DÖNER ALETLERİN KANAL TEDAVİSİNDE KULLANIMI

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Endodonti Anabilim Dalı DÖNER ALETLERİN KANAL TEDAVİSİNDE KULLANIMI BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Elif ÇINAR Danışman Öğretim Üyesi: Prof. Dr. M. Kemal ÇALIŞKAN İZMİR-2013

2 ÖNSÖZ '' Döner Aletlerin Kanal Tedavisinde Kullanımı '' başlıklı tez çalışmamda desteğini esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. M.Kemal Çalışkan'a, Dt. Gözde Kandemir Demirci' ye ve her zaman yanımda olan sevgili aileme teşekkürlerimi sunuyorum. Saygılarımla, İzmir-2013 Stj. Diş Hekimi Elif ÇINAR

3 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 1. GİRİŞ 2. GENEL BİLGİLER KÖK KANAL PREPARASYONUNDA KULLANILAN ALETLER Geleneksel Paslanmaz Çelik El Aletleri Flexible Paslanmaz Çelik El Aletleri Nikel Titanyum Alaşımından Yapılan El Aletleri Motorla Kullanılan Paslanmaz Çelik El Aletleri Sonik ve Ultrasonik Sistemler Nikel Titanyum Döner Aletler Nİ-Tİ EĞELER Tarihçesi Özellikleri Üretimi Fiziksel, Kimyasal ve Biyolojik Özellikleri Korozyon Sterilizasyon Kesme Etkinliği Burulma, Bükülme ve Dönme Yorgunluğu Özellikleri Yıpranmaya ve Aşınmaya Karşı Direnç Klinik Performansları Şekillendirme Zamanı Eğri Kök Kanallarının Şekillendirilmesi...20

4 Apikalden Debris Çıkışı Kök Kanallarının Temizliği ve Bakterilerin Eliminasyonu Biyouyumluluğu NİKEL-TİTANYUM ESASLI DÖNER ALETLER Döner Sistemlerin Kullanımında Yapılması Gerekenler Günümüzde Kullanılan Döner Sistemler LightSpeed Uygulama Yöntemi ProFile Uygulama Yöntemi Sistem GT Uygulama Yöntemi HERO Uygulama Yöntemi Hero Shaper Uygulama Yöntemi ProTaper Uygulama Yöntemi K Uygulama Yöntemi Mtwo Uygulama Yöntemi RaCe Quantec FlexMaster...56

5 4. ÖZET KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ...67

6 1. GİRİŞ Endodontik tedavinin en önemli aşamalarından biri kök kanallarının mekanik preparasyonudur. İdeal olarak hazırlanmış bir kök kanalı, orjinal kanal eğimini değiştirmeden ve apikal forameni koruyarak, krondan apekse doğru açılandırılmış şekilde olmalıdır. Bununla birlikte dar ve eğri kanallarda istenilen kök kanal şeklini elde etmek oldukça zordur. Bu nedenle eğri kök kanallarının paslanmaz çelik aletlerle preparasyonda sıklıkla dirsek, basamak oluşumu, kanalın düzleşmesi, çalışma boyu kaybı, perforasyonlar, apikal tıkanma veya kanalda alet kırılması gibi güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Bu sorunların bir kısmını gidermek için çeşitli preparasyon teknikleri geliştirilirken, kök kanal aletlerinin yapısında da bazı değişiklikler önerilmiştir. Kök kanal sistemini temizleme ve şekillendirme süresini kısaltmak, hasta ve hekim yorgunluğunu azaltmak için motorla kullanılan sistemler geliştirilmiştir. Son yıllarda, elle kullanım için üretilen yeni nikel- titanyum kanal aletlerinin yanı sıra, kök kanal sisteminin temizleme ve şekillendirme işlemini kolaylaştırmak, kök kanal tedavisinin kalitesini arttırmak amacıyla, redüksiyonlu endodontik angldruvalarla birlikte kullanılan yeni nikel-titanyum döner aletler kullanıma sunulmuştur(1,2,3). Bu tezimin amacı, klasik el aletlerinin kullanıldığı yöntemlere göre gittikçe artan bir oranda daha fazla tercih edilen bu mekanik sistemler hakkında detaylı bilgiyi literatür ışığı altında vermektir.

7

8

9 2. GENEL BİLGİLER 2.1. KÖK KANAL PREPARASYONUNDA KULLANILAN ALETLER GELENEKSEL PASLANMAZ ÇELİK EL ALETLERİ Kök kanal aletleri 1960 ' lara kadar karbon çeliğinden üretilmekteydi. Ancak korozyona uğramaları ve sterilizasyon sonucu fiziksel değişimler göstermeleri nedeniyle daha sonraki yıllarda paslanmaz çelik el aletleri kullanılmaya başlanmıştır. Yapılan çalışmalarda sterilizasyonun, karbon çelik enstrümanlarda torkta ve açısal dönmelerde azalmaya neden olduğu, buna karşın paslanmaz çelik alaşımların mekanik özelliklerini etkilemediği gösterilmiştir(1). Paslanmaz çelik aletler, kanal şekline uyumluluk göstermeleri için önce- den eğimlendirilebilirler; ancak eğe boyu arttıkça esneklikleri kaybolur(2). Özellikle #25 den büyük aletlerde esneklikten bahsetmek mümkün değildir (şekil1). Bu nedenle eğri bir kök kanalının şekillendirilmesi sırasında apikal foramenin veya kanalın orjinal formundan başka bir konuma nakli (transportasyon), apikal zip, dirsek, basamak oluşumu, perforasyonlar, kanalın tıkanmasına bağlı çalışma boyu kaybı ve kanalın düzleşmesi gibi değişimler meydana gelebilmektedir(3). Şekil 1. Bir hemostat ile bükülen 40 numara paslanmaz çelik eğe. 2

