VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ

Transkript

1 22 Kasım 2011 VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ Çetin Ali DÖNMEZ GENEL MÜDÜR EPDK nın10. Kuruluş Yıldönümünde Enerji Piyasaları ANKARA

2 Amaçlar Fiyat riski yönetimi ihtiyacına cevap vermek Geleceğe ilişkin beklentilerin fiyatlara yansımasını sağlamak Piyasalaşma Vadeli İşlem Sözleşmeleri

3 VOB Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri 26 Eylül 2011 tarihinde Nakdi Uzlaşmalı Baz Yük Elektrik vadeli işlem sözleşmeleri borsamızda işlem görmeye başladı. Pik Yük Elektrik vadeli işlem sözleşmesi için hazırlıklarımız tamamlandı, yakında işlem görmeye başlayacak. Fiziki Teslimatlı vadeli işlem sözleşmeleri için altyapı ve çalışmalarımız tamamlandı, TEİAŞ ile işbirliği içerisinde teslimat süreci tanımlanabilir.

4 Elektrik Piyasasında Ticaret TEİAŞ Gün Öncesi Piyasası Serbest Piyasa İkili Anlaşmalar Elektrik Piyasasında Ticaret VOB Baz Yük ve Pik Yük Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri Tezgahüstü Piyasalar

5 VOB da Sağlıklı Fiyat Oluşumu İçin Neler Yapıldı? Uzlaşma Fiyatı Komitesi elektrik sözleşmelerine özel, EPDK ve TEİAŞ yetkililerini kapsayacak şekilde oluşturuldu. EPDK ve TEİAŞ ile çalışmalar işbirliği içerisinde yürütüldü. Piyasa Gözetimi için EPDK ve TEİAŞ ile işbirliği içinde çalışmalar sürdürülüyor. Gün Öncesi Piyasası nda lot büyüklüğü değişikliğine paralel olarak vadeli işlem sözleşmesinde de lot büyüklüğü değiştiriliyor.

6 Elektrik Piyasası nda Sağlıklı Fiyat Oluşumu İçin Neler Önemli? 1 Aralık 2011 de başlayacak Gün Öncesi Piyasası nda fiyatların sağlıklı oluşması Piyasada şeffaf veri paylaşımının sağlanması Piyasadaki düzenleyici otoriteler arasındaki uyum ve işbirliğinin geliştirilmesi (SPK - EPDK- TEİAŞ - VOB) Etkin teminat yönetiminin sağlanması (Takasbank- VOB -TEİAŞ)

7 Şeffaf Veri Paylaşımı: Dünya dan Örnekler EEX Transparency Platform

8 Şeffaf Veri Paylaşımı: Dünya dan Örnekler Reuters Enerji Piyasası Platformu

9 ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ

10 Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri Nakdi Uzlaşmalı Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri» BAZ YÜK (Base Load)» PİK YÜK (Peak Load) Ardarda ilk dört ay Daha uzun vadeler Fiziki Teslimatlı Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri

11 Yurt Dışı Borsalarda İşlem Gören Elektrik Sözleşmeleri Borsa Nakdi Uzlaşma Fiziki Teslimat ICE NASDAQ OMX RTS (Rusya) ASX (Avustralya) CME-NYMEX APX (Amsterdam) PXE (Prague) EEX

12 Nakdi Uzlaşmalı Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri DAYANAK VARLIK/ Vade Sonu Uzlaşma Fiyatı: Baz Yük Sözleşmeleri için; vade döneminde ilgili spot elektrik piyasasında oluşan saatlik fiyatların aritmetik ortalaması dayanak varlık olarak tanımlanmaktadır. Pik Yük Sözleşmeleri için; vade döneminde resmi tatiller ve hafta sonları hariç den ye kadar ilgili spot elektrik piyasasında oluşan saatlik fiyatların aritmetik ortalaması dayanak varlık olarak tanımlanmaktadır.

