DNA ve DNA GÜNÜ Lütfi TUTAR 27 Nisan 2015

Transkript

1 DNA ve DNA GÜNÜ Lütfi TUTAR 27 Nisan

2

3 Organizma = İnsan = Homo sapiens

4

5

6

7 İnsan Kromozomları (Karyotip)

8 Deoksiribo Nükleik Asit

9 GEN İFADESİ

10

11

12

13 DNA KEŞFİNDE ÖNEMLİ OLAYLAR

14 1863 te doğa bilimlerine tutkun Avusturyalı keşiş Gregor Mendel manastırının avlusundaki bahçede 7 özellik (tanenin biçimi ve rengi, kabuğunun rengi vs.) gösteren yenilebilir bezelyeler üzerinde çalışmaya karar verdi. Deneylerinden yola çıkarak, yazdığı Bitki melezleri üzerinde denemeler adlı makalesinde, bazı kalıtımsal özelliklerin aktarılma yasalarını açıkladı. Bu makaleyi dünyanın dört bir tarafındaki bilim adamlarına yolladı; tepkiler olumlu olmamakla birlikte yumuşaktı. Makalesinde ileri sürdükleri ancak 1900'lerin başında farklı bilim adamlarınca da yeniden keşfedildikten sonra kabul edildi.

15 1869'da DNA İsviçreli hekim Friedrich Miescher tarafından izole edilebildi (yalıtılabildi, saflaştırılabildi). İrinde fosfat halindeki zengin bir cevheri yalıttı. Bu cevhere çekirdek özü anlamında "nüklein" adını verdi. Nükleinin tüm hücrelerde, somon balığı sperminde bile mevcut olduğunu buldu.

16 1878 de Albrecht Kossel nükleinin protein olmayan bileşenlerini, nükleik asiti ve daha sonra 5 birincil bazı izole etti.

17 1919'da Phoebus Levene, nükleotit birimleri oluşturan baz, şeker ve fosfatı tanımlanmıştır. Levene DNA'nın, birbirine fosfat grupları ile bağlı olan nükleotit birimlerden oluşan bir zincir olduğunu öne sürmüştür. Ancak, Levene, bu zincirin kısa olduğunu ve bazları kendini tekrar eden bir sıralamaya sahip olduğunu düşünmüştür.

18 1928'de Frederick Griffith Streptococcus pneumoniae türündeki bakteriler üzerinde gerçekleştirdiği deneyler sayesinde, bakterilerin genetik dönüşüm ünü keşfetti. Dönüşüm, iki hücre arasında "genetik bilgi aktarımı"na olanak sağlıyordu. Bununla birlikte buradaki dönüştürücü ilke nin doğasını çözebilmiş değildi.

19 1937 de DNA'nın William Astbury tarafından X ışınlarıyla kırınımı sözkonusu molekülün yapısına ilişkin ilk varsayımın ortaya atılmasına olanak sağladı: Düzenli ve periyodik bir yapı sözkonusuydu.

20 1944'te Oswald Avery, Colin MacLeod ve Maclyn McCarty DNA'nın kalıtımsal bir enformasyona ilişkin bir molekül olup, bir hücreyi dönüştürebilir özellikte olduğunu ortaya koydular. DNA NIN GEN VE KROMOZOMLARIN MATERYALİ OLDUĞUNU BULDULAR. ve Barbara McClintock genlerin yer değiştirebildiğini ve genomun sanıldığından çok daha az statik olduğunu gösterdi; 1983'de Nobel tıp ödülü aldı.

21 1950'de Erwin Chargaff Canlılardan elde edilen DNA örneklerinde Adenin-Timin ve Guanin-Sitozin arasındaki 1:1 oranını keşfetti. Yani DNA bazlarının birbiriyle eşleştiğini keşfetti.

22 1951 yılında Maurice Wilkins ve Rosalind Franklin DNA ilmiklerinin ilk X ışını kırınımı fotoğrafını çekti. Bu yıllarda DNA yapısı hakkında çok az şey biliniyordu.

23 25 Nisan 1953 te Francis Crick ve James Watson daha önceki X-ışınımı fotoğraflarını inceleyerek DNA molekülünün üç boyutlu yapısını çözdü.

24 1977 de Frederick Sanger ve arkadaşları, DNA dizilişi için zincir terminasyon metodunu (Sanger Yöntemi; dideoxy) geliştirdi. Böylece DNA bazları hızlı ve doğru bir şekilde dizilenebildi.

25 1977 Tıp alanında önemli ilaçların üretildiği ilk rekombinant DNA metodlarının kullanıldığı genetik mühendisliği şirketi kuruldu (Genentech) Rekombinant DNA teknolojisi genetiği değiştirilmiş organizma kullanılarak üretilen ilk insan hormonu somatostatin elde edildi. Ardından insülin ve insan gelişim hormonları elde edildi.

26 1983'de Kary Banks Mullis tarafından keşfedilen polimeraz zincir tepkimesi (PCR), DNA izolasyonun ardından DNA parçalarının istenen bölgelerinin çoğaltılmasını sağladı.

27 1989'da, genetik hastalıkların anlaşılması, araştırılması, taranması, önceden tahmin edilmesi ve mümkünse tedavi edilebilmesi amacıyla, genlerin kimliklerinin tek tek saptanması için, insan genom unun 3 milyarı bulan nükleotit çiftlerinin kodlarının çözülebilmesi konusunda bir proje oluşturulmaya karar verildi. Bu amaçla yola çıkan, 18 ülkedeki bilim insanlarından oluşan ve ABD ndeki National Institutes of Health (NIH) tarafından düzenlenen ilk çalışma ekibi İnsan Genom Projesi adı altında çalışmalara başladı. Uzun soluklu bu büyük çalışma, ister istemez iş bölümünü gerektiriyordu; örneğin Fransa 14. kromozomun DNA dizilimini çözmekten (14. kromozomla ilgili nükleotit kodlarının çözülmesinden, dizilişlerin saptanmasından) sorumluydu.

28 Dolly (5 Temmuz Şubat 2003), nüklear transfer süreci kullanılarak yetişkin somatik bir hücreden klonlanan ilk hayvan olan koyun (kuzu).

29 2003 yılının 14 Nisan günü, insan genomunun DNA dizilimlerinin saptanması projesinin tamamlanmış olduğu İnsan Genom Projesi bilim insanları tarafından açıklandı; DNA dizilenmesinin tamamlanmasıyla, gen kodlayan bölgelerin tümü gün ışığına çıkarılmış oldu.

30 DNA GÜNÜ

31 DNA Günü, 2003 yılında İnsan Genom Projesi nin tamamlanmasının açıklandığı ve 1953 yılında DNA çift sarmalının James Watson ve Francis Crick tarafından keşfinin yayınlandığı gün olan 25 Nisan ı anmak için kutlanmaktadır.

32 DNA günü ilk defa 25 Nisan 2003 te A.B.D de kutlanmıştır ve her yıl dünyanın farklı ülkelerinde bu günün anısına kutlanmaktadır. Türkiye de ise ilk defa Hacettepe Üniversitesi tarafından 2011 yılında kutlanmıştır ve her yıl tekrarlanmaktadır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi nde ise ilk defa şu an biz kutluyoruz.

33 Türkiye de DNA Günü ilk defa Hacettepe Üniversitesi tarafından 2011 yılında kutlanmıştır ve her yıl tekrarlanmaktadır

34 National DNA Day

35 NC DNA Day Kansas DNA Day

36

37 UC Santa Cruz celebrates national DNA Day every April

38 BIT Life Sciences

39

40

41

42

43

44

45 TEŞEKKÜRLER