ORMAN EKOLOJİSİ VE YETİŞME ORTAMI ÖZELLİKLERİ

Transkript

1 ORMAN EKOLOJİSİ VE YETİŞME ORTAMI ÖZELLİKLERİ Ekoloji Ve Orman Ekolojisi Ekoloji;yunanca <oikos> ve<logi> sözcüklerinden oluşur.oikos <konut>,logiy ise <bilim> anlamına gelmektedir. Bugünkü anlayışla ekoloji;canlılarla,içinde yaşadıkları ortamı ve bu iki varlığa ait karşılıklı etki ve ilişkileri inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanabilir.buradaki <canlılar> insan hayvan ve bitkilere ait bireyleri veya bunlardan oluşmuş toplulukları ifade etmekte,<içinde yaşadıkları ortam> deyimi ise hava, su,toprak ve ışık gibi faktörleri kapsamaktadır. Orman ekolojisi;orman ile ormanın yaşama ve gelişmesini sağlayan tüm faktörlerin oluşturduğu sistemi inceleyen ve bu sistemdeki karşılıklı etki ve ilişkileri araştıran bir bilim dalıdır. Orman ekolojisinin konusu; orman yetişme bölgelerindeki arazi şekli,toprak ve iklim özellikleri ile tüm canlı varlıkların karakteristiklerini tespit etmek,bunlarla orman ağaçlarının yaşam gelişmeleri arasındaki ilişkileri ortaya çıkarmaktır. Ekosistem Doğadaki canlı ve cansız varlıkların aralarındaki karşılıklı bağlarla oluşturdukları sisteme <ekolojik sistem> veya <ekosistem> denmektedir.ekosistemi oluşturan ana ögeler ve aralarındaki ilişkiler şu şekilde ifade edilmektedir. 1

2 Orman Ekosistemi:Belirli bir yerde kendini meydana getiren elamanların kompozisyonu,karakterleri ve aralarındaki karşılıklı ilişkileri bakımından tekdüze olan herhangi bir orman parçası anlaşılmaktadır.bir başka ifade ile orman ekosistemi; orman ağaçları ile birlikte topoğrafik, klimatik,toprak ve vejetasyon etkenlerinin bütünlüğüdür.sayılan bu etkenlerin karakteristiği, orman ekosistemlerinin özelliğini belirler.bunun içindir ki orman ekosistemlerini (yetişme muhiti şartları) oluşturan faktörlerin iyice tanınması özelliklerinin bilinmesi gerekir. Yetişme Ortamı(Yetişme muhiti şartları): Bir ekosistemde belirli canlı toplumlarından oluşan yaşama birliğini etkileyen, fakat bu canlıların işlevleri ile de etkilenen yeryüzü şekli, iklim, anakaya-toprak ve vejetasyon faktörlerinin oluşturduğu bir bütün olarak tanımlanmaktadır. Ağaçlandırma çalışmalarının ilk adımı olan proje düzenleme çalışmalarında orman ekosistemini(yetişme muhiti şartları) oluşturan tüm faktörlerin incelenmesi (analiz) ve yorumlanması (sentez) zorunludur. Yetişme ortamını oluşturan faktörlerin incelenmesi: Ağaçlandırma çalışmalarının ilk adımı olan proje düzenleme çalışmalarında YETİŞME MUHİTİ ŞARTLARINI oluşturan tüm faktörlerin incelenmesi (analiz) ve yorumlanması (sentez) zorunludur. Yetişme ortamını oluşturan faktörler;,iklim, topoğrafya, toprak ve vejetasyon dur. İ k l i m :Bir yerde uzun süre devam eden atmosferik olayların ortalamasıdır 2

3 İklim elemanları bitki örtüsünün dağılışını, tür ve toplulukların yani vejetasyonun tür ve kapalılığını tayin eder. İklim elemanlarının bireysel olarak etkilerinden çok toplu etkileri önemlidir. İklimle ilgili olarak yapılan çalışmalarda özellikle sıcaklık ile yağış, yağış ile buharlaşma, yağış ile doygunluk açığı arasındaki ilişkiler matematik formüller halinde gösterilmekte, bir bölgenin yağış etkenliği ve buna dayanarak iklim tipleri nemli, yarı nemli, yarı kurak, kurak şeklinde deyimlerle karakterize edilmektedir. Genel olarak denilebilir ki bir bölgeye düşen yağış miktarı buharlaşan miktardan fazla ise o bölge iklimi nemli eğer buharlaşma yağış miktarından fazla ise o bölge iklimi kurak olarak nitelenir. Buharlaşma katı cisimlerin yüzeyinden, topraktan, durgun ve akarsu yüzeylerinden sıcaklık etkisiyle olması durumunda buna Evaporasyon, bitkiler tarafından atmosfere verilmesine de Tanspirasyon, her iki şekilde meydana gelen buharlaşmaya ise Evapotranspirasyon denilmektedir. ERİNÇ YAĞIŞ ETKİNLİĞİ İNDİSİ Erinç Formülü: Yıllık ortalama yağış miktarı(mm) Yağış etkenliği indisi= Yıllık ortalama yüksek sıcaklık ( C) 3

4 Yağış; yağışların miktarı, şiddeti, süresi şekli gibi çeşitli karakteristikler toprak erozyonu, toprağın su ekonomisi, bitkilerin gelişimi üzerinde etkilidir. Bu nedenle Etüt sahasına en yakın yerdeki meteoroloji istasyonunun en az 10 yıllık ölçme değerleri baz alınır. Alınacak değerler şunlardır; Ortama Yağış Miktarı(mm) Günlük En Çok Yağış Miktarı(mm) Yağış >10mm Olan Gün sayısı Saatlik Max.Yağış(mm) 4

5 Rüzgar; bitkilerin dağılışı ve gelişimi üzerinde büyük etkilere sahiptir. Özellikle buharlaşma ve fotosentez üzerinde önemli etkisi vardır. Rüzgarın yönü, şiddeti arazi yapısına göre değişmektedir. Sırt, boyun ve tepelerdeki rüzgar hızı daha fazladır. Sıcaklık; bitkilerin gelişmesinde büyük rol oynamaktadır. Örneğin bitkilerin fotosentezi 0 5 ºC arasında başlar, ºC arasında en yüksek değerini bulur, ºC den sonra ise durur. Bitkilerin hayati faaliyetlerini gösterdiği ( tomurcuklanma, tomurcukların patlaması, yapraklanma, çiçek açma, odun artımı vs. ) devreye vejetasyon devresi denir. Ortalama sıcaklık bu devrenin tayini için bir ölçü olarak alınır. Ortalama sıcaklıklar +10 ºC üzerinde olan aylar, vejetasyon devresi olarak alınmaktadır. Nispi (bağıl) nem ;havada bulunan su buharı miktarının o andaki hava sıcaklığında bu havanın taşıyabileceği en yüksek su miktarına oranıdır. Nispi nem ile sıcaklık arasında önemli bir ilişki vardır. Sıcaklık artıkça havanın aldığı nem miktarı yükselir. Havanın sıcak ve nispi nemi yüksek olan sahalarda buharlaşma-terleme az olduğundan nem isteği yüksek olan bitkiler yer alır. Vejetasyon devresinde bulutluluğun ve nispi nemin düşmesi, evapotranspirasyonu artırır. Buda kuraklığın artmasına dolayısıyla dikilen fidanların su sıkıntısı çekmelerine sebep olur. Bitkiler için kuraklık kavramı, nispi nemin % 30 un altına düştüğü, rüzgar hızının 5 m/sn nin üzerine çıktığı, hava sıcaklığının da 25ºC i geçtiği zaman söz konusudur. Bu durumda toprak ne kadar nemli ise o kadar az zarar meydana gelir. 0-20cm. deki toprak derinliğinin nem miktarı 20mm. nin üzerindeyse kuraklık zararı çok az olur. Eğer bu miktar 10mm. nin altına düşerse bitkilerde kuraklık zararları beklenmelidir. Don; Bir yörede bir yılda veya bir periyotta meydana gelen donlu günlerin sayısıdır. Yıl içerinde meydana gelen donlu günlerin birbirini takip edip etmediği, en erken ve en geç don tarihleri dikilecek Topaoğrafya (Fizyografik Faktörler) 5