10 Prensip olarak,elle kullanım için üretilen paslanmaz çelik kök kanal aletleri tasarımlarına göre üç farklı tipten oluşurlar. Bunlar; reamer, K tipi eğe ve hedström eğesidir(3). Reamer'ın çalışma şekli penetrasyon, rotasyon ve retraksiyon olmak ü- zere üç aşamalıdır. Kanala yerleştirildiğinde direnç hissedilen noktada saat yönünde 90 derece çevrilmesiyle aletin yivleri kanal duvarı dentinini kavrar. Bu hafif dayama-çevirme hareketinin (reaming motion) sonunda dışarı çekilmesiyle kanala yuvarlak ve konik bir form verilir(4). Düz kanallarda yuvarlak ve açılı bir preparasyon oluşturmalarına rağmen, eğri kanalların genişletilmesinde, özellikle oval kesitli kanallarda transportasyona ve düzleşmeye neden olabilmektedirler(3). K-reamer (Boytelrok), adını Kerr firmasından alan ve 1904'te dişhekimi Hall tarafından geliştirilen ilk reamerdır. Başlangıçta üçgen kesitli çelik bir telin kendi etrafında burulmasıyla üretilirken, mekanik dayanıklılığının yeterli olmayıp sıklıkla kırılmaların meydana gelmesi nedeniyle günümüzde paslanmaz Cr-Ni alaşımlı çelikten üretilirler. Çelik çubuk, kesiti üçgen veya kare olacak şekilde giderek kalınlaşan biçimde kesilir ve saat yönünün tersine çevrilir(4). K reamerlar eğelerden daha az sayıda kesici kenara sahiptir ve kesici kenar ile aletin aksı arasındaki açı (a) derecedir (şekil 2)(1). Şekil 2. Kesici kenar ile aletin aksı arasındaki açı (a). 3

11 K- tipi eğeler, kare veya üçgen kesit yüzeyli paslanmaz çelik telin çekilmesiyle elde edilirler. Üçgen kesitli K tipi eğeler kare kesitli olanlara göre daha iyi kesme etkinliği gösterirler ve geliştirilmiş esneklikleriyle kanal kurvatürünü takip edebilirler(5). K tipi eğelerin spiral sayısı reamerların yaklaşık iki katı kadardır(şekil 3). Uzun aksları boyunca yivler arasındaki açı derece arasındadır. Bu nedenle reamerlar gibi esas olarak dönme hareketiyle kullanılmak üzere dizayn edilmiştir. Özellikle eğri kanallarda K-tipi eğe ve reamerların birbiri ardına kullanımı önerilmektedir(1). Şekil 3. K- tipi eğe ile K- reamer arasındaki dizayn farkı. Hedström eğeleri,çelik koniğin burulmasıyla ortaya çıkan spiral ve konik alet ucuyla karakterizedir(4). Konik kesici kenarları teorik olarak dentinle dik açı yapar ve çekme hareketiyle etkili bir şekilde keser.itme hareketi esnasında abrasiv etkisi yoktur. Rotasyon hareketinde ise dentine saplanır, fraktür oluşur. Hedström eğelerin kesici kenarı uzun aksları ile derece açı yapar. Bu nedenle doğrusal eğeleme hareketiyle kullanılırlar(1). Hedström 4

12 eğelerinin bıçakları oldukça keskindir. Bunlar tüm eğeler arasında en keskin ve en flexible olanlarıdır. Çok keskin oldukları için kolaylıkla perforasyon yapılmasına neden olurlar. Önceden bükülerek kanala sokulmalı ve apikal bölgede pasif olarak çok hafif basınç uygulanmalıdır (şekil 4)(6). Şekil 4. Hedström eğeler FLEXİBLE PASLANMAZ ÇELİK EL ALETLERİ Eğri kök kanallarında istenmeyen kök kanal şekillerinden sakınmak için yeni paslanmaz çelik enstrümanlar geliştirilmiştir. Gerek alaşımları gerekse geometrileri değiştirilmiş ve geleneksel paslanmaz çelik enstrümanlara göre eğilme ve burulma altında daha yüksek flexibilite gösteren yeni paslanmaz çelik enstrümanlar elde edilmiştir.bunlar flexible paslanmaz çelik enstrümanlar olarak isimlendirilmişlerdir. Şekil olarak konvansiyonel reamer ve eğelere benzerler( şekil 5)(1). Şekil 5. Flexible Paslanmaz Çelik Eğeler. 5

