Trafik ve. Đlkyardım

Transkript

1 T.C. ĐNÖNÜ ÜNĐVERSĐTESĐ, ĐNUZEM, Uzaktan Eğitim Yayını No Trafik ve Đlkyardım EDĐTÖR Genel Trafik Bilgisi Nesih ÖZMEN BÖLÜM YAZARLARI Genel Trafik Bilgisi Nesih ÖZMEN, Đbrahim KULULAR, Mehmet KARLI TRAFİK TRAFİK İŞARET ve LEVHALARI EDĐTÖR Đlkyardım Y. Doç. Dr. Neslihan YÜCEL BÖLÜM YAZARLARI Đlkyardım Y. Doç. Dr. Neslihan YÜCEL Y. Doç. Dr. Cem ERTAN İLKYARDIM HASTA TAŞIMA VE TEMEL YAŞAM DESTEĞİ ĐNÖNÜ ÜNĐVERSĐTESĐ MALATYA

2 T.C. ĐNÖNÜ ÜNĐVERSĐTESĐ ĐNÜZEM UZAKTAN ÖĞRETĐM TASARIM BĐRĐMĐ Genel Koordinatör Prof. Dr. Mehmet KARAGÖZ Koordinasyon Kurulu Prof.Dr. Đsmail ÖZDEMĐR Prof. Dr. Mehmet KARAGÖZ Prof. Dr. Sadık KELEŞ Prof. Dr. Gülendam KOÇAK Doç. Dr. Burhanettin DÖNMEZ Eğitim Yönetimi ve Planlama Prof. Dr. Gülendam KOÇAK Y. Doç. Dr. Uğur BAŞBOĞAOĞLU Ders Đçeriği Geliştirme ve Öğretim Tasarımı Doç. Dr. Burhanettin DÖNMEZ Y. Doç. Dr. Uğur BAŞBOĞAOĞLU Y. Doç. Dr. Eyüp ĐZCĐ Y. Doç. Dr. Bahadır KÖKSALAN Y. Doç. Dr. Ramazan ÖZBEK Uzaktan Öğretim Ölçme ve Değerlendirme Bölüm Yönetmenleri Prof. Dr. Sadık KELEŞ Y. Doç. Dr. Uğur BAŞBOĞAOĞLU Y. Doç. Dr. Metin KAPIDERE Yayın Editörü Y. Doç. Dr. Uğur BAŞBOĞAOĞLU Bilgi Đşlem Y. Doç. Dr. Metin ERTÜRKLER Y. Doç. Dr. Ali KARCI Erhan AKKAYA Öğrenci Đşleri Daire Başkanı Mehmet YILDIRIM Uzman Sami DURAK Mali Đşler Genel Sekreter Yardımcısı Cevdet ATALAN Dizgi T.C. Đnönü Üniversitesi, Matbaa Dizgi Ekibi BU ELEKTRONĐK METNĐN BASIM, YAYIM VE AKÇELĐ HAKLARI T.C. ĐNÖNÜ ÜNĐVERSĐTESĐ NE AĐTTĐR. Uzaktan Öğretim tekniği ile hazırlanan bu elektronik metnin bütün hakları saklıdır. Đlgili Merkezden izin almadan bu metnin tümü veya bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya diğer yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz, satılamaz. Aksine davrananlar bu dokümanların hazırlanması ile ilişkili her türlü maliyeti peşinen kabullenmiş sayılırlar. COPYRIGHT 2009 BY INONU UNIVERSITY, MALATYA ALL RIGHTS RESERVED No part of this electronic document may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, elecronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the Inonu University,INUZEM. YAY I N Đ L E Đ L Đ Ş K Đ L Đ H E R T Ü R L Ü S O R U M L U L U K YA Z A R L A R I N K E N D Đ L E R Đ N E A Đ T T Đ R T r a f i k v e Đ l k y a r d ı m ĐNU ZE M Yayı nı Malatya, Aralık 2009 T İY 3.2

3 TRAFĐK TRAFĐK ĐŞARET ve LEVHALARI Ö. Gör. Nesih ÖZMEN KARAYOLLARI TRAFĐK KANUNU TRAFĐK ĐŞARETLERĐNE UYMA ZORUNLULUĞU GETĐRMEKTEDĐR. TRAFĐK ĐŞARETLERĐ VE LEVHALARI Trafik görevlisinin işaretleri Işıklı trafik işaretleri Trafik işaret levhaları Yol çizgileri Diğer işaretleme elemanları Trafik işaretlerinin bu sıralaması aynı zamanda bunlara uymadaki öncelik sıralamasıdır. Sesli veya yazılı ışıklar; araç trafiğine göre yayaların hareketlerini düzenleyen ışıklar olup yayalara hitap eder. Trafik işaretlerinin standart, anlam, nitelik ve nicelikleri ile diğer esasları Đçişleri Bakanlığı'nın görüşü alınarak Bayındırlık Bakanlığı nca çıkarılacak yönetmelikle gösterilir. TRAFĐK GÖREVLĐSĐNĐN ĐŞARETLERĐ Karayolunun herhangi bir kesiminde ya da kavşak noktasında trafik görevlisinin görev yapması ya da trafiği yönetmesi durumunda, her şeyden önce T İY 3.3

4 trafik görevlisinin talimatlarına uyulur. Sürücüler bu görevlilerin vereceği talimatlar doğrultusunda araçlarını kullanmak zorundadırlar. Trafik görevlisinin her iki kolunu veya sağ veya sol kollarından birini yere paralel olarak yana açtığı durumda; kollar doğrultusundaki araçlara GEÇ, ön ve arka doğrultusundaki araçlara DUR demektir. Trafik görevlisinin sağ veya sol kolundan birini havaya kaldırması durumunda, bütün yönlerdeki araçlara DUR demektir. Görevli kişinin kırmızı ışığı sallaması, ışığı yönelttiği doğrultudaki karayolunu kullananlar için DUR demektir. T İY 3.4

5 Görevli kişinin kısa sesli tek veya fasılalı düdük işareti UYARMA, uzun sesli tek veya fasılalı düdük işareti DUR demektir. Trafiği hızlandırma işareti Trafik polisi, hızlandırmak istediği yöne sol ya da sağ yanı dönük olarak, o yönde bulunan kolunu yere paralel olacak şekilde ve dirsekten kırmak suretiyle eline kadar olan kısmı yukarıya kaldırıp, tekrar yere paralel hale getirir. Trafiği yavaşlatma işareti Trafik polisi, yavaşlatmak istediği yöne cephesi dönük durur ve sağ ya da sol kolunu trafiğin akış yönüne göre omuzdan, yere paralel oluncaya kadar kaldırıp, 45 derece ile 90 derece arasında seri olarak yavaş yavaş sallar. Görevli kişiler; mecburiyet olmadıkça ışıklı işaretlerle yönetilmekte olan kavşaklarda yönetime müdahale etmemeye; yeşil ışıkta, ilerlemekte olan veya kavşaklara girmek üzere olan araçları ani işaretlerle durdurmamaya; kural, kısıtlama ve yasaklamalara aykırı uygulamalara imkân tanımamaya, özen göstermek zorundadırlar. IŞIKLI TRAFĐK ĐŞARETLERĐ Karayolunda trafiği yöneten ve düzenleyen trafik görevlisinin bulunmadığı ancak ışıklı trafik işaretlerinin bulunduğu karayolunun herhangi bir kesiminde, bu işaretlere uymak zorundadırlar. Trafik görevlilerinden sonra önem açısından trafik ışıkları gelmektedir. KIRMIZI Işık, aksini gösteren bir işaret yoksa hiçbir yöne hareket edilmez, durulur. KIRMIZI-SARI Işık, yol trafiğe açılmak üzeredir, harekete hazırlanılır. T İY 3.5

6 YEŞĐL Işık, yol trafiğe açıktır, aksine bir işaret yoksa durmadan geçilir. SARI Işık, yol trafiğe kapanmak üzeredir, emniyetle duramayacak kadar yaklaşmış olan araçlar geçebilir, diğer araçlar durmak zorundadır. Fasılalı Yanıp Sönen SARI Işık, uyarı anlamındadır. Bu yerin yavaş ve dikkatli geçilmesini bildirir. Fasılalı Yanıp Sönen KIRMIZI Işık, mutlak bir duruş yapılmasını ve gidilecek yolun açık ve müsait olduğu görüldükten sonra yeniden hareket edilmesini bildirir. Işıklı Oklar, dönüşleri düzenler. Ok yönünde dönüş yapacak olan sürücülerin ışıklı okun yeşil yanmasını beklemelerini bildirir. TRAFĐK ĐŞARET LEVHALARI Trafik işaret levhaları karayolunda trafik akışının sağlanması ve güven içerisinde araçların seyirlerini sürdürebilmelerinde büyük önem arz eden unsurlardandır. Levhalar yolların dili olarak da tanımlanabilir. Herhangi bir karayolunda işaret levhalarının eksikliği, o yolda o kadar fazla tehlikenin olması demektir. Levhalar yollar hakkında sürücülere her türlü bilgiyi vermekte, uyarmakta, düzen içerisinde güvenli ve sürücülerin yolu tehlikesizce kullanmalarına yardımcı olmaktadır. Tehlike Uyarı Đşaretleri Tehlike uyarı işaretleri; adından da anlaşılacağı üzere, sürücüleri bir tehlikenin varlığı konusunda uyarmaktadır. Bu grup levhaların herhangi birisinin bulunduğu yol kesiminde üzerindeki sembol ile sürücüleri değişik konu ve önemde uyarmaktadır. Bu levhaların büyük bir kısmı tehlikenin olduğu yerden 100 ila 150 m beri tarafa konarak sürücülerin zamanında gerekli önlemleri almalarını ve yolu T İY 3.6

7 tehlike yaşamadan amadan kullanmalarına yardımcı olur. Bu işaret i levhaları genel olarak kırmızı-beyaz renkte olup üçgen şeklindedir. SAĞA A TEHLĐKELĐ VĐRAJ Đleride sağa dönemeçli bir yol kesimine yaklaşıldığını ını bildirir. Hız azaltılır, altılır, diğer işaretlerle konulmuş olan geçme yasağı, hız kısıtlaması, duraklama ve parkeme yasağına uyulur. SAĞA A TEHLĐKELĐ DEVAMLI VĐRAJLAR Đlki sağa a olmak üzere tehlikeli devamlı virajlı yol kesimine girileceğini bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle konulmuş olan geçme yasağı, hız kısıtlaması, duraklama ve park etme yasağına uyulur. SOLA TEHLĐKELĐ VĐRAJ Đleride sola dönemeçli bir yol kesimine yaklaşıldığını ını bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle konulmuş olan geçme yasağı, hız kısıtlaması, duraklama ve park etme yasağına uyulur. SOLA TEHLĐKELĐ DEVAMLI VĐRAJ Đlki sola olmak üzere tehlikeli devamlı virajlı yol kesimine girileceğini bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle konulmuş olan geçme yasağı, hız kısıtlaması, duraklama ve park etme yasağına uyulur. T İY 3.7

8 GEVŞEK ŞEV Yarma şevden yol üzerine akmış veya düşmüş malzeme bulunabileceğini bildirir. Bu duruma dikkat edilerek seyredilir. Yarma şevden yol üzerine malzeme düşebileceğinden, burada durulmamalı ve park edilmemelidir. YAYA GEÇĐDĐ Yaya geçidine yaklaşıldığını bildirir. Hız azaltılır, geçme yasağına uyulur, geçitten geçen veya geçmek üzere olan yayalara ilk geçiş hakkı verilir. OKUL GEÇĐDĐ Okul geçidine yaklaşıldığını bildirir. Hız azaltılır, geçme yasağına uyulur, geçitten geçen veya geçmek üzere olan öğrencilere ilk geçiş hakkı verilir. BĐSĐKLET GEÇEBĐLĐR Đleride, bisikletlilerin karayolunu kesip yol eksenine dik olarak karşıya geçebileceklerini bildirir. Bu durum gözetilerek seyredilir. ANAYOL-TALĐ YOL KAVŞAĞI - Sağdan Đleride, anayolla sağdan birleşen tali yol kavşağı bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, tali yoldaki araçlara dikkat edilerek geçilir. T İY 3.8

9 ANAYOL-TALĐ YOL KAVŞAĞI Sağdan ve Soldan Đleride, anayol ile kesişen tali yol kavşağının bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, tali yollardaki araçlara dikkat edilerek geçilir. ANAYOL-TALĐ YOL KAVŞAĞI - Soldan Đleride, anayolla soldan birleşen tali yol kavşağı bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, tali yoldaki araçlara dikkat edilerek geçilir. DÖNEL KAVŞAK YAKLAŞIMI Đleride, trafiğin bir ada etrafında döndürülmek suretiyle diğer yollara dağıtıldığı dönel kavşak bulunduğunu bildirir. Kavşağa yaklaşırken hız azaltılır, ilk geçiş hakkı dönel kavşak ak içindeki araçlara verilir. TEHLĐKELĐ EĞĐM - ÇIKIŞ Çıkış ş eğimli yol kesimine girileceğini bildirir. Çıkış eğimli kesimi rahat geçmek için uygun vitese geçilir, diğer işaretlerle bildirilen hususlara uyulur. TEHLĐKELĐ EĞĐM ĐNĐŞ Đniş eğimli yol kesimine girileceğini ini bildirir. Hız azaltılır, iniş eğimli kesimi çıkışta kullanılan vitese inmek için uygun vitese geçilir. T İY 3.9

10 ĐKĐ TARAFTAN DARALAN KAPLAMA Đleride daimi(köprü, menfez gibi) veya arıza nedeniyle kaplamanın her iki taraftan daralmış olduğunu unu bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle bildirilen hususlara (geçme yasağı, hız kısıtlanması, karşıdan geçene yol ver gibi) uyulur. SAĞDAN DARALAN KAPLAMA Đleride kaplamanın daimi ve arıza nedeniyle sağdan daralmış olduğunu bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle bildirilen hususlara uyulur. SOLDAN DARALAN KAPLAMA Đleride kaplamanın daimi ve arıza nedeniyle soldan daralmış olduğunu bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle bildirilen hususlara uyulur. AÇILAN KÖPRÜ Karayolu üzerindeki trafik zaman zaman durdurulduğunu, açılabilen köprü bulunduğunu gösterir. Yavaşlanıp durulur. SOLDAN ANAYOLA GĐRĐŞ Bölünmüş yollarda ve köprülü kavşaklardaki aklardaki tek yönlü olarak akan trafiğe, bağlantı yoluyla soldan dahil olduğunu unu bildirir. Bağlantı yolundaki araçlara dikkat edilerek geçilir. T İY 3.10

11 SAĞDAN ANAYOLA GĐRĐŞ Bölünmüş yollarda veya köprülü kavşaklardaki tek yönlü olarak akan trafiğe, bağlantı yoluyla sağdan dahil olduğunu bildirir. Bağlantı yolundaki araçlara dikkat edilerek geçilir. EHĐL HAYVAN GEÇEBĐLĐR Hayvan sürülerinin yol eksenine dik olarak karşıya geçme ihtimalinin bulunduğunu bildirir. Bu duruma dikkat edilerek seyredilir. VAHŞĐ HAYVAN GEÇEBĐLĐR Vahşi hayvanların yol eksenine dik olarak geçme ihtimalinin bulunduğunu bildirir. Bu duruma dikkat edilerek seyredilir. YOLDA ÇALIŞMA Yapım, bakım, onarım, asfalt ve benzeri çalışmaların yapıldığı yol kesimine yaklaşıldığını bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur IŞIKLI ĐŞARET CĐHAZI Işıklı trafik işaret cihazlarıyla kontrollü (sinyalize) bir kavşağa yaklaşıldığını bildirir. Hız azaltılır, Kavşaktaki şartlara uyulacak şekilde dikkatle yaklaşılır. T İY 3.11