6 Fizyografik faktörler coğrafik ilişkileri ve jeomorfolojik karakteristikleri özellikler mevkii deyimi ile ifade edilir. kapsar. Bu Mevki, genel ve özel mevki olmak üzere ikiye ayrılır. a) Genel mevki : Yöreye verilen genel adı, enlem ve boylam derecelerini, denize olan yatay uzaklığı, jeomorfolojik yapıyı içerir. b) Özel mevki : Yöresel ismi, denizden yükseklik, bakı, eğim, arazi yüzü şekli (Röliyef) ve komşu çevre gibi özelliklerle tanımlanır. Denizden yükseklik: Arazinin toprak özellikleri, iklim ve vejetasyon yapısı üzerinde etkili olmaktadır. Denizden yükseldikçe sıcaklık düşmekte, buna karşın nisbi nem, yağış ve rüzgar artmaktadır. Yükseklerde nem ve yağıştan dolayı bazlar yıkanır, toprak reaksiyonu asit özellikte olur. Denize olan yatay uzaklık azaldıkça yani denize yaklaştıkça mutlak ve bağıl nem yükselir. Bakı; Bir yerin sıcaklığı, yağış durumu, don etkisi ve güneş ışınlarını alması bakımından etkili olur. Ülkemizde kuzey, kuzeydoğu, kuzeybatı ve doğu bakıları genel olarak gölgeli bakılardır. Bu bakılar daha serindir. Güney, Güney doğu, Güneybatı ve batı bakılar ise güneşli bakılar olup daha sıcaktır. Nemli rüzgarlara bakan yamaçlar daha çok yağış alır. Bu bakılar serin olduğu için buharlaşma da daha azdır. Gölgeli bakılarda toprak, aynı bölgedeki güneşli bakılara göre daha nemlidir. Güneşli bakılarda ısınma fazla olduğundan nem kaybı da daha fazladır. Güneşli bakılarda don tehlikesi gölgeli bakılara göre daha fazladır. Eğim; yüzeysel akış, erozyon ve dolayısıyla toprak özellikleri üzerinde etkilidir. Eğim arttıkça yağış sularının yüzeysel akışı artar bundan ötürü erozyon şiddeti artar ve toprak derinliği azalır. Bunun sonucu eğimli yerlerde iskeletçe zengin sığ ve kurak topraklar oluşur. Arazi yüzü şekli ( Rölyef ) ; Bir yerin özellikleri ile toprakların su ve besin maddesi ekonomisi üzerine etkili olduğundan ova, yamaç, sırt, tepe, etek, çukur vb. deyimlerle tanıtımı yapılmalıdır. TOPRAK: Toprak; bitkilerin barındığı ve yaşamları için gerekli su, hava ve besin maddelerini temin ettiği yerkabuğunun üst kısmına toprak denir. Toprak oluşumunu; Anakaya ve özellikleri, zaman, iklim, arazi şekli ve canlı faktörler etkiler. Anakaya; kendisinden anamateryalin ve toprağın oluştuğu, yapısında çeşitli mineralleri içeren, henüz fiziksel parçalanmaya uğramamış jeolojik maddedir. Toprağı oluşturan anakaya ve anamateryaller kaynaklarına ve oluşumlarına göre üç büyük grupta toplanır. 1-Püskürük Kayalar: : Mağmanın yer içinde vaya yeryüzünde soğuyarak katılaşması sonucu meydana geli a-iç püskürük kayalarr :Magmanın yeryüzüne çıkmadan yerkabuğu içinde soğuyup 6

7 katılaşması sonucu meydana gelir.bunlar granit,siyenit,diyorit,gabro.. b-dış Püskürük Kayalar: Magmanın yeryüzü kabuğundaki çatlaklardan çıkarak katılaşmasıyla oluşur.örn.riyolit,trakit,andezit, bazalt 2-Tortul Anakayalar:Tortul ve başkalaşmış Kayaların fiziksel ve kimyasal olayların etkisiyle parçalanıp ayrışması sonucunda meydana gelen materyallerin su,rüzgar ve buzullar vasıtasıyla taşınıp birikmesi ile meydana gelirler... Kumtaşı: Kumların çimento görevi yapan silisyum ve karbonatların boşluklara dolarak sertleşmesi sonucu meydana gelirler. Şeyl: Sedimentasyonların en ince zerreleri olan toz ve kilin sertleşmesinden meydana gelmiştir. Konglomera: Genelde yuvarlak olan,değişik büyüklükteki çakıl ve molozların,aralarına yığılan ince materyaller vasıtasıyla sertleşmesinden meydana gelir.içinde pek çok cins kaya ve mineral vardır.kuvars ve feldispatlar çok bulunur.bir çok kayalardan daha sert ve dayanıklıdırlar. Kireç Taşı: Kireç taşı kalsiyum karbonat ihtiva eden ince taneli bir kayadır.kireç taşlarının esasını kalsit minerali oluşturur. Kalsiyum karbonattan başka kayanın saflığı üzerine tesir eden diğer yabancı maddeler de bulunur.genellikle griden kahverengiye doğru değişen bir renge sahiptir.organik menşeli oldukları gibi kimyasal yolla kalsiyum karbonatın çökmesi ile de meydana gelirler.kireç taşlarına kalker kayaları denilmekte olup; ülkemizde geniş bir yayılış alanına sahiptir. Dolomit: Kireç taşlarının oluşumu sırasında CaCO3 ile birlikte MgCO3 lar da çökerse dolomit oluşur.bu kayaların çoğunda dolomit ve kalsit mineralleri karışmış haldedir.ca fazla ise dolomitik kalker,eşit seviyede ise dolomit denir. 3-Metamorfik Anakayalar: Tortul ve püskürük anakayaların basınç ve ısı altında bazı hallerde de sıvı ve gazların iştiraki ile metamorfoze olması neticesinde metamorfik kayalar meydana gelir. Kumtaşı kuvarsite,şeyl arduvaza,kalkerler mermerlere dönüşürler.anı şekilde granitin değişmesiyle gnays,bazaltın değişmesiyle şistler meydana gelir. Metamorfoze olan materyallerin yapıları değiştiği gibi yeni mineraller de bu arada oluşur. Bunlar yüksek basınç altında kaldıklarından birbirine paralel tabakalar yani şistli bir yapı kazanırlar. Metamorfik kayaların içinde bulunan mineraller püskürük ve tortul kayalarda bulunan minerallerin aynısıdır. 7

8 Gnays: Metamorfik kayaların en büyük grubunu teşkil eden bu taşlar püskürük veya sedimenter formasyonlardan meydana gelebilir. Şist yapılı olan bu taş granit gibi kuvars,feldispat ve mikalardan ibarettir.bu mineraller granitte olduğu gibi karmakarışık değil birbirine az çok paralel tabakalar halinde bulunur. Mikaşistler: Kuvars ve mikadan oluşan şist yapılı taşlardır.içindeki mika türüne göre biyotitli mikaşist veya muskovitli mikaşist adını alırlar. Mermerler: Kireç taşlarından ve dolomitlerden meydana gelirler.nadir hallerde saftırlar. Kuvarsit: Kum taşından teşekküle eden bu taş çok sert ve sıkı bie strüktüre sahiptir.kum taneleri birbirleriyle çok kuvvetli bir biçimde silisyumla bağlanmıştır. Serpantinler:Yeşil renkli başkalaşım kayalarının ve erüptif kayaların yüksek basınç altında yeşil renkli kayalara dönüşmesi ile oluşur.anamateryal; anakayaların fiziksel parçalanma ve kimyasal ayrışmaya uğramasıyla meydana gelen kısmen gevşek kütledir. Anamateryal, kendine özgü strüktür ve mineralojik yapısıyla toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini etkiler. Dolayısıyla bitki gelişimi üzerinde önemli roller oynar. Anamateryalin mineralojik bileşimi ile üzerinde meydana gelecek toprakların özellikleri arasında sıkı ilişkiler vardır. Örneğin, kalker anataşı üzerindeki toprakların tekstürü, baz doygunluk oranı ve asitliği ile granit anakayası üzerinde oluşmuş toprakları bu sayılan özellikleri arasında çok büyük farklar vardır. Anakayanın tanıtımı sadece isminin belirlenmesi ile değil tanelilik, tabakalılık, çatlaklık, içindeki katkı maddelerinin cins vb. özellikleri de belirtilerek yapılmalıdır. Anamateryal sınıflaması: Anamateryaller orjinlerine göre; Kolluvial: yerçekimi ile oluşan; Alluval:akarsular ile taşınmış; Glasial:buzullar ile taşınmış; Eolitik:rüzgarla taşınmış; Volkanik anamataryaller; Toprak profili ve özellikleri:.toprağın üst yüzünden anakayaya doğru alınmış olan düşey kesite toprak profili denir. Bu şekildeki düşey kesit,arazide dikdörtgenler prizması şeklinde bir hendek açmakla elde edilir ki, buna profil çukuru denir. Proje tanzimi için arazide, karelaj şebekesinde her 325 m ye denk gelen nokta üzerinde (10 hektar alanı temsil etmek üzere) açılması zorunlu olan profil çukurunun eni 75 cm,boyu 100 cm kadar olmalıdır. Derinliği ise anakayayın durumuna göre değişir.anakayası 120 cm den daha derinde olan topraklarda 120 cm derinliğe kadar,aksi takdirde anakayaya kadar kazılır.çukurun incelenecek kısmı çiğnenmemeli, üzerindeki ölü ve diri örtü bozulmamalıdır.çukurun ışık almasına da dikkat edilmelidir. 8

9 Profil Çukuru: * Yol,kanal,su arkı,dere kenarı ile sınır yerlerde * Hayvan yatmış yerler ile köstebek,tarla faresi vb.yuvalar civarında * Kompost,ahır gübresi,kireç,kum fabrika ve inşaat artıklarının yığıldığı yerlerde * Arazinin mevzii olarak su birikmiş,dere ve sel baskınına uğramış kısımlarında * Kömür ocakları,orman içi barakaları civarında ve diğer insan etkisi ile değiştirilmiş arazilerde Toprak Horizonları Bir toprak profili iyice incelenirse,bu profilin renk,,tekstür,strüktür vb. özellikler bakımından farklı olan ve birbiri üzerinde yatan tabakalardan oluştuğu görülür. Bu yatay tabakalara horizon denir. Horizonlar, klimatik, biyotik,arazi şekli ve anakaya gibi doğal faktörlerin etkisiyle uzun zaman periyotlarında oluşmuşlardır. A Horizonu ( Yıkanma Horizonu ):Mineral toprağın en üst kısmında olan,klimatik etkenlerle doğrudan doğruya temasta bulunan ve en fazla humus maddelerine sahip olan horizondur.humus etkisi nedeniyle genellikle koyu renktir. B-Horizonu ( Birikme Horizonu ): A horizonunun altında bulunan ve bu horizondan yağış suları ile taşınarak getirilmiş maddelerin biriktiği horizondur.bu horizon bazı koşullarda ayrışma olaylarının da cereyan ettiği horizondur. C-Horizonu ( Anamateryal Horizonu ): Üstündeki B horizonunu meydana getiren horizondur.eğer mekanik yollarla gevşemiş ve parçalanmış ise Cv ismini alır.ayrışmamaış sert kaya halinde ise Cn ismini alır. Toprak özelliği; fiziksel özellkleri ve kimyasal özellikleri olmak üzere ikiye ayrılır. 9