13 Flexible paslanmaz çelik enstrümanlar; Flexicut, K -Flex File, K-Flexofile Flexoreamer ve Flex-R 'dir(1). Flexicut, 1989 yılında VDW firması tarafından tanıtılmıştır ve K-tipi eğelerin bir modifikasyonudur.diğer paslanmaz çelik alaşımlara göre çok fleksibl bir çelik olan '' space craft steel '' (SCS) den üretilmişlerdir(4). Üçgen kesitli ve çalışma kısmı boyunca adet spirale sahiptir(3). Aşırı eğri ve dar kanallarda kullanımı uygun değildir(4). K- Flex File, K- tipi eğelerin avantajları ile H- tipi eğelerin kesme özellikleri birleştirilerek tasarlanmış hibrit aletlerdir. Piramidal ucu ve eşkenar dörtgen kesiti ile karakterizedir(şekil 6)(4). Bu yeni kesitle aletin esnekliğinde ve kesme etkinliğinde önemli değişiklikler oluşturulmuştur. Eğenin bir tarafında geniş spiraller diğer tarafında dar spiraller olduğu için debrisin çıkartılması kolaylaşmıştır(3). Şekil 6. K-Flex eğesinin kesiti. K- Flexofile, üçgen kesitli paslanmaz çeliğin burulmasıyla elde edilir(1). Çalışan kısmı boyunca 29 adet spirale sahiptir. Dentini kesme ve çıkarma bakımından aynı boyuttaki K- tipi eğeye göre daha etkilidir. Kesici kenarı daha dar açılıdır ve debrisin çıkması için geniş bir boşluk vardır. Ucunun keskin olması eğri kanalların preparasyonunda bir avantajdır(3). 6

14 Flexoreamer, K- Flexofile ile aynı firma tarafından üretilmiştir (Maillefer, Ballaigues, Switzerland). Kesiti üçgen şeklindedir. Çalışan kısmı boyunca 16 spirale sahiptir(3). Rotasyonel reaming harekette kesme etkinliği yüksektir(1). Flex- R,Amerikalı endodontist Roane ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir(4). Flexible Roane tip endodontik eğe olarak isimlendirilir(6). Üçgen kesitli gövdenin makine ile işlenmesi ile oluşur. Balanced-force tekniği ile kullanılmak üzere dizayn edilmiştir. Bu enstrümanın önemli karakteristik özelliği modifiye kesmeyen uç kısmıdır. Bu da enstrümanın kurvatür boyunca kayarak kanal merkezinde kalmasını sağlar. Makine ile işlenmiş diğer enstrümanlar gibi fraktüre eğilimlidir(1) NİKEL TİTANYUM ALAŞIMINDAN YAPILAN EL ALETLERİ Paslanmaz çelik aletlerin yeterince esnek olmaması ve kırılma problemleri yeni materyallerin araştırılmasına neden olmuştur. Civjan ve arkadaşları Ni-Ti alaşımını endodontik alet yapımı için öneren ilk araştırmacılardır. Ni-Ti den yapılan K- tipi eğelerin eğilme ve bükülme özelliklerini ise ilk kez Walia ve arkadaşları incelemişlerdir. Bu araştırmacılar, elastiklik modülünün düşük olması nedeniyle Ni-Ti eğenin paslanmaz çelik eğeden 2-3 kat daha esnek olduğunu ve yüksek kırılma direnci gösterdiğini bildirmişlerdir(3). Baskı uygulandığında bükülür, baskı kalktığında orjinal biçimlerine geri dönerler (şekil 7)(2). Şekil 7. Ni-Ti eğelerin esnekliği. 7

15 Ni-Ti eğelerin eğri kök kanallarının şekillendirilmesindeki etkinliklerini inceleyen pek çok çalışma yapılmıştır. Ni-Ti el aletleri ile flexible paslanmaz çelik eğeleri karşılaştırıldığında orjinal kanal yolunun korunması bakımından, ISO 30 no ludan daha büyük boyutlarda Ni-Ti eğelerin üstün olduğu bulunmuştur. Ni-Ti aletlerin,flexible paslanmaz çelik eğelere göre daha az kanal transportasyonuna neden oldukları, daha az miktarda dentin çıkardıkları, preparasyon süresini kısalttıkları, daha iyi merkezde kaldıkları ve yuvarlak kanal şekli oluşturdukları bildirilmiştir. Ni-Ti aletlerin orjinal kanal anatomisini korurken, perforasyon ve tehlikeli bölgelerin oluşma riskini azalttıkları da rapor edilmiştir. Buna karşın, Ni-Ti alaşımının kullanılmasıyla esnekliği artan endodontik aletlerin her zaman en iyi şekillendirme yeteneğine sahip oldukları sonucuna da varılamayacağı da belirtilmiştir. Glosson ve arkadaşları birçok avantajına rağmen, Ni-Ti eğelere ön eğim verilememesi ve küçük boyutlardaki eğelerin aşırı esnek olmaları nedeniyle, kanal içindeki bazı engellerin aşılmasının zor olabileceğini, bu yüzden, dar kanalların preparasyonunda paslanmaz çelik eğelerin tercih edilebileceğini bildirmişlerdir(3) MOTORLA KULLANILAN PASLANMAZ ÇELİK EL ALETLERİ Başlangıçta, geleneksel paslanmaz çelik eğeleri standart angldruvalara uyumlayarak kanalları mekanik olarak temizlemek ve şekillendirmek büyük bir öneri gibi görünmüştür. Bunun, el aletlerinin kullanımına göre daha hızlı ve daha az sıkıcı olacağı düşünülmüştür. Ancak,paslanmaz çeliğin yeterince esnek olmayışı nedeniyle bu teknikler,özellikle eğri kanallarda etkisiz ve tehlikeli bulunmuştur(3). Bu nedenle eğri kanalların şekillendirilmesine olanak tanımak, perforasyon ve basamak riskini en aza indirmek amacıyla dönen 8