12 YANDAN RÜZGAR Yol eksenine dik olarak esen rüzgarın, yoldaki trafiği etkileyebilecek şiddette olduğunu bildirir. Yarma, tünel ve orman çıkışları gibi yerlerde hız azaltılır, direksiyon sıkıca tutulur. KONTROLLÜ DEMĐRYOLU Đleride, bariyer veya benzeri bir teçhizatla kontrollü demiryolu geçidi (hemzemin geçidi) bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, öndeki araç geçilmez, diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. Demiryoluna gelince ışıklı ve sesli talimatın vereceği DUR emrinde durulur. KONTROLSÜZ DEMĐRYOLU GEÇĐDĐ Đleride, bariyer veya benzeri bir teçhizatla kontrollü olmayan demiryolu geçidi (hemzemin geçidi) bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, öndeki araç geçilmez, diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. Demiryoluna gelince durulur, demiryolu kontrol edildikten sonra geçilir. TÜNEL YAKLAŞIMI Đleride bulunan tünele yaklaşıldığını bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. KONTROLSÜZ DEMĐRYOLU GEÇĐTĐ TEK HAT Tek hatlı bir demiryolu geçidine gelindiğini ve ilk geçiş hakkının demiryolu taşıtlarına verilmesi gerektiğini bildirir. Hız azaltılır, öndeki araç geçilmez, durulur ve yol kontrol edildikten sonra geçilir. T İY 3.12

13 KONTROLSÜZ DEMĐRYOLU GEÇĐDĐ EN AZ ĐKĐ HAT Đki veya daha fazla hatlı demiryolu geçidine gelindiğini ini ve ilk geçiş hakkının demiryolu taşıtlarına verilmesi gerektiğini ini bildirir. Hız azaltılır öndeki araç geçilmez ve diğer yasaklara uyulur. KASĐSLĐ YOL Đleride hendek, kasis, tümsek gibi yol yüzeyi arızalarının bulunduğunu unu bildirir. Hız azaltılır, ani ve sert fren yapılmaz. Arızalı yol kesimi uygun bir hızla geçilir. Aksi halde aracın yayları kırılabilir. KÖPRÜ YAKLAŞIM LEVHASI (SAĞ-SOL) Köprüye gelindiğini bildirir. Köprünün sağ ve sol korkuluğuna monte edildiği için genişliği hakkında bilgi verir. Köprü korkuluğunun görünmesini sağlar. ENGEL ĐŞARETĐ Yapım, bakım ve onarım yapılan yol kesimlerinde, trafiğe kapalı şerit veya şeritleri bildirir. Bu kesimlerden geçerken diğer işaretlerle bildirilen ve konulan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. TEHLĐKELĐ VĐRAJ YÖN LEVHASI Daha önce tehlikeli viraj levhasıyla bildirilen ve görüş ş mesafesi kısa, yarıçapı dar olan dönemece girildiğini ve dönemecin yönünü bildirir. Olası tehlikelere karşı dikkatli olunmasını hatırlatır. T İY 3.13

14 REFÜJ (AYIRICI) BAŞI EK LEVHASI Bölünmüş yollarda refüjde açılan aralıklarda, refüj başına koyulan "mecburi yön" levhasının altına konur, anlamını ve etkinliğini arttırır. DÖNÜŞ Ş ADASI EK LEVHASI Ana trafik akımından sağa dönüşle ayrılan trafiği korumak amacıyla düzenlenen dönüş aralarında alarında ve benzerlerinde kullanılan, ileri ve sağa mecburi yön veya sağa a ve sola mecburi yön levhalarının anlamını ve etkinliğini arttırır. DENĐZ VEYA NEHĐR KIYISINDA BĐTEN YOL Karayolunun bir nehir, göl ve başka bir deniz kıyısına gittiğini bildirir. Kıyıya paralel başka bir yola dönülmesi ve kıyıda son bulması mümkündür. Yavaşlanıp durulur, yol durumuna göre hareket edilir. KASĐSLĐ KÖPRÜ YAKLAŞIMI Đleride, kaplama seviyesiyle köprü seviyesi arasındaki kot farkı nedeniyle, bir kasisin bulunduğunu unu bildirir. Hız azaltılır, diğer işaretlerle bildirilen hususlara uyulur, köprüye uygun bir hızla gidilir. KAYGAN AN YOL Yağmur, kar, buz ve benzeri sebeplerle yolun kaygan hale geldiğini bildirir. Hız azaltılır, bu kesimde etkili fren yapılmaz, direksiyon sert şekilde kırılmaz Kayganlık nedeni levhanın altında belirtilmiş olmalıdır. T İY 3.14

15 GEVŞEK MALZEMELĐ ZEMĐN Yolun bu kesiminde gevşek satıh malzemesinin trafik altında fırlatılma ihtimalinin bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır ve diğer araçlarla takip mesafesi arttırılır. ĐKĐ YÖNLÜ TRAFĐK Genel olarak bölünmüş bir yoldan, iki yönlü ve iki şeritli yol kesimine yaklaşıldığını bildirir. Normalde tek yönlü bir yolun geçici olarak iki yönlü trafiğe açılmış olduğunu da gösterir. Diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. DĐKKAT Tehlike uyarı işaretleriyle bildirilen tehlikeler dışında kalan diğer tehlikeleri bildirir. Bu tehlikelerin ne olduğu ilave bir panel levha ile belirtilir Figüre malzeme, düşük banket, kanal vs. Bildirilen tehlikeye dikkat edilerek seyredilir KONTROLSÜZ KAVŞAK Đleride, polis veya ışıklı trafik işaret cihazıyla kontrollü olmayan kavşağın bulunduğunu bildirir. Kavşağa yaklaşırken hız azaltılır, öndeki araç geçilmez, ilk geçiş hakkına uyulur. KAVŞAK VE GEÇĐT YAKLAŞIM LEVHALARI Levhaların üzerinde belirtilen mesafeler sonunda, bir kavşak veya demiryolu geçidi bulunduğunu bildirir. Hız azaltılır, kavşakta veya demiryolu geçidinde ilgili diğer levhalarda açıklandığı şekilde hareket edilir. Diğer yasaklama ve kısıtlamalara dikkat edilir. T İY 3.15

16 TRAFĐK TANZĐM ĐŞARETLERĐ Trafik tanzim işaretleri adından da anlaşılacağı gibi trafiğin in düzenlenmesi, belli bir ahenk içerisinde kullanılması, yolda sürücüler için getirilen yasaklama ve kısıtlamalar ile uyacağı kuralları çeşitli şekillerle belirtmektedir. Yasaklanan kısımlar ve hız limitlerini belirlemektedir. Trafik düzen ve güvenliğini sağlamak yönünden, uymaları gerekli olan, yasaklama, kısıtlama ve mecburiyetleri bildiren levhalardır AT ARABASI GĐREMEZ At arabalarının bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. At arabası sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. AZAMĐ HIZ SINIRLAMASI Belirlenmiş olan azami hız limiti veya bu limitlerin altındaki hız limitlerini hatırlatır. Sürücülerin levhada belirtilen hız sınırlarını aşmamaları gerekir. BĐSĐKLET GĐREMEZ Bisikletlerin bu yola girmelerinin yasaklanmış ş olduğunu belirtir. Bisiklet sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. BÜTÜN YASAKLAMA VE KISITLAMALARIN SONU Daha önce konulmuş olan bütün yasaklama ve kısıtlamaların sona erdiğini bildirir Yapım, bakım, onarım yapılan yol kesimlerinde konulan birden fazla yasaklama ve kısıtlamalar gibi. T İY 3.16

17 DĐNGĐL BAŞINA... TONDAN FAZLA YÜK TAŞIYAN GĐREMEZ Dingil ağırlığı levhada belirtilen değerden erden fazla olan araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Dingil ağırlığı ı fazla olan araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. DUR Tali yoldan anayol kavşağına gelindiğini ini bildirir. Kavşak gelişinde inde durulur. Anayoldan gelen araçlar varsa ilk geçiş hakkı onlara verildikten sonra, harekete geçilerek kavşağa girilir. EL ARABASI GĐREMEZ El arabalarının bu yola girmelerinin inin yasaklanmış olduğunu belirtir. El arabası sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. GEÇME YASAĞI SONU Daha önce konulmuş olan geçme yasağının sona erdiğini bildirir. Sürücüler, bu levhadan sonra engel bir hal yoksa öndeki aracı geçebilirler. GENĐŞLĐĞĐ... METREDEN FAZLA OLAN TAŞIT GĐREMEZ Levhada belirtilen ölçüden daha geniş olan araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Daha geniş araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. T İY 3.17

18 GÜMRÜK Durmadan Geçmek Yasaktır Gümrük teşkilatı bulunan sınır kapılarında ve karayollarındaki araçların gümrük kontrolü için durdurulması gereken diğer yerlerde, sürücülerin durmak mecburiyetinde olduklarını bildirir. HER ĐKĐ YANDAN GĐDĐNĐZ Yolun gidişe ayrılan kısmı üzerinde orta kaldırım, ada veya sabit cisim bulunması halinde, bunların önüne konulan bu levha, refüjün, adanın veya sabit cismin her iki tarafından da gidilebileceğini bildirir. HIZ KISITLAMASI SONU Yolun önceki bir kesiminde konulmuş olan hız kısıtlamalarının sona erdiğini ini bildirir. Sürücüler, bu levhadan sonra kullandıkları aracın cinsine göre hızlarını arttırabilirler. ĐLERĐ MECBURĐ YÖN Kavşaklarda aklarda bazı yolların tek yönlü olması halinde veya servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen ileriye gidilmesini bildirir. ĐLERĐ VE SAĞA MECBURĐ YÖN Kavşaklarda sağa dönüşlerin dönüş adalarıyla korunmuş olması halinde veya servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen ileri ve sağa gidilmesini bildirir. T İY 3.18

19 ĐLERĐ VE SOLA MECBURĐ YÖN Kavşaklarda aklarda bazı yolların tek yönlü olması halinde veya servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen ileri ve sola gidilmesini bildirir. KAMYON GĐREMEZ Kamyonların bu yola girmelerinin yasaklanmış ş olduğunu belirtir. Kamyon sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. KAMYONLAR ĐÇĐN GEÇME YASAĞI SONU Daha önce kamyonlar için konulmuş olan geçme yasağının sona erdiğini ini bildirir. Kamyon sürücüleri, bu levhadan sonra engel bir hal yoksa öndeki araçları geçebilirler. KAMYONLAR ĐÇĐN ÖNDEKĐ TAŞITI GEÇMEK YASAKTIR Bu levhanın hitap ettiği i yönde seyreden kamyonların, önlerindekini geçmenin yasaklanmış olduğunu unu bildirir. Kamyon sürücülerin geçme yasağı sonuna kadar önlerindeki araçları geçmemeleri gerekir. KARŞIDAN GELENE YOL VER Đki yönlü taşıt yolunun daimi veya arıza nedeniyle (Köprü, menfez geçit, kayma, çökme gibi) iki aracın emniyetle geçemeyeceği şekilde dar olduğu u yönlerde karşı yönden gelen araca geçiş kolaylığı sağlanmasını bildirir. Karşı yönden gelen araç dar kesimi geçtikten sonra, yola devam edilir. T İY 3.19

20 MECBURĐ ASGARĐ HIZ Otoyollarla ekspres yollarda trafiğin in belirli bir hız limitinin altına inmeden kalkışını sağlamak amacıyla, levhada gösterilen hız limitinin altına inilemeyeceğini bildirir. MECBURĐ ASGARĐ HIZ SONU Daha önce konulmuş olan mecburi asgari hız levhasıyla amaçlanan şartların sona erdiğini bildirir. MECBURĐ ATLI YOL Bir yolun tamamen veya belirli bir kısmının sadece atların kullanımına ayrılmış olduğunu, unu, yolun bu kısmının diğer trafiğe kapalı olduğunu bildirir. MECBURĐ BĐSĐKLET YOLU Bir yolun tamamen veya belirli bir kısmının sadece bisikletlerin kullanımına ayrılmış olduğunu, unu, yolun bu kısmının diğer trafiğe kapalı olduğunu bildirir. MECBURĐ YAYA YOLU Bir yolun tamamen veya belirli bir kısmının sadece yayaların kullanımına ayrılmış olduğunu, unu, yolun bu kısmının diğer trafiğe kapalı olduğunu bildirir. MOPET GĐREMEZ Mopetlerin (Motorlu Bisiklet) bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Mopet sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. T İY 3.20

21 MOTORLU TAŞIT GĐREMEZ Motosikletler de dahil olmak üzere motorlu taşıtlarını bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Motorlu taşıt sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. MOTOSĐKLET GĐREMEZ Motosikletlerin bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. Motosiklet sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. MOTOSĐKLET DIŞINDA MOTOLU TAŞIT TRAFĐĞiNE KAPALI YOL Yolun her iki yönde taşıt trafiğine kapatılmış olduğunu (motosiklet dışında) ında) bildirir. Bu yola her iki taraftan motorlu taşıtların girmemesi gerekir. ÖNDEKĐ TAŞITI GEÇMEK YASAKTIR Bu levhanın hitap ettiği i yönde seyreden bütün araçların, önlerindekini geçmenin yasaklanmış olduğunu unu bildirir. Sürücülerin geçme yasağı sonuna kadar önlerindeki araçları geçmemeleri gerekir. ÖNDEKĐ TAŞIT... METREDEN DAHA YAKIN TAKĐP EDĐLEMEZ Yol ve trafik şartları nedeniyle, araçlar arasındaki takip mesafesinin levhada belirtilen mesafeden az olmamasını bildirir. Sürücülerin bu hususa uymaları gerekir. OTOBÜS GĐREMEZ Otobüslerin bu yola girmelerinin yasaklanmış ş olduğunu belirtir. Otobüs sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. T İY 3.21

22 PATLAYICI VE PARLAYICI MADDE TAŞIYAN TAŞIT GĐREMEZ Đlgililerce belirtilen miktardan fazla patlayıcı ve parlayıcı madde taşıyan araçların bu yola, köprü, menfez, tünel, alt geçit gibi sanat yapılarına girmelerinin rinin yasaklanmış olduğunu bildirir. SAĞA DÖNÜLMEZ Yaklaşılan ilk levhada sağa dönüşün ün yasaklanmış olduğunu bildirir. Sürücülerin bu kavşakta sağa a dönmemeleri gerekir. SAĞA MECBURĐ YÖN Kavşaklarda aklarda bazı yolların tek yönlü olması halinde veya servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen sağa hareket edileceğini bildirir. SAĞA VE SOLA MECBURĐ YÖN Bazı yönlerin trafiğe kapalı olması haline veya kavşaklarda ve servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen sağa ve sola gidilmesini bildirir. SAĞDAN GĐDĐNĐZ Bölünmüş yollarda refüj başlarına, kavşaklardaki aklardaki diğer adalarla yol platformu üzerindeki sabit cisimlerin önüne konulan bu levha, refüjün, adanın veya sabit cismin sağından gidilmesini bildirir. SESLĐ ĐKAZ CĐHAZLARININ KULLANIMI YASAKTIR Araçlardaki sesli ikaz cihazlarının, tehlike anlarında ikaz görevi dışında kullanılmasının yasaklanmış olduğunu unu bildirir. Sürücülerin gereksiz yere bu ses cihazlarını kullanmamaları gerekir. T İY 3.22

