanlarında sağlıklı bir artış sağlar. (Kesim öncesi son 23 aylık dönemde) İçerisindeki esansiyel yağlar sayesinde, besi sonundaki hayvanların tükettiği yemi hızlı bir şekilde ete dönüştürerek, kas içi mozaik yağlanma ve yüksek oranda karkas randımanını garanti eder. Canlı Ağırlık (kg) Günlük Canlı Ağırlık Artışı (g) Kesif Yemler (kg) Arpa Besi Ezmesi Bitirme 1,5 4,0 1,8 4,5 2,2 5,0 2,6 5,5 2,0 4,2 2,4 4,6 2,7 5,2 3,0 5,7 2,4 4,3 2,6 4,8 2,9 5,4 3,4 5,9 Kaba Yemler (kg) Saman Bira Posası 2,5 2,0 1,0 1,7 1,2 1,5 1,5 2,5 2,0 1,0 1,7 1,5 1,5 1,7 2,5 2,0 1,0 1,7 1,5 1,5 2,0 BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 14 Ham Selüloz % 14 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,30 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg ,7 3,0 3,5 4,0 4,3 4,8 5,4 6,0 2,5 2,0 1,7 1,5 1,0 1,5 2,0 Niasin Manganez Demir Çinko 1 İÇERİK: Bonkalit, buğday kepeği, ayçiçeği küspesi, arpa, kanola küspesi, buğday, mısır, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Bakır Kobalt İyot Selenyum 10 mg/kg 0,15 mg/kg 0,80 mg/kg 0,15 mg/kg 16

18 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Kuzu Başlangıç Yemi Çamlı Kuzu Başlangıç Yemi, kuzuların doğumundan itibaren, ilk 2 ay boyunca tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Bu yem, kuzuların bağışıklık sistemini güçlendirmek ve kuzularda görülen ishalleri önlemek amaçlı, probiyotik ve koksidiostatlar ile zenginleştirilmiştir. İçeriğindeki glukan ve mannan oligosakkaritler (MOS) sayesinde kuzularda bağışıklık sisteminde güçlenme ve yaşama gücünde artış; yem tüketiminde ve canlı ağırlık artışında da iyileşme sağlar. Hayvanın yaşama gücünde artış sağlayarak kuzu kayıplarının önüne geçilmiş olur. Ayrıca yemin yapısında bulunan organik asitler sayesinde hızlı ve sağlıklı bir rumen gelişimi sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. KUZU BESLEME PROGRAMI TABLOSU Dönem Ana Sütü Kuzu Büyütme Kuru Ot 0 3 Hafta 4 6 Hafta 7 15 Hafta Hafta Tüm Gün Akşam 6 Aylık oluncaya kadar kuzuların beslenmesinde olarak KUZU BÜYÜTME yemi kullanılır. Bu yemin 1/5 i oranında arpa flakede eklenebilir. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 18 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 17

19 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Kuzu Büyütme Yemi 18 Çamlı Kuzu Büyütme Yemi, kuzuların 3. ayından itibaren 5. ayın sonuna kadar kullanılmak üzere, tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Çiftliğinizin geleceğindeki karlılığını oluşturan kuzuların sağlıklı bir şekilde ileriki evrelere geçiş yapmasını garantiler. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 16 Ham Selüloz % 10 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 0,80 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,20 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,20 mg/kg

20 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Koyun Süt Yemi Çamlı Koyun Süt Yemi, koyunların laktasyon başlangıcından sonuna kadar gereksinim duydukları besinmadde ihtiyacını karşılar. Laktasyon döneminde gereksinim duydukları yüksek orandaki bypass yağ içeriği ile, laktasyonun başında hayvanın ihtiyaç duyduğu yüksek enerji gereksinimini karşılayarak aşırı zayıflamanın önüne geçerek daha uzun süre pikte kalmasını sağlar. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 18 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 1 Fosfor % 1 Özel olarak formülize edilmiş Çamlı Koyun Süt Yemi kolay doğum, son atma ve ekonomik rasyonlarla daha dengeli bir rumen ortamı sağlayarak canlının yaşamını devam etmesini sağlar. İçeriğindeki organik selenyum sayesinde döl tutma oranında artış sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. SÜT VERİMİ (Kg/Gün) 0,50 0,75 1,00 1,25 1,50 1,75 2,00 2,25 2,50 2,75 3,00 SAĞIM DÖNEMİ KOYUN SÜT YEMİ (GRAM/GÜN) Mera (Ot) Kalitesi İyi Orta Kötü Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2700 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 19

21 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Toklu Besi Yemi 20 Çamlı Toklu Besi Yemi, besiye alınan toklularda yemi hızlı bir şekilde ete dönüştürür ve karkas randımanında artış sağlanmasına yardımcı olur. Aynı zamanda içeriğindeki organik asitler sayesinde daha sağlıklı bir rumen gelişimi sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 14 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 9 Kalsiyum % 0,80 Fosfor % 0,40 Sodyum % 0,30 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg

22 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Oğlak Başlangıç Yemi Çamlı Oğlak Başlangıç Yemi, oğlakların doğumundan itibaren, ilk 2 ay boyunca tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Bu yem, oğlakların bağışıklık sistemini güçlendirmek ve oğlaklarda görülen ishalleri önlemek amaçlı, probiyotik ve koksidiostatlar ile zenginleştirilmiştir. Aynı zamanda içeriğindeki yüksek oranda bulunan Organik mineraller sayesinde sağlıklı bir rumen gelişimi sağlanır. İçeriğindeki glukan ve mannan oligosakkaritler (MOS) sayesinde oğlaklarda bağışıklık sisteminde güçlenme ve yaşama gücünde artış; yem tüketiminde ve canlı ağırlık artışında da iyileşme sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 18 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2800 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 21

23 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Oğlak Büyütme Yemi 22 Çamlı Oğlak Büyütme Yemi, oğlakların 3. ayından itibaren 5. ayın sonuna kadar kullanılmak üzere, tüm besin madde gereksinimlerini karşılayacak şekilde formüle edilmiştir. Yem tüketiminde artış, hızlı canlı ağırlık artışı ve kuvvetli bir bağışıklık sistemi sağlar. Sürünüzün geleceğindeki karlılığını oluşturan oğlakların sağlıklı bir şekilde ileriki evrelere geçiş yapmasını garantiler. İçeriğindeki esansiyel yağlar sayesinde daha sağlıklı bir rumen gelişim ortamı sağlar. Ayrıca hayvanların ishal vakalarına yakalanmamasını sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 16 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakır 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg

24 KÜÇÜKBAŞ YEMLER Keçi Süt Yemi AÇIKLAMALAR, GENEL TANIMLAR: Çamlı Keçi Süt Yemi, keçilerin laktasyon döneminde gereksinim duydukları yüksek orandaki bypass yağ içeriği ile, laktasyonun başında hayvanın ihtiyaç duyduğu yüksek enerji gereksinimini karşılayarak aşırı zayıflamanın önüne geçer ve daha uzun sürede pikte kalmasını sağlar. Besin madde ihtiyacının yüksek olduğu bu dönemde içerdiği organik mineraller, organik asitler ve organik selenyum sayesinde ayak bacak problemlerinde azalma, sağlıklı bir rumen ortamı ve döl tutma oranında artış sağlar. İÇERİK: Arpa, buğday, buğday kepeği, bonkalit, kanola küspesi, mısır, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, bitkisel yağ, kireçtaşı, tuz. Rasyon 1 Rasyon 2 Rasyon 3 1 kg kuru yonca 1,5 kg kuru ot 3 4 kg yeşil çayırotu 0,5 kg saman 1,5 kg kepek 0,5 kg kesif yem karması 0,5 kg arpa kırması 3 4 kg yeşil ot 0,5 kg kepek 2 kg hayvan pancarı BESİN DEĞERLERİ: Kuru madde % 88 Ham Protein % 15 Ham Selüloz % 12 Ham Kül % 10 Kalsiyum % 1 Fosfor % 0,50 Sodyum % 0,10 Metabolik Enerji 2600 kcal/kg Vitamin A I.U/kg Vitamin D I.U/kg Vitamin E 30 mg/kg Niasin 20 mg/kg Manganez Demir Çinko Bakı 10 mg/kg Kobalt 0,15 mg/kg İyot 0,80 mg/kg Selenyum 0,15 mg/kg 23

25 KANATLI YEMLERİ Etlik Civciv Yemi 24 ETLİK PİLİÇLERİN BESLENMESİ Etlik piliçlerde minimum yemle maksimum canlı ağırlık artışı beklenir. Bu yüzden besin maddeleri bakımından yoğun yemlerle ve adlibitum (serbest) olarak beslenirler. Kesim zamanı ve ağırlığı, kullanılan ırka ve pazar taleplerine bağlı olarak değişmektedir ( g). Erkek ve dişilerin gelişimi, yem ve enerji tüketimleri ile kesim yaşları arasında farklılıklar bulunmaktadır. Bu nedenle son yıllarda cinsiyete göre ayrım yapılarak beslenmeleri gerektiği kabul edilmektedir. İÇERİK: Soya Küspesi, mısır, buğday, tam yağlı soya, buğday unu, ayçiçeği küspesi, konala küspesi, bitkisel yağ, hayvansal yağ, kireçtaşı, tuz, Hafta haftalar arası etlik civciv yemi, %23 HP, 3100 kcal ME Canlı Ağırlık (g) Toplam Yem Tüketimi (g) BESİN DEĞERLERİ: Kuru Madde % 88 Ham Protein % 23 Lizin % 1,10 Metionin % 0,60 Metionin+Sistin % 1 Ham Selüloz % 6 Ham Kül % 8 Kalsiyum % 1,20 Fosfor % 0,65 Sodyum % 0,20 NaCl % 0,35 Metabolik Enerji 3100 kcal / kg Vitamin A l.u/kg. Vitamin D l.u/kg. Vitamin E 70 mg/kg. Vitamin K3 5 mg/kg. Vitamin B1 5 mg/kg. Vitamin B2 8 mg/kg. Vitamin B6 7 mg/kg. Vitamin B12 20 mcg/kg. Niacin 75 mg/kg. Pantotenik Asit 25 mg/kg. Folik Asit 2 mg/kg. Biotin 0,30 mg/kg. Choline Cloride 1000 mg/kg. Demir 60 mg/kg. Manganez 120 mg/kg. Çinko 100 mg/kg. Bakır 20 mg/kg. İyot 2 mg/kg. Selenyum 0,30 mg/kg.

26 KANATLI YEMLERİ Etlik Piliç Yemi ETLİK PİLİÇLERİN BESLENMESİ Etlik piliçlerde minimum yemle maksimum canlı ağırlık artışı beklenir. Bu yüzden besin maddeleri bakımından yoğun yemlerle ve ad libitum (serbest)olarak beslenirler. Kesim zamanı ve ağırlığı, kullanılan ırka ve pazar taleplerine bağlı olarak değişmektedir ( g). Erkek ve dişilerin gelişimi, yem ve enerji tüketimleri ile kesim yaşları arasında farklılıklar bulunmaktadır. Bu nedenle son yıllarda cinsiyete göre ayrım yapılarak beslenmeleri gerektiği kabul edilmektedir. İÇERİK: Soya Küspesi, mısır, buğday, tam yağlı soya, buğday unu, ayçiçeği küspesi, konala küspesi, bitkisel yağ, hayvansal yağ, kireçtaşı, tuz. Hafta haftalar arası etlik piliç yemi, %22 HP, 3200 kcal ME Canlı Ağırlık (g) Toplam Yem Tüketimi (g) BESİN DEĞERLERİ: Kuru Madde % 88 Ham Protein % 22 Lizin % 1 Metionin % 0,50 Metionin+Sistin % 0,90 Ham Selüloz % 6 Ham Kül % 8 Kalsiyum % 1,20 Fosfor % 0,65 Sodyum % 0,20 NaCl % 0,35 Metabolik Enerji 3200 kcal / kg Vitamin A 9000 l.u/kg. Vitamin D l.u/kg. Vitamin E 60 mg/kg. Vitamin K3 3 mg/kg. Vitamin B1 1 mg/kg. Vitamin B2 6 mg/kg. Vitamin B6 5 mg/kg. Vitamin B12 20 mcg/kg. Niacin. Pantotenik Asit 15 mg/kg. Folik Asit 2 mg/kg. Biotin 0,30 mg/kg. Choline Cloride 700 mg/kg. Demir 30 mg/kg. Manganez 100 mg/kg. Çinko 70 mg/kg. Bakır 20 mg/kg. İyot 2 mg/kg. Selenyum 0,30 mg/kg. 25

27 KANATLI YEMLERİ Yumurta Civciv Yemi 26 Çamlı Yumurta Civciv Yemi 06 haftalar arasında kullanılır. Yumurtacı Civciv ve Piliçlerin Beslenmesinde Dikkat Edilmesi Gerekli Bazı Noktalar; İlk yapılacak, civcivlere çok soğuk olmayan (1821 C) suyun sağlanmasıdır. İlk iki gün suya glikoz ve/veya elektrolit ilavesi yararlıdır. Sudan yaklaşık 2 saat sonra yem verilmelidir Suluk ve yemlikler hayvan sayısı için yeterli olmalıdır. Suluk ve yemlikler temiz olmalıdır. Yemlikler derin olmamalıdır. Su ve yem sürekli olmalıdır. Isıtma yeterli olmalıdır. Yumurtaya girişte başlangıç yeminin (Prelaying) kalsiyum oranı yüksek ve linoleik asit miktarı sınırlıdır. Büyütme döneminde enerjice fazlalığı ve eksikliğinden kaçınılmalıdır. Yemleme adlibitum olarak yapılır. Yemler uzun süre yemlikte bekletilmemelidir. İÇERİK: BEYAZ YUMURTACILAR Haftalar Son Canlı Ağırlık (g) Soya Küspesi, mısır, buğday, tam yağlı soya, buğday unu, ayçiçeği küspesi, konala küspesi, bitkisel yağ, hayvansal yağ, kireçtaşı, tuz, > KAHVERENGİ YUMURTACILAR Haftalar >18 Son Canlı Ağırlık (g) Hafta Yumurtacı Piliçlerde canlı ağırlık, haftalık ve toplam yem tüketimi BEYAZ YUMURTACILAR Canlı Ağırlık (g) Haftalık Yem Tüketimi (g) Toplam Yem Tüketimi (g) KAHVERENGİ YUMURTACILAR Canlı Ağırlık (g) Haftalık Yem Tüketimi (g) Toplam Yem Tüketimi (g) BESİN DEĞERLERİ: Kuru Madde % 88 Ham Protein % 19 Lizin % 0,70 Metionin % 0,50 Metionin+Sistin % 0,50 Ham Selüloz % 6 Ham Kül % 6 Kalsiyum % 1,50 Fosfor % 0,60 Sodyum % 0,20 NaCl % 0,35 Metabolik Enerji 2950 kcal / kg Vitamin A 9000 l.u/kg. Vitamin D l.u/kg. Vitamin E 60 mg/kg. Vitamin K3 3 mg/kg. Vitamin B1 3 mg/kg. Vitamin B2 6 mg/kg. Vitamin B6 5 mg/kg. Vitamin B12 5 mcg/kg. Niacin. Pantotenik Asit 15 mg/kg. Folik Asit 2 mg/kg. Biotin 0,30 mg/kg. Choline Cloride 400 mg/kg. Demir 30 mg/kg. Manganez 100 mg/kg. Çinko 70 mg/kg. Bakır 20 mg/kg. İyot 2 mg/kg. Selenyum 0,30 mg/kg.