10 Toprak fiziksel özellkleri: Toprak türü: (tekstür) Toprak mataryalinin tane büyüklüğü bakımından bileşimini belirleyen bir deyimdir. Tekstür sınıfı üçtür.bunlar; Kum,toz ve kildir. Toprak türü çeşitleri: Toprak türü çeşitleri toprağın içinde bulunan toz kum ve kil oranlarına göre sınıflandırılmaktadır. Bunlar;kum,toz,kil,balçıklı kum, kumlu balçık, killi balçık, balçıklı kil dir. Taşlılık Ve Derinlik Toprağın iskelet miktar:(toprak taşlılığı) Toprağın iskelet miktarı denilince,çapları iki mm den büyük olan mineral parçaları anlaşılır.taş ve çakıllar toprağın su tutma kapasitesi, geçirgenliği,besin ve sıcaklık ekonomisi üzerinde önemli bir role sahip olduğundan her horizon için veya her 30 cm toprak derinliği için hacmen % ölarak tespit edilir Toprak derinliği: Sert anakaya üzerinde yatan ince taneli gevşek mataryalin kalınlığıdır.buna<mutlak toprak derinliği> denir.köklerin yayıabildiği derinliğe ise <fizyolojik toprak derinliği> denir. Tanım Profilin İskelet % si Taşsız-az taşlı 0-25 Orta taşlı Çok taşlı İskelet ( litosolik ) Yüzeysel Taşlılık Sınıfları Taşlılık Oranı (%) 0-5 Taşsız-Az taşlı 6-25 Orta taşlı Taşlı >50 Çok taşlı TOPRAK DERİNLİĞİ 10

11 Derinlik ( cm ) Tanımı 0-30 Sığ Orta derin Derin Toprak Strüktürü: Toprak taneciklerin oluşturan kum,toz ve kilin istiflenmesidir. Toprağın üç ana strüktür sınıfı vardır. Tek tane strüktürü, Masif strüktür, Kırıntı strüktürü, Toprak rengi: Toprak rengi,bilinen renklerden hangisine benziyorsa o terim kullanılarak tanıtılabilir.her horizon,çin tespit edilir. Toprak rengi bir takım toprak özelliklerini ifade etmesi ve genetik horizonların,dolayısı ile klimatik toprak tiplerinin ayrılması bakımından büyük bir önem taşır. Örneğin alacalı renk kötü dranaj koşullarını,fazla koyu renk organik madde fazlalığını, açık soluk renk aşırı yıkanma olaylarını gösterir. Toprağın Humus Miktarı Toprakta ne kadar çok humus varsa genel olarak rengi o kadar koyu olur. Toprak organik maddesinin(humusun) arazide tanıtımı laboratuar analizlerine göre belirtilir. Organik madde%si 1 den az humus bakımından pek az 1-2 humus bakımından fakir 2-5 orta derecede humuslu 5-10 humus bakımından zengin humus bakımından çok zengin turbamsı 30 dan çok turba Humus tipleri: Ham humus, Çürüntü tipi humus, Mul tipi humus, 11

12 Kök Yayılışı: Bitki köklerinin toprakta inebildiği derinlik ile topraktaki kök yoğunluğunu ifade eder.topraktaki su, hava ve besin ekonomisi hakkında bilgi vermesi,horizonların su geçirgenliği ve havalanması hususunda etkili bulunduğundan önemlidir. Kök yayılışı ile ilgili olarak; Kök yayılış derinliği, ince köklerin(çapları 2mm den küçük) yayılış derecesi,köklerin dağılış şekli, Drenaj: Toprağin su tutma kapasitesini aşan fazla suyun toprak içinde yanlara ve aşağı doğru sızıp gitme hareketidir.buna<toprağın geçirgenliği>denir. Taban suyu:yer kabuğu içindeki boşlukları birbirine bağlayacak şekilde dolduran,yer çekimi etkisi ile oluşturulmuş bulunan,eğim veya farklı basınç potansiyeli ile hareket edebilen toprak suyudur. Toprağın Kimyasal Özellikleri: Toprak Reaksiyonu,Kireci Ve Tuzluluğu Toprak Reaksiyonu (ph):toprak ph sı bir toprak çözeltisindeki asitliği veya alkaliliği tanımlayan bir ölçüdür.asitliğin miktarı H+ ve OH- iyonlarının konsantrasyonuna bağlıdır. ph logaritmik birim şeklide ölçülür.ph bir birim artarsa,h konsantrasyonu 10 kez azalır.örneğin ph 4 te ph 7 ye göre 1000 kat fazla H+ iyonu vardır. ph kademeleri 0-14 arasındadır.ancak toprak tepkimesinin normal aralığı 5-8,5 olup bunun üstünde ve altındaki değerler çoğu bitki için ciddi sorunalr oluşturur.toprak ph sı labaratuvar şartlarında ph metre ile ölçülür.arazide kullanılan farklı ph ölçerler bulunmaktadır. Toprak ph sı doğrudan ve/veya dolaylı olarak toprak içersinde meydana gelen birçok fiziksel,kimyasal ve biyolojik olayı etkiler.toprak reaksiyonu ile canlılar arasında sıkı bir ilişki vardır.mesela,mantarlar 4-5,bakteriler ise 6-8 ph larda daha etkindir. Toprak reaksiyonu: Reaksiyon Sınıfı ph Reaksiyon Sınıfı ph Ekstrem Asit <4,5 Nötr 6,6-7,3 Çok Kuvvetli Asit 4,6-5,0 Hafif Alkali 7,4-7,8 Kuvvetli Asit 5,1-5,5 Orta Alkali 7,9-8,4 Orta Asit 5,6-6,0 Kuvvetli Alkali 8,5-9,0 Hafif Asit 6,1-6,5 Çok Kuvvetli Alkali >9,0 12

13 Tuzluluk: Toprağın tuzluluk kavramı, birim hacimdeki toprakta bulunan çözünebilir tuzların miktarını belirtir.genellikle Cl ve SO4 anyonlarının 2 değerli katyonlarla,özellikle Ca,Mg,ve Na ile oluşturdukları tuz bileşiklerinden kaynaklanmaktadır. Toprak tuzu labaratuvar koşullarında elektrik geçirgenlik ölçüm cihazıyla belirlenir ve veriler tablodaki sınıflandırmaya göre yapılır. Tuzluluk (ms/cm) Sınırı Tanımlaması <2 Tuzsuz 2-4 Az Tuzlu 4-8 Orta Tuzlu 8-16 Çok Tuzlu >16 Aşırı Tuzlu Kireç: Topraktaki kireç miktarı bitkiler için çok önemlidir.temel kireç bileşikleri; kalsiyum, mağnezyum, karbonatlar ve dolomittir.labaratuvar koşullarında, karbonat miktarı nicel olarak belirlenerek % toplam CaCO3 miktarı cinsinden ifade edilir. Toprak kireç içeriği sınıflaması genel olarak tablodaki gibi yapılmaktadır. Toprak Kireç %CaCO3 İçeriği Az Kireçli 0-4 Orta Kireçli 4-8 Kireçli 8-15 Çok Kireçli Çok Fazla Kireçli Marn >55 Rüzgar yönü dikkate alınarak yangın emniyet şeritlerinin tesisi Rüzgar Perdelerinin Tesisi, gibi karar verme mekanizmasında kullanılır. VEJATASYON: Vejatasyonu, orman çalı ve çayır gibi çeşitli bitki toplulukları oluşturur. Su harcamaları bakımından değişik derecede etkilere sahiptir.mevcut toprak florası o yerin su ekonomisi bakımından bir gösterge olabilir. Bu bakımdan su ekonomisi hususunda karar verilirken mevcut vejatasyon tipleri göz önün de bulundurulmalıdır. 13

14 Buraya kadar incelediğimiz yetişme muhiti faktörleri ormancılık faaliyetlerinde önemli bir yere sahip olup; Ağaçlandırmanın amacı. Tür ve Orijin Seçimi Örtü Temizliği ve zamanı Toprak işleme zamanı ve yöntemleri Dikim zamanı ve yöntemleri Bakım zamanı ve yöntemleri, Bu etkenlerin analiz ve yorumlanmasına göre belirlenecektir. ROJE DÜZENLEME ESASLARI Uygulama Proje Adları: 1- Ağaçlandırma projeleri 2- Erozyon Kontrolü/Toprak Muhafaza Projeleri 3- Rehabilitasyon Projeleri 4- Mera Islahı Projeleri 5- Yeşil Kuşak Projeleri 6- Çok Amaçlı projeler PROJE YAPIMINA BAŞLAMADAN ÖNCE TEMİN EDİLECEK BİLGİLER. * Proje sahasına ait en güncel haritalar ve amenajman bilgileri * sahanın mülkiyet durumuna ait bilgiler(hazine ise hahsis belgesi,orman ise kadastro parsel noları) * Kadastro bilgileri,sahadan gerçek ve tüzel kişilere verilen izin irtifak haklarına ait bilgiler,sit alanları, yöre halkına tanınan otlak,yaylak,geçiş hakları gibi haklar * Sahadaki tıbbi aromatik bitkiler ve endemik türler * *Uygulanacak projeden etkileneck olan yöre halkının talepleri, projeye bakış açısı ARAZİYE ÇIKARKEN YANIMIZDA BULUNDURMAMIZ GEREKEN TEMEL EKİPMANLAR 14