23 SOLA DÖNÜLMEZ Yaklaşılan ilk levhada sola dönüşün ün yasaklanmış olduğunu bildirir. Sürücülerin bu kavşakta akta sola dönmemeleri gerekir. SOLA MECBURĐ YÖN Kavşaklarda aklarda bazı yolların tek yönlü olması halinde veya servis yolu gibi geçici kullanıma açık kesimlerde, mecburen sola hareket edileceğini bildirir. SU KĐRLETĐCĐ MADDE TAŞIYAN TAŞIT GĐREMEZ Đlgililerce belirlenmiş olan miktarlardan fazla su kirletici madde taşıyan taşıtların bu yola, sanat yapılarına ve tesislere girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. TARIM TRAKTÖRÜ GĐREMEZ Lastik tekerlekli traktörlerin bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Bu tür aracı sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. TAŞIT GĐREMEZ Bisiklet, motorlu bisiklet(mopet) ve el arabaları dışındaki araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. Araç sürücülerinin bu yola girmemeleri gerekir. TAŞIT TRAFĐĞĐNE KAPALI YOL Yolun her iki yönde taşıt trafiğine kapatılmış olduğunu bildirir. Bu yola her iki taraftan da araçların girmemesi gerekir. T İY 3.23

24 TREYLER GĐREMEZ Römorklu kamyonların veya römorklu lastik tekerlekli traktörlerin bu yola girmelerinin yasaklanmış ş olduğunu belirtir. Bu tür araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. U DÖNÜŞÜ YAPILAMAZ Her ne şekilde olursa olsun geri dönme manevralarının yapılmasının yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Sürücülerin burada geri dönüş yapmamaları gerekir. UZUNLUĞU... U... METREDEN FAZLA OLAN TAŞIT GĐREMEZ Levhada belirtilen ölçüden daha uzun olan araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. Daha uzun araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. YAYA GĐREMEZ Yayaların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu belirtir. Yayaların bu yola girmemeleri gerekir. YOL VER Tali yoldan anayol kavşağına gelindiğini ini bildirir. Anayoldan gelen araçlar varsa, ilk geçiş hakkı onlara verildikten sonra kavşağa girilir. YÜKLÜ AĞIRLIĞI... TONDAN FAZLA YÜK DÜŞEN TAŞIT GĐREMEZ Yüklü ağırlığı levhada belirtilen değerden fazla olan araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Yüklü ağırlığı ı fazla olan araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. T İY 3.24

25 YÜKSEKLĐĞĐ... METREDEN FAZLA OLAN TAŞIT GĐREMEZ Levhada belirtilen ölçüden daha yüksek olan araçların bu yola girmelerinin yasaklanmış olduğunu unu belirtir. Daha yüksek araçları sürenlerin bu yola girmemeleri gerekir. ZĐNCĐR TAKMAK MECBURĐDĐR Patinaj zinciri takılmasının mecburi olduğunu, unu, en az iki çekici tekerleğe zincir takılmasının gerekli olduğunu unu bildirir. ZĐNCĐR TAKMA MECBURĐYETĐNĐN SONU Zincir takma mecburiyetinin sona erdiğini ini bildirir. T İY 3.25

26 TRAFĐK BĐLGĐ Đ ĐŞARETLERĐ Trafik bilgi işaretleri, yolu kullananlar için, yolun üzerinde, yakınında ve çevresindeki yerleşim yerleri ve her türlü hizmet veren alanları belirtir. Bu sebeple yolu kullananların ihtiyaçlarını giderebilecekleri birimleri hakkında bilgi vermektedir. AKARYAKIT ĐSTASYONU Karayolu kenarında, araçların ihtiyacı olan akaryakıt istasyonu bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. ANA YOL Bu levhanın hitap ettiği yolun anayol olduğunu unu bildirir ve bu yoldaki araçların tali yoldaki araçlara göre ilk geçiş hakkına sahip olduğunu hatırlatır. ANA YOL BĐTĐMĐ Levhanın hitap ettiği yolun anayol niteliğinin inin sona erdiğini bildirir. BÖLÜNMÜŞ YOL ÖNCESĐ YOL LEVHASI Đki yönlü yol kesiminden bölünmüş yol kesimine yaklaşıldığını bildirir. Bölünmüş yolun gidişine ine ayrılan kısmına girilmesini hatırlatır. ÇADIRLI VE KARAVANLI PARK YERĐ Karayolu kenarında, çadırlı ve karavanlı kamp yeri bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. T İY 3.26

27 ÇAYHANE VE KAFETERYA Karayolu kenarında çayhane ve kafeterya bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. ÇEŞME Karayolu kenarında çeşme bulunduğunu unu bildirir ve yerini gösterir. COĞRAFĐ BĐLGĐ LEVHASI Karayolu ile irtibatı olan geçit, göl, ırmak ve dağ ğ gibi coğrafi unsurları yoldan yararlananlara tanıtır. DURAK Kamu hizmeti gören yolcu taşıtlarına ait durak olduğunu bildirir. Bu levhaya her iki yönde 15 er metre mesafe içinde park etmenin yasak olduğunu hatırlatır. GENÇLĐK KAMP YERĐ Karayolu kenarında, gençlik kamp yeri bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. GĐRĐŞĐ OLMAYAN YOL KAVŞAĞI Sürücülerin kavşaklarda girişi i olmayan yollara girmemelerini bildirir. T İY 3.27

28 GĐRĐŞĐ OLMAYAN YOL KAVŞAĞI Sürücülerin kavşaklarda girişi i olmayan yollara girmemelerini bildirir. GĐRĐŞĐ OLMAYAN YOL KAVŞAĞI Sürücülerin kavşaklarda girişi i olmayan yollara girmemelerini bildirir. HASTANE Hastaneye yaklaşıldığını ını bildirir. Hastanenin giriş ve çıkış kapılarının her iki yönünde 5 mlik mesafe içinde park edilmesini hatırlatır. ĐLERĐ ÇIKMAZ YOL Yolun ileride çıkmaz olduğunu unu bildirir. Bu yolla girildiği taktirde, geri dönmek için yapılacak manevraların tehlikeli olabileceğini anlatır. ĐLERĐDE SOLA DÖNÜŞÜ YASAK OLAN KAVŞAK Sola dönüşlerin yasaklandığı bir kavşağa yaklaşan sürücülere bu yasaklamayı bildirir. ĐLK YARDIM Karayolu kenarında, yaralı ve acil hastalara yapılacak ilk yardım istasyonunun bulunduğu yeri bildirir. T İY 3.28

29 ĐL SINIRI LEVHASI Levhada adı yazılı il sınırına girildiğini bildirir. JANDARMA Karayolu kenarında jandarma karakolunun bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. KAMP YERĐ Karayolu kenarında, kamp yeri bulunduğunu unu bildirir ve yerini gösterir. KARAVANLI KAMP YERĐ Karayolu kenarında, karavanlı kamp yeri bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. KAVŞAK ĐÇĐ YÖN LEVHASI Sürücülere, kavşak ak öncesi yön levhasıyla verilen bilgileri kavşağa girdiklerinde teyit eder ve hatırlatır. KAVŞAK ÖNCESĐ ŞERĐT SEÇĐMĐ LEVHASI Çok şeritli yollarda kavşak yaklaşımlarında gidilecek yere göre uygun şeride girilmesini belirtir. T İY 3.29

30 KAVŞAK ÖNCESĐ YÖN LEVHASI Kavşağa yaklaşan an sürücülerin gitmek istedikleri yönü(yerleşim merkezlerini) emniyetli bir uzaklıktayken seçmelerini sağlar, yol numaralarını bildirir. LOKANTA Karayolu kenarında lokanta bulunduğunu unu bildirir ve yerini gösterir. MESAFE LEVHASI Takip edilen yol güzergahındaki en yakın meskun, mahal ile bu yolun ulaştığı ana ulaşım merkezine olan mesafeyi bildirir. MESKUN MAHAL (YERLEŞĐM BĐRĐMĐ) Takip edilen yol güzergahındaki il, ilçe, bucak ve köy olarak meskun mahallere girildiğini ini bildirir, meskun mahal şartlarına uyulmasını hatırlatır. Ayrıca girilen meskun mahalin nüfusunu ve rakamını gösterir. MESKUN MAHAL SONU Girilen meskun mahalden çıkıldığını ını ve meskun mahal şartlarının sona erdiğini bildirir. MESKUN, MAHAL VE KAVŞAK ÇIKIŞI I MESAFE LEVHASI Meskun, mahal ve kavşak çıkışlarından sonra en yakın meskun, mahal ile bu yolun ulaştığı ana ulaşım merkezine olan uzaklığı ve yol numaralarını bildirir. T İY 3.30

31 MOTORLU TAŞIT YOLU BAŞLANGICI Motorlu taşıtların yararlanacağı yolun başlangıcını bildirir. MOTORLU TAŞIT YOLU SONU Motorlu taşıtların yararlanacağı yolun sona erdiğini bildirir. OKUL GEÇĐDĐ Okul geçidinin bulunduğu yere gelindiğini ini bildirir. Đlk geçiş hakkının karşıya geçen ya da geçmek üzere olan öğrencilere verilmesini hatırlatır. ÖNCELĐĞĐ OLAN YÖN Đki yönlü yollarda, karşılıklı olarak birbirlerine yaklaşan iki aracın emniyetle geçemeyeceği i dar kesimlerde karşılaşması haline; beyaz ok yönünde hareket edenin karşı yönden gelene göre yolu önce kullanma hakkı olduğunu bildirir. OTEL VEYA MOTEL Karayolu kenarında otel veya motel bulunduğunu unu bildirir ve yerini gösterir. PĐKNĐK YERĐ Karayolu kenarında piknik yeri bulunduğunu unu bildirir ve yerini gösterir. T İY 3.31

32 POLĐS Karayolu kenarında Trafik Polisi karakolunun bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir. ŞERĐT KULLANIM LEVHASI (TIRMANMA) Tırmanma şeridi bulunan yol kesimlerinde ağır araçların tırmanma şeridini izlemelerini, orta şeridin diğer hafif araçlara bırakılmasını, en soldaki şeride geçilemeyeceğini bildirir. ŞERĐT KULLANIM LEVHASI (BAŞÜSTÜ) Gidişe ayrılan kısmı üç şeritli olan yollarda ağır araçların sağ şeritten, hafif araçların orta şeritten yararlanmaları gerektiğini en soldaki şeridin sadece geçişler için kullanılacağını bildirir. ŞERĐT KULLANIM LEVHASI (YOL KENARI) Gidişe ayrılan kısmı üç şeritli olan yollarda kamyon, çekici, lastik, tekerlekli traktör, iş makinesi gibi ağır araçların sağ şeritten yararlanmaları gerektiğini; en soldaki şeridin sadece geçişler için kullanılmasını bildirir. TAMĐRHANE Karayolu kenarında, arızalanan araçların tamir edilebileceği yeri bildirir. TEK YÖN Yolun ok yönünde tek yönlü olduğunu bildirir. T İY 3.32

33 TELEFON Karayolu kenarında, kaza ve yol arızaları gibi hallerde telefonla haberleşme imkanı bulunduğunu unu bildirir. TÜNEL GĐRĐŞĐ Daha önce tünel yaklaşımı levhasıyla bildirilen tünele gelindiğini bildirir. Tünel aydınlatılmamışsa farlar yakılır, far yoksa diğer işaretlerle konulmuş olan yasaklama ve kısıtlamalara uyulur. TÜRKĐYE DEVLET SINIRI LEVHASI Karayolu ile Türkiye' ye gelenlere sınır kapılarımıza geldiklerini bildirir. YANGIN TEHLĐKESĐ Karayolunun, orman geçişleri gibi yangın tehlikesi bulunan kesimlerini bildirir. Yanan sigara ve kibrit gibi yakıcı cisimlerin araç dışına atılmamasını hatırlatır. YAYA GEÇĐDĐ Yaya geçidinin bulunduğu yere gelindiğini ini bildirir. Đlk geçiş hakkının karşıya geçen ya da geçmek üzere olan yayalara verilmesini hatırlatır. ĐL YOLU Bir il sınırı içinde ikinci derece önemli olan ve şehir, kasaba, ilçe, bucak gibi merkezleri birbirine ve komşu illerdeki yakın ilçe merkezlerine, devlet yollarına, limanlara, havaalanlarına ve kamu ihtiyacının gerektiği diğer yerlere bağlayan yollara ise il yolu denir. T İY 3.33

34 YOL NUMARASI Avrupa ülkeleri arası anlaşmasıyla yollara verilmiş olan numaralardır. Kavşak ak öncesi levhalarıyla meskun, mahal ve kavşak çıkışı ı levhalarında bu numaralar verilmek suretiyle takip edilecek yolun ve gidilecek yerin seçimini sağlar. YÜRÜYÜŞ BAŞLANGICI Karayolu kenarında yürüyüş yolunun bulunduğunu bildirir ve yerini gösterir YÜZME YERĐ Karayolu yakınında bulunan suda yüzülebileceğini bildirir. YÜZÜLMEZ Karayolu yakınında bulunan yolda yüzülemeyeceğini bildirir. T İY 3.34

35 DURMA VE PARK ETME ĐŞARETLERĐ Park işaretleri karayolunun güven içinde ve düzenli olarak kullanılmasını sağlamak üzere araç için park kurallarını ve yerlerini belirten işaretlerdir. Park Etmek Yasaktır Duraklamak ve Park Etmek Yasaktır Haftanın Tek Günlerinde Park Etmek Yasaktır Haftanın Çift Günlerinde Park Etmek Yasaktır Park Yeri Sınırlı Süreli Park Bölgesi Sonu T İY 3.35

36 OTOYOL ĐŞARETLERĐ Erişme kontrollü karayolu dediğimiz transit taşımacılığın yapıldığı otoyollarda trafik akış ve düzeninin güven içerisinde sağlanması amacıyla konulmuş işaretlerdir. Otoyol Başlangıcı Otoyol Sonu Otoyol Bilgi Đşaretleri (Refüj Ortası Yön Levhası) Otoyol Bilgi Đşaretleri (Kaplama Üstü Yön Levhası) Otoyol Band Değiştirme Otoyol Şerit Düzenleme Levhası Otoyol Çıkış Levhası Otoyol Çıkış Levhası T İY 3.36

37 Otoyol Şerit Kapatma Levhası Otoyol Çıkış Levhası Otoyol Bilgi Đşaretleri (Kaplama Üstü Yön Levhası) Otoyol Şerit Düzenleme Levhası T İY 3.37

38 YOL ÇĐZGĐLERĐ Yol Çizgileri araçların düzen ve güvenli şekilde seyretmelerini sağlamak amacı ile yol üzerine çizilen çizgilerdir. Ayrıca park yeri olarak ayrılmış alanlarda araçların yerlerini belirlemek, Yayaların emniyetle geçişini sağlamak ve yaklaşılan tehlikelere karşı sürücüleri ikaz etmekamacıyla çizilmişlerdir. Kesik Yol Çizgileri Bu Çizgiler boyunca; Trafik kurallarına uymak şartı ile sürücülerin önlerindeki araçları geçebileceklerini ve şerit değiştirebileceklerini bildirir Bu Çizgiler arasındaki aralıkların azalmaya başlaması öndeki aracı geçme yasağı olan yerlere yaklaşıldığını bildirir. Devamlı Yol Çizgileri Bu çizgi boyunca sürücülerin önlerindeki araçları geçmeleri sollamaları ve sol seride geçmeleri yasaklanmıştır. Geçmenin yasaklanmış olduğu kavşak dönemeç tepe üstü, yaya geçidi, okul geçidi demiryolu geçidi köprü ve tünel gibi yerlere yaklaşırken çizildiği için, sürücülerin önlerindeki araçları sollamaları ve sol şeride geçmeleri yasaklanmıştır. T İY 3.38