16 aletlere uygun yeni nikel-titanyum materyaller geliştirilmiştir(4). Devamlı olarak aynı yönde dönen aletlerin sıkışma ve dentine saplanma riski göz önüne alınmış, devamlı dönüşü çeyrek dönüş haline getiren özel angldruvalar üretilmiştir. Daha sonra bu endodontik angldruvalara, yaptığı çeyrek dönüşe ek olarak vertikal yönde aşağı-yukarı hareket özelliği de verilmiştir. Ayrıca, hem aşağı-yukarı hareket eden hem de tam rotasyonda kullanılan cihazlar da üretilmiştir(3). Günümüzde kullanılan endodontik angldruvalara örnek olarak;giromatik Canal Finder, M4, Canal Leader 2000, Hero 642 redüksiyonlu angldruva, W&H, Tri-Auto ZX verilebilir(4). Gates-Glidden frezler, endodontik tedavide kullanılan motorlu aletlerin en vazgeçilmez olanıdır. Kök kanallarının kuronal kısmının genişletilmesinde kullanılırlar(şekil 8)(7). Bu aletlerle kök kanalına uca doğru incelen bir form verilebilir(4). Şekil 8. Gates-Glidden frezler SONİK VE ULTRASONİK SİSTEMLER Ultrasonik enerjinin kök kanal preparasyonunda kullanımı ilk kez 1950' li yıllarda ortaya atılmıştır. Bu amaçla ticari üretimin yapılması 20 yıl kadar sürmüştür(5). 9

17 Ultrasonik ve sonik cihazların endodontide kullanım alanları ; tıkanmış veya daralmış kanalların bulunması, kanal içi engellerin( kırık aletlerin) uzaklaştırılması(şekil 9), irigasyon solüsyonunun etkinliğinin arttırılması,güta perka kondenzasyonu yapılması, endodontik cerrahide kök ucu kavite preparasyonunun yapılması ve retrograd dolgu materyallerinin yerleştirilmesi ve kök kanal preparasyonudur(8). Şekil 9. Sağ mandibular 2.premolar dişte kırılan lentülo(a). Kırık parçanın koronal kısmına ultrasonik cihazla ulaşılarak hareket ettirilmesi(b). Hedsrtöm eğenin (#15), kırık aletin apikaline yerleştirilmesi(c). Hedström eğe(#20) yardımı ile kırık aletin çıkarılması(d,e). Kök kanalının doldurulması(f). Cavi-Endo, endodontik kullanım için üretilen ilk ultrasonik cihazdır (şekil 10).İrigasyon haznesi içeren Cavitron'un modifiye edilmiş şeklidir. Devamlı sodyum hipoklorit yıkaması altında, özel güçlendirilmiş eğe sistemleriyle çalışma imkanı sunmaktadır. İki türlü eğe sistemi kullanılmaktadır: Gövdesi boyayla kaplanmış paslanmaz çelik K- tipi eğeler ve ucu elmas partikülleriyle kaplanmış eğe sistemleri. 15, 20 ve 25 numaralı endosonik eğeler kök kanalının apikal kısmının preparasyonunda, elmas uçla sonlanan eğeler ise 10

18 koronal kısmın şekillendirilmesinde kullanılırlar(5). Şekil 10:Cavi-Endo cihazı. Endo Micro Mega 1500, üç çeşit eğe istemi içeren sonik bir cihazdır (şekil 11). Bu eğeler; Helisonic file, Rispisonic file ve Shaper file 'dır. Kök kanalının apikal üçlüsünün temizlenmesi ve şekillendirilmesinde Shaper file kullanılırken, koronal üçlünün preparasyonunda Ripsisonic file tercih edilir(5). Şekil 11. Endo MM1500 cihazı ve eğeleri NİKEL TİTANYUM DÖNER ALETLER Endodontik tedavinin çeşitli aşamalarında önemli gelişmeler sağlanmıştır. Özellikle kök kanal preparasyonunda farklı nikel - titanyum döner alet sistemlerinin kullanılmasıyla tedavinin başarısı, kalitesi, süresi ve güvenliği yönünden oldukça etkili sonuçlar alınmıştır(9). 11

19 Nikel-titanyum döner enstrumantasyon sistemlerinin kullanımı sırasında son derece dikkatli olmak gerekir. Aletlerin kullanım ilkelerine uyulmaması, paslanmaz çelik enstrumanlara ait apikal transportasyon, perforasyon, ledge ve uzun işlem zamanı gibi sorunların ortaya çıkmasına neden olur. En sık karşılaşılan durum aletin kırılmasıdır. Kullanım sırasında devirdeki artma ve azalmalar kırılma riskini arttırır. Bu nedenle düşük devirli,yüksek torklu angldruvalar tasarlanmıştır. Devir sayısı 150 ile 2000 rpm arasında değişen yeşil kuşaklı,redüksiyonlu angldruvalar kullanılmaktadır(10). Tork kontrollü elektrikli motor ve redüksiyonlu angldruvayla kullanılmaları, bir mikromotora takılı angldruvayla kullanılmalarına göre daha emniyetlidir. Hava tribünlü mikromotorların hızını kontrol etmek çok daha zor olduğundan,alet kırılmalarına daha çok yol açarlar. Bu nedenle aletlerin, üretici firmaların önerdiği hızlarda kullanılmaları önemlidir(3). Döner Ni-Ti eğeler ''yüksek açılı endodontik aletler'' olarak da tanımlanmaktadırlar. ISO açısı sistemin çeşidine göre %2,%4,%6,%8,%10 ve %12 ' ye kadar değişebilmektedir. Örnek olarak,açısı %6 olan bir alette, her 1 mm de 0,06 mm'lik çap artışı söz konusudur. Bu kanal aletlerindeki açı artışı, şekillendirme yönteminde amaçlanan,'' en dar yeri fizyolojik foramen apikalede olan ve koronale doğru gittikçe genişleyen huni şeklinde bir form '' elde etmeye yardımcı olmaktadır(3) NİKEL-TİTANYUM EĞELER TARİHÇESİ Şekil hafıza etkisine sahip alaşımlar, ilk olarak Chang ve Read tarafından 1932 yılında Au-Cd alaşımının geliştirilmesiyle ortaya çıkmıştır.1960'lı yıllarda ise Buehler ve arkadaşları, ABD Donanma Silah Laboratuvarlarında 12

