T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

Transkript

1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MAKİNE TEKNOLOJİSİ KOMPLE VE DETAY RESİMLERİ ÇİZMEK ANKARA 2006

2 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

3 İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR...ii GİRİŞ...1 ÖĞRENME FAALİYETİ KOMPLE (MONTAJ) RESİM ÇİZME Komple Ve Grup Komple Resimlerinin İncelenmesi Komple Resim Antedinin Doldurulması ve Parça Resimlerinin Numaralandırılması KOMPLE VE GRUP KOMPLE RESİMLERİN ÇİZİLMESİ Komple Resimlerin Okunması, Detayların İncelenmesi Perspektiflerden veya Parçalardan Görünüş Sayısını Belirleme...13 UYGULAMA FAALİYETİ...15 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...16 PERFORMANS DEĞERLENDİRME...18 ÖĞRENME FAALİYETİ DETAY RESMİ ÇİZME Komple Resimlerden Detay (Yapım) Resmi Çizimi Detay Resmi Üzerinde Ölçü, İşleme İşareti, Tolerans ve Diğer Sembollerin Gösterilmesi ve Antedin Doldurulması Komple ve Detay Resimler Üzerinde Uygulamalar Yapılması...29 UYGULAMA FAALİYETİ...33 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...34 PERFORMANS DEĞERLENDİRME...36 KONTROL LİSTESİ...37 MODÜL DEĞERLENDİRME...38 CEVAP ANAHTARLARI...42 KAYNAKÇA...46 i

4 AÇIKLAMALAR KOD 520TC0027 ALAN Makine Teknolojisi DAL/MESLEK Bilgisayarlı Makine İmalatçılığı MODÜLÜN ADI Komple ve Detay Resimleri Çizmek Makine ve makine parçalarına ait komple ve detay MODÜLÜN TANIMI resimlerini teknik resim kurallarına uyarak çizmek için yapılan öğrenme materyalidir. SÜRE 40/16 ÖN KOŞUL Görünüş Çıkarma, Ölçülendirme, Kesit Alma, Yüzey İşaretleri ve Toleranslara ait modülleri almış olmak YETERLİK AÇIKLAMALAR Makine parçalarının komple ve detay resimlerini okumak ve çizmek Genel Amaç Bu modül ile uygun ortam ve araç gereçler sağlandığında makine parçalarının komple ve detay resimlerini çizebilecek ve okuyabileceksiniz. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Amaçlar Makine parçalarına ait komple (montaj) resimlerini belirtilen sürede çizebilecek, çizilmiş resimleri okuyabileceksiniz. Makine parçalarına ait detay resimlerini okuyabilecek ve belirtilen sürede çizebileceksiniz. Teknik resim çizim ortamı için; El ile çizim için; masa, çizim araç gereçleri Bilgisayar destekli çizim ortamı hazırlanmalıdır. İlgili TS, ISO ve DIN standartları ve firma katalogları temin edilmelidir. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Her öğrenme faaliyeti sonrasında o faaliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Bunun için cevap anahtarları hazırlanmıştır. Ölçme değerlendirme faaliyetleri esnasında önerilere uymanız modülü daha iyi öğrenmeniz için önemlidir. ii

5 GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Bir makine parçasının üretimi için, ilk olarak parçanın kâğıt üzerinde tasarlanması gerekmektedir. Bu sayede değiştirmesi kolay ve ekonomik olmaktadır. Artık bu tasarımlar bilgisayar ortamında da yapılmaktadır. Hangi ortamda bu çizim yapılırsa yapılsın mutlaka teknik resim kurallarını bilmemiz gerekir. Makine imalatı ve montajında görevli olanların makine alanında kullandıkları ortak dil TEKNİK RESİM dilidir. Her dilde olduğu gibi teknik resimde de uyulması gerekli kurallar vardır. Bu kurallardan bir tanesi de bu modül ile öğreneceğiniz, komple ve detay resimleri çizmek konusudur. Komple ve detay resimlerin çizilmesi için de mutlaka teknik resim kurallarına uygun olarak çizilmiş resimler olması gerekir. Bu modül ile makine teknolojisi alanında üretimi yapılacak olan makine veya makine sisteminin nasıl birleştirildiğini (montajını) ve sistemi oluşturan parçaların detay resimlerinin çizilmesi için gerekli olan bilgileri öğreneceksiniz. Modülün daha iyi öğrenilmesi için konular çok sayıda resim ile zenginleştirilmiştir. Ayrıca kendi kendinizi ölçebileceğiniz sözlü ve uygulamalı testler konulmuştur. Kalıcı bir öğrenme için testlerde belirtilen önerilere uymanız gerekir. Modülü başarı ile tamamladığınızda; makine teknik resminin önemli konularından olan komple (montaj) resmi ve yapım (detay) resmi konularını öğrenmiş olacaksınız. Unutmayınız ki; makine imalatının ilk başlangıcı teknik resminin çizilmesidir. 1

6 2

7 ÖĞRENME FAALİYETİ 1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 1 Çizim için gerekli olan araç gereçler ve ortam sağlandığında, belirtilen süre içinde montaj resmini çizebileceksiniz. ARAŞTIRMA Montaj kelimesinin sözlük anlamını bulunuz. Evinizde kullandığız herhangi bir ev aletinin (Mutfak Robotu gibi) hangi parçalardan oluştuğunu inceleyiniz ve parçaları not ediniz. Otomobili meydana getiren sistemlerden veya insanı oluşturan sistemlerden iki tanesini ve bu sistemleri oluşturan diğer sistemleri ve organları araştırınız. Bir önceki konuda araştırma yaptığınız ve belirlediğiniz organları oluşturan parça veya elemanları yazınız. 1. KOMPLE (MONTAJ) RESİM ÇİZME Bir makine veya makine sistemini oluşturan parçaların bir araya getirilmiş halini gösteren ve teknik resim kurallarına göre çizilmiş resimlere KOMPLE (MONTAJ) RESİM denir. Şekil 1.1: Parça resimleri Şekil 1.2: Montaj resmi Şekil 1.1 de montajı oluşturacak parçalar, şekil 1.2 de ise bu parçaların nasıl birleştirildiğini, yani montaj edildiğini gösteren montaj (komple) resmi görülmektedir. 3