28 KANATLI YEMLERİ Yumurta Piliç Büyütme Yemi YUMURTACI TAVUKLARIN BESLENMESİ Yumurta tavuklarında yemleme adlibitumdur.(serbest) Sabah ve akşam saatlerinde yemlikler dolu olmalıdır. Yemlikler aşırı doldurulmamalıdır (gaga kesimi hariç). Yem tüketiminin fazla olmasının sebepleri; yemde enerji düşüklüğü, düşük çevre sıcaklığı, fazla yem vermedir. Yem tüketiminin aniden düşmesi hastalık belirtisidir. Yem tüketimi ile ilgili düzeltmeler Yemin ME değerinde 100 kcal lik artış ile 5 g azalır. Kafes tavukçuluğunda yem tüketimi günlük 5 g azdır. Yumurta ağırlığındaki 2 g lık değişim 1 g lık değişime sebep olur. CA taki 100 g lık değişme 2,6 g lık farklılığa yol açar. Yumurta verimindeki her %10 luk değişim günde 4 g lık farklılığa sebep olur. 21 C de her 1 C lik sapma 1 g lık değişime, 30 C nin üzerindeki sapmalar ise 2,5 g lık değişime neden olmaktadır. Kahverengi ırklar beyazlardan %10 daha fazla yem tüketir. İÇERİK: BEYAZ YUMURTACILAR Haftalar Son Canlı Ağırlık (g) Soya Küspesi, mısır, buğday, tam yağlı soya, buğday unu, ayçiçeği küspesi, konala küspesi, bitkisel yağ, hayvansal yağ, kireçtaşı, tuz, > KAHVERENGİ YUMURTACILAR Haftalar >18 Son Canlı Ağırlık (g) Hafta Yumurtacı Piliçlerde canlı ağırlık, haftalık ve toplam yem tüketimi BEYAZ YUMURTACILAR Canlı Ağırlık (g) Haftalık Yem Tüketimi (g) Toplam Yem Tüketimi (g) KAHVERENGİ YUMURTACILAR Canlı Ağırlık (g) Haftalık Yem Tüketimi (g) Toplam Yem Tüketimi (g) BESİN DEĞERLERİ: Kuru Madde % 88 Ham Protein % 16 Lizin % 0,70 Metionin % 0,50 Metionin+Sistin % 0,50 Ham Selüloz % 6 Ham Kül % 6 Kalsiyum % 1,50 Fosfor % 0,60 Sodyum % 0,20 NaCl % 0,35 Metabolik Enerji 2800 kcal / kg Vitamin A 9000 l.u/kg. Vitamin D l.u/kg. Vitamin E 60 mg/kg. Vitamin K3 3 mg/kg. Vitamin B1 3 mg/kg. Vitamin B2 6 mg/kg. Vitamin B6 5 mg/kg. Vitamin B12 5 mcg/kg. Niacin. Pantotenik Asit 15 mg/kg. Folik Asit 2 mg/kg. Biotin 0,30 mg/kg. Choline Cloride 400 mg/kg. Demir 30 mg/kg. Manganez 100 mg/kg. Çinko 70 mg/kg. Bakır 20 mg/kg. İyot 2 mg/kg. Selenyum 0,30 mg/kg. 27

29 BUZAĞILARDA BAKIM ve BESLEME İnek ya da düveden sağlıklı bir buzağı elde edilebilmesi için doğuma 1,52 ay kala gebe hayvan kuruya çıkartılmalıdır. Bu dönemde hayvana mutlaka dengeli bir rasyon programı uygulanmalıdır. Gebe hayvan doğuma 12 hafta kala 1625 m² lik alana sahip dezenfekte edilmiş ve temiz altlık samanıyla doldurulmuş doğum bölmesine alınmalıdır. İlk sefer doğum yapacak inek ya da düve sık sık gözlenip doğuma yardımcı olunmalıdır. Buzağı: Yeni doğmuş, ana sütü ya da süt ikame yemi ile günlük besin ihtiyacını karşılayan ve bununla birlikte kesif yeme alıştırılan 03 ay arası inek yavrusuna denir. Buzağı doğduğunda ilk yapılacaklar; Buzağı temiz bir bezle kurulanmalı, ağız ve burnu örten yavru zarı varsa temizlenmelidir. Göbek kordonu vücuda 56 cm mesafeden kesilerek iki gün boyunca günde iki kez tentirtüyot ile dezenfekte edilmelidir. Düzenli nefes alıp almadığı kontrol edilmelidir. Nefes almada düzensizlik varsa; İnce bir saman parçası ile burun deliği uyarılarak hapşırtma Ağız kapatılarak burun deliklerinden üfleme Yüze soğuk su serpme Göğüse hafif masaj yapma Gerekirse arka ayaklarından baş aşağı askıya alma yöntemleri ile buzağının düzenli nefes alması sağlanmalıdır. Buzağı Beslemesi Neden Önemlidir? Ölümlerin yüksek olarak görüldüğü ilk bir aylık süreçte ölüm oranlarındaki riski azaltır, daha erken yaşta damızlıkta kullanma avantajı sağlar, üreme çağında yüksek oranda döl tutma kapasitesini arttırmış olur, verim döneminde yüksek et ve süt üretimi sağlar ve uzun dönemler boyunca yavru alma nedenlerinden dolayı buzağı besleme çok önemlidir. Kolostrum (Ağız Sütü) un Buzağı İçin Önemi Buzağı doğduktan sonra ineğin ilk 34 gün süre ile verdiği bağışıklık maddelerince zengin besin değeri yüksek süte kolostrum (ağız sütü) denir. Ağız sütünün protein ve yağ içeriği yüksektir, yoğunluğu normal süte oranla fazladır. Buzağının doğduktan sonra ilk 1 saat içerisinde mutlaka en az 23 L kolostrum içmesi sağlanmalıdır. İçerdiği bağışıklık maddeleri nedeni ile buzağıya doğumdan hemen sonra verilen 23 L kolostrum buzağı ölümlerini yüksek oranda azaltmaktadır. Kolostrum içerdiği bağışıklık maddeleri ile ilk 24 saat buzağıya maksimum koruma sağlar, bu süreden sonrası kolostrum hastalıklara karşı koruyucu etkisini yitirir. Buzağı doğumunu takiben anasının yanında 13 gün kalması yeterlidir. Kolostrum döneminden sonra da bir süre daha sıvı gıdalarla beslenilmelidir. Sıvı gıda olarak taze süt, yağsız süt, ekşitilmiş kolostrum, mastitisli ve antibiyotik uygulanmış hayvanlardan elde edilen sütler ve süt ikame yemleri kullanılabilir. Üre ise 13 ay arasında değişebilir. Temizlik ve hijyene dikkat edilmelidir. Artan kolostrum dondurularak, buzdolabında saklanarak ya da ekşitilerek daha sonraları da kullanılabilir. Yağlı veya yağsız sütle besleme programları takip edilebilir. Ekonomik olması halinde Süt İkame Yemi (Buzağı Maması) ile besleme daha hijyenik ve kontrollü bir yöntemdir. Kolostrum ve Normal İnek Sütünün (11. Sağım) Bileşimi Kuru Madde Yağ Kazein Albumin Globulin Toplam Protein Kolostrum ,5 4,8 1,5 15,1 21,3 Normal Süt ,7 2,6 0,53 3,6 28

30 BUZAĞILARDA BAKIM ve BESLEME Çamlı Buzağı Kısa Dönem Sütten Kesme Programı Yaş Süt (L) / Gün Öğün Sayısı Çamlı Buzağı Başlangıç Yemi Çamlı Buzağı Büyütme Yemi Kuru Ot / Gün 0 3 gün Kolostrum gün gün gün gün gün 3 2 Su YAŞ MAMA TOPLAM 1 4 gün Kolostrum Günde 4 defa ½ L 2 L SABAH AKŞAM 5 7 gün 1,5 L 1,5 L 3 L 2. hafta 2 L 2 L 4 L 3 4. hafta 2,5 L 2,5 L 5 L 5 6. hafta 3 L 3 L 6 L 7 8. hafta 2,5 L 2,5 L 5 L 9. hafta 2 L 2 L 4 L 10. hafta 1 L 1 L 2 L MAMANIN HAZIRLANIŞI Karışım oranı 1:8 (1 kg mama + 8 litre su = 9 litre mama) Biberona ya da kovaya yarı ölçek suyu koyulmalıdır. Karıştırarak tüm mamayı yavaş yavaş eklenmelidir. Topaklar çözülene kadar karıştırılmalıdır. Besleme sıcaklığını elde etmek için kalan suyu (ister soğuk, ister sıcak) eklenmelidir. Su sıcaklığı: Yaklaşık 55 C Besleme Sıcaklığı: 4042 C gün gün gün 2 Buzağı ağırlığı 6570 kg, göğüs ölçüsü de cm ye ulaştığı zaman mama ile beslenmeye son verilmelidir. Daha önce mama ile beslemeye son verilmemelidir. Kısa sürede sütten kesmede amaç, buzağının normal gelişimini engellemeden az miktarda süt vererek hızlı bir büyüme elde etmektir. Böyle bir uygulamada, buzağının sağlıklı gelişmesi için en kısa sürede kesif ve kaba yeme alışması sağlanmalıdır. İlk haftanın sonundan itibaren buzağıların önünde sürekli serbest halde Çamlı Buzağı Başlangıç Yemi ve temiz su bulunmalıdır. Buzağının yeme alışması için en uygun zaman süt içme sonrasıdır. Buzağıların sütten kesilebilmesi için günde en az g Çamlı Buzağı Başlangıç Yemi tüketmeleri gereklidir. 29

31 DÜVELERİN BESLENMESİ Bu dönemde günlük 4 kg Çamlı Düve Y emi verilmeye geçilmelidir. Saman kullanılmasına başlanabilir. Mısır silajı en fazla 5 kg olacak şekilde verilebilir. Kaliteli kaba yem verilmelidir. Arpa, yulaf, buğday, mısır, çavdar verilmemelidir. gezinme imkanı sağlanmalıdır. Sağmallarla aynı ortamda bulunup aynı yemi yememelidir. Bu şekilde 15. aya kadar beslenip tohumlamaya verilir. DÜVELERİN BESLENMESİ YAŞ (ay) Canlı Ağırlık (kg) Buzağı Büyütme Yemi Kesif Yemler (kg) Düve Yemi Gebe Düve Yemi Kaba Yemler (kg) Saman Mısır Silajı , , Sağım Döneminde Beslenme İyi kaliteli bir kaba yem kullanılmalı Hayvana yedirilen toplam yemin en az %45 i kaba yemden karşılanmalı Yem karışım halde (Kaba+konsantre) ve fazla sayıda öğünde (34 yemleme/gün) verilmeli Silajın parça büyüklüğü küçük olmalı Kuru otlar patoz ve benzeri araçlardan geçirilmeden verilmeli Bu dönemde kullanılacak konsantre yemin, protein ve enerji düzeyinin yüksek, iyi bir bypass düzeyi ve yüksek sindirebilirliğe sahip olması gerekir Artan süt miktarına oranla konsantre yem artmalı Hayvanların önünde sürekli temiz su bulundurulmalı Mümkünse su kaynağı akar su (şamandırasu çanağı vb.) şeklinde olmalıdır ,