15 *Arazide dolduracağımız karneler ( Ek-1 vb ) *Amenajman haritası *Örnekler için yeteri kadar poşet *Küçük bir çapa ve el küreği *Kurşun kalem,silgi,yeteri kadar blok not *Asit,Ph metre,saf su,içme suyu ve yeterli azık BÜRO VE ARAZİDE YAPILAN ÇALIŞMALAR: * Amenajman verilerine göre sahanın incelenmesi * Amenajman haritası ile topoğrafik paftanın çakıştırılması * Topoğrafik pafta üzerine 325m.ara ile karelajların atılıp koordinatlarının GPS ye yüklenmesi * Arazide GPS yardımıyla Belirlenen noktalara gidilip profil çukurlarının açılması * Çukurların incelenip gerekli verilerin çukurdan ve araziden toplanması * Verilerin haritaya işlenmesi ve gerekli örneklerin alınması * Yerel halkla proje ile ilgili görüşler yapılması fikirlerinin alınması * Veriler ışığında çalışma tekniğine ve çalışılacak alanlara karar verilmesi * Örneklerin labaratuvara tahlile gönderilmesi * Büroda projenin tanzimi Proje Tanziminde Tesis Amacının Belirlenmesi Ağaçlandırma projeleri; Endüstriyel amaçlı, Toprak muhafaza amaçlı (erozyon kontrol amaçlı), Hidrolojik amaçlı, Yeşillendirme amaçlı, Olarak tanzim edilir. TOPRAK HARİTALARININ YAPILMASI Sahada yapılacak faaliyet türlerinin belirlenmesi, yatırımların başarıya ulaşması başlangıçta toprak etütlerinin çok sağlıklı bir şekilde yapılıp değerlendirilmesine bağlı olduğu açıktır. Toprak etütleri için öncelikle aday proje sahasının sınırları 1/25000 ölçekli topografik pafta üzerine işlenir. Daha sonra, önceden aydınger kağıdına çizdiğimiz 1,30 x 1,30 cm lik karelaj şebekesinin delikli köşe noktaları proje sahası üzerine aktarılır. Her köşe noktasına sağa doğru 1 den başlamak üzere sıra numarası verilir. Köşe noktalarının koordinatları GPS ye yüklenerek arazide doğru bir şekilde yerlerinin bulunması sağlanabilir. Toprak profillerinin yer seçiminde de anlatıldığı gibi toprak profilleri; - Fizyolojik arazi birimleri (dağlık, düzlük, vadi, plato, v.b.) değiştiğinde, - Eğimlerin değiştiğinde, - Doğal bitki örtüsü değiştiğinde açılmalıdır. 15

16 - Ayrıca toprak yüzeyinde saptanan renk, taş, çakıl, çatlak, v.b. durumlarda gerektiği kadar ara profiller açılmalıdır 120 cm derinliğe veya anakaya ya kadar açılan profillerde gerekli incelemeler yapılarak yetişme ortamı etüt çizelgesi doldurulacaktır. Kızılçam, Fıstıkçamı gibi türler için gerektiğinde Ceviz, Kestane ve özel ağaçlandırmalarda kullanılan Zeytin ve benzeri türler için proje sahasını temsil eden ve değişik özellikler gösteren (anakaya, toprak bünyesi, taşlılığı, v.b) profillerden alınacak toprak örnekleri Toprak Laboratuar Müdürlüklerinde tahlil ettirilir. Bazen anakayanın tespitinde zorlandığımız kaya parçalarını da Laboratuar Müdürlüğüne getirilerek anakayanın belirlenmesi konusunda yardım alınmalıdır. Arazide gerekli etütler yapılırken taşlılığı % 81 den fazla olduğu litosolik sahalar ile kayalık sahalarına GPS ile koordinatları alınmalıdır. Büroda yetişme ortamı etüt çizelgesi, 1/ ölçekli jeoloji haritaları, Avan projelerdeki 1/ ölçekli toprak ve jeoloji haritaları ile toprak analiz cetvelleri göz önüne alınarak 1/25000 ölçekli harita üzerinde 4125 sayılı tamimin Toprak Haritası Özel İşaretleri kullanılarak toprak haritası tanzim edilir. Toprak profilleri açılan noktalar toprak haritası üzerinde veya proje sınırları çizilmiş ayrı bir krokide içerisine sıra numarası verilmiş ( 3 ) yuvarlaklarla gösterilecektir Proje Tanziminde Genel Esaslar Uygulama projesi tanziminde; Orman Genel Müdürlüğünün 7,14,16, 18, 4125 ve 4125 Ek-1 no.lu tamimleri ile idarece yayımlanan talimatlar ve bilimsel yayınlar dikkate alınarak, 4125 no.lu tamimdeki uygulama projesi dispozisyonları ve farklı tarihlerde yayımlanan dispozisyonlar (rehabilitasyon proje dispozisyonu,yeşil kuşak proje dispozisyonu vb.) ve ekteki çizelgeler kullanılacaktır.ağaçlandırma projeleri 4125 nolu tamimdeki Orman İçi ağaçlandırma Projesi dispozisyonuna göre yapılacaktır.projedeki cetveller yeniden numaralandırılmış olup dispozisyon numaralarına bakılmaksızın yeni numaralarıyla kullanılacaktır. Proje yapımcısı orman ve arazi kadastro bilgileri ile amenajman bilgilerini ilgili kurumlardan araştırarak bu doğrultuda idare ile koordineli çalışacaktır. İdare amenajman ve topografik haritaları altlık olarak kullanılmak üzere yükleniciye temin ve tedarikte yardımcı olacaktır. Proje ekine 22 No.lu Tablo ile Amenajman Planı Saha Döküm Tablosunun orijinalinin fotokopisi eklenecektir. Tüm projelerin, her sayfası tek taraflı olarak basılacak ve her bir sayfa, proje yapımcısı teknik eleman/elemanlar ile Etüt ve Proje Şube Müdürleri tarafından paraflanacaktır. Projeler onaylandıktan sonra istenilen sayıda bez cilt ile ciltlenecek ve özellikle ciltlenme aşamasında Genel Müdürlüğümüzce onaylanmış projenin, sayfaları (onay sayfası dahil) ve ekleri ile birlikte eksiksiz olarak ciltlenmiş olmasına azami dikkat edilecektir. Cilt renklerinde standardı sağlamak için Ağaçlandırma Projeleri Lacivert, Erozyon Kontrolu Projeleri Kırmızı, Rehabilitasyon Projeleri Mavi, Mera Islahı Projeleri Sarı, Yeşil Kuşak Projeleri Yeşil ve Çok Amaçlı Projeler Siyah renk cilt bezi ile ciltlenecektir. Ciltlerin her iki kapak içine A4 dosya 16

17 kağıdı sığacak cepler ile CD cebi yapılacaktır. Ciltlerin sırt kısmına proje adı ve yılı mutlaka yazılacaktır. Cildin kapak sayfasında projeye ait genel bilgiler başlık olarak yer alacaktır. (Bez cilt kapak örneği şartname ekindedir.) İdare,ihaleli projelerin idari şartnamelerinde proje yapımı ile ilgili iş akım planı oluşturacaktır. İş akım planının azami süresi uygulama projesinin idareye teslim edileceği süre olup, bu süre iki aydan az olmayacaktır. Azami süre üç zaman dilimine bölünecek olup, bu sürenin 1/3 lük birinci zaman diliminde yüklenici teknik şartname gereği toprak profillerinin açılması, toprak numunelerinin alınması ve arazinin etüt edilmesi iş ve işlemlerini bitirecek, ikinci 1/3 lük zaman diliminde yapımcı büro işlerini bitirip projeyi idareye teslim edecek, üçüncü 1/3 lük zaman diliminde ise İl Müdürlüğünce ve Genel Müdürlüğümüzce uygulama projelerinin varsa eksiklikleri tespit edilecek ve gerekli görülmesi durumunda Genel Müdürlüğümüzce arazi incelemesi yapılacaktır. Birinci ve ikinci 1/3 lük zaman diliminde İl Müdürlükleri Ağaçlandırma Şube Müdürü veya Mühendisi ile Etüt Proje Şube Müdürü veya Mühendisi imzalı tutanak tutulup ihale dosyasına konulacaktır. Büroda Yapılacak İşler : Proje sahasının sınırları 1/25000 ölçekli topoğrafik pafta üzerine işaretlenerek, Kadastro ve Amenajman haritaları ile çakıştırılacaktır. Proje Sahasını gösterir harita üzerine 1,30 x 1,30 cm.'lik karelaj şebekesine göre kuzey batıda 1 den başlayarak doğuya doğru profil numaraları verilecektir. Bu şekilde profil numaraları verilerek oluşturulan harita, kontrol teşkilatınca incelenip uygulanabilirliği kabul edildikten sonra uygulamaya başlanacaktır. Arazide Yapılacak İşler : Haritaya işaretlenen profil noktalarına, arazide GPS ile gidilecek ve profil noktasının koordinatları alınacaktır.projeye konu alan, arazide incelenerek amenajman planı ile karşılaştırılacak,fiili durum ile plan arasında farklılıklar var ise bu farklılıklar da haritaya işaretlenerek Bugünkü Arazi Kullanma Durumu Haritası belirlenecektir. Arazide her profil noktasında toprak derinliğinin uygun olduğu yerlerde 0,80 m genişlikte, 1,00 m uzunlukta, 1,20 m. derinlikte veya toprak daha sığ ise blok anakayaya kadar; ayrışmış, yumuşamış yada ayrışmakta olan bir Cv tabakasına rastlanılması durumunda yine 120 cm. derinliğine kadar toprak profilleri açılacaktır. Açılan profiller etüt edilerek bu şartnamenin ekinde bulunan "Fizyografik ve Genel Toprak Özellikleri" ile "Yetişme Ortamı Etüt Çizelgesi" düzenlenecektir. Arazide anakaya, bitki örtüsü, toprak rengi ve topoğrafya gibi özelliklerin değiştiği noktalarda "ara profiller" açılarak değişiklikler tespit edilecektir. (Yetkililerin talebi doğrultusunda açılacak ara profiller için açılan toplam profil sayısının, projede açılması gereken profil sayısını aşan miktarı için birim fiyatlar dahilinde (2203 no.lu Poz) ayrıca ödeme yapılacaktır.) Proje sahasının ve Toprak Profilinin incelenmesi, a- Diri Örtü ve Topoğrafyanın İncelenmesi : Diri Örtünün ; türleri, ortalama dip çapı, ortalama boyu, kapalılığı ve karışım oranlarına göre sınırları, (Her bölme için diri örtü olsun olmasın farklı donelere ait en az 2 resim projeye eklenecektir.) arazi röliyefi, yamaç eğimi, kırıklığı, yüzeysel taşlılık, blok kayalık alanlar ve sınırları, tespit edilecektir. 17