8 1.1. Komple Ve Grup Komple Resimlerinin İncelenmesi Kullandığımız birçok tezgâh ve makine sistemleri çok sayıda parçanın birleştirilmesiyle oluşmaktadır. Bizim, bu şekilde sistemleri alt gruplara ve kısımlara (organlara) ayırarak incelememiz ve montaj resimlerini çizmemiz gerekir. Aksi halde aşağıda belirtilen olumsuzluklarla karşılaşabiliriz. 1:1 ölçekle resimler çizilecek olsa çok büyük resim kâğıtları gerekir. Küçültme ölçekleriyle çizilecek olsa parçaların anlaşılması güçleşir. Montajının nasıl yapıldığı hakkında bilgiler elde edilemez. Hazırlanacak olan bakım ve kullanma kılavuzlarını hazırlamak zorlaşır. Şimdi şekil 1.3 te görülen Üniversal Mengene 3 (üç) gruba bölünmüştür. Şekil 1.4 te de 1.grup olan Mengene sistemini oluşturan 3 (üç) adet kısım (organ) görülmektedir. Şekil 1.3: Komple resim Şekil 1.4: 1.Grup resmi Şekil 1.5: Hareketli çene organ (kısım) montaj resmi Şekil 1.5 te ise ikinci kısım olan Hareketli Çene nin montaj resmi görülmektedir. O halde bu çizilen montaj resimlerinin tanımlarını yapalım. GENEL (SON) MONTAJ RESİM: Tüm sistemi oluşturan grup ve kısımların montaj durumlarını gösteren genel resimdir (Şekil 1.3). GRUP RESMİ: Sistem üzerinde aynı işi yapmak için bir araya getirilmiş parçaların montaj resmidir (Şekil 1.4). ORGAN (KISIM) MONTAJ RESMİ: Grup montajı çizilecek parçalar çok olursa grup da organlara ayrılabilir. Ayrılan bu organların montajını gösteren resimlere organ (kısım) montaj resmi denir (Şekil 1.5). 4

9 Bu resimler incelendiği zaman komple bir makine sistemini oluşturan alt sistemler hakkında şu bilgiler elde edilir. Kaç grup ve kısımdan oluştuğu, Grup ve kısımların yerleri, Grup ve kısımların diğer grup ve genel sisteme birleştirme şekli, Sistem veya grubun montaj halindeki büyüklüğü gibi konularda bilgi sahibi olunabilir Komple Resim Antedinin Doldurulması ve Parça Resimlerinin Numaralandırılması Komple Resim Antedinin Doldurulması İlk önce montaj resminde kullanılan antetleri (yazı alanlarını) tanıyalım. Kullanacağımız başlıklar TS 7015 e göre düzenlenmiştir. Montaj resmi antedi iki kısımdan oluşmaktadır: 1.Kısım: Başlık (Şekil 1.6) 2.Kısım: Parça Listesi (Şekil 1.7) Çizen ve Kontrol Eden Kişilerin; Adları, Çizim ve Kontrol Tarihi ve İmza yeri Yazı Yüksekliği 2,5 veya 3,5 mm olmalıdır. Parça Sayısının Yazılacağı Alan Yazı Yüksekliği 2,5 veya 3,5 mm olmalıdır. Kurum Adının Yazılacağı Alan Yazı Yüksekliği 3,5 mm olmalıdır. Kurum Amblemi Ölçeğin Yazılacağı Alan Yazı Yüksekliği 5 mm olmalıdır. İşin Adının Yazılacağı Alan Yazı Yüksekliği 5 mm olmalıdır. Resim Numarasının Yazılacağı Alan Yazı Yüksekliği 5 mm olmalıdır. Şekil 1.6: Başlık kısmı, ölçüleri, yazılacak bilgiler ve yazı yükseklikleri (TS 7015 e göre) 5

10 Parça sayısının yazılacağı alan Parça adı ve özelliklerinin yazılacağı alan Resim veya Standart Numarasının yazılacağı alan Parça Numarasının yazılacağı alan Parça Malzemesinin yazılacağı alan Açıklamaların yazılacağı alan Şekil 1.7: Parça listesi, ölçüleri ve yazılacak bilgiler (TS 7015 e göre) Şekil 1.8: A3 kâğıdı ve antedin yerleşimi NOT: Parça listesinde olan resim numarası veya standart numarası olan kısıma; parça standart makine elemanı ise standart numarası yazılır. Standart değilse montajın resim numarasının son kısmına, montaj (parça) numarası eklenerek bir resim numarası verilir. Şimdi de yukarıda şekillerle anlattığımız, antet doldurmada dikkat edeceğimiz noktalar görelim: Yazı Yükseklikleri (h): Şekil 1.7 de başlık kısmı için yazı yükseklikleri resim üzerinde verilmiştir. Parça listesi doldurulurken yazı yüksekliği 3,5 mm alınmalıdır. Yazı Kalınlığı (d): Yazı yüksekliklerine göre h=5 mm için d= 0,5 mm ve h=3,5 mm için d=0,35 mm alınmalıdır. Antedin Yeri: Şekil 1.8 de görüldüğü gibi çizim için belirlediğimiz standart kâğıdımızın sağ alt köşesine yerleştirilmelidir. Ayrıca parça listesi başlık kısmının üzerinde olacak şekilde, iki kısım birleşik çizilmelidir. Yer olmadığı veya yetmediği zaman kâğıdımızın uygun bir yerine çizebiliriz. Çizgi Kalınlıkları: Tüm düşey çizgiler kalın alanların adlarının yazılı olduğu yerlerdeki yatay çizgiler kalın çizilir. 6

11 Antedin Doldurulması Şekil 1.9 da örnek bir montaj resim antedi doldurulmuştur. Montaj resim antedini oluşturan başlık ve parça listesine yazılan bilgilerin aşağıdaki özelliklere uyması gerekir. Doğru ve eksiksiz olmalıdır. Başlıkta ayrılan yere yazılmalıdır Belirtilen yükseklikte ve standart yazıya uygun yazılmalıdır. Şekil 1.6 ve 1.7 incelenecek olursa, başlık ve parça listesine yazılacak bilgi ve özellikleri görülebilir. Şekil 1.9: Montaj antedinin dolduruluşu Montaj Resminin Numaralandırılması Montajı oluşturan parçaların, organ ve kısımların veya grupların; yer ve konumlarını belirlemek, parça listesini oluşturmak için 1 den başlayarak bir numara verilir. Montaj Numarası Vermek için Kullanılan Sistemler Montaj Sırasına Göre Numaralandırma: Parçaların montajı oluşturulurken parçalar hangi sıra ile takılıyorlarsa o sıra ile numaralandırılır. Parça Büyüklüğüne Göre Numaralandırma: Boyut olarak en büyük parçadan başlayarak numara vermektir. İmalat Yöntemlerine Göre Numaralandırma: Üretim metotları olan; döküm, talaşlı imalat, kaynak vb. gibi yöntemlerden birisi ile üretilen parçalar veya standart parçalar ayrı ayrı numaralandırılmalıdır. 7

12 Montaj Numaralarını Verme Kuralları Şekil 1.10 da montaj numaralarının veriliş şekli görülmektedir. Montaj sırasına göre montaj numarası verirken uyulacak kuralları şu şekilde sıralayabiliriz: Montajı meydana getiren her parçaya 1 den başlayarak bir numara (rakam) verilmelidir. Parçanın en açık olarak görüldüğü görünüşte, parçadan çıkarılacak bir kılavuz çizgisinin ucuna numarası yazılmalıdır. Bu numara parçanın montaj numarasıdır. Mecbur olmadıkça aynı numara tekrar edilmemelidir. Verilen numara göze çarpacak şekilde büyük (resimde kullanılan ölçü yüksekliğinin yaklaşık iki katı olmalı) ve kalın (yazı kalınlığı 0,5 veya 0,7) ayrıca resimden belli bir uzaklıkta olmalıdır. TS standardına uygun olmalıdır. Montaj numarası yatay ve düşey aynı hizada, ayrıca birbiri ile yeteri kadar mesafede olmalıdır. Şekil 1.10: Kaplin kavrama Rakamlar daire içine alınmamalıdır. Aynı numara iki defa verildiyse daire içine alınabilir. Kılavuz Çizgileri Kılavuz çizgisi ince çizgidir. Kılavuz çizgisinin parça içinde son bulan ucuna nokta konmalıdır. Parça ince ise kanca kullanılabilir. Kılavuz çizgileri birbirini kesmemelidir. Kılavuz çizgileri yatay ve dikey çizilmemeli, birbirine paralel olmamalıdır. Birbiri ile ilgili yani aynı eksende olan parçalar için, bir kılavuz çizgisi kullanılır ve her birine aralarında VİRGÜL (,) olacak şekilde numara verilir. (Aynı eksende birleştirme yapan cıvata, somun ve rondela gibi). Şekil 1.10 da 13 ve 14 nu.lı parçaların gösterimini buna örnek olarak verebiliriz. 8