32 LAKTASYON Bu dönemde süt verimini mümkün olduğunca uzun tutmak önemlidir. Meme hastalıkları konusunda titizlikle yaklaşılmalıdır. Yem tüketimi maksimum düzeye çıkmaktadır. Kaba ve konsantre yemler karıştırılarak birlikte verilmeli, rasyonları protein, enerji ve vitaminminerallerce dengelenmelidir. Hayvan yavaş yavaş ağırlık kazanmaya başlamıştır. Günde en az 3 öğün yemleme yapılmalıdır. Kaliteli kaba yemler kullanılmalıdır. Her türlü stresten kaçınmalıdır. Süt Üretimi (kg) 0 Buzağılama 0 4 Süt Verimi (kg/gün) Kolostrum Çamlı Çİftlik Grubu Yem Serisi ile Laktasyon Eğrisi Kuru Dönem Buzağılama Standart Laktasyon (305 gün) Gebelik Süresi (280 gün) Süt Verimi Pik Noktası Kuru Madde Tüketim Pik Noktası LAKTASYONUN SON DÖNEMİNDE BESLEME Süt veriminin azalması nedeniyle hayvanın ihtiyaçlarının kolaylıkla karşılanabildiği bir dönemdir. Süt verimindeki azalma aylık %10 kadar olmalıdır. Konsantre yem miktarı önemli ölçüde azaltılabilir Bu dönemde dikkat edilmesi gereken en önemli nokta hayvanın aşırı beslenmesi ve yağlandırılmaması (güç doğum, döl tutmama, verim düşüklüğü ve ketosiz) Kaba yemlerin ince saman haline getirilmesi hayvanların sindirim sistemlerinde sorun yaratmaktadır. Rasyon yeterince vitamin ve mineral maddeleri ihtiva etmelidir. Kuru Madde Tüketimi (kg/gün) Canlı Ağırlık (kg) Laktasyon Dönemi Canlı Ağırlık Kaybı Canlı Ağırlık Artışı Buzağının Canlı Ağırlığı Laktasyon Erken Dönemi Canlı Ağırlık Artışı Laktasyonun orta ve son dönemi Kurudaki Dönem Enerji Dengesi Eksik Dengede Fazla 31

33 SÜT SIĞIRLARININ BESLENMESİ SÜT SIĞIRLARININ BESLENMESİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KONULAR Yüksek süt verimli süt sığırlarında; laktasyonun ilk safhasında çiftlik rasyonundaki besin maddesi ihtiyacının mümkün olduğu ölçüde kesif yemlerden karşılanması gereklidir. Şayet bu yapılmazsa süt verimi düşüklüğü görülüp, tekrar yükseltme imkanı mümkün olmamaktadır. Çiftlik rasyonundaki uzun süreli enerji yetersizliği buzağılamadan sonraki dönemde hızlı ağırlık kaybına, süt veriminin düşmesine, laktasyon süresinin kısalmasına ve döl tutmama gibi problemlerin görülmesine sebebiyet verir. Kuru dönemde uzun süreli yüksek enerjili rasyonlarla beslemede yağlanma sorunu ile karşılaşılır. Bu durumda da buzağılama sorunları, döl verimi bozuklukları ve metabolik hastalıklar kendini göstermektedir. Protein yetersizliği yem tüketiminin düşmesine, süt verimin azalmasına daha sonralarıda ağırlık kaybına yol açar. Hammadde kompozisyonu farklı iki rasyon arasında ani geçişler yapılmamalıdır. Çiftlik rasyonunda kaba ve kesif yem oranına dikkat edilmelidir. Kaba yemde mümkün oduğunca çeşitlilik sağlanması gerekir. (silaj, yonca kuru otu, fiğ, korunga, silaj vs.) Yemleme zamanının düzenli olmasına dikkat edilmelidir. Kaba yem asla çok ince kıyılmamalıdır. Kış aylarında hayvanlara yeterince kaba yem mutlaka sağlanmalıdır. Çiftliğinizde hazırlamış olduğunuz yemler çok fazla miktarda yağlı tohum küspesi içermemelidir. İyi hazırlanmamış ve küflü silajların hayvanlara yedirilmemesi gereklidir. Kepek, arpa posası, pancar posası vs. gibi yem maddelerinin fazla miktarlarda ve aniden verilmemesine özen gösterilmelidir. 32

34 SÜT SIĞIRLARININ BESLENMESİ İNEKLERİN KURU DÖNEM BESLEMESİ Kuru dönemdeki beslemenin temel amacı ineğin yağlanmaksızın iyi bir kondüsyonda doğurmasını sağlayarak gerek ineğin gerekse buzağının verimlerine en iyi şekilde ulaşmasını sağlamaktır. İneğin bir sonraki süt dönemine hazırlanması bu kuru dönemde olur. Süt veriminin erken döneminde kuru madde tüketimindeki düşüklüğe bağlı olarak hayvanda negatif enerji dengesi dediğimiz durum ortaya çıkar. Bu durumda hayvan kendi vücudundan ihtiyacını alacak ve önemli ölçüde verim kaybı meydana gelecektir. Süt döneminde yüksek süt verimine bağlı olarak yedirilen yüksek miktardaki konsantre yem rumende yıpranmalara yol açmaktadır. Bu nedenle kuru dönemde hayvana bol miktarda kaliteli kuru ot ve az miktarda konsantre yem verilerek rumenin dinlenmesi sağlanır. Kuru dönem beslemenin bir diğer amacı da süt döneminde aşırı çalışma içerisinde olan meme dokuları yenilenerek yeni süt dönemine hazır hale getirmektir. İneğin karnındaki yavrunun toplam gelişmesinin % 70 ini gebeliğin son 3 aylık kısmında tamamlar. Bu dönemde yapılacak eksik veya hatalı beslemeye bağlı bozuklukları sonradan gidermek imkansızdır. Yüksek verimli ineklerde 6065, ortalama verime sahip ineklerde ise 5560 gün önceden kuruya çıkarılması gereklidir. Kuruya çıkarma işlemi, süt verimi zaten o tarihe kadar azalmış olanlarda, konsantre yemi kesip, suyu kısıtlayarak sağımın birden durdurulması ile gerçekleştirilebilir. Ancak bazı inekler kalıtsal olarak ya da fazla beslenmiş olmalarına bağlı olarak kuruya çıkma zamanı yaklaşmasına rağmen yüksek süt verimine sahip olabilirler. Bu durumda kuruya çıkarma zamanından 510 gün önceden başlayarak önce günlük sağım sayısı azaltılır ve sonra sağımda gün atlanır. Bu sırada yemin konsantre kesilmesi gereklidir. Bu şekilde kademeli sütten kesme uygulanır ve 510 gün içerisinde sağım tamamen durdurulur. İnekler kuruya çıkarıldıklarında bir ay boyunca kaliteli kuru ot ve günde 23 kg konsantre yem ile beslenmelidir. Ancak kaba yem olarak sadece saman varsa konsantre yem 4 kg a kadar çıkartılabilir. Kuru dönemde silaj, posalar ile kök ve yumru yemler gibi yüksek su kapsamına sahip kaba yemler günde 810 kg ı aşmamalıdır. Doğuma 34 hafta kala konsantre yem miktarı her gün 0,5 kg arttırılarak ineğin canlı ağırlığının %1 ine kadar çıkarılır. Bu dönemde verilen konsantre yem doğumdan sonra verilecek yem ile aynı olması esastır. Özellikle kuru dönemde yüksek oranda kalsiyum içeren yonca ve diğer baklagiller gibi kaba yemler ile yüksek oranda kalsiyum içeren konsantre yemler hayvana fazla verilmemelidir. Ayrıca son iki haftadaki fazla tuz tüketimi memelerde ödeme yol açar. Ayrıca kuru dönemde yüksek oranda su içeren pancar posası veya silajlar gibi yemlerin verilmesi rahim içindeki yavrunun büyümesi ile daralan Rumen hacmi nedeni ile ineklerin eksik beslenmesine yol açılarak yavrunun yetersiz kalmasına neden olabilir. En iyisi kaliteli kuru otların kullanılmasıdır. 33

35 34 KUZU KOYUN BESLEME KUZU BESLEME 03 Hafta: Kuzular 3 hafta boyunca analarını emerler. Koyunlar sağılmaya başlanır. Meraya çıkarılırken kuzular ağılda bırakılır. 46 Hafta: Giden koyunlar akşam dönüşlerinde önce sağılırlar, sonra kuzularının yanına bırakılırlar. Bu dönemde kuzuların önünde ÇAMLI KUZU BÜYÜTME YEMİ ve temiz su sürekli bulundurulmalıdır. Kuru ot ve yeşil ot verilmemelidir. 714 Hafta: Kuzular 6. haftayı bitirdiklerinde, günde 200 g ÇAMLI KUZU BÜYÜTME YEMİ yemi tüketip, canlı ağırlıkları da 1214 kg arasında ise artık sütten tamamen kesilirler. olarak verilen ÇAMLI KUZU BÜYÜTME YEMİ yemine ilaveten serbest olarak ot da verilmeye başlanır. KOYUN BESLEME Beslenme koyunların sağlığı, büyümesi, üremesi ve diğer verim özellikleri üzerinde doğrudan etkilidir. Yem giderleri hayvansal üretim girdilerinin 2/3 ünden fazlasını teşkil eder. Bu nedenle besleme konusuna en üst seviyede önem verilmelidir. Koyunların besin maddesi ihtiyaçları; yaş, vücut ağırlığı ve içinde bulunduğu fizyolojik durumlara (gebelik, laktasyon vb.) göre değişir. Koyunların temel olarak ihtiyaç duydukları besin maddeler; 1. Su, 2. Enerji, 3. Protein, 4. Vitaminler, 5. Mineraller`dir. Kışın meraların karla kaplı olmadığı zamanlarda koyunlar meralardan yararlanabilirler. Kışın doğan kuzulara hızlı büyümelerini sağlamak için yüksek enerji ve proteinli yemler verilmelidir. Büyüme dönemindeki kuzular için en ideal beslenme kaynağı, yoncagil ve baklagillerin karışık yetiştiği meralardır. Meralama döneminde koyunlar ihtiyaç duydukları besin maddelerini meralardan karşılarlar. Bir kısım mineraller ve tuz ise tüm yıl boyunca ilave olarak verilir. Meralar zayıfladığı zaman ise saman vb. kaba yemlere ilave olarak tahıl vb konsantreler, hayvanların içinde bulunduğu fizyolojik durumun gerektirdiği miktarlarda verilir. Kış süresince alanlar karla kaplı olmadığı zamanlarda bile çıplak görünen meralara çıkarılan koyunlar yiyecek bulur ve gereksinimlerini karşılar. Kışın doğan kuzularda hızlı bir büyüme elde edilmesi isteniyorsa, yüksek enerji ve proteinli kesif yemlere başvurulabilir. Yoncagil ve buğdaygil türevi otların karışık olarak yetiştiği meralar koyunlar için ideal besin maddesi kaynağıdır. Temiz ve taze su, hayvanlara sürekli olarak sağlanmalıdır. Anaç Koyunların Beslenmesi Koyunları vücut ağırlıkları, bütün yıl boyunca üreme safhasına göre değişimler gösterir. Besin maddesi gereksinimleri, yaşama payı düzeyindeyken en düşük, gebeliğin başlangıcından sonuna doğru giderek yükselir, laktasyon döneminde ise en yüksek seviyeye çıkar. Başarılı bir yemleme stratejisi izleyebilmek için şu üç dönemde koyunların canlı ağırlık ve kondisyon skorlarının bilinmesi gereklidir: 1. Aşımdan 3 hafta önce, 2. Gebeliğin ortasında, 3. Kuzular sütten kesileceğinde. Kondisyon skorunun belirlenmesi, hayvanların bel bölgesinin elle yoklanarak yağ oranının göreceli olarak tayinidir. Koyunların beslenme düzeyinin tayin ve takibi için en iyi yöntemdir. Kondisyon skoru değerleri 0`dan 5`e kadar değişir. 0 aşırı zayıf, 5 ise aşırı yağlıdır. İdeal olan değer sütten kesmede 2,5, kuzulama döneminde ise 3,5`tir. Gerektiğinde zayıf koyunlar ayrılarak ilave enerjili yemler vermek suretiyle kondisyonları arttırılır. Bunun tersine, aşırı yağlı olanlar da yine ayrılarak kısıtlı yemlemeye tabi tutulurlar. Ancak yağlı hayvanların üreme performansında karşılaşılan sorunlar, zayıf olanlardan daha azdır. Aşımdan iki hafta önce ve aşımı izleyen iki hafta süresince koyunlar varsa kaliteli meralara alınmalı ya da g arpa verilerek takviye edilmelidir. Bu uygulamaya flushing adı verilir ve kuzulama oranını %1020 artırdığı bilinmektedir. Flushing, kondisyonu orta düzeyde olan koyunlar üzerinde daha etkilidir. Erken veya sezon dışı kuzulatmada etkili olur. Böylece meraların maksimum kalitede olduğu dönemlere kuzuların sütten kesilme zamanı rastlatılarak verim arttırılır. Doğum sonrası ölümlerin çoğu, doğumu izleyen ilk 25 gün içerisinde kötü beslemeye bağlı olarak ortaya çıkar. Bu nedenle aşımın iki hafta öncesinden başlayıp doğum ve sütten kesmeye kadar koyunların beslenme rejiminde ani değişiklikler yapılmamalı, besleme kısıtlamasına gidilmemelidir. %50 den fazla yoncagil bulunan meralardan aşım döneminde uzak durulmalıdır. Çünkü yoncagiller içerdikleri yüksek orandaki östrojen hormonu nedeniyle gebe kalma oranını düşürürler. Aşımdan sonra, kuzulamadan altı hafta öncesine kadar koyunlar kalitesi yüksek olmayan meralarda tutulabilir, kuru ot veya samanla beslenebilirler, zira bu dönemde fetal büyüme ve koyunun ihtiyaçları minimum düzeydedir. Gebeliğin son altı haftasından doğuma kadar olan dönemde fetus doğum ağırlığının 2/3 ü kadar büyür. Bu dönemde özellikle 1 den fazla fetus taşıyan koyunlarda rumen kapasitesi de sınırlanır. Bu nedenle koyunlara gebeliğin son 6 haftalık döneminde normal beslemeye ilave olarak g arpa verilmesi gebelik toksemisi, düşük canlı ağırlıkta doğan yaşama gücü düşük kuzu doğumu, ve düşük süt verimi gibi olumsuzlukları önler. Ancak bu dönemde fazla miktarda tahıl vb. konsantrelerin verilmesi güç doğumlara yol açabilir. İlave yemleme yapılırken en az 1 haftalık alıştırma dönemine uyulması ve miktarın üstüne çıkılmaması önemlidir. Kuzulamadan sonra koyunların enerji ve protein ihtiyaçları %3055 artar. Bu ihtiyaçlar sağlanamazsa canlı ağırlık kaybı, düşük süt verimi, yavrularla ilgilenmeme ve kuzuların büyüyememesi gibi durumlar ortaya çıkar. Özellikle çoklu doğumlarda artan protein ihtiyaçları için takviye yapılmalıdır. Eğer yeterli miktarda yoncagil bitkiler temin edilemiyorsa, değişik protein kaynaklarına yönelinmelidir. Genel bir kural olarak, her kuzu için anne koyunlara 350 g kesif yem veya g tahıl ek olarak verilir.