18 b- Toprak Profilinin İncelenmesi : 1- Profillerin mutlak ve fizyolojik toprak derinlikleri, mevcut horizonlar ve derinlikleri, profil taşlılığı, anakayanın türü ve yapısı, yamaç sızıntı suyu durumu, profilde renklilik, taban suyu durumu vb. özellikler tespit edilecektir.(anakaya isim olarak belirtilecek ve genel özellikleri açıklanacaktır). Yol şevleri ve dere içlerindeki yarıntıların incelenmesinde, daha geniş manada saha genelinde tabakalanma varsa bu durum projede açıklanacak, bu yapıyı gösteren resimler projeye eklenecektir. 2- Açılan toprak profillerinin %10' undan ve varsa farklı özelliklerdeki ara profillerin her birinden horizonlar itibari ile; horizonlaşmanın olmadığı durumlarda ise 0-30, 31-60, ve cm derinliklerinden toprak örnekleri alınacaktır. Profillerde tespit edilen horizonların her birinin derinliğinin 30 cm den fazla olması durumunda aynı horizon da olsa her 30 cm lik bölüm için toprak örneği alınacaktır. Toprağın tekstürü, ph'sı, aktif ve total kireç oranı, tuzluluğu, organik madde oranı, toprağın türü (kum,toz,kil olarak) yönleriyle öncelikle Çevre ve Orman Bakanlığına bağlı Toprak Laboratuar Müdürlüklerinde veya istenilen tüm bu verileri verebilecek diğer kamu kurum ve kuruluşlarında da analiz ettirilecek ve analiz sonuç cetvelleri projenin toprak bölümüne ilave edilecektir. Bütün profillerin resimleri sıra numarasına göre açılmayan profiller de dahil olmak üzere projeye eklenecektir. 3- Toprak profillerinin resimleri çekilirken proje adı ve profil numarasını belirtir bilgi notu profilin uygun yerine yerleştirilecektir. Proje ekine konulan resimlerde profile ait bilgiler net olarak okunacak şekilde resim ebatlandırılacaktır. Fotoğraf ebatları A4 kağıtta en fazla 9 adet resim olacak şekilde tercih edilecek olup daha küçük ve daha fazla resim tek sayfada yer almayacaktır. Taşlılık, vejetasyon vb. nedenlerle açılamayan profillerin arazide isabet ettiği noktaların resimleri bilgi notu ile birlikte çekilecektir. Resimler sıra numarasına göre tab ettirilecektir. Baskılarda fotoğraf kağıdı kullanılacaktır. Madde 5- İklim Verilerinin Değerlendirilmesi Proje sahasına en yakın meteoroloji istasyonuna ait en son yayımlanan çok yıllık iklim değerleri alınır. Meteoroloji istasyonunun iklim değerleri ile proje sahasının mevkii, bakısı ve yüksekliği gibi iklim özellikleri dikkate alınarak Prof. Dr. Sırrı ERİNÇ'e göre yıllık ve aylık olarak meteorolojik değerler yorumlanacaktır. Proje sahasına ait aylık iklim indis değerleri tespit edilecek ve bu doğrultuda çalışma zamanları projede belirtilecektir. Madde 6- Uygulama Projesi Türünün Belirlenmesi Anakaya, toprak, iklim, bakı, yükselti ve mevcut flora gibi yetişme muhitini oluşturan faktörler birlikte ve tek tek analiz yapılarak yorumlanacaktır. Diri örtü tipine, erozyon şekline ve şiddetine, yüzeysel taşlılığa, yamaç eğimine, toprak özelliklerine ve analiz sonuçlarına göre yapılacak çalışma yöntemleri (ağaçlandırma, erozyon kontrolü, rehabilitasyon, mera ıslahı vb.) belirlenecektir. Uygulama yöntemlerinin tespitinde ilgili taşra birimleri ile koordineli olarak çalışılacaktır. 18

19 Madde 7- Uygulama Projesi Faaliyetlerinin Belirlenmesi a) İç Taksimat Şebekesi: Proje sahasındaki mevcut yollar tespit edilip ilgili cetvellere bölme bazında işlenecek ve çalışma alanından düşülecektir. Şayet saha içindeki mevcut yollarda herhangi bir bakım çalışması yapılacaksa çizelge - 3 de çalışma yapılacak alanlar kısmında değerlendirilecektir. Projeye konu alan içerisinde Yangın Emniyet Yolları ve Servis Yollarının bölme ve bölmecikler itibari ile miktarları,alanları yapılacak işler haritasında ve ilgili cetvellerde gösterilecektir.servis yolları standart meyile göre tesviye eğrili harita üzerinde dijital ortamda uygun metotla belirlenecektir. Yangın emniyet yolları hem Km. hem de Ha. birimi itibariyle belirtilecektir. b) Diri Örtü Temizliği : 1- İşçi ile diri örtü temizliği yapılacak alanlar, yöntemleri, zamanı ve kullanılacak aletler, ekipmanlar v.b, 2- Makineli diri örtü temizliği yapılacak alanlar, yöntemleri, zamanı, makine cinsleri ve gücü, kullanılacak ekipmanlar v.b, belirtilecektir. c) Toprak İşleme : 1- İşçi ile toprak işleme yapılacak alanlar, yöntemleri ve zamanı, mevcut duruma göre vejetasyon, taşlılık, rölyef vb. durumlara göre hektardaki teras miktarı, 2- Makine ile toprak işleme yapılacak alanlar, yöntemleri ve zamanı, makine cinsleri ve gücü, kullanılacak ekipmanlar ve çalışma zamanları v.b, belirtilecektir. Konu 18 No.lu Ağaçlandırma Tamiminde belirtildiği şekilde detaylı olarak anlatılacaktır. d) Dikim : Yetişme muhiti özellikleri ile yörenin odun hammaddesi ihtiyaçları dikkate alınarak dikilecek türler,idare süreleri, karışım oranları, dikim metodları ve dikim zamanları, gerekçeleri ile birlikte projede açıklanacaktır. Dikimde uygulanacak aralık x mesafeler Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğünün bu konuda yayımladığı talimata uygun olacaktır. Ayrıca tür seçiminde idare ile mutabakat sağlanması şarttır. Dikilecek türlerin orijinleri, hangi tohum kaynağından ve hangi fidanlıklardan temin edileceği belirtilecektir. Belirlenen çalışma yöntemleri ve tesislerin sınırları ilgili haritalara sembolleri ile işaretlenecektir. Alan ölçümlerinde, fiili durum farklılıkları da dikkate alınacak olup amenajman planlarındaki alanlar esas alınacaktır. 19

20 Çalışma yöntemleri, kullanılacak makine,ekipman,aletler ile dikilecek türlerin tespitinde müteahhit firma ile idare arasında anlaşmazlık olduğu takdirde orman genel müdürlüğünün bu konuda yayımladığı tamim, tebliğ ve emir niteliğindeki açıklamaları doğrultusunda son karar mercii orman bölge müdürlüğüdür. e) Bakım : 1- Tamamlama oranı, zamanı, şekli belirtilecektir. (Tamamlama oranı % 15 olarak alınacaktır.) 2- İşçi gücü ile yapılacak bakım yöntemleri, zamanı, tekrarı, şekli, kullanılacak aletler, poz numaraları v.s belirtilecektir. 3- Makine ile yapılacak bakım yöntemleri, zamanı, tekrarı, şekli, makinenin cinsi, gücü, poz numaraları v.s belirtilecektir. 4- Bakım cetvelinde kullanılacak pozun birimine göre değerleri yazılarak cetveller tanzim edilecektir. f) Erozyon Kontrolu Çalışmaları : 1- Yamaç Islahı, 2- Oyuntu erozyonu ile mücadele, 3- Diğer erozyon kontrolü önlemleri, belirtilecektir. Erozyon kontrol çalışmaları, ilgili tamime uygun olarak yapılacaktır. Erozyon durumu cetveli proje sahasına göre hazırlanacaktır. g) Mera Islah Çalışmaları : Mera ıslahı çalışmalarında en az her 50,0 hektarda 1 adet toprak profili açılarak, etüt karneleri doldurulacaktır. Projede blok alanda arazi hazırlığı, ekim-dikim faaliyetleri öngörülüyorsa her 10,0 hektarda bir adet toprak profili açılıp etüt karneleri doldurulacaktır. Mera Islahı çalışmaları ıslah önlemleri, tuzluk, sıvat, kaşınma kazığı, gölgelik, koyun banyoluğu, karık v.b. yapılacak işler belirlenecektir. İlgili Mera tamimine uygun olarak yapılacaktır. Madde 8- Harita Üzerinde Yapılacak Ölçümler Alan ölçümlerinde halen uygulaması devam eden amenajman planlarındaki alanlar esas alınacak olup kadastrosu yapılmış olan yerlerde ise kadastro sınırları haritaya işaretlenecektir. 20