13 Resim Numarası Verme Aşağıda belirtilen her resme bir resim numarası verilmelidir. Montaj resmi Grup komple resmi Organ komple resmi Parça yapım resimleri ÖRNEK: Bir torna tezgâhı için bir resim numarası geliştirelim: Şekil 1.11 de görüldüğü gibi torna tezgâhını 8 (sekiz) grup oluşturmaktadır. Şekil 1.11: Torna tezgâhında grup komplelerini numaralandırma Şekil 1.11 de torna tezgâhını oluşturan her gruba bir numara verilmiştir. Aşağıda verilen (Şekil 1.12 de) sisteme göre, resim numarası için 4 (dört) kısımdan oluşan bir numara vermeliyiz. Şekil 1.12: Resim numarası verme sistemi Şimdi şekil 1.12 ye göre torna tezgâhının genel komplesine bir resim numarası verelim: 9

14 TT yılında çizilen İki haneden oluşan İki haneden oluşan İki haneden oluşan Torna Tezgâhı Grup Numarası Organ Numarası Parça Numarası TT TT Şekil 1.13: Torna arabasının komplesi Şekil 1.14: Nu.lı parçanın montaj resmi Şekil 1.13 ve 1.14 te montaj halinde olan grup, kısım ve kalemlik komplesini oluşturan bir parçaya resim numarası verelim: Torna arabasının resim numarası : TT olacaktır (Şekil 1.13). Kalemliğe ait olan montaj resim numarası : TT olacaktır (Şekil 1.14 ). Kalemlikte olan 1 nu.lı parçanın yapım resim numarası: TT olacaktır Komple ve Grup Komple Resimlerin Çizilmesi Montaj Resminin Çizim Kuralları Bundan önce alınan modüllerde geçen teknik resim çizim kurallarıdır. Montaj resmi için bu konuları kısaca hatırlayalım. Resim Ölçeği Montaj resmi genellikle 1:1 ölçekle çizilmelidir. Ama diğer küçültme (1:2-1:5 1:10 1:20 1:50 1:100) ve büyültme (2:1 5:1 10:1) ölçekleri kullanılabilir. 10

15 Kesitler Montaj resminde uyulması gerekli kesit kurallarını şu şekilde sayabiliriz: Montajın iç kısmında kalan birleştirme ve montajlar kesit alınarak çizilmelidir. Kesit alınarak çizilen parçalardan birbirine komşu olanlar ters yönde taranmalıdır. Tarama alanları farklı olan parçaların tarama aralıkları farklı olmalıdır. Ölçüler Montaj resimlerine ölçü verilmez. Ancak montajın genel boyutları, eksenler arası gibi ölçüler verilebilir. Çizgiler Montaj resminde çizilen resimler TS ve TS ya uygun olmalıdır. Birbiri ile temas eden parçaların temas eden yüzey çizgileri tek çizgi olarak çizilmelidir. Kesik çizgi mümkün olduğu kadar kullanılmamalıdır. Montaj Resmine Numara Verme Kuralları Bölüm de montaj resimlerine numara verilme konusu anlatılmıştır. Standart Makine Parçalarının Çizimi ve Gösterilmesi Daha önce almış olduğunuz modüllerde standart makine parçalarının çizim ve gösterimleri anlatılmıştır. Antedın Doldurulması Bölüm de montaj antetlerinin doldurulması hakkında bilgi verilmiştir Komple Resimlerin Okunması, Detayların İncelenmesi Komple Resimlerin Okunması Şekil 1.15 te verilmiş olan montaj resmi incelendiği zaman şu konular hakkında bilgi sahibi olunur: Montajı oluşturan parçalar hakkında bilgiler (şekli, sayısı, adı, malzeme, vb.), Montajı oluşturan parçaların birbiri ile hangi birleştirme elemanları kullanılarak ve ne şekilde bağlandıkları, 11

16 Sökülme işleminin nasıl olacağı, Birbiri ile ilişkili olan parçalar, Montaj halindeki sistemin ne iş yaptığı, Montajı oluşturan grupların görevleri, Montaj resmi hakkında bilgiler (adı, sayı, resim numarası, ölçek, firma, çizen vb.) elde edebiliriz. Çizilen montajın bakımı, tamiri veya kullanımı ile ilgili bilgiler ve hazırlama imkânı tespit edilir. Kılavuz Çizgileri Numaralandırma Antet (Yazı) Alanı 2. Kısım: Parça Şekil 15: Listesi Anted (Yazı) Alanı 1. Kısım: Başlık Şekil 1.15: Tren ray tekerleği montaj resmi ve antedi 12

17 Şekil 1.15 te verilen tren ray tekerleği montaj resmine göre aşağıdaki bilgileri dolduralım: Montajın toplam parça sayısı : 32 Standart parça sayısı : 8 2,7 ve 11 nu.lı parçaların birbiri ile nasıl montaj edildiği: Cıvata, somun ve rondela ile birbirine montaj edilmiştir. Montaj resim numarası : VR Sistem nasıl yağlanmakta : 16 nu.lı parça olan gresörlük yardımı ile Hangi parçaların yapım resmi çizilmeli: Standart olmayan parçaların (1,2,5,7,8,9,10,12,13,14 ve 15 nu.lı) parçaların yapım resmi çizilmelidir. Bunun gibi bilgileri montaj resmi ve antedinden öğrenebiliriz. Detayların İncelenmesi Verilen bir montaj resminde hangi parçaların detay (yapım) resimlerinin çizileceği belirlenebilir. Genellikle standart olmayan parçalar imalat yolu ile temin edileceğinden bu parçaların yapım resimlerinin çizilmesi gerekir. Detay resmi çizilecek parçaların yeterli görünüş, kesit, hangi ölçülerine tolerans ve alıştırma biçimi ve çalıştıkları yüzeylere göre yüzey işleme işaretleri ve değerleri tespit edilebilir. Şimdi şekil 15 te verilen montaj resminden hangi parçaların detay resimleri çizilecek ve yapım resmi için gerekli olan bilgileri bir tablo ile belirleyelim: Parçanın Adı Resim Nu. Gereç Sayı Görünüş Sayısı 13 Kesit Ölçek Mil VR Cr :1 Tekerlek Flanşı Ara Burcu VR Ck VR C Yarım Kesit Yarım Kesit Toleranslı Ölçü Yuvarlanmalı yatakla olan ölçü 1:1-1:1 Mil ile olan ölçü ve Kaygan geçme olmalı Diğer standart olmayan parçalar için de bu tablodaki bilgiler montaj resmine bakılarak doldurulabilir. Sadece tabloda bulunan bilgiler değil, daha fazla bilgi bu tabloya eklenebilir Perspektiflerden veya Parçalardan Görünüş Sayısını Belirleme Çizilecek montaj resmi için şu hususlara dikkat edilmelidir: Montaj resimleri ifade edilebilen en az görünüşte olmalıdır. Çizilecek montajda simetriklik söz konusu ise yarım görünüş veya yarım kesit çizilebilir. Ana görünüş olarak ön görünüş tercih edilmelidir. Gerekirse diğer görünüşler çizilebilir.