36 CA (kg) 80 Tavsiye Edilen Büyüme Eğrisi GENÇ OĞLAK VE DAMIZLIK KEÇİ BESLEME PROGRAMI 20 0 Ergin CA 70 kg Ergin CA 60 kg YAŞ (ay) Sütten Kesim Tohumlama Doğum YAŞ Kolostrum Günlük Öğün Sayısı Miktar (Litre / Gün) Oğlak Maması (g / gün) Su Oğlak Başlangıç Yemi Yonca Otu Buğday Sahanı Oğlak Büyütme Yemi Keçi Süt Yemi YAŞ (ay) 0 1 Sütten Kesim Hafta 0,8 1,2 kg/ gün Hafta 3 4 1,3 200 Kolostrum 3. Hafta 3 1, Hafta Süt 5. Hafta (Sütten Kesim) İlk 5 Hafta Toplam Tüketim İlk 8 Hafta Toplam Tüketim 2 8,4 kg 2 14,7 kg Başlangıç Yemi 3 4 Ay 2 0,3 kg 4 5 Ay 2 0,4 kg Büyütme Yemi g / gün 5 7 Ay 2 0,5 kg 7 11 Ay 2 0,6 kg Ay 3 0,5 kg 0,5 kg Ay 3 Laktasyon Periyodu (175 Gün) 3 Toplam Tüketim 6 7 kg 6 7 kg kg kg kg 1,0 1,5 kg 1,5 1,8 kg kg İyi Kalite Kuru Ot Kaba yem kalitesi çok iyi olmalıdır. Küflü bozuk kaba yem kesinlikle kullanılmamalıdır. Not: Miktar (Litre / Gün) sütunu, günlük Oğlak Maması miktarı ile karıştırılacak suyun miktarını göstermektedir. Oğlak Maması ile karıştırılacak suyun sıcaklığı, iyi bir sindirim için 36,537,5 derece aralığında olmalıdır. 35

37 SAANEN KEÇİSİ YETİŞTİRİCİLİĞİ Verim Özellikleri İsviçre Saaneni Yerli Kıl Keçileri Canlı Ağırlığı kg (ergin) (ergin Döl Verimi % %80 Laktasyon Süresi 270 gün 150 gün Laktasyon Verimi 600 kg 40 kg Sütte Yağ %3 3,3 %3 3,3 Günde Ortalama Süt Verimi 2,2 kg 0,27 kg Saanen x Yerli Kıl Verim Özellikleri 36 Saanen Keçisi Yetiştiriciliğinin Önemi Saanen keçileri İsviçre kökenli süt ve döl verimi yüksek hayvanlardır. Bu keçinin en önemli özelliklerinden birisi farklı iklim ve çevre koşullarına uyabilmesidir. İşte bu özelliğinden dolayı gerek Avrupa ülkelerinde, gerekse diğer bir çok ülkede yerli keçiler ile melezlenerek yüksek verimli yerli keçi tipleri elde edilmiştir. İsviçre de 2,5 yaşın üstündeki bir Saanen keçisi bir sağım döneminde gün sağılabilmekte ve toplam kg süt verebilmektedir. Döl verimleri yüksektir. Çoğunlukla ikiz veya üçüz oğlak verir. Tek doğumlar azdır. E.Ü. Ziraat Fakültesi nin Zootekni bölümünde süt keçisi yetiştiriciliğinin gelişmesine yönelik araştırmalar 1974 yılına dayanmaktadır. Bu araştırmaların tek amacı sadece süt verimi yüksek genotiplerin geliştirilmesinin yanında yerli kıl keçilerinin melezlemesi yolu ile verimlerinin arttırılmasına yöneliktir. Böylece kıl keçisi sayısının azaltılarak, bunların yerine yüksek verimli melez hayvanların yaygınlaştırılması ile orman zararlarının da minimuma indirilmesi düşünülmüştür. Saanen Keçisinin Dış Görünüşü ve Melezlemesi: Vücudu beyaz veya parlak krem kısa kıllarla kaplıdır. Deri rengi pembemsidir. Omuz, sağrı ve sırt çizgisi üstündeki kıllar daha uzundur. Tekelerin sakalı ve yelesi de uzun kıllardan oluşmuştur. Tekelerin canlı ağırlığı 75 kg a çıkabilmektedir. Dişilerin vücudu süt tipine uygun zayıf, ince ve kurudur. Canlı ağırlığı 50 kg civarındadır. Bacaklar düzgün ve sağlam yapılı yol yürümeye elverişlidir. Meme yapısı çok iyi gelişmiş ve vücuda bağlantısı geniş koltuk meme tipindedir. Elimizdeki yerli keçileri bir anda elden çıkarıp, yerine saanen gibi yüksek verimli kültür ırkı hayvanları koymak ekonomik olmayacağından ülkemizde süt keçiciliğini geliştirmenin esası melezleme çalışmalarına dayanmaktadır. Ancak melezleme çalışmalarının da başarısı için anababaların seçiminde titiz davranmak yani sağlıklı ve yüksek verimli hayvanları damızlık olarak seçmek gereklidir. Canlı Ağırlığı kg Döl Verimi %130 Laktasyon Süresi Laktasyon Verimi 210 gün kg Sütte Yağ %3 3,3 Günde Ortalama Süt Verimi 1,2 kg Keçilerin Beslenmesi ve Önemli Yetiştirme İşleri Keçiler diğer geviş getirenlere kıyasla kötü şartlara daha dayanıklı hayvanlardır. Meraları çok iyi değerlendirebilirler. İyi bir süt keçisinin yaklaışık 10 ay sağılabildiği ve günde 22,5 kg süt verdiği düşünülerek, keçilerin meraya bırakılarak hiç yemleme yapılamaması düşünülemez. Hayvanın istenen süt verimini ve döl verimini gösterebilmesi için iyi bir besleme yapmanız gerekir. Ağılda besleme durumunda ergin bir keçi (1415 aylık) Süt verme durumuna göre; Günde: 11,5 kg kaliteli kuru ot g kesif yem verilmelidir. 0,5 kg kuru ot yerine 1 kg silaj yemi vermek daha uygundur. Silaj yemi, sağımdan hemen sonra verilmelidir. Böylelikle silajın tadı ve kokusu süte geçmemiş olur. 50 kg canlı ağırlığında günde 34 kg süt veren keçiye aşağıdaki yem reçeteleri verilebilir. Rasyon 1 Rasyon 2 Rasyon 3 1 kg kuru yonca 1,5 kg kuru ot 3 4 kg yeşil çayırotu 0,5 kg saman 1,5 kg kepek 0,5 kg kesif yem karması 0,5 kg arpa kırması 3 4 kg yeşil ot 0,5 kg kepek 2 kg hayvan pancarı

38 SAANEN KEÇİSİ YETİŞTİRİCİLİĞİ Ek yemlerde katılacak tuz oranı hayvanların durumuna göre değişmektedir. Tuz miktarı keçilerin su bulmak için yürüyebildiği mesafeye göre değişmektedir. Örneğin; yemlikle su kaynağı arası 1,52 km ise kesif yem karışımlarına katılacak tuz oranı yaklaşık 1:7 olmalıdır. Kullanılan Karışım Çoğunlukla: 1 kısım tuz 1 kısım pamuk tohumu küspesi unu 3 kısım dane yem olmalıdır. Keçiler için en uygun saman yulaf samanıdır. Patates süt salgısını arttırır. Lahana, bezelye, yulaf, arpa, mısır en uygun yemlerdir. Yeşil yemler mutlaka soldurularak yemlenmelidir. Oğlakların Beslenmesi: Oğlak büyütme 2 neden için yapılır. Damızlık yetiştirmek/kullanmak ve bakmak amacıyla. Oğlaklara, doğal ve suni yolla emzirme yapılır. Doğal Emzirme: Anayı emdirilerek yapılır. Suni Emzirme: Anayı 23 gün emdirilerek, ağız sütü alınarak yapılır. 23 gün sonrası elde süt varsa emdirme yapılmalıdır. 34 gün sonrası kaliteli kuru ot veya kesif yem verilmelidir. Süt verme dönemi oğlakların gelişmelerine göre 1012 haftadır. Oğlakların Rumenleri gelişene kadar silajla beslenmelidir. Aksi halde sindirim bozuklukları yapar. Tekelerin Beslenmesi: Dişilere nazaran daha kuvvetli beslemek gerekir. İyi kaliteli kuru ot, yulaf, arpa kırması, veya kesif yem verilmelidir. Normal zamanlarda 0,51 kg, aşım zamanında 11,5 kg kesif yem verilmelidir. Aşım dönemlerinde yemlerin içine yumurta sarısı karıştırılabilir. Ayrıca karmalara vitamin, kireç ve tuz konmalıdır. Ergin bir hayvan günde 10 L su içer. Yemlemeden yarım saat önce ve sonra su verilmelidir. Tekeler aşım zamanında zayıf veya şişman olmamalıdır. Boynuzsuz ana ile boynuzsuz baba kesinlikle çiftleştirilmemelidir. (Boynuzsuzluk dominanttır.) Bunlardan olan dişiler infertildir. Damızlık Seçimi ve Damızlıkta Kullanma Yaşı Tekelerde: Vücut yapısı sağlam ve kuvvetli olmalıdır. Duruşu düzgün yumurtalıkları büyük, yuvarlak ve düzgün olması gerekir. 910 aylıkken damızlıkta kullanılabilir. Başlangıçta az aşım yaptırılmalıdır. Damızlıkta kullanma yaşı 56 yaş kabul edilir. Keçilerde: Vücudu uzun, başı dar ve dişilik karakteri göstermesi istenir. Memenin şeklinin yuvarlak, karın altına giren memenin damarlarının şişkin olması istenir. Damızlık seçiminde yalnız dişilerin süt ve yağ verimleri değil, damızlığa ayrılacak tekelerin ana ve yakın akrabaların süt verimleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Dişiler 89 aylıkken tekeye gösterilebilir. Geç gelişen ırklarda 1518 aylıkken tekeye verilmelidir. Damızlıkta kullanma yaşı keçiler için 78 yaştır. Süt keçiciliği geliştirmenin esası melezleme çalışmalarına dayanmaktadır. Ancak melezleme çalışmalarının da başarısı için ana babaların seçiminde titiz davranmak yani sağlıklı ve yüksek verim veren hayvanları damızlık olarak seçmek gerekir. Keçilere Teke Katma İşlemleri katım: Teke katım mevsimine göre 3035 keçiye bir ergin teke, teke genç ise 15 keçiye bir genç teke hesabı ile yapılır. Elde katım: Hangi dişinin hangi tekeye verileceği bilinir. Arama tekesi ile kızgın keçiler saptanır. Böylece tekeler fazla yorulmayacağı için bir mevsimde 6070 keçiyi aşabilir. Bu yöntemle kayıt tutma yolu ile iyi özellikteki hayvanların belirlenerek seçilmesi ve sürünün devamlı verimce iyileştirilmesi mümkündür. Teke katımı: Mevsime ve bölgeye göre değişmekle beraber bizim bölgemizde Ağustos Eylül ayıdır. Aşım mevsimi öncesi keçilerin ve tekelerin Flusking dediğimiz özel yemlerle beslenmesi gerekir. Bu ek yemleme ile kısırlığın azalmasına, kızgınlık belirtilerinin kolayca ortaya çıkmasına ve çoğul doğumların artmasına yardımcı olunur. Aşım sonrası 2 aylık dönem hayvanların en az besin maddesine ihtiyaç duydukları dönemdir. Keçilerin gebelik süresi gündür. Gebeliğin son 11,5 ayında anaya çok iyi bakım besleme uygulamak gerekir. Çünkü bu devrede yavrunun gelişimi çok hızlı olacaktır. Doğuma yakın ana ayrı bölüme alınmalıdır. Tabana bol altlık serilmelidir. Doğumdan sonra yavru 35 gün mutlaka ağız sütünü almalıdır. Genelde oğlaklar analarını ilk iki ay emerler. Fazla süt varsa sağılmalı, sağımda meme bakımı ve temizliğine önem verilmelidir. 37