13 Nakdi Uzlaşmalı Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri SÖZLEŞME BÜYÜKLÜĞÜ: Sözleşme büyüklüğü ilgili vade döneminde teslimatı yapılacak (nakdi olarak uzlaşılacak) elektrik miktarı üzerinden hesaplanmaktadır. Her vade ayı için sözleşme büyüklüğü değişir. Saatte 1 MW üzerinden hesaplanır. Saatte 0,1 MW olacak şekilde sözleşme yeniden tanımlanacak, teminatlar aynı oranda düşecek.

14 Nakdi Uzlaşmalı Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri SÖZLEŞME BÜYÜKLÜĞÜ: Baz Yük Sözleşmeleri için;»1mw* 24 saat * ay içindeki gün sayısı Pik Yük Sözleşmeleri için;»1mw* 12 saat * ay içindeki iş günü sayısı

15 VOB BAZ YÜK ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMESİ

16 BAZ YÜK Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmesi Özellikleri Sözleşme: Dayanak Varlık: Sözleşme Büyüklüğü: Fiyat Kotasyonu: Baz Yük Elektrik Sözleşmesi Dayanak varlık, vade ayının her bir saati için TEİAŞ tarafından açıklanan Sistem Gün Öncesi Fiyatları ndan (SGÖF) hesaplanan basit aritmetik ortalamadır. Gün Öncesi Planlama dan Gün Öncesi Piyasası na geçildiğinde, dayanak varlık, vade ayının her bir saati için TEİAŞ tarafından açıklanan Kısıtsız Piyasa Takas Fiyatları ndan (KPTF) hesaplanan basit aritmetik ortalama olacaktır. Vade ayındaki saat sayısı x 1 MWh Vade Ayındaki Saat Sayısı: Vade ayındaki gün sayısı x 24 Sözleşme büyüklüğü vade ayındaki gün sayısına ve yaz saati/kış saati uygulamasına göre değişkenlik gösterir. 1 MWhelektrik enerjisinin TL değeri virgülden sonra iki basamak olarak ifade edilir (Örnek: 121,25) Minimum Adımı: Fiyat 0,01

17 BAZ YÜK Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmesi Özellikleri Sözleşme: Vade Ayları: Uzlaşma Şekli: Günlük Uzlaşma Fiyatı: Son Uzlaşma Fiyatı: Baz Yük Elektrik Sözleşmesi Yılın bütün ayları (Aynı anda içinde bulunulan ay ve bu aya en yakın üç vade ayına ait sözleşmeler işlem görür.) Uzlaşma, vade sonunda nakdi uzlaşma yöntemi ile yapılır. İşlem gören diğer sözleşmelerle aynıdır. Vade ayının her bir saati için TEİAŞ tarafından açıklanan Sistem Gün Öncesi Fiyatları ndan (SGÖF) hesaplanan basit aritmetik ortalama son uzlaşma fiyatıdır. Gün Öncesi Planlama dan Gün Öncesi Piyasası na geçildiğinde, vade ayının her bir saati için TEİAŞ tarafından açıklanan Kısıtsız Piyasa Takas Fiyatları ndan (KPTF) hesaplanan basit aritmetik ortalama son uzlaşma fiyatı olur. Yukarıdaki yöntemlerle belirlenen vade sonu uzlaşma fiyatı en yakın fiyat adımına yuvarlanır.

18 BAZ YÜK Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmesi Özellikleri Sözleşme: Sonİşlem Günü: Vade Sonu: Başlangıç Teminatı: Günlük Fiyat Hareket Limiti: Pozisyon Limiti: Baz Yük Elektrik Sözleşmesi Vade ayının son iş günüdür. Yurt içi piyasaların resmi tatil nedeniyle yarım gün olması durumunda son işlem günü bir önceki iş günüdür. Her vade ayının son günü. Vade ayının son günü bir iş günü değilse; sözleşmenin vadesi, vade ayının son gününü izleyen ilk iş günüdür. Yurt içi piyasaların resmi tatil nedeniyle yarım gün olması durumunda sözleşmenin vadesi bir sonraki iş günüdür TL Baz fiyatın +/-%10 u Mutlak pozisyon limiti 2.000, oransal pozisyon limiti %10 dur.