18 Parçaların montaj durumu açıkça belli olmalıdır. Standart parçalar pratik çizim kurallarına göre çizilmelidir. Parçaların ayrıntıları değil, montaj için gerekli ayrıntı ve açıklamalar çizilmelidir. 14

19 UYGULAMA UYGULAMA FAALİYETİ FAALİYETİ İŞLEM BASAMAKLARI Montaj resminin çizimi için gerekli çizim ortamını hazırlayınız. Montajı çizilecek sistemi varsa grup ve organ montajlarına ayırınız. Komple resmi çizilecek parçaların bakış yönünü ve görünüşlerini belirleyiniz. Kâğıt büyüklüğünü ve resim ölçeğini belirleyiniz. Çizim için kâğıdı bağlayınız ve araç gereçleri hazırlayınız. Montaj resmini çizerken kesit alınız ve istenen ölçüleri veriniz. Montajı oluşturan parçaları numaralandırınız. Montaj resmine bir resim numarası veriniz. ÖNERİLER Montaj resmini çizmek için ışıklı bir ortam, çizim araç gereçleri, standart parçalar için TS kitapçıkları, montajda kullanılan parçaları imal eden firma katalogları (standart olmayan parçalar için) ve çizim bilgisayar ortamında çizilecekse bilgisayarlı ortam hazırlayınız. Montajı oluşturan sistemin birden fazla alt sistemlerden oluşup oluşmadığını tespit ediniz (Bakınız: Konu 1.1). Fazla sistem varsa grup veya organ komplelerine ayırınız. Genellikle sistemin çalıştığı konumu ön görünüş olarak seçiniz. Özellikle montajın nasıl yapıldığını anlatacak ve en az görünüşte ifade edebileceğimiz görünüşleri belirleyiniz. Konu 1.5 te anlatılan kurallara dikkat ediniz. Montaj resmi için 1:1 ölçeğini tercih ediniz. Montaj resmimiz 1:1 çizildiği zaman standart kâğıtlarımız olan A2, A3 veya A4 e sığıyor ise bu boyuttaki kâğıtları seçiniz. Belirlediğiniz kâğıdı masaya bağlayınız. Çerçevelerini, antet kısmını ve montajınızı kâğıt üzerine ana hatları ile yerleştiriniz. Birbiri ile çalışan parçaları göstermek için kesit alınız. Montaj ile ilgili istenen ölçüleri (montaj büyüklüğünü belirlemek için gerekli en, boy ve yükseklik ile birbiri ile alıştırmalı yani toleranslı çalışan parçaların tolerans ölçüleri) veriniz. Konu ve te anlatılan kurallara göre montaj resmini oluşturan her parçaya bir numara veriniz. Konu ya uyarak montaj resminize bir resim numarası veriniz. 15

20 ÖLÇME ÖLÇME VE VE DEĞERLENDİRME DEĞERLENDİRME Aşağıdaki testte çoktan seçmeli 10 soru bulunmaktadır. Soruları dikkatli bir şekilde okuyunuz ve doğru şıkkı yuvarlak içerisine alarak cevaplandırınız. Süreniz 10 dakikadır. 1. Birçok makine parçasının birleştirilmiş olarak çizilen teknik resmi aşağıdakilerden hangisidir? A)Detay resmi B)Komple resim C)Kesit resmi D)Yapım resmi 2. Sistem üzerinde aynı işi yapmak için bir araya getirilmiş parçaların montaj resmi aşağıdakilerden hangisidir? A)Son komple resmi C)Organ komple resmi B)Yapım resmi D)Grup montaj resmi 3. Montaj resmine çizilen antet kaç kısımdan oluşur? A)1 B)2 C)3 D)4 4. Antedin başlık kısmındaki işin adının yazılacağı alandaki yazı yüksekliği kaç mm olmalıdır? A)2,5 B)3,5 C)5 D)7 5. ve 6. soruyu aşağıdaki ifadeye göre cevaplayınız. Altı köşe Somun M16x1,5 TS 1026/1 8 I II III 5. Parça listesinde resim numarası veya standart numarası kısmına hangi bölüm yazılır? A)I B)II C)III D)Hiçbiri 6. İfadede bulunan III. kısım (8) parça listesinde nereye yazılır? A)Sayı B)Açıklama C)Gereç D)Resim numarası 7. Parça listesinin en üst satırını oluşturan toplam parça sayısı kısmına ne yazılmalıdır? A)Standart parçaların toplam sayısı C)Montajı çizilen sistemin adedi B)Yapım resmi çizilecek parçaların sayısı D)Montajda kullanılan toplam parça sayısı 8. Numaralandırma yaptığımız kılavuz çizgileri ile ilgili hangi ifade yanlıştır? A) Yatay veya düşey çizilebilir. B)Parçayı gösteren kısmına nokta konmalıdır C) İnce çizgidir. D)Birbirine paralel çizilmemelidir. 16

21 9. 4 (dört) kısımdan oluşan resim numarasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz? A) Detay numarası B)Ana numara C)Grup numarası D)Parça numarası 10. Montaj Resmini kesit olarak çizdiğimiz komşu iki parçanın taramaları nasıl olmalıdır? A)Bir tanesi taranmaz. C)İkisini farklı yönlerde tararız. B)Bir tanesini boyarız. D)Birini yatay veya dikey çizgilerle tararız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme ve uygulama faaliyetlerini tekrarlayınız. 17

22 PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME Şekil 1.16: Bir dişli çarkın mil bağlantısı için kullanılan parçalar UYGULAMA SORUSU: Şekil 1.16 da verilen parçalardan oluşan ürünün, montaj resmini çiziniz. Ön görünüşü tam kesit olacak şekilde çiziniz. Sol yan görünüşte yarım ay kamanın montajını kesit olarak çiziniz. Parçaları montaj sırasına göre numaralandırınız. Montaja resim numarası veriniz. Antedin başlık ve parça listesi kısmını doldurunuz. Aşağıda sorunun A4 kâğıdına yerleşim şekli verilmiştir. 18