39 38 SAANEN KEÇİSİ YETİŞTİRİCİLİĞİ Keçi Ağılları Keçi ağılı yapımında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir. 1. Ağıl kış aylarında sıcak, yazın serin olmalıdır. 2. Yapı içinde ani sıcaklık değişimleri önlenmelidir. 3. Yapıyı oluşturan çatı, duvar gibi yapı alanlarında nem yoğuşmasının önüne geçilmelidir. 4. İç ortamda oransal nem, belirli limitlerde tutulmalı, fazla nem ve amonyak havalandırma sistemi yardımı ile barınak içinden dışarı atılmalıdır. 5. Havalandırma sırasında hayvanlar üzerinde oluşabilecek zararlı hava akımları önlenmelidir. 6. Yapı içinde üretim için optimum olan sıcaklık değerleri korunmalı, yeterli ışık ve havalandırma ile bol oksijenli hava sağlanabilmelidir. Barınak iç ortamı ile dış ortam sıcaklıkları arasındaki fark 57 C den az olmamalıdır. Hava bacalarının düzenlenmesinde aşağıdaki koşullara uyulmalıdır. 1. Havalandırma bacaları kesitleri en az 40 x 40 cm olmalıdır. 2. Ağıl taban alanının her 100 m² si için bir havalandırma bacası düşünülmelidir. 3. Baca etkili yüksekliği en az 4 m, bacanın çatı mahyasından yüksekliği ise en az 0,50 m olmalıdır. Birden fazla baca gereksinimi olan ağıllarda, baca kesit ve yüksekliklerinin aynı olması sağlanmalıdır. Keçilerin alan gereksinimleri: Ağıllarda keçiler için ayrılacak alan hayvanların yaş ve yetiştirme şekline göre değişir. Ergin bir keçi için kapalı alanda 0,751 m² yer yeterlidir. Oğlaklı keçiler için gereksinim duyulan alan 1,251,50 m² dir. Tekeler aynı bölümlerde barındırılmalıdır. Tekelerin alan ihtiyacı 34 m² dir. Doğum yapacak hayvanlara 1,5 m² alan düşünülmelidir. Ağıl için hesaplanan alanın yaklaşık olarak iki katı kadar bir alan gezinti alanı olarak ayrılmalıdır. Yukarıda verilen alanlar servis yolu, yemliklerin kapladığı alanı içermemektedir. Bu nedenle ihtiyaç duyulan toplam alanlar belirlenirken servis yolu yemlikler ve gerekli diğer bölmeler için ayrılacak alanlar göz önüne alınmalıdır. Yemlik ve yem gereksinimleri: Yemleme yerinde her bir ergin hayvan için 40 cm, oğlaklar için 30 cm uzunluğunda yemlik ayrılmalıdır. Yemlik taban genişliği 5060 cm olabilir. İki yönden yemleme yapılacak yemliklerde yemlik genişliği 75 cm olmalıdır. Yem deposu hacmini belirlemede meradan yararlanma göz önünde bulundurulur.kaba yem deposu hacmini hesaplamada yıllık gereksinim 350 kg olduğu varsayılabilir. Kesif yem gereksiniminin 100 kg/yıl olduğu düşünülebilir. Keçilerin yıllık yataklık gereksinimi 50 kg/yıl alınabilir. Kuru ot deposu ağıl kapalı alanı içinde düşünülebilir. Bu tip bir planlamanın yangın tehlikesini arttırdığı unutulmamalıdır. Ot yemliklerinin çıtaları hayvanların kafalarını sokmadan ot yiyebileceği düşünülürse 810 cm aralıklı olmalıdır. Hayvanların ot bulunan yemlik bölmesine başlarını sokmaları durumunda, baş sıkışmalarını önlemek için çıta aralıkları 2025 cm olmalıdır. Ağılda yeterli su bulunmalıdır. Ergin hayvanlar için günlük su gereksinim miktarı 10 litredir. Sulamalar mümkün olduğu oranlarda gezinti alanlarında yapılmalı, suluklar dondan korunmalı çevrede yeterli drenaj sağlanmalıdır. Keçi Hastalıkları Keçilerde hastalıklar verim düşürücü, öldürücü, insanlara bulaşıp zararlara neden olucu etkileri ile önemli sorunlar yaratırlar. Keçilerde görülen başlıca hastalıklar şunlardır; Çiçek Hastalığı: Keçilerde yüksek ateş ve kılsız deri bölgelerinde kabarcıklar oluşturan bulaşıcı bir hastalıktır. Belirtileri: Yüksek ateş, titreme, burun akıntısı görülür. Göz kapakları şişer, baş karın ve bacaklarda kırmızı, yuvarlak lekeler oluşur. Keçi Vebası: Keçilerde yüksek oranda ölümlere neden olan bulaşıcı bir hastalıktır. Belirtileri: Yüksek ateş, iştahsızlık, gözlerde kızarıklık, gözyaşı ve burun akıntısı, dil ve damakta yaralar, öksürük ve ishal görülür. Tedavi: Hemen veterinere haber verilmelidir. Sağlam hayvanlar ayrı yerlere alınarak izole edilir. Şarbon: İnsanlara bulaşan hastalıktır. Sulak, rutubetli ve bataklık bölgelerde daha fazla görülür. Mikrop, toprakta, sularda, ve merada 5060 yıl yaşar. Belirtileri: Hayvan halsizdir. Ayakta duramaz. Nefes almakta zorlanır. Kanlı ishaldir ve idrar kanlıdır. Vücutta şişkinler oluşur. Tedavi: Tedavisi oldukça zordur. Antibiotik ve serum verilerek tedavi edilebilir. Bruselliosis: Keçilerde yavru atımına neden olur. Tedavi: Dişi oğlaklar 35 aylık iken aşı yaptırılmalıdır. Mastitis: (Süt kesme) Bulaşıcı bir hastalıktır. Meme şişer sertleşir ve süt salgısı azalır. Memeden önce pıhtı içeren iltihap, daha sonra su gibi akıntı görülür. Meme dokusu sertleşir ve körelir.

40 HASTALIKLAR 39

41 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Büyükbaş Süt Hayvanlarında Metabolik Hastalıklar ve Önlemler Rasyon besin madde dengesizlikleri, yetersizlikleri veya yemleme de yapılan hatalar süt sığırlarında çok sayıda ve çok çeşitli rahatsızlıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu rahatsızlıklar metabolik hastalıklar olarak bilinir. Metabolik hastalıklardan kaynaklanan stres hayvanların direncini düşürebilir ve bağışıklık sistemine ait fonksiyonlarda düşme gözlenebilir. Bu sorunlar giderilmez ise süt veriminde ve üreme performansında önemli düşüşler ortaya çıkar. Süt sığırlarında beslemeyle ilgili hastalıklar 4 alt grupta toplanabilirler. 1) Enerji metabolizmasıyla ilgili olanlar. 2) Düşük selüloz alımı veya asidosisle ortaya çıkan hastalıklar. 3) Mineral (Ca, P, Mg) metabolizması ile ilgili hastalıklar. 1. Enerji Metabolizmasıyla İlgili Hastalıklar Yağlı İnek Sendromu Bu sendrom daha çok buzağılamadan birkaç gün sonra ortaya çıkar ve daha çok kuruda kalma süresi fazla olan ve kuru dönemde fazla miktarda enerji alan hayvanlarda görülür. Kuru dönemde fazlaca kondisyonlu hale gelmiş (VKS>4,0) ve yağlanmış olan hayvanlar doğumdan sonra yem tüketimleri normal kondisyonlu (VKS=3,5) olanlara göre daha az yem tüketmektedirler. Bu şekilde çok yağlanmış veya aşırı kondisyonlu hale gelmiş inekler süt humması, ketosis, abomasum kayması, sonun düşmemesi, metritis, doğum güçlüğü, yağlı karaciğer gibi diğer bir kısım metabolik problemlere de daha yatkın hale gelmektedirler. Yağlı inek probleminde sendromlar ketosise benzer. İştah azalır, ve genel bir zayıflık görülür. Hayvanlarda yem tüketiminin düşmesi karaciğerin metabolize edebileceğinden fazla yağın mobilize olmasına neden olur ve kanda keton maddeleri, yağ asitleri konsantrasyonu artar ve karaciğerde yağlanma görülür. Yani yağlı karaciğer sendromu da ortaya çıkabilir. Yağlı inek ve/veya yağlı karaciğer vakalarının ortaya çıkmaması için hayvanların kuru dönemde vücut kondisyon skorunun 3,5 civarında tutulması gerekir. Yani hayvanların kondisyon durumları gözetilerek yemlenmesi, eğer yüksek enerjili yemler kullanılıyorsa verilen miktarların gözetilmesi gerekir. Sendromun ortaya çıkması durumunda intravenöz yolla glukoz verilmesi önerilir. Ketosis Süt ineklerinin enerji gereksinmesinin karşılanmasının sorun olduğu laktasyonun başlangıcında sıklıkla görülen metabolik bir problemdir. Daha önce de değinildiği gibi diğer metabolik problemlerle (sonun atılamaması, metritis, abomasum kayması) birlikte gözlenebilir. Özellikle yüksek verimli hayvanlarda doğum sonrası birkaç günden 6 haftalık dönem sorunlu dönemdir. En sık görüldüğü dönem doğum sonrası ilk 3 haftadır. Laktasyonun başında enerji gereksinmesinin karşılanamaması sonucu ortaya çıkan ketosis primer ketosis olarak adlandırılır. Ancak yem tüketiminin düşmesine neden olan diğer metabolik problemler ve etmenlerle ortaya çıkan ketosis sekonder ketosis olarak adlandırılır. Ketosis ortaya çıkmadan önce ve ortaya çıktığında hayvanların iştahları yoktur. Bu nedenle hayvanlar canlı ağırlık kaybetmeye başlarlar, rumen hareketlerinde düşme ve kabızlık ortaya çıkar. Hayvanlar zayıf ve kötü görünüşlüdürler ve süt verimleri düşer. Hareketlerinde yavaşlama, deride kaba bir görünüş gözlerde de şeffaf bir perdelenme vardır. Hayvanların nefesleri aseton kokulu olabilir. Ketosisde çok nadiren hayvan kaybı olur. Daha önce de ifade edildiği gibi ketosis negatif enerji dengesinin ortaya çıktığı hayvanlarda görülür. Bu hayvanlarda kanda glukoz düzeyinin düşmesi yağ dokudan mobilizasyonu başlatır. Mobilize olan yağ asitleri karaciğerde, böbreklerde ve akciğerde keton maddelerine dönüştürülür. Keton maddeleri asetoasetik asit, betahidroksi butirik asit ve asetondur. Ketotik hayvanlarda kanda keton maddelerin yükselmesi idrarda ve sütte de keton maddelerinin yükselmesine neden olur. Sütteki ve idrardaki keton madde konsantrasyonu, ketosisin belirlenmesinde teşhis amacıyla kullanılmaktadır. 40

42 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Koruyucu önlem olarak hayvanın yem tüketimini artırıcı her önlemi saymak mümkündür. Bu anlamda, 1) Doğum sonrası ortaya çıkan stres koşullarıyla baş edilebilmesi için bir kısım yem katkılarının kullanılması düşünülebilir. Bunlar a) B kompleksi vitaminler, b) 24 onz bira mayası, c) 10 gün süreyle 4 ons kadar ekmek mayası, d) yine 10 gün süreyle 36 g Aspergillus oryzae, e) veya g a kadar NaHCO ³ dikkate alınabilir. Bu katkılar rumen koşullarının iyileştirilmesine ve yem tüketiminin artırılmasına katkıda bulunmaktadırlar. 2) Rasyonda aşamalı olarak kesif yemin artırılması dikkate alınmalıdır. 3) Rumende yıkıma dirençli kaliteli protein veya korunmuş amino asit kullanımı denenebilir. 4) Günde 812 ons propilen glikol oral yolla birkaç gün hayvana verilebilir. 5) 12 hafta süreyle 12 g/gün niasin veya doğumdan 24 hafta öncesinden laktasyonun günlük dönemine kadar oral yolla 6 g/gün niasin verilmesi önerilebilir 6) Parenteral yolla 16 mg vitamin B12 verilmesi düşünülebilir. 7) İlkine doğuran düvelerde ve kurudaki ineklerde vücut kondisyonun skorunun 4 ten büyük olmasından sakınılmalıdır. 8) Ani yem değişimlerinden sakınılmalıdır. 9) İyi kaliteli kaba yem kullanılmalıdır. 10) Doğum öncesi 3 haftalık dönemde doğum sonrası kullanılacak yüksek kesif yemli rasyona adaptasyon içim canlı ağırlığın %0,5 i kadar kesif yem rasyonda kullanılmalıdır. Ketosis ortaya çıktıktan sonra tedavi için yapılması gereken kan glukoz düzeyini artırmak ve dokulara glukoz temin etmektir. Bu yağ mobilizasyonunu da önlemektedir. Bunun için en kestirme yol intravenöz yolla glükoz verilmesidir. Ancak sadece bu yapılırsa hastalık yeniden ortaya çıkmaktadır. Uzun süreli yapılırsa faydalı olmaktadır. Alternatif bir tedavi şekli glikokortikoid kullanımıdır. Bu şekilde glikojenik maddelerden glukoz sentezi uyarılmaktadır. Ancak uzun süreli kullanımı vücutta protein yıkımını artırır ve vücudun hastalıklara karşı direncini düşürür. Sodyum propionat veya propilen glikol tedavi amacıyla kullanılabilecek oral glukoz kaynaklarıdır. Her iki maddede karaciğerde kolaylıkla glukoza dönüştürülmektedir. Günde hayvan başına g veya kesif yemde %35 oranında kullanılabilirler. Sonun Atılamaması Doğum sonrası yavru zarlarının atılamaması süt sığırlarında normal olarak görülebilir. Ancak bunun normal düzeyi sürüde %810 dur. Bundan yüksek vakalarda dikkatli olunması gerekir. Normal olarak hayvan doğum sonrası 12 saat içinde yavru zarlarını atmaktadır. Ca, P, Se, vitamin A, D ve E dengesizlikleri, aşırı kondisyon gibi faktörler yavru zarlarının atılamama riskini artırmaktadır. Sonun atılamaması ve metritis gelişmesi uterusun kendini yenilemesini geciktirdiği için üreme sorunlarına neden olur. Süt sığır işletmelerinde gebeliğin gecikmesi ve bununla birlikte ortaya çıkan süt verimi kaybı önemli ekonomik kayıplara neden olur. Çünkü hayvanların verim vermediği dönem artmakta ve verimsiz hayvanlar için masraf yapılmaktadır. Koruyucu önlemler olarak; 1) Gebeliğin son 24 haftasında rasyonlar özellikle Ca, P, Se ve Vitamin A, D ve E bakımından dengelenmelidir. Kuru dönemde inekler günlük olarak IU vitamin A, IU vitamin D ve IU vitamin E almalıdırlar. 2) Kuru dönemde düşük veya yüksek Ca tüketimi de sonun atılamamasında etkili olmaktadır. 3) Kuru dönemde bir veya iki kez 20 mg Se ve 680 IU vitamin E verilmesi sonun atılamama riskini azaltmaktadır. Alternatif bir uygulama olarak 13 milyon IU Vitamin A nın 1000 IU vitamin E ile verilmesidir. 4) Yem tüketimi sorunu varsa hayvanın Ca ile desteklenmesi gerekir. 75 g CaCO ³ verilmesi önemli katkı sağlar. Çünkü Ca kas kasılmaları ve uterus duvarı kasılmasının (tonusunun) korunması açısından önemlidir. 5) Eğer süt humması da sürüde bir sorun ise anyonik rasyonlar kullanılması önerilir. Bu nedenle rasyondaki S, Cl, K ve Na düzeyi kontrol edilmelidir. Süt hummasında kan Ca düzeyi 9 mg/dl nin altına düşmektedir. 6) Doğum öncesi ve doğum sonrası yüksek kondisyondan kaçınılmalıdır. Yağlanma sonun atılmasını güçleştirmektedir. 7) Doğum sırasında ve sonrasında stresli koşulların ortadan kaldırılması gerekir. 41