39 Kesik ve Devamlı Yol Çizgileri Sürücülere, karayolunun tehlikeli kısımlarına gireceklerini ve tehlikeli kısımlarından çıkacakları bildirir. Sadece bir yönde geçme yasağı getirilmiştir. Bu çizgiler boyunca araca en yakın olan çizginin anlamına göre hareket edilir. Devamlı çizgi tarafından giden araç sürücüleri şerit değiştiremez ve öndeki aracı geçemezler Kesik Çizgi tarafından giden araç sürücüleri kuralara uymak şartıyla şerit değiştirebilir ve önlerindeki aracı geçebilirler. Yan Yana Devamlı Đki Çizgi Bu çizgiler buyunca sürücülerin karşı yönde gelen trafik için ayrılmış olan yol bölümüne girmeleri yasaklanmıştır. Taşıt yolu bölünmüş yol durumuna gelmiştir. Bu çizgiler yolda refüj Ayırıcı anlamındadır. Yaya Geçidi Çizgileri Yayaların karşıya güvenli geçmelerini sağlamak amacıyla, taşıt yolu üzerine çizilen çizgilerdir. Yaya geçidine yaklaşan sürücüler, araçlarını bu çizgileri işgal etmeden durdurmak, karşıya geçen yayalar varsa geçişlerini beklemek zorundadırlar. Yayalar geçitten geçerken gidiş yönlerine göre geçidin sağını kullanarak geçmek durumundadırlar. T İY 3.39

40 Park Yeri Çizgileri Park yeri olarak ayrılmış alanlarda araçların park edebilecekleri yerleri belirlemek amacıyla çizilen çizgilerdir. Sürücüler park yeri çizgilerine uyarak araçlarını park etmek durumundadırlar. Park Yasağı Çizgileri Araçların park etmesin yasaklandığı yol kesimlerinde, bordür taşlarına veya kaplama bitimine yakın çizilen çizgilerdir. Sürücülerin gidiş yönlerine göre yapmak zorunda oldukları hareketleri göstermek amacı ile taşıt yolu üzerine yazılan yazılar ve işaretlerdir. Sürücüler bu yazı ve işaretlerin ifade ettiği anlamlara göre hareket etmek zorundadırlar. Bunlar, yol ayrım çizgileri, ofset taramalar, hızlanma ve katılma çizgileri yönlendirme ve şerit seçim okları, yavaşlama uyarı çizgileri ve park çizgileridir. Gerek görülmesi halinde; yapım, bakım ve onarım yapılan kesimlerde yol çizgileri sarı renkte olup, T İY 3.40

41 sarı renkli bant, reflektif buton vb. işaretleme materyalleri kullanılır. Ayrıca sisli kesimlerden geçen karayollarında, sar, renkli yol çizgileri kullanılmaktadır. DĐĞER ĐŞARETLEME ELEMANLARI Karayolu Kenar Taşları Karayollarında trafik güvenliğini sağlamak amacıyla karayolunun banket dışı kenarlarına sağlı sollu olarak kenar taşları konulmaktadırlar. Bunlar dökme beton veya plastik malzemeler den imal edilebilirler. Kenar taşları taşıt yolundan yararlanan sürücülere banket dışı kenarları göstermek üzere belli aralıklarla tesis edilirler. Sağ kenar taşlarının üzerlerinde kırmızı, sol kenar taşlarının üzerlerinde beyaz renkte yansıtıcılar bulunmaktadır. T İY 3.41

42 ĐLKYARDIM HASTA VE YARALI TAŞIMA ĐLE ĐLGĐLĐ TEMEL BĐLGĐLER Y. Doç. Dr. Neslihan YÜCEL & Y. Doç. Dr. Cem ERTAN Hastanın ve kurtarıcısının emniyeti garanti altına alınıp, olay yeri güvenli hale gelince, ilkyardım uzmanının dikkati hayatı tehdit eden tıbbi durumlara yönelmelidir. Hastanın hava yolu açılmalı, solunum varlığından emin olunmalı ve gözle görünür kanama durdurulmalıdır. Hastayı kurtarıp, müdahale ettikten sonra olduğu yerden daha güvenli bir yere taşımak gerektiğinde herkesin emniyeti sağlanmalı ve hastanın baş, boyun ve omurga düzlemi sağlanarak taşındığından emin olunmalıdır. Hasta/ yaralı taşınmasında genel kurallar: Hasta/yaralı taşınmasında ilkyardım uzmanı (ĐYU) kendi sağlığını riske sokmamalıdır. Hasta/yaralıya yakın mesafede çalışılmalıdır. Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalıdır. Sırtın gerginliğini korumak için dizler ve kalçalar bükülmelidir (Omurilik yaralanmaları riskini azaltır). Yerden destek alacak şekilde her iki ayağı da kullanarak biri diğerinden biraz öne yerleştirilmelidir. Kalkarken, ağırlığı kalça kaslarına vererek dizler en uygun biçimde doğrultulmalıdır. Baş her zaman düz tutulmalı homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmelidir. Yavaş ve düzgün adımlarla yürümek gerekir. Adımlar omuzdan daha geniş olmamalıdır. Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup kalçayı kasmak gerekir. Omuzlar, leğen kemiği ve omurilik hizasında tutulmalıdır. Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalıdır. Hasta/yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmelidir. Hasta/yaralılar baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az altı destek noktasından kavranmalıdır. T İY 3.42

43 Hasta/yaralı taşımak mükemmel bir ekip çalışması gerektirir. Tüm hareketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi olmalı ve hareketler için komut vermelidir Dikkat, kaldırıyoruz vb. ACĐL TAŞIMA TEKNĐKLERĐ Hasta taşımanın genel kuralı olarak, Hasta/yaralının yeri değiştirilmemeli ve dokunulmamalıdır. Ancak mecbur kalındığında, ciddi bir tehlike (yangın, boğulma v.b.) söz konusuysa, taşıdığı her türlü riske rağmen acil taşıma zorunludur. Hasta / yaralı en kısa sürede güvenli bir yere taşınmalıdır. HASTA/YARALININ SÜRÜKLENMESĐ Oldukça faydalı bir yöntemdir. Özellikle iri yarı kişilerin taşınması gerektiğinde veya dar, basık ve geçiş güçlüğü olan yerlerden çıkarmalarda bir yaralanmaya neden olmamak için seçilecek yöntemdir. Đlkyardım uzmanının fiziksel kapasitesi göz önünde bulundurulmalıdır. Mümkünse sürüklemeyi kolaylaştırıcı bir battaniye veya benzeri bir örtü kullanılmalıdır. Sürükleme yöntemleri; El bileklerinden sürükleme Ayak bileklerinden sürükleme Koltuk altından tutarak sürükleme Battaniye-Örtü ile sürükleme ARAÇ ĐÇĐNDEKĐ YARALIYI ÇIKARMA/TAŞIMA RENTEK manevrası Araç içi trafik kazası geçirmiş yaralı bir kişiyi araçta tehlike varsa yangın v.b. veya hastanın kritik durumu araç dışında müdahale gerektiriyorsa solunum ve/veya kalp durması v.b. omuriliğine zarar vermeden çıkarmak amacıyla kullanılır. Öncelikle yaralının ayaklarının pedalların arasına sıkışmamış olduğundan emin olunmalı ve varsa emniyet kemeri çıkartılmalıdır. Takiben ilkyardım uzmanının yaralıya yan T İY 3.43

44 tarafından yanaşır. Bir elle yaralının arkasından uzanarak uzaktaki kolunu el bileğinden veya dirsek altından tutarak gövdeye hakim olurken, diğer elini yakındaki kolunun altından geçirip çenesini kavrayarak boyun tespiti yapar. Yaralının başboyun-gövde eksenini hareket ettirmeden bütün halinde araçtan dışarı çeker. Yaralı araç dışına alındıktan sonra yavaşça yere veya sedyeye yatırılır. KISA MESAFEDE SÜRATLĐ TAŞIMA TEKNĐKLERĐ Kucakta Taşıma Bilinci açık olan çocuklar ve hafif yetişkinler için kullanışlı bir yöntemdir. Bir ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır. Đlkyardım uzmanı yaralıyı bir elle dizlerinin altından tutarak destek alırken diğer elle gövdenin ağırlığını yüklenerek sırtından kavrar. Yaralıya kollarını boynuna dolamasını söyleyebilir. Bu yaralının kendini güvende hissetmesini sağlar. Đlkyardımı uzmanı ağırlığını dizlerine vererek kalkmalıdır. Đlkyardımcının Omzundan Destek Alma Hafif yaralı ve yürüyebilecek durumdaki hasta / yaralıların taşınmasında kullanılır. Bir veya iki ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır. Yaralı bir kolunu ilkyardım uzman boynuna dolayarak destek alırken, ilkyardım uzmanı bir eli ile yaralının omzunda ki elini tutar, diğer yandan da boşta kalan kolu ile hasta veya yaralının belini tutarak yardım eder. Sırtta Taşıma Bilinçli hastaları taşımada kullanılır. Bir ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır. Đlkyardım uzmanı hasta ya da yaralıya sırtı dönük olarak çömelir ve bacaklarını kavrar, hasta/yaralı ise kollarını ilkyardım uzmanının göğsünde birleştirir. Đlkyardım uzmanı ağırlığını dizlerine vererek hasta/yaralıyı kaldırır. T İY 3.44

45 Omuzda Taşıma Đtfaiyeci Yöntemi Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı olan kişiler için kullanılır. Bir ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır. Đlkyardım uzmanı bir kolu boşta olacağından merdiven ya da duvardan rahatlıkla destek alabilir. Đlkyardım uzmanı hasta/yaralıyı sol kolu ile omzundan tutarak oturur duruma getirir, çömelerek sağ kolunu hasta/yaralının bacaklarının arasından geçirir. Hasta / yaralının vücudunu sağ omzuna alır ve sol el ile hasta / yaralının sağ elini tutar, ağırlığı dizlerine vererek kalkar, hasta / yaralının önde boşta kalan bileğini kavrayarak hızla olay yerinden uzaklaştırır. Đki Đlkyardım Uzmanı Đle Ellerin Üzerinde Taşıma Altın Beşik Yöntemi Hasta / yaralının ciddi bir yaralanması yoksa ve yardım edebiliyorsa iki, üç, dört elle altın beşik yapılarak taşınır: Đki Elle Altın Beşik Đki ilkyardım uzmanı birer elleri ile birbirlerinin bileklerinden kavrayarak hasta / yaralıyı oturturlarken, boşta kalan diğer ellerini birbirlerinin omzuna koyarlar. Üç Elle Altın Beşik Birinci ilkyardım uzmanı bir eli ile ikinci ilkyardım uzmanının omzunu kavrar, diğer eliyle ise ikinci ilkyardım uzmanının el bileğini kavrar. Đkinci ilkyardım uzmanı bir eli ile birinci ilkyardım uzmanının bileğini, diğer eli ile de kendi bileğini kavrar. Hasta / yaralı üç el üzerine otururken dördüncü el sırtına destek olarak düşmesini engeller. Dört Elle Altın Beşik Đlkyardım uzmanları bir elleri ile diğer el bileklerini, öbür elleri ile de diğer ilkyardım uzmanının bileklerini kavrarlar. Bu yöntemin uygulanabilmesi için hastanın bilinci açık olmalı ve ilkyardım uzmanlarının omuzlarından kendisi tutabilmelidir. Kollar ve Bacaklardan Tutarak Taşıma Hasta/yaralı bir yerden kaldırılarak hemen başka bir yere aktarılacaksa kullanılır. Đki ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır. Đlkyardım uzmanlarından biri sırtı hasta/yaralıya dönük olacak şekilde bacakları arasına çömelir ve elleri ile hasta/ T İY 3.45

46 yaralının dizleri altından kavrar. Đkinci ilkyardım uzmanı hasta/yaralının baş tarafına geçerek ellerini koltuk altlarından geçirerek kavrar ve bu şekilde kaldırarak eş zamanlı adımlarla taşırlar. Sandalye Đle Taşıma Hasta/yaralının bilinçli olması gerekir. Özellikle merdiven inip çıkarken çok kullanışlı bir yöntemdir. Đki ilkyardım uzmanı tarafından uygulanır, tercihen bir de talimatlarla yol gösteren bir yardımcı olmalıdır. Bu yöntemde ilkyardım uzmanlarından birisi sandalyeyi arka tarafta oturulacak kısma yakın bir yerinden, diğer ilkyardım uzmanı ise sandalyenin ön bacaklarının aşağı kısmından kavrayarak taşırlar. Sandalyenin bacaklarını tutan ilkyardım uzmanının baktığı yöne doğru ilerlenir. SEDYE ÜZERĐNE YERLEŞTĐRME TEKNĐKLERĐ Kaşık Tekniği Bu teknik hasta/yaralıya sadece bir taraftan ulaşılması durumunda ve ancak üç ilkyardım uzmanı varlığı durumunda uygulanabilir. Đlkyardım uzmanları hasta/ yaralının tek bir yanında bir dizleri yerde olacak şekilde çömelirler. Hasta/yaralının elleri göğsünde birleştirilir. Birinci ilkyardım uzmanı baş ve omzundan, ikinci ilkyardım uzmanı sırtının alt kısmı ve uyluğundan, üçüncü ilkyardım uzmanı dizlerinin altından ve bileklerinden kavrar. Daha sonra diğer ellerini hasta/yaralının vücudun altından geçirerek kavrarlar. Hastanın başını tutan birinci ilkyardım uzmanının ekip lideri komutu ile tüm ilkyardım uzmanları aynı anda hasta/yaralıyı kaldırarak dizlerinin üzerine yerleştirirler ve eş zamanlı olarak ayağa kalkarlar. Aynı anda, ekip liderinin komutuyla hasta/yaralıyı tek bir hareketle göğüslerine doğru çevirirler ve aynı anda düzgün bir şekilde sedyeye aktarırlar. T İY 3.46

47 Köprü Tekniği Hasta/yaralıya iki taraftan ulaşılabilmesi durumunda ve dört ilkyardım uzmanları tarafından yapılır. Đlkyardım uzmanları bacaklarını açıp, hasta/yaralının üzerine hafifçe çömelerek yerleşirler. Birinci ilkyardım uzmanları başı ve boynu koruyacak şekilde omuz ve ensesinden, ikinci ilkyardım uzmanları kalçalarından, üçüncü ilkyardım uzmanları da dizlerinin altından tutar. Birinci ilkyardım uzmanının komutu ile üç ilkyardım uzmanı aynı anda hastayı kaldırırlarken dördüncü ilkyardım uzmanı da sedyeyi arkadaşlarının bacakları arasına iterek yerleştirir. Takiben hasta/ yaralı dikkatlice sedyenin üzerine bırakılır. Karşılıklı Durarak Kaldırma Omurilik yaralanması varlığı veya şüphesinde kullanılır. Üç ilkyardım uzmanları tarafından uygulanır. Đlkyardım uzmanlarının ikisi hasta/yaralının göğsü hizasında karşılıklı olarak diz çökerler. Üçüncü ilkyardım uzmanın ise hasta/yaralının dizleri hizasında diz çökerek yerleşir. Hasta/yaralının kolları göğsünün üzerinde birleştirilir. Baş kısımdaki ilkyardım uzmanları kendi kollarını baş-boyun eksenini koruyacak şekilde hasta/yaralının sırtına yerleştirirler. Hasta/yaralının dizleri hizasındaki üçüncü ilkyardım uzmanı ise kollarını açarak hasta/yaralının bacaklarını düz bir şekilde kavrar. Ekip liderinin komutuyla ilkyardım uzmanları hasta/yaralıyı düz bir şekilde kaldırarak sedyeye yerleştirirler. Sedye Đle Taşıma Teknikleri Sedye ile taşımada genel kurallar şunlardır: Hasta/yaralı mümkünse battaniye ya da çarşaf gibi bir malzeme ile sarılmalıdır Düşmesini önlemek için sedyeye bağlanmalıdır Hastanın başı gidiş yönünde olmalıdır, Sedye daima yatay konumda olmalıdır, T İY 3.47