21 Madde 9- Proje Ekleri Bu bölümdeki ekler her türlü proje için geçerlidir. Haritalar : Tüm haritalar bilgisayar ortamında hazırlanacaktır. Projelerin haritaları sayısal haritalar üzerine CBS ortamında düzenlenecektir.bu bağlamda tüm haritalar koordinat sistemlerine göre coğrafi referanslandırılarak, UTM projeksiyon sisteminde 1/25000 ölçekte 6 derecelik sistemde, ED50 Datumunda uygun ZONE ve DOM değerleri ile tanımlanacak ve üretilecektir. Proje sahasının içinde bulunduğu havza/mikrohavza sınırı haritalarda gösterilecek olup, havza/mikrohavzanın çok büyük olması durumunda ilave olarak 1/ ölçekte toprak ve yapılacak işler haritasının çıktıları alınacaktır. Proje sahasının parçalı olması durumunda tüm parçalar tek bir çıktıda gösterilecek şekilde uygun ölçekte çıktı alınarak projeye eklenecektir. a- Bugünkü Arazi Kullanma Durumu Haritası : Amenajman planının meşçere haritası esas alınarak arazide tespit edilen fiili duruma göre haritaya (1/ ölçekli) işlenecek ve projenin ilgili bölümünde açıklama yapılacaktır. Amenajman planı verilerine göre bölme numaraları ve bölme sınırları meşcere haritasından faydalanılarak haritaya işlenecektir. Proje sahasının orman kadastro sınırları veya tapu kadastro sınırları tespit edilerek haritaya işlenecektir. Çalışma sahası üzerinde diri örtü türü, dip çapı, boyu ve kapalılığına göre homojen saha sınırları çizilecektir. b- Faaliyet Türleri Haritası : Daha çok Çok Amaçlı Projelerde kullanılmakla birlikte farklı faaliyet öngörülmesi durumunda her proje için Ağaçlandırma, Rehabilitasyon, Erozyon Kontrolu vb. faaliyetlerin bölme bazında sınırlarının gösterildiği haritadır. Renklendirmede ağaçlandırma öngörülen alanlar Kahverengi, Erozyon Kontrolu öngörülen alanlar Kırmızı, Rehabilitasyon öngörülen alanlar Mavi, Mera tesisi öngörülen alanlar Yeşil renk ile renklendirilecektir. Projelerde özellikle koruma öngörülmesi durumunda korunacak alanlar hangi faaliyet türü içinde yapılacaksa (ağaçlandırma faaliyeti içindeki korunacak alanlar, erozyon faaliyeti içindeki korunacak alanlar vb.) o faaliyet içinde gösterilecek olup; ayrı bir faaliyet gibi gösterilmeyecektir. c- Toprak Haritası : Arazide açılan profillerden elde edilen bilgilere göre; toprak türü, derinliği, taşlılığı ve eğim grupları yönüyle homojen olan sahaları gösterecek şekilde 1/25000 ölçekli çizilerek, 50 m' de bir tesviye eğrileri kotları yazılarak geçirilecektir. Toprak Haritasında profil noktaları ve 21

22 numaraları gösterilecektir. Tahlil için örnek alınan profil numaraları daire içine alınacaktır. Varsa ara profiller farklı renkte numaralandırılacaktır no.lu tamime göre renklendirilecektir. d- Erozyon Haritası : Proje sahasının belirlenen erozyon durumu 1/ ölçekli haritada gösterilecektir. Havza bazında düzenlenmeyecek olup projeye konu saha için düzenlenecektir. e- Yapılacak İşler Haritası : Bugünkü Arazi Kullanma Durumu Haritasında; ağaçlandırılması öngörülen alanlar ile (projeye konu sahalar) Toprak Haritasının kombine edilmesi suretiyle, ekolojik yönden çalışmaya elverişli bulunan kısımlarda uygulanacak iç taksimat şebekesi tesisi, diri örtü temizliği metotları, arazi hazırlığı metotları, yamaç ve oyuntu erozyonu ıslahı metodları, canlandırma kesimi, korunacak alanlar, ot ekimi yapılacak alanlar, imar - ihya ve ihata sınırlarını gösterecek şekilde 1/25000 ölçekli harita üzerine işlenecektir. Harita üzerinde her 50 metrede bir tesviye eğrileri gösterilecektir. Harita yapımında 4125 No.lu tamime ve teknik şartnamede belirtilen hususlara dikkat edilecektir. f- Dikim ve Ekim Haritası : Bugünkü Arazi Kullanma Durumu Haritasında ağaçlandırılması önerilen sahalar ile Toprak Haritasının kombine edilmesi suretiyle ekolojik yönden çalışmaya elverişli bulunan kısımlarda dikilecek ve ekilecek türleri gösterecek şekilde 1/25000 ölçekli harita üzerine işlenecektir. Harita üzerinde her 50 metrede bir tesviye eğrileri gösterilecektir. Dikim ve ekim haritası gösterimi için yapılacak işler haritası üzerinde işaretleme yapılmayacaktır. Projede kullanılacak türlerin sınırları söz konusu haritada belirtilecek olup, türlere göre renklendirme yapılacaktır. Ekim ve dikimde kullanılacak pozlar ilgili harita üzerine yazılacaktır. Aynı pozlar için aynı renk kullanılacaktır. g- Poz Numaraları Haritası: Projede faaliyet öngörülen alanlar harita üzerine işlenerek faaliyetlerde kullanılacak pozlar poz numaraları haritası üzerinde gösterilecektir. Aynı faaliyetin öngörüldüğü bölme veya bölmecikte farklı pozların kullanılması durumunda poz numaraları sınırları belirtilecek ve kullanılacak poz numaraları (903.1, vb.) Çizelge - 8 (Arazi Hazırlığı Cetveli) ile uyumlu olacaktır. Her farklı poz için farklı renkler kullanılacaktır. h- Yapılan İşler Haritası : Uygulamacının faaliyetlerini göstereceği harita olup ; yapılacak işler haritası ile aynı olacak ve renklendirme yapılmayacaktır. Haritanın sınırları belirtilecek ve yapılacak işler haritasındaki lejand bölümü eklenecektir. Haritalar projeye takılırken yukarıda belirtilen sıraya uyulacaktır. Birbirinden farklı parçalı alanlarda proje öngörülmesi durumunda düzenlenecek haritalar A, B, C. Rumuzları ile rumuzlandırılacaktır. 22

23 ı- Yazışma ve Belgeler Proje ekine (hangi tür proje olursa olsun) projeyle ilgili olarak resmi kurumlar, (Maliye, OGM, Kadastro, tarım vb.) ile yapılan yazışmalar eklenecektir. Çalışılan alanın Maliye arazisi olması durumunda parsel numaraları ve alan miktarları ayrı bir çizelgede listelenecektir. Plan değişikliği, saha tahsis belgesi, mera durumu, toprak tahlil sonuçları, proje yapımcısına ait belgeler (Serbest Meslek Mensupluğu Ruhsat Belgesi, Ruhsat Belgesi Yıllık Vize Cetveli ( son yıl onaylı )) vb. yazışma ve belgeler proje ekinde yer alacaktır sayılı Kanunun 4. maddesindeki ormancılık ile ilgili yapılan her türlü iş ve işlemler, ilgili İdareye teslim edilmeden önce Serbest Meslek Mensubu tarafından Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tespit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliğin 10. maddesi gereğince Orman Mühendisleri Odasına vize ettirecektir. Genel Müdürlüğümüzün tarih ve B.18.0.AGM /17 sayılı talimatları gereği işlem yapılacaktır. i) Fotoğraflar Başta profil noktalarının tamamının fotoğrafları olmak üzere ( profil açılmayan alanlar da dahil olmak üzere ), proje sahasının genel fotoğrafları, toprak, taşlılık, diri örtü ve dere içleri fotoğrafları projeye eklenecektir. Eklenecek fotoğrafların altına hangi bölmeye ait olduğu ve öngörülen faaliyetler belirtilecektir. Genel görünüm resimleri A4 sayfasında en fazla 2 adet resim görünecek ebatta; profil resimleri ise A4 sayfasında profile ait bilgilerin detaylı olarak görülebildiği maksimum 9 adet resim olacak şekilde hazırlanacaktır. Fotoğrafların tamamı (kopya projeler dahil) renkli olacak, düşük kalite ve çözünürlükteki resimler kabul edilmeyecektir. Resimlerin parlak fotoğraf kağıdı üzerine çıktısı alınacak yazım için kullanılan standart A4 kağıtları fotoğraf baskısı için kullanılmayacaktır. j- Proje CD si: Proje metin, cetvel ve haritalarını içeren proje CD si projeye eklenecektir. k- Proje teslim süresi ihale ile yaptırılacak projeler için en geç 15 Kasım da Genel Müdürlüğümüzde olacak şekilde gerekli tedbirler alınacaktır. l- Çizelge Numaraları ve Kullanılacak Projeler 1- Jeoloji ve Toprak Durumu Çizelgesi ( Tüm Projelerde ) 2- Erozyon Durumu ( Erozyon Kontrolu projelerinde ) 3- Arazi Kullanma Durumu ve Faaliyet Türleri ( Tüm Projelerde ) 4- Verimli Orman Alanları ( Ağaçlandırma Projelerinde ) 5- Vejetasyonun Tanıtımı (Ağaçlandırma, Rehabilitasyon ve Çok Amaçlı Projelerde) 6- Daha Önce Yapılmış Çalışmalar ( Ağaçlandırma Projelerinde ) 7- Arazi Hazırlığı ( Tüm Projelerde ) 8- Fidan ve Tohum Miktarları ( Tüm Projelerde ) 9- Aralık Mesafeler ( Tüm Projelerde ) 10- Bakım Cetveli ( Tüm Projelerde ) 11- Yatırım Giderleri Cetveli ( Tüm Projelerde ) 23