20 (Naval Ordnance Laboratory-NOL) eş-atomlu nikel (Ni) titanyum (Ti) alaşımlarını kullanıma sunmuştur. Bu alaşımlar,alaşımı oluşturan kısımlar ve üretildikleri laboratuvarın baş harfleri nedeniyle NITINOL adıyla tanınmaktadırlar(11) ÖZELLİKLERİ Alaşımın %55'i nikel ve %45'i titanyumdur. Nikel titanyum alaşımları; 1.Küçük elastiklik modülü(35 KN/mm 2 ) 2.Çok yüksek defleksiyon kabiliyeti(%4-8) 3.Şekil kalıcılığı etkisi( Memory-Effect) 4.Pseudoelastiklik(superelastiklik) özellikleriyle diğer alaşımlardan ayrılır(4). Ni-Ti alaşımlar, çok düşük elastiklik modülüne sahip oldukları için paslanmaz çelik enstrümanlara göre 2-3 kat daha flexibledır ve torsional fraktüre daha fazla direnç gösterirler. Flexibilite temelde malzeme özelliklerine bağlıdır ve elastiklik modülü düşük olan malzeme daha elastiktir(1). Şekil hafızalı alaşımların mekanik özellikleri, belirli bir sıcaklık aralığında gerçekleşen yapısal dönüşümlerine bağlı olarak büyük ölçüde değişir.bu durum gerilme-gerinim eğrisinde görülebilir (şekil 12)(12). Şekil 12. Nikel-Titanyum alaşımına ait gerilme-gerinim eğrisi. (a: ostenit b:martenzit c:süperelastik davranış) 13

21 Sıcaklığa ve gerilmeye bağlı iki değişik kristal yapı ortaya çıkar. Bunlar yüksek sıcaklık fazındaki ostenit ve düşük sıcaklık fazındaki martensit'tir(4). Şekil 11a'da malzeme ostenit sıcaklığının üzerinde, şekil 11b'de ostenit sıcaklığında incelenmiştir. Şekil 11c' de ise martenzit sıcaklığındadır.bu sıcaklıkta, martenzit gerilme kaynaklı olabilmekte ve hemen şekil değiştirmeye başlayarak, AB hattı boyunca sabit bir gerilme altında artan bir gerinim sergilemektedir. Yüksüz durumda azalan gerilmeye rağmen materyal CD hattı boyunca görüleceği üzere daha düşük bir gerilme seviyesinde ostenite dönüşerek şeklini alır. Şekil kazanımı ısı uygulanmasından değil gerilme azalmasından dolayıdır. Bu etki materyalin aşırı elastik olmasının bir sonucudur ve süperelastisite olarak bilinir(12). Ni-Ti alaşımların, bu süper elastik davranışları nedeniyle eğri kanallarda zipping, basamak ve perforasyon oluşturma eğilimleri oldukça azdır. Ayrıca eğri kanallarda kullanıldıklarında daimi deformasyon göstermezler(1). Kristal değişim safhasında Ni-Ti eğelerin kırılmaya eğilimi çok artar. Döner eğeler kullanılırken bu durum mutlaka dikkate alınmalıdır. Alaşıma ''bor'' eklenerek nitinol eğelerin yüzey sertlikleri büyük ölçüde arttırılmıştır. Bu alaşımlar sürekli olarak geliştirilmektedir(13) ÜRETİMİ Titanyumun C'den itibaren oksijenle kolaylıkla reaksiyona girmesi sebebiyle nikel-titanyum alaşımlarının vakum ortamında veya koruyucu gaz atmosferinde dökülmesi gerekir(14). Ni-Ti alaşımların üretimi için genelde vakumla eritme yöntemleri diğer bir adıyla ''sıcak işleme'' kullanılır. Bunun için C ile C arasında ısıya ihtiyaç duyulur. Soğuk işleme yöntemi ile de kullanılabilir ancak bu 14