23 KONTROL LİSTESİ AÇIKLAMA: Aşağıda listelenen davranışlarını gözlediyseniz EVET, gözleyemediyseniz HAYIR, sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz. SORULAR EVET HAYIR ÖNERİLER 1.Çizim için gerekli ortam hazırladınız mı? Teknik resim için gerekli çizim ortamı için önceki modüllere bakınız. 2.Montaj resmi için çizilecek görünüşleri tespit ettiniz mi? 3.Montaj resmi için 1:1 ölçek ve A4 standart kâğıdını seçtiniz mi? 4.Montaj resminin ve antedin yerlerini (yerleşim planını) ince çizgi ile belirlediniz mi? 5.Montaj resmi için görünüşleri belirleyip montajı çizdiniz mi? 6.Montaj sırasına göre ve her parçaya bir numara olacak şekilde numaralandırma yaptınız mı? 7.Resme bir resim numarası verdiniz mi? 8.Antedin başlık kısmını doldurdunuz mu? 8.Antedin parça listesi kısmını doğru doldurdunuz mu? Konu 1.1 i tekrar ediniz. Konu i tekrar okuyunuz. Konu ve şekil 1.8 i inceleyeniz. Konu 1.5. ve i tekrar ediniz. Konu ve i tekrar ediniz. Konu ya bakınız. Konu ve şekil 1.6 yı yeniden inceleyiniz. Konu ve şekil 1.7 yi yeniden inceleyiniz. 9.Montaj çiziminin doğru olup olmadığını cevap anahtarı ile karşılaştırdınız mı? Çiziminizin hepsi doğru mu? Yanlış olan kısımlar için ilgili konu ve şekilleri yeniden inceleyiniz. TÜM SORULARINIZ EVET İSE BU ÖĞRENİM FAALİYETİNİ BAŞARI İLE BİTİRDİNİZ. BİR SONRAKİ ÖĞRENİM FAALİYETİNE GEÇEBİLİRSİNİZ! 19

24 ÖĞRENME FAALİYETİ 2 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 2 Çizim için gerekli olan araç gereçler ve ortam sağlandığında, belirtilen süre içinde yapım (detay) resmini çizebileceksiniz. ARAŞTIRMA Çizilen teknik resmin yapım resmi olup olmadığını nasıl anlarız. Araştırınız. Üretimi yapılan parçaların, makine sistemleri için teknik (yapım) resimlerinin kullanılıp kullanılmadığını araştırınız. Makine parçasının üretimi için parça hakkında ne tür bilgilere sahip olmamız gerektiğini araştırınız. 2. DETAY RESMİ ÇİZME Detay (yapım) resmi; Bir makine parçasının imali için gerekli olan tüm bilgileri üzerinde bulunduran teknik resimlere denir. Bu yüzden makine parçaları imal edilmeden önce mutlaka yapım resimlerinin çizilmesi gerekmektedir Komple Resimlerden Detay (Yapım) Resmi Çizimi Şekil 2.1: Bir milin yataklanması montaj resmi Yapım resmi çizilecek olan parçanın montajdaki ve yapım resmindeki çizilen şekli değişmez. Ancak parçanın yapım resmini çizerken diğer parçalarla birleştirmeden dolayı meydana gelen şekil değişikliğini bilmemiz gerekir. Örneğin, Şekil 2.1 de iki (2) numaralı milin ucuna on (10) numaralı altı köşe somunun takılması için milin ucuna vida açılmış olmalıdır. Şimdi iki (2) numaralı milin yapım resmini çizmek için aşağıda verilen işlem sırasını takip edelim. 20

25 İşlem Sırası Şekil 2.2 ye göre mile takılı olan segman (4 numaralı parça), rondela (9 numaralı parça) ve altı köşe somun (10 numaralı parça) milden çıkarılmış olarak sadece milin yapım resmi çizilmelidir. Mil üzerine açılan segman kanalının boyutu, rondelanın takıldığı yerdeki mil çapı ve altı köşe somun için açılan vida dişi ölçüleri, ilgili TS yaprağı kullanılarak tespit edilir. Yuvarlanmalı yatağın ve burcun takıldığı yerdeki mil çapı ve toleransları tespit edilir. Yapım resmi için gerekli diğer bilgiler (konu 2.2 de) tamamlanarak milin Yapım resmi çizilmiş olur. Segman Rulman Burç Rondelâ ve somun içinde kalan vidalı kısım Segman Kanalı Somun Rondelâ Şekil 2.2: Milin yapım resminin çizimi Bu şekilde sistemi oluşturan diğer parçaların da yapım resmi çizilir. Ancak standart olan parçaların resimleri çizilmemelidir. Buna göre şekil 2.3 te sistemi oluşturan parçaların detay resimleri görülmektedir. Ancak bunlar tam yapım resmi değildir. 21

26 Şekil 2.3: Mil yataklanmasında kullanılan parçalar 22

27 2.2. Detay Resmi Üzerinde Ölçü, İşleme İşareti, Tolerans ve Diğer Sembollerin Gösterilmesi ve Antedin Doldurulması Şekil 2.4 te bir yapım resminde olması gereken bilgiler görülmektedir. Yüzey İşleme İşaretleri Genel Gösterim Yüzey İşleme İşaretleri Ölçülendirme Şekil ve Konum Toleransı Toleranslı ölçü Görünüşler Açıklama Profil Kesitler Parça Yapım Antedi Tolerans Antedi Şekil 2.4: Mil yatağı yapım resmi ve yapım resmini oluşturan bilgiler 23

28 Bir yapım resminde olması gerekenleri şu şekilde sıralayabiliriz: Yeterli görünüş Ölçülendirme Yüzey işleme işaretleri Boyut, şekil ve konum toleransları Yapım resmi ve tolerans antedi Açıklamalar Yeterli Görünüş Parçanın anlaşılması için gerekli tüm görünüşler çizilmelidir. İmalatçının parça hakkında tam bilgiye sahip olacak sayıda yeterli görünüşleri çizilmelidir. Fazla görünüşten kaçınmak gerekir. Resmimizin mümkün olduğu kadar sade olmasına dikkat etmeliyiz. Ancak parçanın da tam anlaşılır olması gerekir. Parça hakkında daha iyi bilgi verecekse kesit alma yollarından (tam, yarım, kademeli, koparılmış gibi) yararlanabiliriz. Yapım resmi çizilen parçalar için ön görünüş, esas görünüştür. Ön görünüş tespit edilirken dikkat edilecekleri şu şekilde sayabiliriz. Montajda bulunduğu (çalıştığı) görünüş, Parçanın temel şeklini gösteren görünüş, En büyük ölçülerinin olduğu görünüş, Parçanın en iyi ifade edilebileceği görünüş olarak tespit edilebilir. Örneğin şekil 2.4 te parçanın temel görünüşü T biçimine benzediği için ön görünüşü buna göre çizilmiştir. Ölçülendirme Parçayı tam ifade eden (yeterli) görünüşler çizildikten sonra parçanın ölçülendirilmesi ile ilgili şu kurallara dikkat etmeliyiz. Parça büyüklüğünü (en, boy ve yükseklik) veren ölçüler verilmelidir. Parçayı oluşturan elemanların (delik, girinti ve çıkıntılar gibi) parça üzerindeki konumlarını belirten ölçüler verilmelidir. Ölçülendirme ile ilgili standartlara (TS 10849) ve kurallara uyulmalıdır. Ölçülendirmede; parçayı meydana getiren elemanların görevleri, markalama ve imalat yöntemleri dikkate alınmalıdır. İmalatçıya hesap yaptırmayacak şekilde ölçülendirilmelidir. Ölçüler bir defa ve en uygun görünüşte verilmelidir. 24