43 42 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Kısırlık Hayvanın çok zayıf veya çok yağlı olmasına neden olan besleme koşulları üremede bir kısım sorunlara neden olabilir. Yüksek kondisyonlu ineklerde daha çok sonun atılamaması, metritis, kistik ovaryum gibi doğum sonrası sorunlar yaşanmaktadır. Zayıf kondisyonlu hayvanlarda ise uterusun, yumurtalığın, foluküllerin yeni bir kızgınlık ve ovulasyon için kendini hazırlayamaması nedeniyle çiftleştirme ve gebelikte sorunla karşılaşılmaktadır. Bilindiği gibi inekler enerji bilançosu bakımından en sorunlu oldukları doğum sonrası 6090 gün içinde yeniden gebe kalmalıdır. Negatif enerji bilançosunun çok şiddetli olması LH salgısını azaltmakta, doğum sonrası ilk kızgınlık süresi, ilk ovulasyon süresi, servis periyodu uzamakta, bunlara bağlı olarak buzağılama aralığı artmaktadır. Üremede sorun yaşamamak için, 1) İnekler pik döneminde 2,5 VKS altına düşürülmemeli ve 3,5 VKS ile kuruya çıkarılmalıdır. 2) Doğum öncesi ve doğum sonrası vitamin A, D, E ve Se takviyesi yapılması önemli katkı sağlar. Bu uygulama aynı zamanda metritis, kistik ovaryum, mastitis gibi sorunlarla baş etmeye de yardımcı olur. 3) Östrojen içeren kaba yemlerin fazla kullanılmasından sakınılmalıdır. 4) Küflü ve aflatoksin içeren yemler kullanılmamalıdır. 5) Yüksek protein yıkılabilirliği istenmez. Rumende yıkılabilirliği yüksek olan proteinler özellikle enerji yetersizliğinde uterus sıvısındaki amonyak ve üre düzeyini artırarak embriyo kayıplarına neden olabilir. ph si 5,56 nın altına düşer. Bundan düşük ph ler hem rumen mikroorganizmalarının hem de hayvanın fizyolojik olarak baş edemeyeceği değerlerdir. Rumen ph sinin mikrobiyal populasyonun tipini etkilemekte mikrobiyal populasyonda laktik asit bakterileri hakim duruma geçmektedir. Süt ineklerinde asidosis daha çok doğum sonrasındaki ilk ay içinde ortaya çıkar. Hayvanın enerji gereksinmesinin karşılanması için fazla miktarda kesif yem verilmesi (%5560 dan fazla kesif yem oranı rasyon) bunda etkili faktördür. Ayrıca sağım durağında yemleme koşullarında hayvanlar günde iki sağım yapılıyorsa günlük kesif yem gereksinmelerini iki kez de alırlar. Bu durumda da özellikle yüksek verimli hayvanlar bir öğünde 45 kg kesif yem almak zorunda kalırlar. Bu da rumen koşullarının daha asidik olmasını ve yem tüketiminde dalgalanmalar olmasına neden olur. Akut asidosisde rumen ph si 5 in altına düşer. Rumende laktik asit ve uçucu yağ asitleri miktarı önemli miktarda artar ve protozoa sayısı hemen hemen sıfıra düşer. Bu tip asidosis rumen asidosisi olarak bilinir. Şiddetli vakalarda fizyolojik fonksiyonlar bozulabilir ve ölüm de görülebilir. %90 kesif yem içeren rasyonu alan kuzularda rumen laktik asit düzeyi normalin 100 katına ulaşmaktadır. Rumende gelişen asidosisle kan ph si de normal değerlerinin (7,44) altına (7,20) düşmektedir. Rumende laktik asit birikiminin artması önemli miktarda laktik asidin kana geçmesine neden olur. Bu şekilde sistemik asidosis de ortaya çıkar. Laktik Asidosis Rumende nişasta fermentasyonu artar Streptecoccus bovis ve Lactobacillus ssp. Artar Uçucu yağ asitlerinden 10 kat kuvvetli asit olan Laktat miktarı artar Hareketi düşer Rumen hareketleri durur. Organik asitlerin emilimi düşer. Rumene kan akımı düşer 2) Kaba Yem Yetersizliği veya Asidosisden Kaynaklanan Hastalıklar Şişme ve laminitis gelişir Böbrek ve kalp yetmezliği Karaciğer apsesi artar Asidosis Hayvan tarafından fazla miktarda rumende fermente edilebilir karbonhidrat alınması sonucunda ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Klinik belirtilerin ortaya çıkması alınan karbonhidrat miktarı Ölür v e t i p i n e g ö r e d e ğ i ş i r. R u m e n i n f a z l a m i k t a r d a k a r b o n h i d r a t l a y ü k l e n m e s i s o n u c u r u m e n Şekil 1. Asidosiz ve asidosiz ile ilgili metabolik problemlerdeki fizyolojik değişimler. ph düşer Rumen Osmolarite artar Kan osmotik basıncı artar Kan bikarbonat düzeyi düşer Kan Ca düzeyi düşer Kanda laktat artar Dehidrasyon gelişir İshal gözlenir Koli ve elostridialler artar Rumenitis gelişir Hiperkeratoz gözlenir Patojen organizmaların karaciğere akışı artar

44 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Rumen ph sinin 5 lere düşmesi ile duedonumdaki hidrojen reseptörleri devreye girerek ön mide hareketlerinin düşmesine neden olan sekretin salgılanmasını başlatır. Asidosisde ön mide hareketleri düşer, hatta tamamen durabilir. Bu şekilde asidotik ruminantlarda rumen içeriği vücut sıvılarına göre hipertonik durumdadır (Şekil 1). Sistemik asidosisin tamponlanmasında bikarbonat tampon sistemi önemli rol oynar ve vücut sıvılarında ph nin normal sınırlar içinde tutulmasını sağlar. Akut asidosis durumunda gastrointestinal sisteme kan akışı düşmektedir. Bu da rumenden organik asitlerin emilimini azaltmaktadır. Ancak rumen epitelinin uzun süre yüksek asit konsantrasyonuna maruz kalması rumen duvarında hiperkeratoz ve parakeratoza neden olabilir. Bu da rumen duvarlarının absorbsiyon yeteneğinin azalmasında etkili olan diğer bir faktördür. Bu etkiler rumen ph sinin daha da düşmesine neden olur. Asidozizde organik asitlerin hepsi önemli miktarda artmasına rağmen esas etkili ve güçlü olan laktik asittir. Rumende en önemli laktik asit üreten bakteri Streptococcus Bovistir. Rumen ph sinin 5,35,5 değerlerine düşmesi Streptococcus Bovis miktarını da düşürmektedir. Rumende laktat kullanan bakterilerde (Megasphera elsdenii gibi) mevcuttur. Rumen ph sinin 6 dan 5,5 e düşmesi laktat kullanıcı bakterileri de azaltmaktadır. Ancak rumen ph sinin 5,56 düzeyinde tutulması rumende laktik asit üreten ve kullanan bakterilerin dengeli kalmalarının sağlanması nedeniyle rumende laktik asit birikimi önlemektedir. Sistemik dolaşıma geçen laktatın yaklaşık %20 si karaciğerde glukoza dönüştürülür. %3050 si okside edilir. Laktat glukoneojenezde ve yağ asidi sentezinde kullanılmaktadır. Subklinik asidosis genellikle diğer düşük kaliteli kaba yem, kötü yemlik yönetimi gibi problemlerle karıştırılır. Bu nedenle önemli ekonomik kayıplara neden olabilir. Subklinik asidosisin en önemli belirtileri yem tüketiminde düşmesi ve düzensiz yem tüketimidir. Diğer belirtiler süt verim etkinliğinde, süt yağında düşme, uygun enerji alımına rağmen kötü kondisyon, yüksek ayıklama oranı, açıklanamayan ishal, şişme ve laminitis vakalarıdır. Asidosis riskini azaltmak için aşağıdaki uygulamalar önerilebilir. 1) Rasyondaki kesif yem oranı %5055 in üzerine çıkarılmamalı, 2) Rasyonda kesif yem oranı %55 lerin üzerine çıkarılacaksa kaba yemin partikül büyüklüğü üzerinde hassasiyetle durulmalı, bir miktar 12 kg kuru ot temin edilmesi düşünülmelidir. TMR veriliyorsa kaba yem partikül büyüklüğü 1,52 cm nin altına düşürülmemelidir. 3) Rasyonda mısır silajı kullanılıyorsa kesif yem oranına özen gösterilmelidir. Mısır silajının tane içeriği yüksektir ve partikül büyüklüğü düşüktür. Bu sorunlar asidosis riskini artırabilir. 4) Kesif yemin ayrı verildiği koşullarda hayvan başına bir öğünde 225 kg dan fazla kesif yem verilmemelidir. Kesif yemin az ve sık verilmesi rumen ph sinin daha stabil olmasına katkıda bulunur. 5) Rasyonda arpa, buğday gibi rumende yıkalabilirliği yüksek olan nişasta kaynakları kullanılması durumunda rasyonun kesif yem oranının bir miktar düşürülmesi veya bunların mısır, sorgum gibi rumende yıkıma dirençli nişasta kaynaklarıyla kombine halde verilmesi rumen ph sinin hızlı değişimini önlemeye yardımcı olabilir. Süt karma yemlerinde buğday %3035 lerin üzerinde kullanılmamalıdır. 6) Yemleme sistemleri içerisinde tam yemleme tercih edilmelidir. Tam yemlemede kaba ve kesif yem birlikte tüketildiği çiğneme ve geviş getirme uyarılmakta ve rumen ph si diğer yemleme sistemlerine göre daha stabil olmaktadır. 7) Rumen ph sinin stabil kalmasına katkıda bulunacak diğer bir kısım uygulamalar dikkate alınabilir. Bunlar rasyonda a) tampon maddeler kullanımı, b) probiyotik kullanımı, c) iyonofor antibiyotik kullanımı gibi konuları içine alır. Şişme Şişme rumende gaz birikmesi sonucu rumenin normal fonksiyonlarını kaybetmesidir. Şişme yemlemenin yönetiminde yapılan hatalardan, yemin doğasından, hayvandan ve mikrobiyel faktörlerden kaynaklanmaktadır. Normal olarak rumende gazlar rumen mikroorganizmalar tarafından yem tüketimi çok düşük olan hayvanlarda 0,2 L den normal yemlenenlerde 2 L/dk düzeyinde üretilmektedir. Yine normal olarak bu gazlar gaz çıkarma (eructation) ile elimine edilmektedir. Ön mide kompleksinin bir seri kasılam aktivitesi ile rumende bulunan serbest gazlar yemek borusu vasıtasıyla ağızdan boşaltılır. Bu normal fonksiyon herhangi bir nedenle bozulduğunda şişme oluşulur. Rumende gaz birikmeye başladığında şişen rumen diyafram ve akciğere baskı yapmak suretiyle solunumu güçleştirir. Sonunda ölüm ortaya çıkar. Şişme vakaları iki grup altında incelenebilir. Bunlar; a) gaz şişmesi ve b) Köpüklü şişmedir. 43