22 yöntemle elde edilen alaşımın fiziksel ve mekanik özelliklerinde istenmeyen bazı değişimler meydana gelmektedir(15) FİZİKSEL,KİMYASAL VE BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ KOROZYON Titanyum, oksijenle karşılaştığında metal yüzeyinde saniyenin onda biri gibi bir sürede, metali dış ortamdan ayıran 1000A kalınlığında, stabil bir ''oksit tabakası'' oluşturmaktadır. Bu tabaka, nikel titanyum alaşımlarında korozyona karşı direnci arttırmaktadır(16). Kök kanal tedavisinde kullanılan irigasyon solüsyonlarının kimyasal etkileri, kanal aletlerinin performanslarını etkileyebilmektedir. Korozyona bağlı olarak yüzeyde oluşan çukurcuklar ve porozite, aletlerin kesme etkinliğini azaltmaktadır(17). Stokes ve arkadaşları, yaptıkları çalışmada bir grup paslanmaz çelik eğe (Kerr K-flex,Caulk Flex-O,Union Broach Flex R) ve nikel titanyum eğeyi (Union Broach NiTi, Tulsa NiTi) %5,25 sodyum hipoklorit solüsyonunda bekletmiş ve aralarında korozyon bakımından önemli bir fark bulamamıştır(17)(şekil 13). Şekil 13. SEM görüntüleri a-paslanmaz çelik eğe. b-ni-ti eğe. 15

23 Liu ve arkadaşları(18),ticari dental alaşımların yüzeylerinin nitritlenmesi ile korozyona karşı dirençte ne gibi farklılıkların ortaya çıkabileceğini araştırmışlardır. Bu amaçla seçilen Ni-Ti eğeler; C, C ve C lik NH 3 içeren ortamlarda bir süre bekletilmiştir.yüzeyde meydana gelen morfolojik ve kimyasal değişimler tarama elektron mikroskobunda(sem) ve X-ışını fotoelektron spektroskopisinde(xps) incelenmiş, farklı sıcaklıklardaki bu nitritleme işlemi sonucunda Ni-Ti eğelerin yüzeyinde titanyum nitrit (TiN) oluştuğu gözlenmiştir. Oluşan bu yapının, %5,25lik NaOCl solüsyonunda bekletilen Ni-Ti eğelerin korozyona karşı direncinde belirgin bir artış meydana getirdiği görülmüştür STERİLİZASYON Endodontik aletlerin sterilizasyonunda en sık kullanılan ve en etkili yöntem buharlı otoklavdır. Bununla birlikte hızlı buhar yöntemi ve kuru hava ile sterilizasyon yöntemleri de kullanılmaktadır(19). Sterilizasyonun, Ni-Ti eğeler üzerindeki fiziksel ve mekanik etkileri tam olarak netleştirilememiştir. Bazı araştırmacılar kuru hava ile sterilizasyonun kırılmaya ve kesme etkinliğinde azalmaya neden olabileceğini savunurken bazı yazarlara göre de anlamlı bir etki bulanamamıştır(20). Otoklav atındaki hızlı sterilizasyon, paslanmaz çelik aletlerin fiziksel özeliklerinde hafif değişiklikler meydana getirirken, Silvaggio ve Hicks(21) ısı ile sterlizasyonun (buharlı otoklav,kuru sıcak hava) Ni-Ti eğelerin kırılma ihtimalini arttırmadığını göstermiştir. Shabalovskaya ve Anderegg (21), C ve 21 psi'de defalarca otoklav sterilizasyonuna giren nikel-titanyum eğelerin metal yüzeylerinde değişiklikler meydana geldiğini ve kesme etkinliklerinin azaldığını spektroskop kullanarak 16

24 ortaya koymuştur. Yapılan çalışmalarda otoklav altında 7 kez sterilizasyona giren Ni-Ti eğelerin kesme etkinliklerinin %20 oranında azaldığı rapor edilmiştir KESME ETKİNLİĞİ Aletin yüzey özellikleri, nikel-titanyumdan ya da çelikten yapılmış olması dentinin etkili bir şekilde uzaklaştırılmasında son derece önemlidir. Ni-Ti alaşımlar, hava ile (oksijen ve karbon) temas edince nikel ve titanyum konsantrasyonları yüzeyden merkeze doğru artış gösterir. Özellikle tekrarlanan otoklav işlemlerinde, yüzeydeki oksijen miktarı artar ve aletin kesme özelliğinde azalma meydana gelir(22). Nikel-Titanyum alaşımlara bor ya da nitrojen iyonu ilave edilerek kesme etkinlikleri, yüzey sertlikleri, aşınmaya karşı dirençleri arttırılmıştır. Ayrıca 1980' lerin sonunda tıpta kullanım alanı bulan ''fiziksel buharlı bırakım'' tekniği (Physical Vapor Deposition-PVD) ile Ni-Ti aletlerin yüzeyleri ince iyon tabakalarıyla( TiN,TiC,TiCN ) kaplanarak kesme etkinlikleri arttırılmıştır(23). Ni-Ti eğelerin kesme etkinliği, flexible paslanmaz çelik enstrümanlardan daha azdır. Ni-Ti eğelerin paslanmaz çelik enstrümanlara göre daha az transportasyona yol açmalarının sebebi, Ni-Ti enstrümanların kesme etkinliğinin az olmasına bağlanmıştır(1) BURULMA (TORSION), BÜKÜLME (BENDING) VE DÖNME YORGUNLUĞU ( CYLIC FATIGUE) ÖZELLİKLERİ Nikel- titanyum eğeler,paslanmaz çelik eğelerle karşılaştırıldığında benzersiz bir süperelastisiteye sahiptir ve torsiyonal fraktürlere karşı son derece dirençlidir. Buna karşın,endodontik tedavi boyunca torsiyonal aşırı yüklenme nedeniyle yüksek kırılma riski taşımaktadırlar(24). 17