29 Yüzey İşleme İşaretleri Yapım resmi üzerinde parça yüzeylerinin kalitesini gösteren şekillere, yüzey işleme işaretleri denir. Yüzey işleme işaretleri verilirken şu kurallara uyulması gerekir. Parçalar farklı üretim yolları ile (talaşlı imalat, döküm, kalıp dövme vb.) imal edildiklerinden, parçayı oluşturan tüm yüzeylerin nasıl meydana getirildiği yüzey işleme işaretleri ile belirtilmelidir. Tüm yüzeylere bu işaretler verilirse resim karışacaktır. Aynı yüzey kalitesine sahip en fazla olan yüzeyin yüzey işleme işareti genel gösterimde gösterilir. Parça üzerinde gösterilen işaretler genel gösterimde parantez içinde belirtilir (Şekil 2.4). Yüzey işleme işaretleri verilirken TS 2040 daki kurallara uyulmalıdır. Boyut, Şekil ve Konum Toleransları Makine parçası imal edilirken parça ölçü ve şekilleri tam olarak üretilemeyeceğinden; boyut ölçülerine boyut toleransı ve geometrik şekillere de şekil ve konum toleransı verilir. Bu toleranslar verilirken şu kurallara dikkat edilmelidir. Montajda birbiri ile alıştırmalı çalışan parçalar için mutlaka boyut toleransları belirtilmelidir. Parça tam ölçülerinde ve istenen şeklinde imal edilemeyeceğinden, genel tolerans değeri (TS 1980 e göre) belirtilmelidir. Tolerans verme kurallarına uyulmalıdır. Yapım Resmi ve Tolerans Antetleri Çizmiş olduğumuz resim üzerine veremeyeceğimiz bazı bilgileri antetler üzerinde gösteririz. Yapım resimleri için çizilen antetlerde şu kurallara uymalıyız. Antet daima resim kâğıdının sağ alt kısmında olur ve çerçeve çizgine bitişik olarak çizilir. Çerçeve ve düşey çizgiler kalın (0,5 mm), ara yatay çizgiler ince (0,25 mm) çizilmelidir. Yazı yükseklikleri standartlara (TS 10841) uygun olmalıdır. AÇIKLAMALAR Parçanın imali öncesinde veya sonrasında yapılacak işlemler ve açıklamalar resim kâğıdının uygun yerine (genellikle antet üzerinde uygun bir yere) yazılır. Bu bilgiler; montaj esnasında delinecek delik gibi, ısıl işlemler ve genel tolerans değerleri türünden olabilir. 25

30 Şekil 2.5: Yapım resmi ve tolerans antetleri Şekil 2.6 da görüldüğü gibi adım adım bir yapım resmi çizelim: 1.ADIM: Ana kenar ve eksenler çizilir. 2.ADIM: Diğer eksen, daire ve varsa yaylar çizilir. 3.ADIM: Parça kenarları ve tarama çizgileri çizilir. Koyulaştırma işlemi yapılır. 4.ADIM: Ölçülendirme yapılır. 5.ADIM: Yüzey işleme işaretleri; boyut, şekil ve konum toleransları verilir. Resim ile ilgili açıklamalar verilir. 26

31 6.ADIM: Yapım resmi ve tolerans antetleri yapılarak doldurulur. Yukarıda işlem basamaklarını yapmadan önce aşağıdaki bilgileri resim hakkında tespit etmemiz gerekir. Parçayı en iyi anlatacak şekilde görünüş sayısı ve alınacak kesitler tespit edilmelidir. Ölçülendirmenin hangi esaslar (imalat, markalama veya montaj durumu vb.) göz önüne alınarak yapılacağı tespit edilmelidir. Görünüşler arasındaki boşluk belirlenmelidir. Ne tür açıklamaların yazılacağı belirlenmelidir. Kullanılacak standart kâğıt, parçanın çizim ölçeği ve resmin yerleşim planına göre seçilmelidir. Bunlar için önceden kroki resmin çizilmesinde fayda vardır. 27

32 Şekil 2.6: Yapım resmi çizim aşamaları 28

33 2.3. Komple ve Detay Resimler Üzerinde Uygulamalar Yapılması Şekil 2.7: Makara tertibatı montaj resmi Şekil 2.8: Makara tertibatı parça listesi 29

34 Şekil 2.9: Makara tertibatının fotoğrafı SORU: A-Montaj resmi antedi düzenleyiniz. Resim numarasını MT05 00 alınız. B- Montaj ile ilgili olarak aşağıda verilen tablodaki soru ve cevapları inceleyiniz. 1.KOMPLE RESMİ ÇİZİLEN MAKARA TERTİBATININ GÖREVİ NEDİR? Bir sistemde kullanılan V kayış sayesinde hareket iletimi için kullanılan V kasnağın yataklanmasında kullanılabilecek makine parçaları 2.MONTAJDA KULLANILAN PARÇALARIN GÖREVLERİ 1.PARÇA : V kasnak V kayış ile hareket iletimini sağlamak 2.PARÇA :6 numaralı yuvarlanmalı (bilyeli) yatağın dış bileziğini sabitlemek ve 7 numaralı keçenin montajını sağlamak. 3.PARÇA :Yuvarlanmalı (bilyeli) yatağın iç bileziğinin eksensel hareketini ve kasnağın yerinden çıkmasını önlemek 4.PARÇA :3 numaralı baskı yüzüğünün eksensel hareketini önlemek. 5.PARÇA :1 numaralı V kasnağın dönmesi için numaralı parçaları taşır. 6.PARÇA :1 numaralı V kasnağın dönmesini sağlamak 7.PARÇA :Sızdırmazlık görevini yapar. 8.PARÇA :Milin somun yardımı ile montajı için baskı yüzeyini artırmak. 9.PARÇA :5 numaralı milin 11 numaralı diske bağlantısını sağlamak. 10.PARÇA :2 numaralı kapağın 1 numaralı V kasnağa bağlantısını yapmak. 11.PARÇA :5 numaralı milin sabit bağlantısını sağlamak. 30

35 3.PARÇA LİSTESİ İLE İLGİLİ SORULAR 1-Resmi Çizilecek Parça Sayısı :6 2-Standart Parça Sayısı :5 3-Parçaların : Parça Parça Numarası Sayısı Adı Gereç Resim Nu. Standart Nu. 1 1 Makara 15Cr3 MT Kapak Fe37 MT Baskı Yüzüğü Fe37 MT Altı köşe Somun M TS 1026/3 5 1 Mil 15Cr3 MT Yuvarlanmalı Yatak - - ORS Keçe 25x40x7 - - TS868-1 ISO Özel Rondela Fe37 MT Altı köşe Somun M TS 1026/ Vidalı Pim M4x5 - - TS 1024/ Disk EN-JL 1030 MT BAŞLIK KISMI SORULARI 1-Montaj Resminin Adı :Makara Tertibatı 2-Montaj Resminin Numarası :MT Ölçek :1:1 4-Sayı :1 5-Firma (okul, bölüm, işletme) : 6-Çizen / Kontrol / Tarih : 5.HAREKET ELEMANLARI, HAREKET ŞEKLİ VE HAREKET ELEMANLARI 1-Yataklar : 6 numaralı yatakla 5 ve 1 numaralı parçalar. Dairesel hareket vardır. 2-Miller :- 3-Dişliler :- 4-Kayış Kasnak:- 5-Diğerleri : 1 numaralı kasnağın dairesel hareketi vardır. 6.BİRLEŞTİRMELER (SÖKÜLEBİLİR VEYA SÖKÜLEMEZ) A. SÖKÜLEBİLİR 1-Vidalı : 9 ile 5. 4 ile 5. 2-Kamalı :- 3-Pimli : 2 ve 1 numara 10 ile 4-Diğer :- B. SÖKÜLEMEZ 1-Kaynaklı :- 2-Perçinli :- 3-Diğer :- 31