48 Öndeki ilkyardım uzmanı sağ, arkadaki ilkyardım uzmanı sol ayağı ile yürümeye başlamalıdır Sürekli değiştirilen adımlar sedyeye sağlam taşıma sağlar, Daima sedye hareketlerini yönlendiren bir sorumlu olmalı ve komut vermelidir, Güçlü olan ilkyardım uzmanı hasta/yaralının baş kısmında olmalıdır. Sedyenin Đki Kişi Tarafından Taşınması Đlkyardım uzmanları hastanın iki ucuna çömelirler, sırtları düz, bacakları kıvrık olacak şekilde sedye kollarının iki ucundaki iç kısımlarda dururlar. Komutla birlikte sedyeyi kaldırırlar ve yine komutla dönüşümlü adımla Biri sağ, diğeri sol adımla yürümeye başlarlar. Unutulmamalıdır ki önde yürüyen ilkyardım uzmanı yoldaki olası engelleri haber vermekle sorumludur. Sedyenin Dört Kişi Tarafından Taşınması Yaralının durumu ağır ise veya yol uzun, zor ve engelli ise sedye 4 kişi ile taşınmalıdır. Đlkyardım uzmanlarından ikisi hasta / yaralının baş tarafına, diğer ikisi ise ayak kısmında sırtları dik, bacakları bükülü olacak şekilde sedyenin yan kısımlarında çömelirler. Sedyenin saplarından tutarlar ve yukarı komutu ile sedyeyi kaldırırlar. Sedyenin sol tarafından tutan ilkyardım uzmanları sol, sağ tarafındakiler sağ adımlarıyla yürümeye başlarlar dönüşümlü adım. Dar bölgeden yürürken ilkyardım uzmanları sırtlarını sedye kollarının uçlarının iç kısımlarına vererek yerleşirler. Merdiven ya da yokuş inip çıkarken sedye mümkün olabilecek en yatay pozisyonda tutulmalıdır. Bunun için yüksekte kalanlar sedyeyi uyluk hizasında, alçak taraftakilerse omuz hizasında tutmalıdır. Bir Battaniye Đle Geçici Sedye Oluşturma Battaniye yere serilir ve kenarları rulo yapılır. Yaralı battaniyenin ortasına yatırılıp taşıyıcı sayısına göre uygun aralıklarla tutularak kısa mesafede güvenle taşınabilir. T İY 3.48

49 Bir Battaniye ve Đki Kirişle Geçici Sedye Oluşturma Yeterli uzunlukta iki kiriş düzgün kenarlı ahşap veya metal çubuklar ve bir battaniye ile sedye oluşturmak mümkündür. Öncelikle bir battaniye yere serilir, bu battaniyenin enlemesine 1/3'üne birinci kiriş yerleştirilir ve battaniyenin dışta kalan kısmı bu kirişin üzerine katlanır. Đkinci kiriş ise katlanan kısmın bittiği yere yakın bir noktaya yerleştirilir ve battaniyede kalan kısım bu kirişin üzerini kaplayacak şekilde kirişin üzerine doğru serilir. Hasta/yaralı bu iki kirişin arasında battaniye katlarının üst üste binmesiyle oluşturulan bölgeye yatırılır. ERĐŞKĐN TEMEL YAŞAM DESTEĞĐ Temel yaşam desteği TYD solunum ve/veya dolaşımı herhangi bir nedenle durmuş olan hastalara, koruyucu bir ekipmandan başka bir gereç kullanmadan hava yolu açıklığının, solunumun ve dolaşımın devamlılığının sağlanmasıdır. Tıbbi araçgereç ve ilaç kullanılarak yapılan resüsitasyon işlemlerine ileri yaşam desteği denir. Erişkinlerde kardiyopulmoner arrest nedenleri, myokard infarktüsü kalp krizi, stroke inme, yaralanmalar, yabancı cisim aspirasyonu, suda boğulma, zehirlenmeler, metabolik hastalıklar, elektrolit bozuklukları vs sayılabilir. Ani kardiyak arrest Avrupa da kişiyi etkileyen, bu nedenle de önde gelen bir ölüm sebebidir. Ani kardiyak arrest gelişen kazazedelerin %40 ında ilk ritim analizinde ventriküler fibrilasyon VF görülür. Kollaps anında daha fazla sayıda kazazedede ritmin VF veya ventriküler taşikardi olması mümkündür. Ancak ilk EKG kaydı yapılıncaya kadar bu ritim kötüleşerek asistoliye dönmektedir. VF ve ventriküler taşikardinin önemi şoklanabilir ritimler olmalarından kaynaklanmaktadır. VF ritmi düzensiz, hızlı depolarizasyon ve repolarizasyonla karakterizedir ve kalp koordine fonksiyonlarını kaybederek, çevreye etkili kan pompalaması yapamaz. Birçok ani kardiyak arrest gelişen kazazedede henüz VF mevcut iken, çevrede bulunanlar süratle hareket ederlerse hastayı yaşatabilirler. Fakat ritim bozulup asistoliye dönüştükten sonra başarılı resüsitasyonu gerçekleştirmek pek mümkün değildir. VF ritmindeki kardiyak arrestte optimum tedavi, çevrede bulunanların süratle başlatacağı CPR göğüs kompresyonu ve kurtarıcı solunum kombinasyonu ile birlikte elektriksel defibrilasyonsur. Kardiyak arrest nedeni travma, aşırı dozda ilaç alınması veya suda boğulma olan kazazedeler T İY 3.49

50 ile asfiksi nedeniyle arrest olan bir çok çocuğun resüsitasyonunda, kurtarıcı solunumlar son derece önemlidir. Hastane dışında meydana gelen ani kardiyak arrestlerde, tıbbi personelin olay yerine ulaşmasına kadar geçen süre içinde yakın çevrede bulunan kişilerin başlattığı TYD ve otomatik eksternal defibrilatör uygulaması sayesinde arrest gelişen hastaların yaşama şansı arttığı gibi, gecikilmiş resüsitasyon sonrası ortaya çıkan nörolojik sekellerde de azalma olmaktadır. TYD, hasta veya yaralının kalp ve beynine normal dolaşım ile gitmekte olan kan miktarından daha az kan gönderilmesine rağmen, bu miktardaki kan her iki organın bazal ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek düzeydedir. Aşağıdaki yaşam kurtarma zinciri kavramı başarılı bir resüsitasyon için gerekli olan yaşamsal öneme sahip basamakları özetlemektedir Şekil 1. Bu zincirin halkalarının büyük çoğunluğu hem VF ve hem de asfiksiye bağlı arrest olguları için uygundur. Acil durumun erken tanınması ve yardım çağırılması, acil tıbbi yardım servisi veya yerel acil müdahale ekibini haberdar etme, örneğin 112 numaralı telefonu aramak. Erken dönemde gerçekleştirilen etkili müdahale kardiyak arresti engelleyebilir. Çevrede bulunanlar tarafından başlatılan erken CPR, sürekli CPR, VF ritmindeki ani kardiyak arrestte hayatta kalma şansını iki veya üç kat arttırır. Erken defibrilasyon; CPR ve kollapstan sonraki 3-5 dakika içinde uygulanan erken defibrilasyon hayatta kalma şansını %49-75 kadar yükseltir. Defibrilasyon uygulamasındaki her bir dakikalık gecikme hayatta kalma ve hastaneden sağlıklı taburcu olma olasılığını %10-15 düşürür. T İY 3.50

51 Erken Đleri Yaşam Desteği ve Resüsitasyon Sonrası Bakım: Resüsitasyon sonrası dönemdeki tedavinin kalitesi sonucu etkiler. Toplumların çoğunda acil yardım servislerinin haberdar edilmesinden, acil yardım servislerinin kazazedeye ulaşmasına kadar geçen zaman müdahaleye başlama süresi 8 dakika veya daha uzundur. Bu dönemde kazazedenin hayatta kalma şansı yaşam zincirinin ilk 3 halkasının çevrede bulunanlar tarafından erken başlatılmasına bağlıdır. Kardiyak arrest gelişen kazazedeye acilen CPR uygulanması gereklidir. Bu, kalp ve beyine küçük ama önemli bir kan akımı sağlar. Ayrıca defibrilasyon şokunun ventriküler fibrilasyonu sonlandırmasına, kalbin etkili ritminin ve etkili sistemik dolaşımın yeniden başlatılmasına olanak sağlar. Göğüs kompresyonu özellikle elektriksel şokun kollapstan sonraki ilk 4-5 dakikadan daha erken uygulanamayacağı durumlarda önemlidir. Defibrilasyon VF süresince oluşan koordine olmayan depolarizasyon-repolarizasyonları uyarılabilme ve gevşeme keser. Eğer kalp hala canlılığını sürdürebilecek durumda ise normal pacemaker pil fonksiyonlarını yeniden başlatıp, etkili bir ritim oluşturarak dolaşımı yeniden başlatır. Başarılı defibrilasyondan sonraki ilk birkaç dakikada ritim yavaştır ve etkili değildir. Bu nedenle göğüs kompresyonlarına yeterli kardiyak fonksiyon dönünceye kadar devam etmek gerekebilir. Defibrilasyondan önce hızla uygulanan CPR nin hayatta kalma şansına olumlu, gecikmenin ise zararlı etkisi birçok çalışmada gösterilmiştir. CPR uygulanmadan geçen her dakika, tanık olunan VF lerde hayatta kalma şansını %7-10 azaltır. Çevrede bulunanlar CPR uyguladığında hayatta kalma şansındaki azalma göreceli olarak ve ortalama dakikada %3 4 azalmaktadır. Çevrede bulunanlar tarafından uygulanacak CPR tanık olunan kardiyak arrestte hayatta kalma şansını iki üç kat artırmaktadır. T İY 3.51

52 TEMEL YAŞAM DESTEĞĐ HAREKAT PLANI TYD uygulamaları aşağıdaki harekat planına göre yapılmalıdır Şekil 2. Güvenliğin sağlanması Bilinç kontrolü (yanıt var mı?) Yardım çağırınız Hava yolunu açınız Normal solumuyor? 112 yi çağır 30 göğüs kompresyonu (bası) 2 solunum Şekil 2: Erişkin temel yaşam desteği algoritması Siz, kazazede ve çevrede bulunanların güvenliğinden emin olunuz. Kazazedenin bilinç durumunu kontrol ediniz. Omuzlarından hafifçe sarsıp, yüksek sesle sorunuz: Nasılsınız? Şekil 3 T İY 3.52

53 Eğer yanıt veriyorsa: Daha ileri bir tehlike söz konusu değilse bulduğunuz pozisyonda bırakınız. Kazazedenin neyi olduğunu bulmaya çalışınız ve gerekiyorsa yardım çağırınız. Kazazedeyi düzenli aralıklarla yeniden değerlendiriniz. Eğer yanıt vermiyorsa: Yardım çağırınız Şekil 4. Kazazedeyi sırt üstü çeviriniz ve başı geriye itip, alt çeneyi hastanın ön tarafına doğru çekerek hava yolunu açınız Şekil 5. Elinizi kazazedenin alnına yerleştiriniz, her an yapay solunum gerekeceğini düşünerek, baş ve işaret parmaklarınızı hastanın burnunu kapatabilecek şekilde serbest bırakınız ve başı hafifçe geriye doğru itiniz. Kazazedenin çenesinin altındaki parmaklarınızın uçlarıyla kazazedenin çenesini, hava yolunu açmak için, hastanın ön tarafına doğru kaldırınız. Hava yolunu açık tutarak normal solunumun olup olmadığını belirlemek için bakınız, dinleyiniz ve hissediniz Şekil 6. Göğüs hareketlerine bakınız. Kazazedenin ağzını solunum seslerini duymak için dinleyiniz. Soluk havasını yanağınızda hissediniz. T İY 3.53

54 Kardiyak arrestten sonraki ilk birkaç dakikada, kazazede zorlukla veya sık olmayan, gürültülü bir şekilde soluyabilir. Bunu normal solunumlar ile karıştırmayınız. Bak-dinle-hisset yöntemini kazazedenin normal soluyup solumadığını değerlendirmek için 10 saniyeden fazla uygulamayınız. Eğer solunumun olup olmadığından şüpheniz var ise solunum yokmuş gibi hareket ediniz. Eğer kazazede normal soluyor ise: Kazazedeyi recovery pozisyonuna çeviriniz Şekil 7. Ambulans çağırmak amacıyla yardım aramak için gidiniz veya birini gönderiniz. Solunumun devamlılığını kontrol ediniz. Eğer kazazede normal olarak solumuyor ise: T İY 3.54

55 Yalnız değil iseniz yardım için birini gönderiniz. Yalnız iseniz kazazedeyi yalnız bırakarak ambulans sistemini uyarınız, daha sonra geri dönünüz ve göğüs kompresyonlarına aşağıdaki gibi başlayınız Şekil 8. Kazazedenin yan tarafına diz çökünüz. Bir elinizin topuk kısmını kazazedenin göğsünün ortasına yerleştiriniz. Diğer elinizin topuk kısmını ilk elinizin üzerine yerleştiriniz. Ellerinizin parmaklarını kenetleyiniz ve basıncın kazazedenin kaburgaları üzerine uygulanmadığından emin olunuz. Abdomenin üst kısmına veya sternum kemiğinin göğüs kemiği alt ucuna herhangi bir basınç uygulamayınız. Kazazedenin göğsü üzerinde dik olarak durunuz ve kollarınızı dirsek ekleminizden bükmeden sternumu 4 5 cm çöktürecek şekilde aşağıya doğru bası uygulayınız. Her kompresyondan (bası) sonra göğüs üzerindeki basıyı, eller ile sternum arasındaki teması kesmeden serbest bırakınız dekompresyon. Kompresyonları yaklaşık olarak dakikada 100 olacak şekilde tekrarlayınız saniyede 2 kompresyon biraz daha az sıklıkta. Kompresyon ve dekompresyon süreleri birbirine eşit olmalıdır. 6a. Göğüs kompresyonlarını yapay solunumlar ile kombine ediniz. 30 kompresyondan sonra başı geriye doğru itip, çeneyi öne doğru çekerek hava yolunu açınız. Kazazedenin alnındaki elinizin baş ve işaret parmaklarıyla burnun yumuşak kısmını kapatınız. Ağzın açık kalmasına izin vererek çeneyi hastanın ön tarafına doğru çekmeye devam ediniz. Normal bir nefes alınız ve dudaklarınızı kazazedenin ağız çevresine yerleştiriniz. Hava kaçağı olmadığından emin olunuz. Göğsün yükseldiğini gözleyerek kazazedenin ağzına normal solunumda olduğu gibi 1 saniye süreyle üfleyiniz, bu etkili bir kurtarıcı solunumdur Şekil 9. T İY 3.55