25 En sık kırılma nedeni olarak aletin burulma yetersizliği ve dönme yorgunluğu olarak gösterilmektedir. Dönme yorgunluğuna bağlı alet kırılmaları daha çok eğri kanallarda meydana gelirken,aletin burulma özelliğindeki yetersizliğe bağlı olarak oluşan kırılmalar düz kanallarda bile meydana gelebilmektedir. Bunun nedeni alet kanal içinde sıkışsa bile gövdesinin dönmeye devam etmesidir(25). Burulma dayanımı, eğenin dar ve tıkalı kanallarda maruz kaldığı yüksek torsiyonal kuvvetler karşısında kırılmadan ne kadar döndürülebileceği ile ilgilidir. Benzer şekilde eğri kanallarda da bükülmeye karşı bir direnç oluşmakta ve bu özellik aletin kullanım şeklini etkilemektedir. Yüksek flexibiliteleri nedeniyle eğri kanallarda dikkatsiz ve hatalı kullanımları, istenmeyen şekil değişikliklerine neden olmaktadır(24). Ayrıca aletin çapı, eğimi, sertliği (rijiditesi), alaşımın içeriğindeki oranlarda görülen farklılık da burulma ve bükülme özelliklerini etkilemektedir(25). Hem Ni-Ti hem de paslanmaz çelik esaslı kanal aletleri için yapılan statik kırılma torku testlerinde, aletlerin çapı arttıkça kırılmaya karşı daha fazla direnç gösterdikleri bulunmuştur(15) YIPRANMAYA VE AŞINMAYA KARŞI DİRENÇ (WEAR RESISTANCE) Ni-Ti döner aletlerin kullanım öncesi ve sonrası yüzey özellikleri incelenmiş, kullanım sonrası yüzeyde oluşan deformiteler tarama elektron mikroskobunda görüntülenmiştir (şekil 14)(26). Ni-Ti döner aletlerin aşınmaya ve deformasyona karşı daha dirençli olduğu; ancak kırılmaya daha çok eğilimli oldukları belirlenmiştir. 18

26 Şekil 14. Ni-Ti eğenin kullanılmadan önceki (A) ve sonraki (B) SEM görüntüsü. Zuolo ve Walton (27) tarafından yapılan çalışmada, en fazla yıpranmaya uğrayan kanal aletlerinin paslanmaz çelik esaslı eğeler olduğu belirlenmiş ikinci sırayı Ni-Ti esaslı döner aletlerin aldığı, yıpranmaya en dirençli grubun Ni-Ti esaslı el eğeleri olduğu bulunmuştur. Bu çalışmada en fazla kırılan aletler ise döner aletler olmuştur KLİNİK PERFORMANSLARI ŞEKİLLENDİRME ZAMANI Farklı şekillere sahip olabilen kök kanallarının kurvatürlerine uygun, hızlı ve güvenilir bir şekilde genişletilebilmesi, minimum fiziksel eforla endodontik tedavinin tamamlanabilmesi için nikel-titanyum alaşımdan yapılmış aletlerin kullanımı önerilmiştir(28). Short ve arkadaşlarının (29) yaptığı çalışmada, paslanmaz çelik esaslı kanal aletleri ile döner aletler (Profile.04 Taper Series, LightSpeed, Maxim) karşılaştırılmış, Ni-Ti döner aletlerle daha hızlı şekillendirme yapıldığı görülmüştür. 19

27 EĞRİ KÖK KANALLARININ ŞEKİLLENDİRİLMESİ Eğri kök kanallarının biyomekanik preparasyonu sırasında oluşabilecek apikalde basamak, zipping, perforasyon, kanal aletinin kırılması gibi komplikasyonları önlemek için farklı preparasyon teknikleri ve cihazları geliştirilmiştir.bunlar konvansiyonel, step-back, step-down, double-flared,anticurvature, balanced force teknikleri ile Ni-Ti eğeler, canal master, giromatik, sonik ve ultrasoniklerdir(30). Gergi ve arkadaşları (31), Ni-Ti esaslı iki döner alet sistemiyle (Twisted Files ve Pathfile-ProTaper) konvansiyonel paslanmaz çelik K-tipi eğeyi eğri kanallarda apikal transportasyona neden olma sıklıkları yönünden incelemişlerdir. Bilgisayarlı tomografide değerlendirilen sonuçlara göre en az transportasyonun Twisted Files döner sisteminde görüldüğü, en fazla apikal transportasyonun ise K-tipi eğede meydana geldiği bildirilmiştir. Javaheri H. ve Javaheri G. (32) yaptıkları çalışmada, nikel titanyum e- saslı üç döner alet sisteminin (ProTaper, RaCe, Hero 642)kanal kurvatüründe meydana getirdikleri değişiklikleri incelemiş ve ProTaper döner sistemlerinin apikal zip oluşturma eğilimlerinin daha fazla olduğunu,kanal kurvatüründe düzleşme meydana getirdiklerini belirtmişlerdir. Eğri kanalların preparasyonu için daha flexible olan RaCe döner sistemlerinin kullanımını önermişlerdir. Schafer ve arkadaşlarının (33) yaptığı çalışmada, dönme hareketi ile elde kullanılan kanal aletlerinin eğri kök kanallarında başarılı şekillendirme yapabilmesinde, aletin ucunun kesmeyen tipte olmasının önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada kesmeyen uca sahip paslanmaz çelik esaslı esnek kanal aletleri (Flexoreamer Batt tip, K- flexofile Batt tip) ile 35 numaraya kadar yapılan şekillendirmeler sonucunda, Ni-Ti K file'a (Mity, 20