36 7.MONTAJ RESMİ İLE İLGİLİ SORULAR 1-Hangi görünüşlerin çizildiği :Sadece ön görünüş 2-Alınan Kesitler :Tam kesit. Keçenin taraması çapraz yapılmış. 3-Ana Montaj Ölçüleri :- 4-Kullanılan Çizgiler :Sürekli kalın, ince, eksen çizgileri kullanılmıştır. 5-Açıklamalar :Mil ile yuvarlanmalı yatak sıkı alıştırma ve ölçüsü 0 20 H7 / m6'dır. Yuvarlanmalı yatak ve 1 numaralı makaranın arasında belirsiz alıştırma vardır. Ölçüsü 0 47 H7 / h6'dır. 32

37 UYGULAMA UYGULAMA FAALİYETİ FAALİYETİ İŞLEM BASAMAKLARI Yapım (detay) resminin çizimi için gerekli çizim ortamını hazırlayınız. Yapım resmi çizilecek parçaların bakış yönünü ve görünüş sayısını belirleyiniz. Çizim yapacağınız standart kâğıdınızı belirleyiniz. Çizim için kâğıdı bağlayınız ve araç gereçleri hazırlayınız Görünüşleri çiziniz. Ölçülendirilmesini yapınız. Yüzey işleme işaretlerini veriniz. Boyut toleransını belirtiniz. Şekil ve konum toleranslarını belirtiniz. Yapım resmi antedini doldurunuz. Gerekli bilgileri yazınız. ÖNERİLER Yapım (detay) resmini çizmek için ışıklı bir ortam, çizim araç gereçleri, standart parçalar için TS kitapçıkları ve çizim bilgisayar ortamında çizilecekse bilgisayarlı ortam hazırlayınız.(bk. Teknik Resim için kullanılan Araç Gereçler modülü) Çizim yapacağınız ortamı temiz tutunuz. Mili montaj konumunda çiziniz. Mil silindirik bir parça olduğu için tek görünüşte ifade edebilirsiniz. (Bk: konu 2.2 Yeterli Görünüş ve Görünüş Çıkarma modülü) PDarça 1:1 ölçeğinde çizmek için A4 veya A5 standart kâğıdını seçiniz. Belirlediğiniz kâğıdını masaya bağlayınız. Çerçevelerini, antet kısmını ve milin görünüşünü kâğıt üzerine ana hatları ile yerleştiriniz. Çizim için gerekli araç gereçleri (bilgisayarda çizim için bilgisayarı) kullanarak milin görünüşünü çiziniz (Bk. konu 2.1 ). Temizlik kurallarına ve araç gereçlerin kullanılmasındaki kurallara uyunuz. Mili imalat esasına göre ölçülendiriniz (Bk. Ölçülendirme modülü ). Belirtilen yüzeylere ve genel gösterimle yüzey işleme işaretlerini veriniz. (Bk. Yüzey İşleme İşaretleri modülü ) Toleranslı ölçüyü resim üzerinde gösteriniz. Tolerans çizelgesine bakarak tolerans antedini doldurunuz. (Bk. Toleranslar modülü ve konu 2.2) Soruda belirtilen kısma şekil toleransını veriniz. Konum toleransı için referans elemanını belirtiniz. Konum toleransını veriniz. (Bk. Şekil ve Konum Toleransları modülü ) Norm yazı kurallarına uyarak antetdeki bilgileri doğru ve eksiksiz doldurunuz. Kâğıdın uygun yerine verilen bilgileri yazınız. 33

38 ÖLÇME ÖLÇME VE VE DEĞERLENDİRME DEĞERLENDİRME Aşağıdaki testte; çoktan seçmeli beş (5) Doğru (D) ve Yanlış (Y) beş (5), olmak üzere on (10) soru bulunmaktadır. Soruları dikkatli bir şekilde okuyarak cevaplandırınız. Süreniz 10 dakikadır. 1. Bir makine parçasının imali için aşağıdakilerden hangisi gereklidir? A) Montaj resmi B) Aynı parçanın bir örneği C) Yapım (detay) resmi D) Sadece ölçülendirilmiş resmi 2. Aşağıdakilerden hangisi yapım (detay) resminde bulunmaz? A) Yeterli görünüş B) Montaj antedi C) Boyut toleransı D) Yüzey İşleme işaretleri 3. Makine parçasını üretecek kişinin yüzeyleri nasıl işleyeceğini gösteren işaretlere ne ad verilir? A) Boyut toleransları B) Kesit alınmış görünüşler C) Şekil ve konum toleransları D) Yüzey işleme işaretleri 4. Montaj resmi çizilmiş parçalar için hangi antet türü kullanılır? A) Tek parça antedi B) Tek parça yapım antedi C) Montaj antedi parça listesi D) Montaj antedi başlık kısmı 5. Makine parçası üzerinde bulunan elemanların (delik, girinti, çıkıntı vb.) birbirlerine göre durumlarını tolerans sınırları içinde belirtmek için yapım resimlerinde kullandığımız işaretlere ne ad verilir? A) Boyut toleransı B) Şekil toleransı C) Yüzey İşleme İşaretleri D) Konum toleransları 6. Üretilecek her parçanın yapım (detay) resminin çizilmesi gerekmez. DOĞRU YANLIŞ 7. Yapım resimlerinde parçanın üreticiye tam anlatılması için tam kesit alınır. DOĞRU YANLIŞ 8. Özel durumlar hariç yapım resminde verilen bir ölçü tekrar verilmemelidir. DOĞRU YANLIŞ 34

39 9. Yapım resmi çizilirken ilk önce antet kısmı doldurulmalıdır. DOĞRU YANLIŞ 10. Yapım resmi için yazılacak gerekli açıklamalar (ısıl işlem, genel tolerans vb.) mutlaka çizilen tolerans antedinin üzerine yazılmalıdır. DOĞRU YANLIŞ DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme ve uygulama faaliyetlerini tekrarlayınız. 35