45 44 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER gaz şişmesinin nedenleri, 1) Patates, elma, şalgam gibi yemek borusunun tıkanmasına neden olacak yemleri alan hayvanlarda yemek borusunun tıkanması ve gaz çıkışının bu yolla bloke edilmesi, 2) Şiddetli pnömoni olan veya retikuluma yabancı madde girişiyle vag sinirinin zarar görmesi neticesinde ön mide hareketlerinin düşmesi, 3) Göğüs kafesi içinde ve abdominal alandaki ödemler ve yangılarla yemek borusunun şekil değiştirmesi, sıkıştırılması ve gaz çıkışının bu yolla engellenmesi, 4) Şiddetli asidosisle (fazla kesif yem tüketimi) ortaya çıkan rumen hareketlerindeki düşüş (bu tip şişme halk arasında arpalama olarak bilinmektedir.) 5) Kas kasılmasında önemli rol oynayan Ca yetmezliği (hipokalsemi) nedeniyle rumen duvarlarının kasılma şiddetinin düşmesi sayılabilir. Bu tip şişme yemek borusundaki tıkanma ortadan kaldırılarak veya rumendeki gaz mide sondası veya trokarla alınarak kolayca ortadan kaldırılabilir. Ancak şiddetli şişme vakalarında hayvanın gaz çıkarma refleksi kalıcı olarak bozulabilir. Bu hayvanlarda sürekli şişme olayı oluşulur. Bunların sürüden ayıklanması gerekir. Şişme olayları daha çok besideki hayvanlarda görülür ve hayvanların adapte edilmeden besi rasyonlarına geçilmesi bunun başlıca nedenidir. gaz şişmesi çok çabuk olarak ortaya çıkmakta ve ölüme neden olmaktadır. Bu nedenle köpüklü şişmeden daha fazla bilinmektedir. Bununla birlikte besi ve süt sığırı işletmelerinde, özellikle besi işletmelerinde şişme vakalarının %90 köpüklü şişmeden kaynaklanır. Normal koşullarda rumende oluşan gazlar kabarcıklar oluşturarak rumendeki yem partikülleri ve sıvı içerikten rumenin dorsal kesesinde toplanır. Rumen içi basınç belli bir düzeye ulaşınca gaz çıkarma refleksi devreye girer. Ancak rumende köpük oluşumuna neden olan faktörler. Oluşan gazın köpük içerisinde hapis olmasına ve gaz çıkarma refleksinin inhibe olmasına neden olarak köpüklü şişmeye neden olur. Rumende oluşan köpüğün iki kaynağı vardır. Merada ve taze otlarda bulunan stoplazmik proteinler rumende köpük oluşumuna neden olan ilk faktördür. Entansif beside ise oluşan köpüğün kaynağı mikroorganizmalardır. Bu faktörler nedeniyle de şişme vakaları mera şişmesi veya besi (kesif yem) şişmesi şeklinde de alt gruplamaya tabi tutulabilmektedir. Köpüklü şişmede daha önce önerilen mide sondası veya rumen trokarıyla gaz çıkışı tam olarak gerçekleştirilemez. Çünkü gaz köpük içinde hapsedilmiştir. Bu tip vakalarda köpük önleyici maddeler önerilebilir. %50 den fazla kesif yem kullanılan koşullarda şişme vakaları ortaya çıkabilir. Bu tip şişme asidosisle ilgili olan kesif yem şişmesi (arpalama) denen şişmedir. Bu şişme vakalarında da köpüklü şişme gözlenebilir. Bunun nedeni rumende fazla miktarda hücre yıkılması sırasında mikrobiyel mukopolisakkaritlerin ve tanımlanamayan bir kısım makromoleküllerin oluşmasıdır. Bu faktörlerin rumende köpük oluşumunda etkili oldukları bildirilmektedir. Yüksek düzeyde enerji içeren rasyonları alan hayvanların rumeninde hakim duruma geçen (Streptecocus Bovis ve Lactobacillus spp. gibi) mikroorganizmalar hücre içinde karbonhidrat depolarlar ve mükopolisakkarit üretirler. Bakteriyel parçalanma sırasında bu maddelerin ortaya çıkması rumen sıvısındaki viskozitenin düşmesine ve köpük oluşumuna neden olmaktadır. Rumendeki protozoalar bakterileri tüketerek beslenmekte ve nişasta garnüllerini absorbe ederek ve önemli miktarda karbonhidratı depolamaktadırlar. Bu yolla rumende asit oluşum hızını ve köpük oluşumunu düşürebilirler. Ancak şişmeyle protozoalar arasında herhangi bir ilgi kurulamamıştır. Şişmeyi önlemek için alınabilecek önlemler; a) İyonofor antibiyotik kullanımı: Bu antibiyotikler Streptecocus Bavis ve lactobacillus spp. leri içeren ve laktizk asit ve mukopolisakkaritler üreten gram pozitif bakterileri inhibe eder. İyonofor kullanılması kesif yem şişmesinin şiddeti düşürülebilmektedir. Bu amaçla kullanılan iyonoforlar monensin, lasolosid, salinomisindir. Monensin alan hayvanların yem tüketimin düştüğü bilinmektedir. Monensinin şişmeye olan etkisini yem tüketiminin düşmesi açıklamaktadır. b) Şişme önleyiciler (Köpük engelleyiciler): Özellikle mera şişmesini önlemek için bir kısım köpük önleyici materyaller ticari olarak piyasaya sürülmüştür. Bunların kesif yem şişmesine etkileri çok fazla değildir. Bu amaçla kullanılan bir ürün olarak poloxane sayılabilir. c) Yüksek kesif yem içeren rasyonlara (özellikle besi) %4 e kadar tuz konulması yem tüketimini düşürerek ve rumen içeriğinin rumeni terk etme hızını arttırarak şişme vakalarını azaltmaktadır. d) Rasyona %48 mineral yağ katılması besideki hayvanlarda şişme vakalarını azaltmaktadır. Hayvansal yağın herhangi bir etkisi yokken, soya yağı ise şişme vakalarında artışa neden olmaktadır. e) Rasyonda maya kültürü kullanımı laktat kullanıcı bakterilerin rumendeki sayısını arttırmaktadır. Bu nedenle maya kullanımı asidosis ve asidosisle ortaya çıkması muhtemel şişme olaylarının miktarını azaltabilir. Rasyonda tuz kullanımı ve mineral yağ kullanımı ile performansta kötüleşme olmaktadır. Bu nedenle bu uygulamalar tedavi amacıyla daha etkili olarak kullanılabilir.

46 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Laminitis (Tırnak İltihabı) Laminitis ayakta deri içinde gerçekleşen iltihaptır. Ancak laminitis vakaları genellikle asidosisle birlikte gelişmektedir. Rumen ph sinin rumenin, karaciğerin ve sindirim sisteminin patojenleri üzerine etkileri ineklerin laminitise daha açık hale gelmesine neden olur. Laminitisde fazla karbonhidrat tüketimiyle gelişen asidosis yanında, doğum ve laktasyonla gelişen fizyolojik ve hormonal değişimler, metritis, foot root gibi hastalıklar sert zemin, yataklık yetersizliği gibi faktörler de etkilidir. Laminitisin gelişmesinde ilk olarak asidosisle ortaya çıkan metabolik değişimler önemli rol oynamaktadır. Rumen ve dolaşım sisteminde gelişen asidosis ile birlikte rumen sıvısında histamin düzeyi de artmaktadır. Bilindiği gibi histamin kan damarlarının genişlemesine, kasılmasına kan basıncının artmasına neden olur. Kan basıncının artması kan damarlarının duvarından sızıntılara, kandamarlarının zarar görmesine ve lokal kanamalara ve ödemlerin oluşmasına neden olur. Tırnaklarda gözlenen ödemin nedenleri arasında asidoz geliştiren koşullarda rumende histamin konsantrasyonunun artması en önemli faktör olarak sayılmaktadır. Asidoz nedeniyle laminitise eğilimin artmasında etkili olduğu ifade edilen diğer faktörler kan damarlarının kan ph düşüşünden zarar görmesi ve tırnaklara ulaşan kükürtlü aminoasitlerin miktarının düşmesidir. Bu şekilde tırnakta keratin oluşumu için yeterli kükürtlü aminoasit bulunmaması laminitis vakalarının artmasında etkili olmaktadır. Rumende gelişen asidosisle rumende laktik asit bakterileri hakim duruma geçmektedirler. Laktik asit bakterilerinin bir kaçı histidini dekarboksile ederek histamine dönüştürmektedir. Ancak histamin dolaşıma geçtiğinde metillendirilmekte ve karaciğerde inaktif formlarına dönüştürülmektedir. Ağız yoluyla verilen histamin laminitise neden olmamaktadır. Çünkü histamin karaciğer, sindirim sistemi mukozaları ve sindirim sistemi mikroorganizmaları tarafından metabolize edilmektedir. Kronik laminitis durumunda serumda histamin düzeyi de artmaktadır. Bunun en makul açıklamasının yine asidosisle gelişen rumenitis ve hiperkeratoz nedeniyle oluşan yaralanmanın histamin serbestleşmesine neden olmasıdır. Karaciğer apsesi vakaları da asidosis ve hiperkeratozla birlikte gelişmektedir. Bu da histamin salgılanmasını artıran diğer bir faktördür. Histamin salgılanması stres koşullarında, çarpma ve doku yaralanmalarına neden olan hastalıklarda da artmaktadır. Laminitisin önlenmesinde dikkate alınması gereken hususlar asidosis olayındakilerle aynıdır. Rumen ph sindeki düşüşü önleyecek stabil bir rumen koşuluna neden olacak faktörler laminitisin ortaya çıkmasını da engelleyecektir. Laminitisde proteinin özel bir rolü vardır. Yüksek proteinli ve yüksek rumen yıkılabilirliğine sahip proteinli rasyonu alan hayvanlarda laminitis vakasına daha sık raslanmaktadır. Ancak protenin laminitise etkisi tam aydınlatılamamıştır. Bu etki daha çok bir kısım proteinlerin alerjikhistaminik etkilerine ve proteinlerin yıkımının son ürünlerinin spesifik etkilerine atfedilmektedir. Daha önce de değinildiği gibi histidin dekarboksilasyonla histamine dönüşebilmektedir. Laminitis vakalarının tedavisinde antihistaminler kullanılır. Karaciger Abseleri Rumende asidosis gelişen koşullarda rumen duvarlarında oluşan yangı ve hiperkeratoz nedeniyle ortaya çıkan rumen duvarı erozyonu ve ülserleri bir kısım patojen mikroorganizmaların kan dolaşımına geçmesine neden olur. Asidosisle rumende Fusiformis necrophorus gelişimi için uygun koşullar yaratır. Bu bakteri daha önce sözü edilen rumen duvarı yaralanma bölgelerinde kan dolaşımına geçerek karaciğerde apselerin oluşmasına neden olur ve karaciğer fonksiyonlarında bozulma ortaya çıkar. Laminitisde vurgulandığı gibi rumen duvarı ve karaciğerde gözlenen doku bütünlüğü bozuklukları histamin serbestleşmesine de neden olur. Bu nedenle asidoz ile ortaya çıkan aksaklıklar birbirleriyle çok sıkı bir ilişki içindedirler. Karaciğer apseleri de özellikle yüksek kesif yemle yemlenen besi hayvanlarında gözlenir. Ancak yüksek kesif yem içeren rasyonları alan süt ineklerinde de karşılaşılabilir. Önlenmesinde rumen ph sının düşüşüne neden olan faktörleri ortadan kaldıracak önlemler alınmalıdır. Bunlar asidosisde ve diğer ilgili metabolik problemlerde detaylı olarak tartışılmıştır. Abomasum Kayması Abomasum kayması doğum sonrası bir ay içinde özellikle yaşlı ve iri süt sığırlarında orta çıkar. Abomasum kayma vakalarının %8090 ı abomasumun rumenin sol yukarı tarafında yer almasıyla gözlenir. %1020 si ise rumenin sağ yukarı tarafında yer alması şeklinde gözlenir. O nedenle sol abomasum kayması, sağ abomasum kayması olarak iki tipinden bahsetmek mümkündür. Doğumla birlikte yavru ve yavru zarlarının boşaltıldığı abdominal alanda mide kompartmanlarının hareket alanının artması en önemli faktördür. Bu arada özellikle kuru dönemde yüksek kesif yem ve düşük partiküllü kaba yemlerle yemleme abomasum kaymasında etkili olan en önemli faktörlerdir. Abomasum kayması vakalarında hayvanlarda ketosis, çok aralıklı yem tüketme, yem tüketiminin durması, yetersiz bağırsak hareketleri, süt veriminde düşme ve halsizlik gibi belirtiler gözlenir. Mideden alınan besinlerin sindirim sisteminin aşağı kısımlarına akışı sınırlandırıldığından midede gaz birikir. Süt sığırı sürülerinde %24 oranında vakaya rastlanabilir. 45