56 Başı geriye doğru itip, çeneyi öne doğru çekme manevrasını uygulamayı sürdürerek ağzınızı kazazededen uzaklaştırınız ve içindeki havanın dışarı çıkarken, göğüs kafesinin inişini gözleyiniz. Yeniden normal bir nefes alınız ve toplam iki solunumu tamamlamak için bir kez daha kazazedenin ağzından soluk veriniz. Daha sonra gecikme olmaksızın ellerinizi sternum üzerinde doğru pozisyona yerleştiriniz ve tekrar 30 göğüs kompresyonu daha uygulayınız. Göğüs kompresyonları ve solunumlarla 30.2 oranında devam ediniz. Sadece kazazede normal solunuma başlarsa, bu durumu kontrol etmek için durunuz. Aksi takdirde resüsitasyona ara vermeyiniz. Eğer başlangıçtaki kurtarıcı soluğunuz normal solunumdaki gibi göğsün yükselmesini sağlayamazsa sonraki denemenizden önce: Kazazedenin ağzını kontrol ediniz ve obstrüksiyon mevcutsa tıkanıklık gideriniz. Başı geriye doğru itme ve çeneyi öne kaldırma manevrasını yeterli uyguladığınızı kontrol ediniz. Göğüs kompresyonlarına yeniden başlamadan her seferinde iki solunumdan fazla uygulama yapmayınız. Eğer birden fazla kurtarıcı var ise, yorgunluğu önlemek için, bir başkası her 1 2 dakikada bir CPR uygulamayı devralmalıdır. Kurtarıcılar değişirken minimum gecikme olmasına dikkat edilmelidir. 6b. Sadece göğüs kompresyonu uygulanarak yapılan CPR aşağıdaki durumlarda uygulanabilir. Eğer solunum uygulamayacak durumda iseniz veya isteksizseniz, sadece göğüs kompresyonu uygulayınız. Eğer sadece göğüs kompresyonu uygulanıyorsa, göğüs kompresyonları sürekli ve 100/dakika hızında olmalıdır T İY 3.56

57 Sadece kazazede normal solunuma başlarsa, bu durumu kontrol etmek için durunuz. Aksi takdirde resüsitasyona ara vermeyiniz. Reüsitasyona; Kalifiye yardım gelinceye ve uygulamaları devralıncaya, Kazazede normal soluyuncaya kadar, Siz yorgunluktan tükeninceye kadar devam ediniz. KURTARICI ĐÇĐN OLASI RĐSKLER Resüsitasyon uygulaması sırasında kazazede ve kurtarıcının güvenliği çok önemlidir. Kurtarıcıların CPR uygularken istenmeyen etkilerle karşılaştıkları az sayıda olay vardır, bunların içinde tüberküloz gibi enfeksiyonlar ve ciddi akut solunumsal distres sendromu SARS bildirilmiştir. CPR uygulaması sırasında HIV geçişi rapor edilmemiştir. CPR sırasında kullanılan koruyucu ekipmanların etkinliğine dair insan çalışması yoktur; bununla beraber, laboratuar çalışmaları belirli filtrelerin veya tek yönlü valvi olan ekipmanların ağızdan ağza solunum sırasında kazazededen kurtarıcıya ağızdan bakteri geçişini engellediğini göstermiştir. Özellikle kazazedenin bilinen tüberküloz veya SARS gibi ciddi enfeksiyonu varsa kurtarıcılar mümkün olan en uygun güvenlik önlemlerini almalıdırlar. SARS gibi bulaşıcılığı yüksek enfeksiyon salgını durumlarında, kurtarıcılar için tüm koruyucu önlemlerin alınması esastır. Hava Yolunu Açma Jaw thrust çene itme manevrası sağlık mensubu olmayan kurtarıcılar için öğrenilmesi ve uygulaması zor olduğundan önerilmez. Ayrıca bu manevranın kendisi de spinal boyun omurları harekete sebep olmaktadır. Bu nedenle, sağlık mensubu olmayan kurtarıcılar hem yaralı hem de yaralı olmayan kazazedelerde başı geriye doğru itme ve çeneyi öne doğru çekme yöntemini uygulayarak hava yolunu açmalıdırlar. T İY 3.57

58 Kardiyopulmoner Arrestin Tanınması Karotis nabzının kontrolü, dolaşımın varlığı veya yokluğunu teyit etmek için pek doğru olmayan bir metotdur. Bununla beraber, hareketin, solunumun veya öksürüğün dolaşım belirtileri kontrolünün tanıda üstün olduğunu gösteren kanıt da yoktur. Bilinç kaybı olan kazazedede yeterli veya normal solunumun varlığını belirlemede sağlık personeli de sağlık personeli olmayan kurtarıcılar kadar zorluk çekerler. Bu kazazedenin hava yolunun açık olmaması veya seyrek agonal iç çekme gasping solunumu olması nedeniyledir. Telefonla ulaşılan ambulans komuta kontrol merkezindeki sağlık personeli tarafından sağlık mensubu olmayan kurtarıcılara hastanın solunum durumu sorulduğunda, sıklıkla agonal solunumlar normal solumun olarak yanlış değerlendirilmektedir. Bu hatalı bilgi kardiyak arrest durumundaki kazazedelere kurtarıcıların CPR uygulamaması ile sonuçlanmaktadır. Agonal solunumlar kardiyak arrest durumunda % 40 oranında görülmektedir. Çevrede bulunanlar agonal solunumları, ancak soluk almak, zorlukla veya güçlükle nefes almak şeklinde tarif etmektedirler. Bu nedenle sağlık personeli olmayanlara bilinci kapalı yanıt vermeyen ve normal olarak solumayan kazazedelere CPR a başlamaları öğretilmelidir. Agonal solunumların, ani kardiyak arrest oluşmasından sonra, sıklıkla ilk birkaç dakika içinde oluştuğu, eğitim sürecinde vurgulanmalıdır. Bu solunumlar normal solunumla karıştırılmamalıdır ve süratle CPR a başlama nedenidir endikasyon. Başlangıçtaki Kurtarıcı Solunumlar Nedeni asfiksi olmayan kardiyak arrestlerin ilk birkaç dakikasında, kan oksijen içeriği yüksektir ve kalp ile beyne oksijen taşınması, akciğerlerdeki oksijen yokluğundan daha ziyade azalmış kalp debisi nedeniyle sınırlıdır. Bu nedenle solunum başlangıçta göğüs kompresyonlarından daha az önemlidir. TYD basamaklarının basitleştirilmesinin yetkinliğin kazanılması ve kalıcı olmasını kolaylaştırdığı kabul edilmektedir. Ayrıca, kurtarıcıların sıklıkla enfeksiyon korkusu veya uygulamadan tiksinme gibi değişik nedenlerle ağızdan ağza solunum yapmada isteksiz davrandıkları görülmüştür. Bu nedenle göğüs kompresyonlarının önceliğini vurgulamak için, erişkinlerdeki CPR uygulamalarına başlangıcın ventilasyondan solutma ziyade göğüs kompresyonlarıyla yapılması önerilmektedir. T İY 3.58

59 Ventilasyon CPR süresince ventilasyonun amacı dokulara yeterli oksijenasyonun sürdürülmesidir. Bunu sağlamak için gerekli optimal tidal volüm, solunum hızı ve inspire soluk alma edilen oksijen konsantrasyonu tam olarak bilinmemektedir. Bugünkü öneriler aşağıdaki kanıtlara dayanmaktadır: CPR süresince, akciğerlere olan kan akımı önemli ölçüde azalır, bu yüzden yeterli ventilasyon-perfüzyon oranı normalden düşük tidal volüm ve solunum hızları ile idame ettirilir. Hiperventilasyon aşırı sıklıkta veya aşırı yüksek volümlü solunum sadece gereksiz değil, aynı zamanda intratorasik basıncı artırarak kalbe olan venöz dönüşü ve kardiyak debiyi azaltması nedeniyle zararlıdır. Hayatta kalma şansı bu nedenle azalmaktadır. Hava yolu güvence altına alınmadığı zaman, 1 L lik tidal volüm, 500 ml lik tidal volüme göre çok daha fazla miktarda gastrik distansiyona midenin hava ile şişmesi neden olur. Düşük dakika ventilasyonu normalden daha düşük tidal volüm ve solunum hızı CPR süresince etkili oksijenasyonu ve ventilasyonu devam ettirebilir. Yetişkinlerde uygulanan CPR süresince yaklaşık ml 6-7 ml/ kg -1 tidal volüm yeterli olmalıdır. Göğüs kompresyonlarına ara vermek örneğin solunum uygulamak için hayatta kalma şansına zarar vermektedir. Kurtarıcı solunumları daha kısa süre içinde uygulamak kesinti süresini azaltarak faydalı olacaktır. Bu nedenle bugün, kazazedenin göğsünün yükselmesini sağlayacak yeterli volümdeki her soluğun yaklaşık 1 sn sürede uygulanması, hızlı ve kuvvetli solunumlardan kaçınılması önerilmektedir. Bu öneri CPR sırasındaki ağızdan ağza solunum ve oksijen destekli veya desteksiz olarak kullanılan balon- valf- maske BMV solunumunu da içeren tüm ventilasyon formlarında geçerlidir. Ağızdan burna solunum ağızdan ağza solunuma alternatif etkili bir metottur. Kazazedenin ağzının ciddi şekilde yaralandığı veya açılamadığı, kurtarıcının kazazedeye suyun içinde solunum uyguladığı veya ağızdan ağza uygulamada hava sızdırmazlığının sağlanmasının güç olduğu durumlarda düşünülmelidir. Ağızdan trakeostomiye solunumun güvenilirliği, etkinliği veya yapılabilirliğine dair yayınlanmış kanıt yoktur, ama solunum desteği gerektiren, trakeostomi tüpü veya trakeal stoması olan kazazedelerde kullanılabilir. T İY 3.59

60 Balon- valf- maske ile ventilasyon uygulamak önemli ölçüde pratik ve deneyim gerektirir. Kurtarıcı yalnız ise hava yolunu jaw thrust ile açık tutarken eş zamanlı olarak maskeyi kazazedenin yüzüne tutabilmek zorundadır. Sağlık personeli olmayan kurtarıcılar açısından, sadece siyanid zehirlenmesi veya diğer toksik ajanlara maruz kalma riski olan, özel alanlarda çalışan kurtarıcı personel için uygun bir tekniktir. Diğer spesifik durumlarda sağlık personeli olmayanlar balon- valfmaske kullanımıyla ilgili tekrarlanan eğitimleri içeren genişletilmiş ilk yardım kursları alırlar. Bunlara da aynen sağlık personeline uygulandığı gibi sıkı bir eğitim uygulanmalıdır. Göğüs Kompresyonu Göğüs kompresyonu kalbi direkt olarak sıkıştırıp intratorasik basıncı artırarak kan akımı oluşturur. Uygun yapılan göğüs kompresyonu sistolik arter basıncını mmhg ye artırırsa da diyastolik basınç düşük kalır ve karotis arterindeki ortalama arter basıncı nadiren 40 mmhg yi aşar. Göğüs kompresyonu beyin ve miyokardiyuma küçük ama önemli miktarda kan akımı sağlar ve defibrilasyonun başarılı olma olasılığını artırır. Đlk şokun kollapstan 5 dakikadan daha uzun bir süre içinde uygulandığı durumlarda özellikle önemlidir. Göğüs kompresyonu ile değişik kompresyon hızlarının etkileri, kompresyon- ventilasyon oranı ve bası dönemi göğsün komprese edildiği sürenin bir kompresyondan, sonraki kompresyona kadar olan total süreye oranı etkileriyle ilgili fizyolojik bilgilerin çoğu hayvan modellerinden elde edilmiştir. Bununla birlikte, 2005 Konsensus Konferansı nın sonuçları aşağıdaki bilgileri içermektedir. Her seferinde kompresyonlara yeniden başlanacağı zaman, kurtarıcı ellerini gecikme olmaksızın göğüsün ortasına yerleştirmelidir. Kompresyonları, hızı 100/ dakika civarında olacak şekilde uygulamalıdır. Kompresyon derinliğinin 4-5cm olmasına dikkat edilmelidir erişkinler için. Her kompresyondan sonra göğsün tamamen eski halini almasına izin verilmelidir. Kompresyon ve relaksasyon gevşeme sürelerinin aşağı yukarı eşit olması sağlanmalıdır. Göğüs kompresyonlarının engellenmesi en aza indirilmelidir. Elektif arteryel kan akımı göstergesi olarak karotis veya femoral arterlerin palpasyonuna güvenilmemelidir. T İY 3.60

61 Yetişkinlerdeki CPR uygulamalarında göğüs kompresyonları için elin topuk kısmının göğsün ortasına yerleştirilmesi ve diğer elin bu elin üzerine konulması yöntemi ile yapılmaktadır. Kompresyon hızı kompresyonların uygulandığı hızdır, her dakikada hastaya uygulanan sayı değildir. Uygulanan sayı hem hız, hem de hava yolunu açmak, kurtarıcı solunum uygulamak ve otomatik eksternal defibrilatör analizi yapmak için verilen araların sayısıyla belirlenir. Hastane dışında bir çalışmada, kurtarıcılar kompresyon hızını / dakika olarak kaydetmişlerdir. Ancak sık verilen aralarla ortalama kompresyon sayısı dakikada 64 e düşmüştür. Kompresyon- Ventilasyon Oranı Uygulanan herhangi bir kompresyon ventilasyon oranı ile ilgili olarak insan çalışmalarından elde edilen deliller yetersizdir. Hayvan çalışmaları 15.2 oranının üzerinde bir artış yapılmasını desteklemektedir. Matematiksel bir model, 30.2 oranının kan akımı ve oksijen sunumu arasında en iyi uyumun sağlandığı izlenimini vermektedir. Tek kurtarıcının varlığında, hastane dışındaki yetişkinler veya çocuklardaki resüsitasyon uygulamalarında da 30 kompresyon 2 ventilasyon önerilmektedir. Bu oran kompresyonlara ara verilmesini ve hiperventilasyon olasılığını azaltır, öğretme ve beceri kazanmayı basitleştirir. Sadece Kompresyon Uygulanan CPR Kardiyak arrest gelişen, bilinmeyen yabancı kazazedelerde ağızdan ağza solunum uygulanmasında, sağlık personelleri de, sağlık personeli olmayanlar kadar isteksiz olduklarını kabul etmektedirler. Hayvan çalışmaları, nedeni asfiksi olmayan arrestlerde sadece göğüs kompresyonu yapılarak uygulanan CPR nin ilk birkaç dakikada ventilasyon-kompresyon kombinasyonu ile uygulanan CPR kadar etkili olduğunu göstermiştir. Erişkinlerde, ventilasyonsuz kompresyon uygulamalarının sonucu hiç CPR uygulanmayanların sonucuna göre belirgin derecede daha iyidir. Eğer hava yolu açık ise ara sıra olan gaspig solunumları ve dekompresyonda göğsün pasif olarak eski halini alması bir miktar hava değişimi sağlayabilmektedir. Belki de CPR süresince normal ventilasyon- perfüzyon oranını sürdürmek için tek gerekli şey düşük dakika ventilasyonu olabilir. T İY 3.61

62 Bu nedenle, göğüs kompresyonu ve ventilasyonun kombinasyonuyla yapılan CPR uygulamasının daha iyi bir yöntem olmasına karşılık, sağlık personeli olmayanların solunum uygulamak için isteksiz olmaları veya solunum uygulamalarının olanaksız olduğu durumlarda, sadece göğüs kompresyonu ile CPR uygulamaları teşvik edilmelidir. Dar alanlarda tek kurtarıcı ile başucundan ve iki kurtarıcı ile ata biner pozisyonda CPR uygulaması düşünülebilir. Recovery Pozisyonu Recovery pozisyonunun her birisinin kendine göre ayrı avantajları olan çeşitli variyasyonları vardır. Her kazazede için mükemmel olan tek bir pozisyon yoktur. Pozisyon stabil olmalıdır, gerçek lateral pozisyona yakın olmalıdır ve göğüs üzerinde solunumu bozacak bir basınç oluşturmamalıdır. ERC bir kazazedenin recovery pozisyonuna alınması için aşağıdaki uygulama sırasını önermektedir: Kazazedenin gözlüklerini çıkarınız. Kazazedenin yanına diz çökünüz ve her iki bacağın düz olduğundan emin olunuz. Size yakın olan kolu vücudu ile dik açı yapacak şekilde, dirsekten bükerek avuç içi yukarı bakacak şekilde yerleştiriniz Şekil 10. Uzaktaki kolu göğsü çaprazlayacak şekilde getirerek, el sırtı size yakın olan yanağa bakacak şekilde yerleştiriniz Şekil 11. Diğer elinizle, uzaktaki bacağı diz ekleminin üst bölümünden kavrayınız ve çekiniz. Ayak tabanını yere basacak şekilde yerleştiriniz Şekil 12. Kazazedenin yanağının yanında duran elini tutarak, kazazedeyi uzaktaki bacağını çekerek çeviriniz. Üsteki bacağı hem kalça hem de diz ekleminde dik açı oluşturacak şekilde ayarlayınız. Başı hava yolunun açık kalmasını sağlayacak şekilde geriye itiniz. Gerekirse, yanak altındaki eli başı eğik tutacak şekilde ayarlayınız Şekil 13. Solunumu düzenli olarak kontrol ediniz. T İY 3.62