24 m- Ekler : 1- Meteorolojik Gözlem Cetveli 2- Tüm Yazışmalar 3- Tahsisli Arazilerde Tahsis Belgesi 4- Fotoğraflar 5- Yetişme Ortamı Etüt Çizelgesi 6- Amenajman planı saha döküm tablosu ve 22 No.lu tabloların fotokopileri 7- Bez cilt kapak örneği PROJE EKİNDE BULUNMASI GEREKEN HARİTALAR 1- Bugünkü Arazi Kullanma Durumu Haritası 2- Toprak Haritası 3- Faaliyet Türleri haritası ( özellikle çok amaçlı projelerde ) 4- Yapılacak İşler Haritası 5- Ekim ve Dikim Haritası 6- Erozyon Durumu Haritası 7- Poz Numaraları Haritası 8- Yapılan İşler Haritası PROJE EKLERİ * Tahsis belgesi ( hazine arazilerinde ) * Yetişme ortamı etüt çizelgesi * Toprak tahlil belgesi * Yazışmalar * Profillerin tamamının resimleri * Saha ile ilgili tanıtıcı resimler * Haritalar * Çizelgeler (Fidan Kullanma çizelgesi, Ağaçlandırma Uygulama Kartı,Ağaçlandırılan Alanlar Çizelgesi ) * Toprak profillerinin açıldığına dair belge (ihaleli projelerde), Proje tanzimine yetkili olanlar:etüt proje başmühendisleri, etüt proje mühendisleri,orman işletme şefleri, orman bölge müdürlüğü veya işletme müdürlüğü mühendisleri,omo sı tarafından yetkilendirilen orman mühendisleri tarafından düzenlenir. 24

25 . EK-1 25

26 Etüdü Yapanlar PROFİL NO ADI DERİNLİK (Cm) RENK KUM KUMLU BALÇIK BALÇIK AĞIR BALÇIK KİL 25 AZ TAŞLI ORTA TAŞLI ÇOK TAŞLI İSKELET 0,2-1,5 AZ KİREÇLİ 1,5-10 ORTA KİREÇLİ ÇOK KREÇLİ 20< KİREÇCE ZENĞİN PH TOPRAK REAKSİYONU 1-5 SEYREK 6-10 ORTA, SIK PEK SIK DENİZDEN YÜKSEKLİK (Mt) BAKI EĞİM % TEPE SIRT ÜST YAMAÇ ORTA YAMAÇ ALT YAMAÇ TABAN DÜZLÜK ÇUKURLUK JEOLOJİK TEMEL VE ANATAŞI 0-30 cm cm cm 120 cm < TABAN SUYU YAMAÇ SIZINTI SUYU DURGUN SU AŞIRI İYİ ORTA YETERSİZ HAM ÇÜRÜNTÜ ÇAPI (cm) MUL TÜRLER SIKLIĞI (%) KAPALILIK ORTALAMA BOY KARIŞIM ORANI (%) TOPRAK TİPİ PROFİL ÖZELLİKLERİ HORİZON TOPRAK TÜRÜ İSKELET HACMİ KİREÇ % KÖK DAĞILIŞI Dm 2 ' de ARAZİ YÜZEY ŞEKLİ FİZYOGRAFİK VE GENEL ÖZELLİKLER TOPRAK DERİNLİĞİ MUTLAK (m) 2 mm ' den ince FİZYOLOJİK (f) TOPRAK SUYU DRENAJ HUMUS TÜRÜ DİRİ ÖRTÜ DİP KÜTÜK

27 HARİTA BİLGİSİ, KOORDİNAT SİSTEMLERİ, 1/25000 ÖLÇEKLİ HARİTALARIN TANITIMI VE KULLANMA TEKNİKLERİ İLE 27

28 TOPRAK HARİTALARININ YAPILMASI HARİTA Harita,yeryüzünün bütününü yada bir parçasını tam tepeden görünüşe göre ve belli oranlarda küçültülmüş olarak gösteren çizimlerdir. 28

29 29

30 30

31 ÇEŞİTLİ ÖLÇEKLİ HARİTALARIN NUMARALANMA SİSTEMİ 31

32 PARALEL NEDİR? Ekvatora paralel olarak geçen dairelerdir. Her iki kutuptan eşit uzaklıkta geçen daireye Ekvator denir. Türkiye 360 ila 420 Kuzey Paralelleri arasında yer alır. 32

33 MERİDYEN NEDİR? Bir kutup noktasından başlayıp diğer kutup noktasında sona eren ekvatoru dik açıyla kesen yaylardır. Türkiye 260 ila 450 Doğu meridyenleri arasında yer alır. 33

34 ENLEM NEDİR? Herhangi bir nokta ile ekvator arasında kalan meridyen yayının derece, dakika ve saniye cinsinden değeridir. 34

35 BOYLAM NEDİR? Herhangi bir nokta ile başlangıç meridyeni arasında kalan yayın açı, derece, dakika ve saniye cinsinden değeridir. 35

36 Enlemi ve boylamı verilen bir noktanın dünya üzerindeki yeri kolaylıkla bulunabilir. Örneğin İstanbul un enlemi , boylamı ise dır. 36

37 KOORDİNAT SİSTEMLERİ NEDİR? Bir noktanın dünya üzerindeki yerinin eksenlerle (enlemler-boylamlar) yaptığı açı cinsinden veya bu eksenlere uzaklığının metre cinsinden belirtildiği sistemlere denir. 4 çeşit koordinat sistemi vardır. Bunlar ; 1- Coğrafi Koordinat Sistemleri(Enlem-Boylam) 2- Dik Koordinat Sistemi (X, Y)(Grid Koordinatları veya Memleket Koordinatları) 3- Kutupsal Koordinat Sistemleri 4- Uzaysal Koordinat Sistemleri Ormancılık çalışmalarında Coğrafi ve Dik Koordinat sistemleri kullanılmaktadır. Coğrafi Koordinat Sistemi : Bir noktanın dünya üzerindeki yeri eksenlerle (enlemler-boylamlar) yaptığı açılarla belirleniyorsa bu sisteme Coğrafi Koordinat Sistemi denir. Coğrafi Koordinatların Bulunması 1 = 60 1g = = 60 1 = 100 1/25000 lik paftalarda; 1 derece dakikası enlemde 73,5 mm.dir. 1 derece dakikası boylamda 57,5 mm dir. Koordinatını bulmak istediğimiz noktadan enleme ve boylama dikler çıkılır. Çıkılan diklerin kendisine en yakın dakika işaretinden cm. olarak mesafesi ölçülür. Yukarıdaki katsayılar kullanılarak dakika cinsinden değeri bulunur. X ekseninde kendisine soldan en yakın, Y ekseninde kendisine alttan en yakın dakika değeri üzerine eklenerek noktanın coğrafi koordinatı bulunur. 37

38 38

39 Coğrafi Koordinatı bulunacak noktanın en yakın enleme mesafesi E = 22 mm. 22 X 60dk. Enlemi = = 17,9 39 o 21/ 18// 73,5 Coğrafi Koordinatı bulunacak noktanın en yakın boylama mesafesi B = 25 mm. 25 X 60dk. Boylamı = = 26,1 26 o 46/ 26// 57,5 DİK KOORDİNAT SİSTEMİ: Bir noktanın dünya üzerindeki yeri eksenlere ya da başlangıç noktasına uzaklığı metre cinsinden belirleniyorsa bu sisteme Dik Koordinat Sistemi (Gauss-Kruger Koordinatlar, Grid Koordinatları veya Memleket Koordinatları) denir. Dik (Grid-Gauss-Krüger-Memleket Koordinatları) Koordinatlarının Bulunması; Dik Koordinat Sisteminde harita gridlere bölünmüştür. 1/25000 ölçekli haritalarda grid aralığı 1000m.(1 Km. 4 cm.) 1/50000 ölçekli haritalarda grid aralığı 1000m.(1 Km. 2 cm.) 1/ ölçekli haritalarda grid aralığı 5000m.(5 Km. 5 cm.) 1/ ölçekli haritalarda grid aralığı 10000m.(10 Km. 4 cm.) Koordinatı bulunacak noktadan kendisine soldan(batıdan) en yakın y eksenine ve alttan(güneyden) en yakın x eksenine dikler çıkılır. Bu diklerin grid eksenlerine olan mesafeleri mm. cinsinden ölçülür. 1/25000 ölçekli haritalarda grid aralığı(x ve y eksenleri) 1000 m.= 40 mm. olduğundan hareketle 1 mm. = 25 m.dir. Buna göre ölçülen aralığın haritadaki uzunluğu hesaplanır ve y değeri için kendisine en yakın sol(batı), x değeri için kendisine en yakın alt (güney) grid koordinatı değerleri üzerine eklenerek noktamızın dik koordinatı(gauss-krüger-memleket Koordinatı) bulunur. 39