47 46 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Kuru dönemde yüksek kesif yem ve düşük partikül büyüklüğüne sahip kaba yemler almış yüksek kondisyonlu ineklerde doğum sonrası abomasum kayması riski yüksektir. Yüksek kondisyonlu hayvanların doğum sonrası yem tüketimleri de düşük olmaktadır. İştahtaki bu düşüş kaba yem alımını da sınırladığından abdominal alanı dolduracak rumen doluluğu sağlanamaz, ayrıca rumen duvarı kasının kasılma gücü düşer ve hayvanın abomasum kaymasına açık hale gelir. Normal abomasum ve sol abomasum kaymasında abomasumun pozisyonları. Normal Yeri Değişmiş Abomasum Abomasum kaymasını önlemek için, a) Hayvanların kuru dönemde yüksek kesif yem veya düşük kaba yemle yemlenmesinden kaçınılmalıdır. b) Aşırı mineral ve protein alımına bağlı olarak gelişen alkolozisden sakınılmalıdır. c) Toksemi ve Ca ile ilgili problemlerden sakınılmalıdır. Süt hummasına neden olan faktörlerde abomasum kaymasına neden olurlar. Süt hummasında rumen duvarı kasının kasılması da düşmektedir. d) Kuru dönemin ilk haftalarında inekler canlı ağırlıklarının %1,52 si düzeyinde kaliteli ve uzun partiküllü kaba yemler almalıdırlar. Doğuma 3 hafta kalan dönemde kaba yem tüketimi canlı ağırlığın %11,4 üne düşürülebilir. Doğumu müteakip hayvanlara belli miktar kuru ot verilmesi riski azaltır. Kuru dönemin sonlarında kesif yem tüketimini canlı ağırlığın %0,5 i düzeyinde tutmak önerilebilir. e) Kuru dönemde ve doğum sonrasında hayvanın yem ve özellikle kaba yem tüketimini sınırlayacak uygulamalardan ve faktörlerden uzak durulmalıdır. Abomasum kaymasında tedavi cerrahi müdahaledir. Abomasum normal pozisyonuna getirilir ve tekrar etmemesi için dikilerek sabitlenir. Süt Yağ Düzeyi Düşüklüğü Asidosis ile birlikte ortaya çıkan diğer bir sorun da süt yağ düzeyinin düşmesidir. Asidosis ile birlikte rumende selüloz sindirimi düşmektedir. Asidosisin ortaya çıkmasına neden olan rasyonlar kesif yem ağırlıklı olduğu için rumen fermentasyonu da propionik asit lehine olmaktadır. Bu nedenle süt yağ asitlerinin yeniden sentezi için en önemli kaynağı oluşturan asetik asit yetersizliği süt yağının düşmesinde en önemli rolü oynamaktadır. Süt yağının düşmesinde kaba yem partikül büyüklüğü de önemli bir rol oynamaktadır. Kaba yemin partikül büyüklüğünün 4 cm in altına düşürülmemesi gerekir. Uzun partikül geviş getirmeyi uyardığı için rumen ph sinin normal sınırlarda tutulmasına katkıda bulunur. Ayrıca rasyonda farklı tampon maddelerin kullanımı da süt yağının düşüşünü önleme bakımından dikkate alınmaktadır. Toplam rasyonda %0,50,75 oranında NaHCO ³ kullanılması önerilebilir. Bu konu daha önce besleme süt kompozisyonu konusunun incelendiği bölümde detaylı bir şekilde tartışılmıştır. 3. Mineral Metabolizması Hastalıkları Süt Humması (Hipokalsemi) Süt humması doğumdan sonra genellikle ilk 3 gün içinde yaşlı ve yüksek verimli ineklerde ortaya çıkar. Doğum öncesi 12 gün içinde de veya ara sırada doğum sonrası 7. güne kadar gözlenebilir. Süt hummasının nedeni doğum öncesinde Ca depolarında kalsiyum miktarının düşmesi veya Ca emilimindeki başarısızlık nedeniyle doğum sonrası laktasyonla birlikte ortaya çıkan yüksek Ca gereksinmesinin karşılanamaması ve kan Ca düzeyinin düşmesidir. Doğum sonrası Ca ihtiyacının karşılanamaması veya kan Ca düzeyinin belli bir düzeyde tutulamamasının nedenleri, yüksek Ca gereksinmesi, rasyon Ca/P dengesizliği, Vitamin D yetersizliği, paratroid bezinin aktivitesindeki yetersizlikler olarak sayılabilir. 2 L kolostrum 4050 L kanın içerdiği kadar Ca içermektedir. Laktasyonun başındaki Ca gereksinmesinin ancak %70 i rasyondan sağlanırken, geri kalanı kemiklerden mobilize edilerek sağlanmaktadır. Yani kalsiyum gereksinmesinin sağlanmasında bağırsaklardan Ca emilimi ve kemiklerden mobilizasyon anahtar rol oynamaktadır. İnce bağırsaklarda Ca emilimi rasyonun Ca içeriği, Ca/P oranı ve rasyonun vitamin D içeriğine bağlıdır. Kalsiyumun kemiklerden serbestleştirilme hızı ise paratroid bezinin paratroid hormon üretim aktivitesine bağımlıdır. Ayrıca paratroid hormonu vücutta vitamin D nin aktif hale gelmesi için de önemli rol oynamaktadır.

48 Süt hummasının önlenmesinde şu hususlar dikkate alınabilir. Bunlardan herhangi biri önlem olarak dikkate alınmalıdır. a) Hayvan ilk 3 gün içinde tam olarak sağılmaz ve bu şekilde kandan önemli miktarda Ca çekilmesi önlenebilir ve süt humması riski azaltılabilir. b) Doğumdan 37 gün önce yüksek dozda (1020 milyon IU) vitamin D veya metabolitlerinin enjeksiyonu doğum sonrası Ca emilimini artırarak süt humması riskini azaltabilir. HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER Normal kan Ca düzeyi Buzağılamadaki düzey Süt humması (hafif) SÜt humması (orta) Süt humması (şiddetli) mg/100ml 8 mg/100ml 6,5 mg/100ml 5,5 mg/100ml 4,5 mg/100ml Süt hummasında kan P düzeyi de düşüktür. Ancak kan Mg düzeyi yükselir. Süt hummasın ilk belirtisi iştah kaybıdır. Anal açıklık çok gevşemiş olmasına rağmen dışkılama çok azdır veya hiç yoktur. Başlangıçta hayvan heyecanlıdır, sendeleme söz konusudur, daha sonra ayağa kalkma kabiliyetini de kaybeder. Süt hummasıyla beraber ortaya çıkabilecek diğer problemler; 1) Kas zayıflığı nedeniyle doğum güçlüğü riski artar, 2) Uterus prolapsı (uterusun dışarı çıkması) riski artar, 3) Sonun atılamama riski artar, 4) Metritis (uterus iltihabı) vakaları artar, 5) Üreme performansında düşüş olur, 6) Rumen duvarı kasının gücünün düşmesi (atony) nedeniyle şişmeye yatkınlık artar, 7) Abomasum kayması vakalarında artış olur, 8) Yem tüketiminin düşmesi nedeniyle ketosis riski artar, 9) Ca yetersizliğinde kas koordinasyonu ve kuvvetindeki düşme meme bezlerinin ve meme ucunun zarar görmesine ve bakteriyel enfeksiyonlara karşı hayvanın dayanıksız hale gelmesine neden olarak mastitis riskini de artırır, 10) Diğer enfeksiyoz hastalıklara yakalanma riski artar, 11) Süt verimi düşer, 12) Hayvanın sürüde verimli olarak kalacağı süre azalır. c) Süt hummasının en önemli nedeni kuru dönemde hayvanın yüksek Ca tüketimidir. Bu dönemde yüksek miktarda baklagil kaba yemleri veya uygun olmayan mineral katkılarının kullanılması önemli rol oynar. d) Kuru dönemde örneğin 600 kg canlı ağırlıkta bir inek 4080 g Ca/gün, 3035 g P/gün almalı, Mg, K, Se ve vitamin A (maksimum IU),D ( IU), E ihtiyacı karşılanmalıdır. e) Sürüde süt humması bir sorun ise kuru dönemin son haftalarında günlük Ca tüketimi 2025 g ile sınırlanmalıdır. Bu şekilde yüksek P ve düşük Ca alımı paratroid bezini aktive ederek hayvanın doğum sonrası kemiklerden daha hızlı Ca mobilizasyonu sağlanmasına katkıda bulunur ve süt humması riski azalır. f) Doğum sonrası 75 g CaCO ³ verilmesi süt humması riskini azaltmaktadır. g) Yüksek rumen ph sinden şüphelenilen durumlarda, doğum öncesi ve sonrası 2 günde 100 g/gün amonyum klor (veya amonyum sülfat) kesif yeme karıştırılarak verilebilir. h) Süt humması sürüde bir problem ise kuru dönemin son 34 haftasında anyonik (<0meq/100g) veya asidik bir rasyonla yemleme süt hummasının kontrolü veya önlenmesine katkıda bulunur. Anyonik rasyonlarda anyonlar (S, Cl) katyonlardan (Na, K) fazladır. Böyle rasyonları alan hafif bir asidosis söz konusudur ve kemiklerden Ca mobilizasyonu daha iyi gerçekleşmektedir. Esasen bu durum kanın Ca taşıma kapasitesinin artırılmasıyla ilgilidir. Süt hummasının tedavisinde ise intravenöz, subkutanus veya intraperitonal yolla %25 lik ml Ca glukonat veya Ca boroglukonat verilmesi önerilmektedir. Bu çözeltiler 812 g Ca içerirler. Ancak çözeltinin çok hızlı veya büyük miktarlarda verilmesi hayvanı öldürebilir. Caboroglukonat %8,3 Ca içermektedir. Ot Tetanisi (Hipomagnezemi) Ara sıra çok sayıda süt ineği kanda ve ekstraselüler sıvıda düşük Mg nedeniyle ortaya çıkan ot tetanisinden ölebilir. Ot tetanisi daha çok serin mevsimlerde taze meralarda otlayan süt ineklerinde gözlenir. Bu tip meralar K ce zengin Mg ce yetersizdir. Bunun nedeni de yüksek K ve N içeren gübrelerin uygulanmasıdır. Yüksek K ve N içeren gübre uygulaması bitkinin topraktan Mg alımını sınırlandırarak Mg bakımından yetersiz hale gelmesine neden olur. Ayrıca yüksek K sindirim sisteminde Mg emilimini kötüleştirir. Vücut Mg rezervleri tükenmese bile ot tetanisi ortaya çıkmaktadır. Ot tetanisinin belirtileri yüksek düzeyde, aşırı hassasiyet, sinirlilik, yorgunluk, istem dışı kas kasılması (seğirme), dişlerin gıcırdatılması ve aşırı tükürük üretimidir. Buzağılarda ortaya çıkarılan 47

49 HASTALIKLAR ve ÖNLEMLER 48 deneysel hipomagnezemide iştahsızlık, kan akışı artışı, kolay uyarılma, yumuşak dokularda kemikleşme gözlenmiştir. Ot tetanisinin gelişmesine uygun koşullarda meranın Mg içeren preparatlarla gübrelenmesi, taze meraya çıkacak hayvanlara bir geçiş periyodu uygulanması, hayvanların Ca, P, Mg, K, Cu ve tuz bakımından dengeli bir mineral karışımı ile desteklenmesi düşünülmelidir. Ot tetanisinin önlenmesinde, 1. Tehlikeli dönemlerde 60 g/gün hayvan başına en az %87 MgO içeren preparatlar verilmesi tetanik durumları önlemektedir. 2. Bazen bu dozu 120 g a kadar yükseltmek gerekebilir. Ancak 180 g kullanılması ishale neden olmaktadır. 3. Magnezyum Fosfat ın 53 g/gün kullanılmasıda etkilidir. 4. Meraların Mg içeren gübrelerle gübrelenmesi otların Mg içeriklerini yükseltir. 113 kg/da Calsinid Magnezit veya 560 kg/da magnezik kireçtaşı kullanılması iyi sonuçlar vermektedir. 5. Mera otlarının Mg içeriğini yükseltmek için iki haftada bir %2 lik MgSO 4 çözeltisi meraya sprey edilebilir veya toz haline getirilmiş MgO 3kg/da olacak şekilde meraya meralatma başlamadan önce uygulanabilir. 6. Rasyonda MgO oranı %24 e ulaşırsa buzağılar için toksik olmaktadır. Tedavide hem Ca, hemde Mg tuzlarının iyi sonuç verdiği bildirilmektedir. En güvenli tedavi şekli olarak CaMg preparatlarının birlikte kullanılması önerilmektedir. Bunun için önerilen 500 ml %25 lik Caboroglukonat ve %5 lik magnezyum hipofosfit kullanımıdır. Diğer bir öneri olarak intravenöz yolla ml %20 lik Mg Sülfat uygulaması zikredilebilir. Meme Ödemi Meme ödemlerinin çoğu buzağılamaya yakın dönemlerde kan proteinlerinin çok ani bir şekilde düşmesidir. Bu düşüşte gama globulinlerin kolostruma transferi en önemli rolü oynamaktadır. İlkine doğuran ineklerde bu daha çok gözlenmektedir. Meme ödemleri bu koşullarda memede salgıcı hücreler arasında sıvı birikimi ile kendini gösterir. Sıvının kaynağı kan damarlarından sızan proteinlerdir. Meme ödemi genellikle memenin ön tarafında deri altında gözlenir. Ödemin gelişen hayvanlarda memeye dokunulması hayvana acı verir ve sütün bırakılmasında da sorunlara neden olur. Meme başları kısalır, hayvan sağım durağına gelmekte isteksizlik gösterir. Meme ödeminin gerçek nedeni bilinmemektedir. Fakat yüksek sodyum ve potasyum tüketimi ile meme ödemi riskinin arttığı bilinmektedir. Diğer faktörler olarak protein ve diğer besin madde yetersizlikleri, doğum öncesi yüksek miktarda kesif yem ile yemleme kan ve lenf dolaşımı yetersizliği ile anemi sayılmaktadır. Ödemin önlenmesi için kuru dönemde tuz tüketimi sınırlanmalıdır. Özellikle doğumu yaklaşmış düvelerde daha dikkatli davranılmalıdır. Memelerin donması ve zarar görmesine izin verilmemelidir. Tedavi için memenin aşağısından yukarı doğru günde 2 kez sağım sonrası 1020 dakika masaj yapılmalıdır. Bu memeye kan akımını hızlandırır. Diüretikler kullanılarak sıvının vücuttan uzaklaştırılması hızlandırılabilir. Kortikosteroidlerde özellikle şiddetli vakalarda kullanılabilir. Ancak veteriner kontrolünde kullanılmalıdır.

50 Kemalpaşa Asfaltı, No:32/A Işıkkent İZMİR TURKEY