63 Eğer kazazedenin 30 dakikadan fazla recovery pozisyonunda kalması gerekiyorsa, kazazedeyi, altta kalan koldaki basıncı rahatlatmak için ters yöne çeviriniz. T İY 3.63

64 Hava Yolunun Yabancı Cisim Đle Obstrüksiyonu Boğulma Hava yolunun yabancı cisim ile obstrüksiyonu tıkanma, yaygın olmayan ama tedavi edilebilme potansiyeli bulunan ve ölümle sonuçlanabilen bir kaza şeklidir. Yetişkinlerde en yaygın hava yolu obstrüksiyonu nedeni balık, et veya kümes hayvanları gibi yiyeceklerdir. Đnfant ve çocuklarda, bildirilen boğulma olaylarının yarısı yemek yerken en fazla bon bon şekerleri, geriye kalanı ise bozuk para veya oyuncak gibi yiyecek olmayan maddeler nedeniyle oluşmaktadır. Đnfant ve çocuklarda boğulma nedeniyle olan ölümler nadirdir. Boğulmaların çoğu yemek yemekle ilgili olduğu için, bu olaya sıklıkla tanık olunmaktadır. Böylece, kazazedeye henüz bilinçli iken erken müdahale edebilme şansı doğmaktadır. Hava yolu obtrüksiyonunun tanınması başarılı bir sonucun anahtarı olduğu için, önemli olan bu acil durumu bayılma, kalp problemi, epilepsi veya ani solunum sıkıntısı, siyanoz ya da bilinç kaybına neden olacak diğer durumlarla karıştırmamaktır. Yabancı cisimler hafif veya ciddi hava yolu obtrüksiyonuna neden olabilir. Hafif ve ciddi hava yolu obtrüksiyonunu ayırt etmeye olanak sağlayan belirti T İY 3.64

65 ve semptomlar Tablo 1 de özetlenmiştir. Kazazedeye boğuluyor musunuz? diye sormak önemlidir. Belirti Hafif obstrüksiyon Ağır obstrüksiyon Boğuluyor musunuz? Evet Konuşamıyor, başını sallayabiliyor Diğer bulgular Konuşabilir, öksürebilir soluyabilir Nefes alamaz, solunum sesi hırıltılı, öksürme çabaları sessiz, bilinci kapalı Tablo 1: Yabancı cisimle oluşan hafif ve ağır hava yolu obstrüksiyonları arasındaki fark. Erişkinlerde yabancı cisim ile oluşan hava yolu obstrüksiyonunda boğulma hareket sırası Bu sıranın 1 yaşın üzerindeki çocuklarda da kullanılması uygundur: Eğer kazazede hafif hava yolu obstrüksiyonu belirtileri gösteriyor ise; Kazazedeyi öksürmeye devam etmesi için uyarınız ve başka bir şey yapmayınız Eğer kazazede ağır hava yolu obstrüksiyonu belirtileri gösteriyor ve bilinci yerinde ise; 5 kereye kadar aşağıda tarif edildiği şekilde sırta vurunuz. Kazazedenin yanında ve hafifçe arkasında durunuz. Yabancı cisim yer değiştirecek olursa, hava yolunun daha aşağı kısımlarına gitmemesi, ağızdan dışarıya doğru çıkması için göğsü bir elinizle destekleyerek, kazazedeyi öne doğru eğiniz. Diğer elinizin topuk kısmı ile kazazedenin iki skapulası arasına 5 defaya dek vurunuz. Her vurunun obstrüksiyonu giderip gidermediğini kontrol ediniz. Amaç obstrüksiyonu, beş kez vurmaktan ziyade kuvvetli bir darbe ile gidermektir. Eğer uygulanan beş sırta vuru ile hava yolu obtrüksiyonunu giderilmezse aşağıda tarif edildiği üzere 5 abdominal bası uygulayınız: Kazazedenin arkasında durunuz ve her iki kolunuz ile kazazedenin karnının üst bölümünden sarınız. Kazazedeyi öne doğru eğiniz. Yumruğunuzu sıkarak umblikus ve sternumun alt noktası arasına yerleştiriniz. Bu elinizi diğer elinizle kavrayınız ve şiddetli şekilde içeri ve yukarı doğru çekiniz. Beş defaya kadar tekrarlayınız. T İY 3.65

66 Eğer obstrüksiyon hala giderilmediyse, dönüşümlü olarak 5 sırta vuru 5 karına bası uygulamaya devam ediniz. Eğer kazazede herhangi bir zamanda bilincini yitirirse, Kazazedeyi dikkatlice yere yatırınız. Acil yardım istemine haber veriniz. CPR ye başlayınız. Karotis nabız muayenesi eğitimi almış ve deneyim kazanmış sağlık çalışanları bilinci kapalı olan boğulmuş kazazedede karotis nabzı olsa bile göğüs kompresyonlarını başlatmalıdır. Yabancı cisim ile oluşan hafif hava yolu obstrüksiyonunda; öksürme yabancı cismi çıkarabilecek yüksek ve devamlı bir hava yolu basıncı oluşturur. Sırta vuru, abdominal bası ve göğüs kompresyonlarını içeren agresif tedaviler ciddi komplikasyonlara neden olabilir ve hava yolu obstrüksiyonunu kötüleştirebilir. Bu tedaviler ciddi hava yolu obstrüksiyonu belirtileri olan kazazedeler için uygundur. Ciddi hava yolu obstrüksiyonu gelişebileceği için, hafif hava yolu obstrüksiyonu olan kazazedeler düzelinceye kadar sürekli olarak gözlem altında tutulmalıdır. Yabancı cisim ile oluşan ciddi hava yolu obstrüksiyonunda ise başarı olasılığı sırta vuru, abdominal ve göğüs basısı tekniklerinin kombinasyonu kullanıldığında artar. Hava yolunun yabancı cisim ile obstrüksiyonu vakalarının yaklaşık % 50 si tek teknikle giderilemez. Kadavralardaki randomize çalışmalar ile anestezi altındaki gönüllülerde yapılan iki prospektif çalışma göğüs basılarının abdominal basılara göre daha yüksek hava yolu basınçları oluşturduğunu göstermiştir. Göğüs basıları hemen hemen göğüs kompresyonları ile aynı olduğu için, kurtarıcılara, bilinen yabanci cisim obstrüksiyonu şüphesi olan kazazedeler bilincini yitirdiğinde CPR a başlamaları öğretilmelidir. CPR süresince, her hava yolu açıldığında kazazedenin ağzı hızlı bir şekilde yabancı cisme ulaşılabilirlik açısından kontrol edilmelidir. Bilinç kaybının veya kardiyak arrestin sebebi olarak yabancı cisimle boğulma olduğu fark edilmeyen vaka sıklığı düşük olduğu için CPR süresince rutin olarak ağzın yabancı cisim varlığı için kontrolü gerekli değildir. T İY 3.66

67 Görünür bir hava yolu tıkanıklığı olmadıkça, hava yolunu temizlemek için ağız boşluğunun parmakla taranması manevrasının rutin olarak uygulanmasını değerlendiren çalışmalar yoktur ve kazazede veya kurtarıcıya zarar verdiğini bildiren 4 olgu sunumu vardır. Bundan dolayı, parmakla kör olarak ağız boşluğunun taranması manevrasını kullanmaktan kaçınınız ve katı materyali sadece gözle görüldüğü zaman elle çıkarınız. Yabancı cisim ile hava yolu obstrüksiyonunun başarılı tedavisini takiben, yabancı cisim üst veya alt solunum yolunda kalabilir ve daha sonra komplikasyonlara neden olabilir. Đnatçı öksürüğü, yutma güçlüğü veya hala boğazda sıkışmış bir yabancı cisim hissi olan kazazedeler tıbbi incelemeden geçirilmelidir. Abdominal basılar ciddi internal yaralanmalara sebep olabilir, bu nedenle abdominal bası uygulanan tüm kazazedeler bir doktor tarafından muayene edilmelidir. Oksijen depoları tükenmiş olacağı için VF nedeniyle gelişen kardiyak arresten 4-6 dakika sonra ve asfiksi nedeniyle oluşan kardiyak arresten sonra derhal kompresyon ve ventilasyonların uygulanması önemlidir. Önceki klavuzlar teşhis edilebilen asfiksi olan kazazedelerde (suda boğulma, tramva, zehirlenmeler) ve çocuklardaki patofizyolojik farklılıkları dikkate alarak tek kurtarıcı varlığında yardım çağırmaya gitmeden önce 1 dakika CPR uygulanmasını önermekteydi. Ani kardiyak arrest vakalarının büyük çoğunluğuyla hastane dışında karşılaşılmaktadır. Bunlar daha çok erişkin hastalar olup VF görülen kardiyak orjinli vakalardır. Bu nedenle, kazazedelerin sadece küçük bir bölümünü etkileyen bu ek öneriler, klavuza karışıklık getirmektedir. Birçok çocuğa, kurtarıcıların zarar vermek korkusu ile resüsitasyon uygulamadıklarının farkında olmak önemlidir. Bu korku yerleştirilmemelidir, hiçbir şey yapmamaktansa çocuğun resüsitasyonu için erişkin TYD hareket planının uygulanması daha iyidir. Bu nedenle, öğretmeyi kolaylaştırmak zihinlerde yerleşmesini sağlamak için sağlık personeli olmayanlara, erişkin hareket planının bilinci kapalı ve solunumu olmayan çocuklar içinde kullanılabileceği öğretilmelidir. T İY 3.67

68 Bununla beraber, aşağıdaki küçük modifikasyonlar yetişkin müdahale planını çocuklar için daha uygun hale getirecektir. Göğüs kompresyonlarına başlamadan önce başlangıçta 2 kurtarıcı soluk veriniz. Kurtarıcı yalnız ise yardım çağırmaya gitmeden önce yaklaşık 1 dakika süre ile CPR uygulamalıdır. Yeterli kompresyon derinliği sağlamak için göğüs kafesinin ön- arka mesafesinin derinliğinin 1/3 ü oranında bası uygulanmalıdır ve 1 yaşın altındaki infantlarda 2 parmak, 1 yaşın üstündeki çocuklarda bir el avuç içi veya iki el kullanılmalıdır. Kalp masajı sternumun alt yarısına bastırılarak ksifoide bası yapılmamalı yapılır. Ventilasyon/kompresyon oranı tek kurtarıcı var ise 30/2, birden fazla kurtarıcı var ise 15/2 olarak yapılmalıdır. Đki solunum ve tek kurtarıcı varlığında yardım çağırmaya gitmeden önce 1 dakika süreyle uygulanan CPR modifikasyonları suda boğulma vakalarında da sonucu iyileştirebilir. Bu modifikasyon sadece suda boğulmuş kazazedelere müdahale edebilecek olan kişilere örneğin, cankurtaranlar öğretilmelidir. Suda boğulma kolayca tanınabilir. Başka bir ifadeyle, sağlık personeli olmayanlar için kardiyorespiratuvar arrestin nedeninin tramva veya zehirlenme olduğunu saptamak zordur. Bundan dolayı, bu kazazedelere standart protokole göre müdahale edilmelidir. Otomatik Eksternal Defibrilatör Kullanımı Standart OED ler 8 yaşından büyük çocuklarda kullanım için uygundur. 1-8 yaş arası çocuklarda mümkünse pediyatrik pedleri ve pediyatrik modu kullanınız; mümkün değil ise, OED leri olduğu gibi kullanınız. Otomatik eksternal defibrilatörler 1 yaşından küçük çocuklarda önerilmez. OED kullanımı için hareket planı; Kazazede ve çevrede bulunanların güvenli olduğundan emin olunuz. Eğer kazazedenin bilinci kapalı ve normal olarak solumuyorsa, OED temini ve ambulans çağrılması için birisini gönderiniz. TYD klavuzuna göre CPR ye başlayınız. T İY 3.68

69 Defibrilatör gelir gelmez; Defibrilatörü çalıştırınız ve elektrot pedlerini yapıştırınız. Eğer birden fazla kurtarıcı varsa, bu işlem yapılırken CPR ye devam ediniz. Sözlü ve görsel uyarıları takip ediniz. OED ritim analizi yaparken hiç kimsenin kazazedeye dokunmadığından emin olunuz. Eğer şok endikasyonu varsa; Hiç kimsenin kazazedeye dokunmadığından emin olunuz. Şok düğmesine tarif edildiği gibi basınız (tam otomatik OED ler şoku otomatik olarak uygular) Sesli/ görsel uyarıları izleyerek devam ediniz Eğer şok endikasyonu yoksa; Hemen CPR ye 30 kompresyon/2 ventilasyon oranında yeniden başlayınız. Sesli/görsel uyarıların yönlendirdiği şekilde devam ediniz. OED uyarılarını takip etmeye; Kalifiye yardım gelip hastayı devralıncaya kadar, Kazazede normal soluncaya kadar ve siz yorgunluktan tükeninceye kadar devam ediniz. OED gelir gelmez süratli defibrilasyon uygulanması, ventriküler fibrilasyondan kurtarılmada çok önemlidir. Ancak, ambulans çağırılması ile gelmesi arasındaki süre 5 dakikayı aştığında defibrilasyondan önce göğüs kompresyonunu uygulanmasının hayatta kalma oranını düzelttiği gösterilmiştir. Bu nedenle, OED gelir gelmez hemen şok uygulanması ve erken kesintisiz göğüs kompresyonunun önemi AHA ve ERC klavuzlarında vurgulanmaktadır. Çeşitli yerlerde, hareket planları sesli/görsel talimatları takip et ifadesini kullanırlar. Talimatlar genellikle programlanabilir ve bu talimatların şok uygulama sırası ve CPR zamanlamalarıyla uyumlu olarak ayarlanması önerilir. Bu programlamalar en azından aşağıdaki komutları içermelidir: Şok uygulanabilir ritim belirlendiğinde, sadece tek şok yapılmalı, Şoktan sonra ritim, solunum veya nabız kontrolü yapılmalı, Şoktan sonra hemen CPR nin yeniden başlaması için sesli uyarı spontan dolaşım varlığında göğüs kompresyonu uygulamak zararlı değildir. Ritmin, solunum veya nabzın değerlendirilmesi için verilecek talimattan önce 2 dakika CPR uygulaması, T İY 3.69