40 PERFORMANS PERFORMANS DEĞERLENDİRME DEĞERLENDİRME h6 Şekil 2.10: Bir milin montaj resmi SORU: Şekil 2.9 da verilen 1 numaralı parçanın yapım resmini aşağıda verilenlere göre çiziniz. A- Gerekli olan görünüşünü çiziniz. B- İmalata göre ölçülendirmesini yapınız. C- O 25h7 lik kısım için yüzey değeri Ra=3,2'dir. Diğer yüzeyler Ra= 12,5 olduğuna göre yüzey işleme işaretlerini veriniz. D- Tolerans antedini düzenleyiniz. E- O 25h7 lik kısımda dairesellik 0,02'dir. Milin M12 kısmına göre M16 lık kısmının ortak eksenlilik konum tolerans değeri 0,05 olduğuna göre şekil ve konum toleranslarını resim üzerinde belirtiniz. F- Montaj resminin resim numarası UYG2 00 olduğuna göre mile resim numarası veriniz. G- Milin gereci C15, bir adet üretileceğine göre yapım resmi antedini düzenleyiniz. H- Genel tolerans değeri TS 1980 e göre belirlenecektir. Belirtilmeyen köşe kavisleri R3 olarak alınacaktır. 36

41 KONTROL LİSTESİ AÇIKLAMA: Aşağıda listelenen davranışları gözlediyseniz "Evet", gözleyemediyseniz "Hayır" sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz. SORULAR EVET HAYIR ÖNERİLER 1.Çizim için gerekli ortamı hazırladınız mı? Teknik resim ve gerekli çizim ortamı için önceki modüllere bakınız. 2.Yapım resmi için çizilecek görünüşleri tespit ettiniz mi? 3.Yapım resmi için 1:1 ölçek ve A4 veya A5 standart kâğıdını seçtiniz mi? 4.Milin görünüşünü doğru çizdiniz mi? 5.Vermiş olduğunuz ölçüler doğru mu? 6. Yüzey işleme işaretleri doğru mu? 7. O 20h7 toleransını resim üzerine doğru yazıp tolerans antedini doğru doldurdunuz mu? 8.Şekil ve konum toleranslarını resim üzerinde doğru verdiniz mi? 9. Antedin yapım resmi doğru mu? 10.Açıklamaları doğru ve uygun yere yazdınız mı? Konu 2.1 i tekrar ediniz. Konu 2.2 de geçen yeterli görünüş ve tapım resmi antetleri konularını tekrar ediniz. Bk. Görünüş Çıkarma modülü ve Konu 2.2 Ölçülendirme modülünde imalat şekline göre ölçülendirme konusunu tekrar ediniz. TS u inceleyiniz. Yüzey işleme işaretlerini konu alan Yüzey İşleme modülüne bakınız. TS 2040 ı inceleyiniz. Toleranslar modülüne bakınız. Şekil ve Konum Toleransları modülüne bakınız. Konu 2.2 Yapım resmi antetleri ve Şekil 21 e bakınız. Konu 2.2 ye bakınız. TÜM SORULARINIZ EVET İSE BU ÖĞRENİM FAALİYETİNİ BAŞARI İLE BİTİRDİNİZ. MODÜL DEĞERLENDİRME KISMINA GEÇEBİLİRSİNİZ! 37

42 MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Malzeme DDL22 Malzeme DDL22 Malzeme DKP Malzeme C45 Malzeme C45 Şekil 2.11: Kaplin kavrama parçaları ve şematik resmi Şekil 2.12: Kaplin kavrama parçaları 38

43 SORU: 1- Şekil 2.11 ve 2.12 de verilen kaplin kavramanın montaj resmini çiziniz. Montaj resmini iki görünüş olarak çiziniz. 2-Montajı oluşturan parçalara montaj numarası veriniz. 3-Montaj antedi düzenleyiniz. (Montaj resim numarasını KK05 00 olarak alınız.) 4-Teknik resim çizim kurallarına uyunuz. (Uygun çizgi kalınlıklarını kullanma, standart yazı yazma ve temizlik kurallarına uyma) 5-Konu 2.3 te verilen şekil 2.9 makara tertibatı montaj resmine ait tabloda yedi (7) başlık altında toplanan soruları şekil 2.11 ve 2.12 de verilen kaplin kavrama için de cevaplayınız. 39

44 DEĞERLENDİRME: Çiziminizi yaptıktan sonra modül öğretmeniniz ile birlikte aşağıdaki tabloyu doldurunuz. 4.SORU 3.SORU 2.S. 1.SORU SORU EVET HAYIR ÖNERİLER 1ve 2 numaralı parçayı çizdiniz mi? 3 ve 5 Numaralı milleri çizdiniz mi? 4 ve 6 Numaralı kamaların montajını çizdiniz mi? Cıvata, somun ve rondelâ bağlantısını çizdiniz mi? Montajda Kesit Alma Kurallarına Uydunuz mu? Numaralandırmayı mı? yaptınız Parça listesine 1ve 2 Numaralı parçaları yazdınız mı? Parça listesine 3ve 5 Numaralı parçalar yazdınız mı? Parça listesine 4 ve 6 Numaralı kamaları yazdınız mı? Parça listesine 7 Numaralı parçayı (cıvatanın) yazdınız mı? Parça listesine 8 Numaralı parçayı (somunun) yazdınız mı? Parça listesine 9 Numaralı parçayı(rondelâ)yazdınız mı? Antedin Başlık kısmını doğru doldurdunuz mu? Uygun çizgi kalınlıklarını kullandınız mı? Standart yazıyı kullandınız mı? Temizlik kurallarına uydunuz mu? Konu i tekrar ediniz. Kesit alma kuralları ile ilgili Kesitler modülüne bakınız. Konu ü tekrar ediniz. Numaralandırma kurallarına uyunuz. Montaj antedinin doldurulması ile ilgili olan konu ve yi tekrar ediniz. Standart yazı yazma kurallarına uyunuz. Teknik Resimde Kullanılan Çizgi ve Yazı modüllerine bakınız. Bu modülde bulunan konu ve yi tekrar ediniz. 5.SO RU Verilen tabloda bulunan soruları cevapladınız mı? Konu 2.3 ü tekrar inceleyiniz. 40

45 DEĞERLENDİRME: Tüm cevaplarınız evet ise bu modülü başarı ile tamamladınız. Bir sonraki modüle geçebilirsiniz. Cevaplarınızın içinde hayır varsa o zaman önerileri dikkate alarak ilgili konuları tekrar ediniz. NOT: Cevap için modülün sonunda bulunan cevaplar kısmına bakınız. 41

46 CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI 1 B 2 D 3 B 4 C 5 B 6 C 7 D 8 A 9 A 10 C ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI 1 C 2 B 3 D 4 A 5 B 6 Doğru 7 Yanlış 8 Doğru 9 Yanlış 10 Yanlış 42

47 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 UYGULAMA FAALİYETİ CEVAP ANAHTARI A A A A 43

48 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 UYGULAMA FAALİYETİ CEVAP ANAHTARI Genel Tolerans: TS

49 Modül Değerlendirme Performans Testinin Cevabı 4 6 Hazır 45

50 KAYNAKÇA KAYNAKÇA ŞEN İ. Zeki, Nail ÖZÇİLİNGİR, Tesviye Bölümü Meslek Resmi 10. Sınıf, Ege Reklam Basım Sanatları Tesisleri, İstanbul ÖZÇİLİNGİR Nail, İ. Zeki ŞEN, Makine Meslek Resmi II, Lito Matbaa Reklam ve Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti., İstanbul TÜRKDEMİR Kemal, A4 Uygulama Levhaları Teknik Resim I II, PAÜ. Mühendislik Fakültesi Öğretim Görevlisi İlgili TS yaprakları 46