19 BAZ YÜK Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmesi Özellikleri Gün Öncesi Piyasası nda minimum lot büyüklüğünün 0,1 MWholmasına paralel olarak sözleşme özelliklerinde değişiklikler olacaktır. Sözleşme: Sözleşme Büyüklüğü: Minimum Fiyat Adımı: Başlangıç Teminatı: Pozisyon Limiti: Baz Yük Elektrik Sözleşmesi Vade ayındaki saat sayısı x 0,1 MWh Vade Ayındaki Saat Sayısı: Vade ayındaki gün sayısı x 24 Sözleşme büyüklüğü vade ayındaki gün sayısına ve yaz saati/kış saati uygulamasına göre değişkenlik gösterir. 0, TL Mutlak pozisyon limiti , oransal pozisyon limiti %10 dur.

20 Sözleşme Büyüklüğü Aylara Göre Baz Yük V.İ.S Büyüklükleri: AY Gün Sayısı Toplam Saat Sayısı Ocak Şubat Şubat - Artık Yıl Mart* Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim** Kasım Aralık

21 Sözleşme Kodu 601F-ENELCBAZ0112 Ocak Futures (Vadeli İşlem Sözleşmesi) Enerji Elektrik Baz Yük Vade ayı 2011

22 Korunma Örneği-1 Üretim Santrali Durum: Santralin üretim maliyeti saatlik ortalama 70 TL/MWh dir. Santral Aralık ayında saatte 20 MWh elektrik satmayı planlamaktadır. VOB da Aralık vadeli elektrik sözleşme satış fiyatı 76 TL/MWh dir. t=0 zamanında santral Aralık vadeli 20 sözleşme satar (kısa pozisyon). Aralık ayında oluşacak spot fiyat ne olursa olsun santralin satış fiyatı 76 TL/MWh olacaktır. Aynı zamanda PMUM Gün Öncesi Piyasasında Aralık ayında spot fiyattan satış yapar. PMUM dakispot fiyattaki aşağı veya yukarı oynaklıklardan bağımsız olarak, santral elektrik üretim satış karını 6 TL/MWh olarak sabitlemiştir.

23 SPOT PİYASA VERİLERİ Gün Öncesi Planlama Fiyatlarının Günlük Ortalamaları: Gün Öncesi Fiyatlar Günlük Ortalamaları Günlük Ortalama Ara Ara Oca Oca Şub Şub Mar Mar Nis May May Haz Haz Tem Tem Ağu Ağu Eyl Eki Eki Kas Kas Ara Ara Oca Oca Şub Mar Mar Nis Nis May May Haz Tem Tem Ağu Ağu Eyl Eyl Eki Eki 2011

24 SPOT PİYASA VERİLERİ Gün Öncesi Planlama Fiyatlarının Günlük Değişimi: 100,00% 80,00% LN Değişim 60,00% 40,00% 20,00% 0,00% -20,00% -40,00% -60,00% -80,00% -100,00%

25 SPOT PİYASA VERİLERİ Gün Öncesi Planlama Fiyatlarının Aylık Ortalaması: 190,00 Ortalama Baz Fiyat 170,00 150,00 130,00 110,00 90,00 70,00 Ara 2009 Oca 2010 Şub 2010 Mar 2010 Nis May Haz Tem Ağu 2010 Eyl 2010 Eki 2010 Kas 2010 Ara 2010 Oca 2011 Şub 2011 Mar 2011 Nis May Haz Tem Ağu 2011 Eyl 2011 Eki 2011

26 TEŞEKKÜRLER