70 Tam otomatik OED ler şoklanabilir bir ritim belirlendiğinde, tam otomatik eksternal defibrilatörler kurtarıcıdan başka bir komut beklemeden şok uygular. Eğitim mankenleri üzerinde yapılan bir çalışma, eğitimsiz hemşirelik okulu öğrencilerin tam otomatik eksternal defibrilatörleri kullanırken, yarı otomatik eksternal defibrilatörlere göre daha az güvenlik hatası yaptıklarını göstermiştir. Bu bulguların klinik kullanıma uygulanıp uygulanmayacağını belirlemek için insan çalışması yoktur. Halkın uygulayacağı defibrilasyon HUD ve ilk müdahalecilerin otomatik defibrilasyon programları çevrede bulunanların kazazedelere CPR ve erken defibrilasyon uygulamasını artıracak, böylece hastane dışındaki ani kardiyak arrestlerde hayatta kalım artacaktır. Bu programlar acil durumları tanımak, acil yardım servislerini harekete geçirmek, CPR uygulamak ve OED leri kullanmak için eğitilmiş ve donatılmış kurtarıcıların organize edilmelerini ve eğitilmelerini gerektirir. Havaalanları, uçaklar veya kumarhanelerde sağlık personeli çok hızlı müdahale etme yeteneğine sahip olan kurtarıcıların otomatik eksternal defibrilatör programları ile polislerin dahil edildiği ilk kurtarıcı programlarına ait, kontrolsüz çalışmalarda hayatta kalma oranı %49- %74 kadar yüksektir. Đlk müdahale programlarının amacı, kurtarıcıların sadece geleneksel acil yardım sistemlerinden önce değil, ilk çağrıdan sonraki 5-6 dakika içinde kazazedeye ulaşmaları ve kardiyak arrestin elektriksel veya dolaşım fazında defibrilasyon yapabilmeleridir. Daha uzun gecikmeler, hayatta kalım eğrisini düzleştirir. Đlkyardım çağrısından sonra 10 dakikadan geç ulaşıldığında veya ilk müdahale eden kişi acil yardım sisteminin müdahalesini iyileştirmiyorsa birkaç dakika kazanmanın çok büyük bir etkisi olmayacaktır. Bununla beraber, çok sayıda ev kazalarında kısa zamanda müdahale eden programlar; müdahale süresi daha kısa olan fakat daha az sayıda kardiyak arrest kazazedesine müdahale eden halka açık defibrilasyon programlarından, daha ekonomik olabilir. Halka açık defibrilasyon programının önerilen unsurları şunlardır; Planlı ve uygulamaları yapılmış müdahale, Muhtemel kurtarıcıların CPR ve otomatik eksternal defibrilatörlerin kullanımı konusunda eğitimi, T İY 3.70

71 Lokal acil yardım sistemleri ile bağlantılı, Sürekli denetim programı kalitenin artırılması, Halka açık defibrilasyon programları, kardiyak arrestlerin sık görüldüğü yerlerde kurulursa, kardiyak arrestlerden hayatta kalma şansını artırmaları kuvvetle muhtemeldir. Uygun alanlar en az 2 yılda bir kardiyak arrest görülme olasılığı bulunan yerler olabilir hava alanları, kumarhaneler, spor salonları. Hastane dışı kardiyak arrestlerin yaklaşık %80 i özel yerleşim ortamlarında olur ve bu durum gerçek halka açık defibrilatör programlarının hayatta kalma oranları üzerine olan etkisini sınırlar. OED lerin evlere yerleşimini belgeleyen çalışmalarda mevcut değildir. ÇOCUKLARDA TEMEL YAŞAM DESTEĞĐ Bebek ve çocuklarda başlıca ölüm nedenleri solunum yetmezliği, ani bebek ölüm sendromu, sepsis, norolojik hastalıklar ve travmalardır. Bebek ve çocuklarda kalple ilgili nedenlere bağlı kalp durması çok nadirdir. Hastane dışında kardiyak arrest gelişmiş olan çocukların %2-10'u yaşamakta ve bunların da çoğu ciddi nörolojik sekelli olarak kalmaktadır. Hastane dışında meydana gelen ani arrestlerde, tıbbi personelin olay yerine ulaşmasına kadar geçen süre içinde yakın çevrede bulunan kişilerin başlattığı TYD gecikilmiş resusitasyon sonrası ortaya çıkan ciddi nörolojik sekellerde azalmaya neden olur. Çocuklarda temel yaşam desteği: Kurtarıcı öncelikle kendi güvenliğini sağlamalıdır. Çocuğun uyarılara cevap verip vermediğine bakılır bilinç kontrol edilir, nazikçe çocuğa dokunulur ve seslenilir. Eğer çocuk hareket ediyor ve cevap veriyorsa bilinci açıktır. Hızlıca çocuğu değerlendirir. Yaralanma ya da medikal yardıma ihtiyacı olup olmadığını değerlendir. Eğer hastayı yardım çağırmak için bırakmanız gerekiyorsa hızlıca telefon edip, dönünüz ve sık aralıklarla kontrol ediniz. Çocukta tramva şüphesi yok ise recovery (rahatlama) pozisyonuna getir. Uyaranlara cevap yoksa hava yolunu açmak üzere pozisyon verilir. Travma şüphesi yoksa baş geri çene yukarı manevrası uygulanır. Travma şüphesi varsa ilkyardım uzmanı sağlık personeli ise çene itme manevrası uygulanır. Sağlık personeli değil ise T İY 3.71

72 baş geri çene yukarı manevrası uygulanır. Çünkü sağlık personeli olmayanların çene itme manevrasını öğrenmeleri ve uygulamaları oldukça zordur. Çocuğun soluyup solumadığı kontrol edilir. Bunun için bak, dinle, hisset üçlemesi yapılabilir. Eğer çocuk soluyorsa rahatlama pozisyonu verilir. Bu pozisyon hava yolu açıklığını devam ettirir ve aspirasyon riskini zaltır. Eğer çocuk solumuyorsa peş peşe iki adet soluk verilir hayat kurtarma soluğu, hayat öpücüğü ve göğüs kafesinin yükselip yükselmediğine bakılır. Eğer göğüs kafesi yükselmiyorsa: Uygun pozisyon verilerek soluk verme işlemi tekrarlanır. Göğüs kafesi yine de yükselmiyorsa yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı düşünülerek gerekli işlemler yapılmalıdır. Dolaşım kontrol edilir. Kendiliğinden hareketlerinin varlığı, Öksürük olması, Kendiliğinden solunumun olması veya Nabız kontrolü ile anlaşılır. Nabız kontrolü 10 saniyeden uzun olmamalıdır. Eğer hasta hareket etmiyor ve dolaşım yok ise yardım istenmeli ve hemen CPR ye başlanmalıdır eğer kurtarıcı birden fazla kişi ise. Kurtarıcı tek kişi ise 5 siklus 2 dakika CPR uyguladıktan sonra yardım istemelidir. Tek kurtarıcı varsa 30 kalp masajı 2 soluk verilerek CPR uygulanır. Birden fazla kurtarıcı var ise 15 kalp masajı 2 soluk verilerek CPR uygulanır. Eğer çocuk uyaranlara cevapsız ise sırt üstü olarak sert bir zemin üzerine yatırılmalıdır. Eğer hasta/yaralı çocuğun döndürülmesi gerekiyorsa boyun ve kafa sabitlenerek minimum hareketle çevrilmelidir. Çocuk yeterince solumuyorsa, hava yolu açıklığı uygun şekilde sağlandıktan ve ağız içinde gözle görülebilen yabancı cisimler temizlendikten sonra art arda iki kez etkili bir şekilde ağızdan-ağza çocuklarda veya ağızdan-ağza ve burna T İY 3.72

73 solutulmalıdır. Her bir soluk 1 1,5 sn sürmeli ve iki soluk arasında çocuğun nefesini vermesi için yeterince zaman bırakılmalıdır. Soluk verirken çocuğun göğsünün yükseldiği açıkça görülmelidir. Eğer göğüs kafesi yükselmiyorsa, ya hava yolu yabancı bir cisim ile tıkalıdır ya da daha fazla basınç ve hacimde solutmaya gereksinim vardır. Ağızdan ağza solunum; kurtarıcı nefes aldıktan sonra bir elinin ayasını çocuğun alnına koyar ve aynı elin baş ve işaret parmakları ile çocuğun burnunu sıkar ve ağzını çocuğun ağzını kaplayacak şekilde yerleştirerek solunumu sağlar. Çocuklarda dolaşımın mevcut olması yeterli olduğu anlamına gelmez. Nabız sayısının 60/dk dan düşük ve dolaşımın bozuk olduğu durumlarda dolaşım yetersiz olarak kabul edilir. Bu durumda da kalp masajı yapmak gereklidir. Bebeklerde nabza brakial arterden bakılır. Femoral arterde kullanılabilir. Çocuklarda ve erişkinlerde ise carotis arterden bakılır. Dolaşım belirtileri yoksa ve kalp hızı 60/dk nın altında olup dolaşım bozukluğu varsa kalp masajı yapılmalıdır. Kalp hızı dakikada 100 ve arterlerde nabız hissediliyor ise etkin kalp masajı yapıldığı anlamına gelir. Kalp masajı birden fazla kişi var ise 2 dakikada bir masaj yapan kişi değişmelidir. Kalp masajına ara verilmemelidir. Değişim hızlı bir şekilde yapılmalıdır. Çocuklarda kalp masajı sternumun alt yarısına bastırılarak fakat ksifoide bası yapılmadan uygulanır. Masajın derinliği göğüs ön-arka çapının 1/3 1/2 si çökecek şekilde kompresyon uygulanır. Her kompresyondan sonra göğsün eski halini almasına izin verilir. Göğüs yeniden genişlerken kalbe kan dolar. Dakikada 100 kompresyon yapılmalıdır. 1 yaşın altındaki çocuklarda kalp masajı başparmak ya da 2 parmak yöntemi uygulanarak yapılır. Başparmak yöntemi her iki başparmak yan yana çok küçük bebeklerde üst üste olabilir, bebeğin meme başlarından geçen hayali bir çizginin bir parmak kadar aşağısına konur. Diğer parmaklar göğüs kafesini saracak şekilde arkada orta hatta yakın olarak yerleştirilir ve masaj yapılır. T İY 3.73

74 Đki parmak yöntemi kurtarıcı tek ise veya bebek iri ise ve göğüs kafesi yeterince iyi kavranamıyorsa iki parmak yöntemi kullanılır. Kalp masajının yapılacağı noktaya işaret parmağı ve orta parmak veya yüzük parmağı ve orta parmak dik olarak konarak masaj yapılır. 1 yaşından büyük çocuklarda kalp masajı bir elin ayası ile yapılır. 8 yaş üzerindeki çocuklarda ise her iki elin ayası ile yapılır. ÇOCUKLARDA YABANCI CĐSME BAĞLI HAVA YOLU TIKANIKLIĞI Yabancı bir cisme bağlı olarak yiyecek, oyuncak parçaları vb. hava yolunun tam tıkanması durumunda çocuk, hiç nefes alamaz, ses çıkaramaz ve öksüremez. Hava yolu kısmen tıkanmış ise çocuklarda, ani solunum sıkıntısı, zayıf veya sessiz öksürme ve hırıltı ortaya çıkar. Benzer bulgular çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu durumunda da ortaya çıkabilir. Ancak yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı durumunda bulgular çok ani başlar ve öncesinde herhangi bir hastalık bulgusu yoktur. Yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı kısmi olarak oluşmuşsa çocuğun kendiliğinden olan solunumu ve öksürmesi desteklenmelidir. Ancak tam tıkanma bulguları ortaya çıkarsa müdahale edilmelidir. Bebekte tam hava yolu tıkanmasına yol açan yabancı cisim çıkarılmasında, dönüşümlü olarak sırt vuruşu skapulalar arasına 5 kez ve göğüs vuruşu göğüste kalp masajı yapılan noktaya 5 kez yapılır. Her saniyede bir vuruş yapılmalıdır. Sırt ve göğüs vuruşlarına dönüşümlü olarak yabancı cisim çıkana veya bebeğin bilinci kapanana kadar devam edilmelidir. Bilinç kapanmış ise hava yolu dil-çene kaldırma yöntemi ile açılır, ağız içinde veya farinkste yabancı cisim görülürse çıkartılır. Yabancı cisim aramak üzere çocuğun ağzına ASLA körlemesine parmak sokulmaz. Yeniden canlandırma uygulamalarına başlanır. Çocukta tam hava yolu tıkanmasına yol açan yabancı cisim çıkarılmasında, abdominal manevra Heimlich Manevrası yapılmalıdır. Kurtarıcı çocuğun arkasına geçer. Çocuğun boyuna göre, diz çökülür veya ayakta durulur. Bir el yumruk haline getirilip başparmak tarafı ile ksifoidin bir miktar altına yerleştirilir. Diğer el ile yumruk yapılmış olan el tutulur ve 5 kez içeri ve yukarı doğru bastırılır. Vuruşlara 5 erli T İY 3.74

75 seriler halinde yabancı cisim çıkana veya çocuğun bilinci kapanana kadar devam edilir. Bilinç kapanmışsa dil-çene kaldırma yöntemi ile çocuğun hava yolu açılmaya çalışılır ve ağız içinde veya farinkte yabancı bir cisim görülürse çıkarılır. Yabancı cisim aramak üzere çocuğun ağzına ASLA körlemesine parmak sokulmaz. Yeniden canlandırma uygulamalarına başlanır. SUDA BOĞULMA Prognoz hipoksinin süresine ve ağırlığına bağlıdır. Çocuk sudan çıkarılır çıkarılmaz, en kısa zamanda yeniden canlandırma uygulamasına, özellikle de hayat kurtarıcı soluk uygulanmalıdır. Hatta ilk soluk mümkünse çocuk sudan çıkarılmadan uygulanmalıdır. Đlk soluktan sonra dolaşım bulgularına bakılmalı ve şayet yoksa yeniden canlandırma uygulamaları başlatılmalıdır. Çocuğun ciğerlerine kaçan su yabancı cisim olarak kabul edilmemeli ve suyu çıkarmak için abdominal manevralar yapılmamalıdır zira bu zaman kaybına yol açacaktır. T İY 3.75

76 KAYNAKÇA Genel Trafik Bilgisi Dersi Đçin KGM KAYHAN, Đ Sayılı Karayolları Yönetmeliği kanunu Karayolları Trafik Yönetmeliği Temel Trafik Bilgileri Emniyet Genel Müdürlüğü, Televizyon tanıtım Tasarım Yayıncılık Ltd.Şti: Ankara. KAYNAKÇA Đlkyardım Dersi Đçin BLEDSOE, B.E.&PORTER, R.S.&CHERRY, R.A Essentials of Paramedic Care Pearson Prentice Hall, New Jersey. KOCATÜRK, C Yeni Kılavuza Göre Düzenlenmiş Đlkyardım El Kitabı Kurtaran Sağlık ve Eğitim Hizmetleri, Đstanbul. TINTINALLI, J.E Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 6. Basım. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi 1999 Hasta ve Yaralıların Acil Bakımı ve Nakledilmesi 4.Baskı; Nassetti,. BLEDSOE,B.E.&PORTER,R.S.&SHADE, B.R Brady Paramedic Emergency Care 2 nd Ed.,Prentice Hall,U.S.A. GRANT,H.D.&MURRAY,R.H.&BERGERON,J.D Brady Emergency Care 6 th Ed., Prentice Hall, U.S.A. TUNÇOK, Y.&KALYONCU, N.Đ Birinci Basamağa Yönelik Zejhirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri, T.C. SB, RShmb, Hıfzıssıha Mektebi Müdürlüğü, SB-HM-2007/14, Temmuz HENRY, M.C.&STAPLETON, E.R EMT PREHOSPĐTAL CARE W.B. Saunders Co., New York, P: ISBN KARREN, K.J.&HAFEN, B.Q First Responder: A Skills Approach 3 rd. Ed. U.S.A. SANDERS, M.J Mosby s Paramedic Textbook 3rd Ed American Heart Association Guidelines for CPR and ECC. Circulation. 112:IV-1-IV European Resuscitation Council Guidelines for Resuscitation 2005 Resuscitation T İY 3.76