40 40

41 Dik Koordinatı bulunacak noktanın en yakın X eksenine mesafesi y = 21 mm. 21 X 1000 m. y koordinatı = = 525 m Dik Koordinatı bulunacak noktanın en yakın Y eksenine mesafesi x = 11 mm. 11 X 1000 m. x koordinatı = = PROJEKSİYON(İZ DÜŞÜM) NEDİR? Yeryüzünün şekli kutuplarda basık, ekvatorda şişkince bir elipsoid olarak kabul edilir. Dünya haritalarını en az hata ile çizmek için geliştirilen yöntemlere projeksiyon (iz düşüm) denir. Harita projeksiyonu eğri yüzeylerin belli bir ölçek dahilinde matematiksel ve geometrik yöntemlerle harita düzlemine geçirilmesidir. Dünya üzerinde herhangi bir şekli haritaya geçirirken bazı bozulmalar olur. İşte bu bozulmaları en aza indirgeyen sistemler projeksiyon sistemleridir. En çok kullanılan projeksiyon sistemleri : 1- Merkator 2-Gauss-Kruger (Universal Transversal Merkator), ( UTM) 3- Universal Polar Siteografik (UPS) Türkiye deki 1/25000 lik haritaların yapımında Gauss-Kruger projeksiyon sistemi kullanılmıştır. Bu sistemde dünya bir silindirin açılımı şeklinde çizilmektedir. GAUSS-KRUGER PROJEKSİYON SİSTEMİ 41

42 DİLİM NEDİR? Gauss-Krüger projeksiyon sisteminde başlangıç meridyenleri (boylamları) 6 de veya 3 de bir değiştirilerek böylelikle 6 lik ve 3 lik dilimler Oluşturulmuştur. 1/ lik haritalarda Türkiye 6 lik 4 dilim üzerinde gösterilmiştir. Her dilimdeki bir noktanın koordinatları hesaplanırken dilim ekseni x (apsis-yukarı değer), ekvator çizgside y (ordinat-sağa değer) olarak alınmıştır.türkiyedeki 6 lik dilimlerin başlangıç meridyenleri (boylamları) 27 (4 nolu), 33 (5 nolu), 39 (6 nolu) ve 45 (7 nolu) dir. 42

43 DÖNÜŞÜM FORMÜLÜ 1/ ölçekli haritadan veya GPS ile tespit edilen 6 lik koordinatları 3 liğe çevirmek için ; X3 = X6 / 0,9996 y3 = [(y ) / 0,9996] formülü kullanılır. X6 = X3 = Y6 = Y3 = /5000 ölçekli orman tahdit haritasındaki 3 lik koordinatları 6 liğe çevirmek için ; X6 = X3 x 0,9996 y6 = [(y ) x 0,9996 ] X3 = X6 = Y3 = Y6 = TOPOĞRAFİK HARİTALAR Yunanca kökenli topos (yer) ve grafik (çizgilerden oluşturulmuş şekil) sözcüklerinden köken alan ve çizgilerden oluşmuş yer şekillerini gösteren haritalara Topoğrafik haritalar denir. Bu haritalar, arazilerin doğal ve kültürel görünümlerini yatay ve dikey durumlarını, yatay bir düzlemde ve belli bir ölçek altında gösterirler. Harita kenar bilgileri: Haritanın hangi matematiksel yöntemle(projeksiyon) üretildiğini, ölçeğini, ortalama sapma miktarını ve kim tarafından üretildiğini gösterir. Özel işaretler(harita Lejandı) : Haritalar bir alanın doğal ve beşeri özelikleri ile ilgili bir çok bilgi içerdiğinden ve bu bilgilerin tamamını da harita üzerinde vermeye olanak olmadığından bazı bilgiler haritanın kenarında harita lejandı olarak verilmiştir. 43

44 Topografik haritalar üzerinde bulunan başlıca öğeleri sayacak olursak ; Engebeler, yeryüzü şekilleri (dağlar, tepeler, sırtlar, v.b) Drenaj ağı, akarsu ağı ( ırmak, çay, dere, kurudere) Durgun sular (göller, denizler, barajlar) Buzullar ve sürekli karlar Bitki örtüsü Kültürel yapıtlar (bina, yol, köprü,cami,v.b.) Diğer öğeler dir. Topografik haritalarda en yoğun kullanılan rölyefi gösteren eş yükselti eğrileridir. 1/25000 lik haritada bu çizgilerden kalın olanları her 50 m.de bir, ince çizgiler her 10 m.de bir geçirilmiştir. Eğimin çok düşük olduğu yerlerde ise her 5 m.de bir geçirilmiştir. (Kırık çizgiler halinde) Eş yükselti eğrisinin deniz seviyesine göre yüksekliğine o eğrinin yüksekliği, rakımı veya kotu denir. Eş yükselti eğrileri hiçbir zaman kesişmezler, dik eğrilerde eş yükselti eğrileri birbirlerine çok yaklaşırken düzlüklerde aralıklı bir konum alırlar. Eş yükselti eğrileri vadilerde iç bükey, sırtlarda dış bükey şeklinde çizilmiştir. Topografik haritalarda üç temel yön vardır; Coğrafi yön Manyetik yön Grid yön Coğrafi Yön : Yerküresi üzerinde bulunduğumuz bir noktayı kuzey kutup noktasına birleştiren doğru üzerinde bulunan ve kuzey kutup noktasına yönelik okun gösterdiği yön Coğrafi Yöndür. Manyetik Yön : Pusulamızın mıknatıs iğnesinin kuzey ucunun gösterdiği yön Manyetik Kuzey olarak isimlendirilir. Grid Yön : Bir grid boylamı üzerinde kuzeye yönelik okun gösterdiği yön grid kuzeyidir. 44

45 Grid kuzeyi ile manyetik kuzey arasındaki açıya iğne sapması denir. GK MK 1 o 15 / (iğne sapması) Ortalama yıllık değişim miktarı artı 3 / Arazi çalışmalarında içinde bulunduğumuz paftada pusulamızla manyetik kuzeyi doğru olarak bulabilmemiz için paftanın sağ alt köşesindeki grid kuzeyi ile manyetik kuzey arasındaki iğne sapmasına (1 o 15 / ) harita yapım tarihi ile içinde bulunduğumuz yıl arasındaki farkı yıllık sapma miktarına çarparak bulduğumuz değeri eklememiz gerekir. Örnek : Paftamızın iğne sapması 1 o 15 / Paftamızın yapım tarihi 1960 Paftamızın yıllık sapması +3 / ( ) = 44 yıl X 3 / = 132 /=2 o 12 / 1 o 15 / + 2 o 12 / = 3 o 27 / Pusulamızın gösterdiği değere 3 o 27 / düşülerek gerçek kuzeyi bulabiliriz. 45

46 ARAZİDE HARİTANIN MANYETİK KUZEYE YÖNLENDİRİLMESİ Haritalarda manyetik kuzeyi bulmak için haritanın kuzeydoğu kenarında bulunan derece bölüntülü sapma göstergesi üzerinde grid kuzeyi ile manyetik kuzey arasında biraz önce bulduğumuz açı değeri işaretlenir ve güney doğu kenarında bulunan sabit P noktası ile birleştirilir. Pusula bu çizgi üzerine konarak harita gerçek kuzeye yönlendirilmiş olur. 46

47 TOPOGRAFİK HARİTALAR ÜZERİNDE YAPILAN ÖLÇÜMLER Harita üzerinde cetvelle ölçülen iki nokta arasındaki mesafelerin ölçülmesi ; Gerçek uzaklık = Haritadaki uzaklık x ölçeğin paydası Örnek : 1/ lik haritada 2 cm uzaklık gerçekte ; L = 2 cm x = cm 0,5 km dir. İki nokta arasındaki yükseklik farkı ; Doğrudan harita üzerindeki eş yükselti eğrilerinden okunur. Örnek : A noktası 550 m. B noktası 700 m. yükseklik = B-A = 150 m. dir. Yamaç Eğiminin Belirlenmesi ; Yamaç Eğiminin Belirlenmesi ; Yükseklik Farkı(m) Yamaç Eğimi = X 100 Yatay Uzaklık (m) l = 4000 m. 120 m Yamaç Eğimi = 4000 m = 0,03 = % 3 dür. 47

48 Açı cinsinden yamaç eğimi (1/25000 lik haritada) p y h : Yükseklik = 645 m. K P 1 I : Yatay uzaklık = m. kp = Yamaç uzunluğu (Harita üzerinde 2,58 cm) kp 1 = Yatay uzaklık (Harita üzerinde 48 cm) Yamaç uzunluğu (Y) = I2 + h2 dir. (Pissagor Bağıntısı) Y= m Y= (12000)2 + (645)2 48

49 Alan Ölçme 1/25000 lik pafta üzerinde tamlık, yarım ve çeyreklik noktalı şablonlar kullanılarak olan ölçmeleri yapılabilir. Amenajman planlarında alanlar tamlık şablonlar (1 nokta bir ha.) kullanılarak ölçülmüştür. Hassas ölçümlerde çeyreklik (1 nokta 0,25 ha) şablonlar kullanılmalıdır. Harita üzerinde ölçtüğümüz bir alanı gerçek alana şu formülle çevirebiliriz ; Gerçek Alan = Haritadaki alan x (ölçek paydası)2 Örnek : 1/ lik haritada 4 cm2 olarak ölçülen bir yerin gerçek alanı ; Gerçek Alan = 4 cm2 x (25000)2 cm2 = 4 cm2 x cm2 = 25 Ha. Gerçek Alanı bilinen bir yerin haritada ne kadar bir alanı kapladığını bulmak için ; Haritadaki Alan = Gerçek Alan / (ölçek paydası)2 Örnek : Gerçek Alanı 25 ha olan bir yerin 1/25000 ölçekli haritadaki alanı ; Haritadaki Alan = 25 x 108 cm2 / 625 x 106 cm2 = 4 cm2 Harita Ölçeğinin Bulunması Bir yerin gerçek alanı ile haritadaki alanı biliniyorsa aşağıdaki formül kullanılır Ölçek = Haritadaki Alan Gerçek Alan Örnek : 100 km2 bir alanın 4 cm2 olarak gösterildiği bir alanın harita ölçeği ; Ölçek : 4 cm km 2 = 1 cm 2 = 1 cm km 2 5 km = 1 cm. = cm 49

50 50

51 51

52 52