28 Texceed;Ni-Ti) göre,özellikle eğimin iç yüzünde daha iyi sonuçlar ortaya çıkmıştır. Stone ve arkadaşlarının (34) Ni-Ti el eğeleri ile Ni-Ti döner aletleri karşılaştırdığı bir çalışmada, el aletlerinin daha az apikal transportasyona neden olduğu bulunmuştur APİKALDEN DEBRİS ÇIKIŞI Kustarci ve arkadaşları (35) yaptıkları çalışmada iki Ni-Ti döner alet sistemini(k3, R-Endo) ve Hedström eğeyi, kanal tedavisi sırasında apikalden çıkarttıkları debris miktarları yönünden değerlendirmiştir. Her iki döner alet sisteminin de Hedström eğeye göre daha az apikalden debris çıkışına neden olduğu bildirilmiştir. Reddy ve Hicks (36), toplam 60 adet tek kanallı alt çene küçük azı dişinde,el ile yapılan iki adet şekillendirme yöntemi ( paslanmaz çelik esaslı K- file kullanılarak gerçekleştirilen 'step-back' yöntemi ve paslanmaz çelik esaslı Flex-R kullanılarak gerçekleştirilen 'balanced force' yöntemi) ile nikeltitanyum esaslı döner enstrümanlarla gerçekleştirilen iki adet şekillendirme yöntemini (LightSpeed,.04 açılı ProFile Series 29) apikalden çıkan 'debris' miktarları bakımından karşılaştırmışlardır. K-file kullanılarak gerçekleştirilen step-back yönteminde itme-çekme hareketi (filing) ile çalışılırken, diğer üç yöntemde rotasyon hareketi kullanılmıştır. K-file kullanılarak gerçekleştirilen 'step-back ' yönteminin, diğer yöntemlerden önemli miktarda daha fazla debris çıkışına neden olduğu bildirilmiştir. Flex-R kullanılarak gerçekleştirilen 'balanced force' yöntemi ile, döner iki yöntem arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.araştırmacılar,kullanılan enstrümanın dentini kesme hareketinin debris çıkışını etkileyebileceğini bildirmişlerdir(şekil 15). 21

29 Şekil 15. Apikalden debris çıkışı. (A) Step-back. (B) Balanced force. (C).04 açılı Profile Series 29. (D) LightSpeed KÖK KANALLARININ TEMİZLİĞİ VE BAKTERİLERİN ELİMİNASYONU Barbizam ve arkadaşları (37), toplam 10 adet mandibular keser dişte, crown-down tekniğiyle kullanılan nikel-titanyum döner alet sistemini (ProFile.04) ve el ile kullanılan K-tipi eğeyi, kanalları temizleyebilme kapasiteleri yönünden karşılaştırmışlardır. Sonuç olarak; Ni-Ti döner aletlerinin sınırlı hareket alanlarının olması ve süperelastisiteleri nedeniyle kanal duvarlarına yeterince bastırılamaması,manual crown-down tekniğini daha etkili kılmıştır. Her iki yöntemle de tam bir kök kanal temizliği yapılamadığı görülmüş, bunun için organik dokuları etkili bir şekilde çözebilen irigasyon solüsyonlarının kullanımı önerilmiştir. Kataia ve arkadaşlarının (38) yaptığı çalışmada Ni-Ti esaslı kanal aletleri ile şekillendirilen kök kanallarının Canal Finder ile şekillendirilen ka- 22

30 nallardan daha temiz yüzeylere sahip olduğu bildirilmiştir BİYOUYUMLULUĞU Biyouyumluluk; kullanım sürecinde malzemenin, vücut sistemine uygun cevap verebilme, vücutla uyuşabilir, kendini çevreleyen dokuların normal fonksiyonlarına engel olmama yeteneği olarak tanımlanmaktadır(39). Biyomalzemelerin, kullanım yerlerine göre uygun özellikleri taşımaları gerekmektedir. Mekanik dayanımlarının olması, deforme olmamaları, korozyona uğramamaları, aşınmamaları,alerjik reaksiyonlara neden olmamaları, kolay şekillendirilebilir olmaları, sterilizasyon işleminden sonra özelliklerini kaybetmemeleri son derece önemlidir(39). Nikel - titanyum alaşımları, yaygın kullanım alanına sahip metalik biyomalzemeler grubuna girer. Bu alaşımlar yüksek polarizasyon direnci gösterirler ve korozif etkilere karşı dayanıklı olup, hücreler üzerinde olumsuz etkileri yoktur(39). Nikel kendi başına sitotoksik bir materyal olmasına karşın,ni-ti alaşımının bir yüzey işlemi ile okside edilmesiyle yüzeyinde biriken titanyumdioksit tabakası, nikelin bu özelliğinin açığa çıkmasını engeller. Kullanım amacına göre, çeşitli fiziko-kimyasal işlemlerle Nitinol'ün yüzey özellikleri değiştirilebilir (15). Diş hekimliği uygulamaları dışındaki uygulamalarda nikel ve birleşenlerinin karsinojen maddeler oldukları belirtilmektedir. Bu nedenle nikel miktarı %80' i aşan temel metal alaşımların kullanımında dikkatli olunmalıdır. Ayrıca alerjik reaksiyona neden olabilir(40). Assad ve arkadaşları(41) tarafından Ni-Ti alaşımının genotoksisite seviyesi, saf bileşenleri olan saf titanyum, saf nikel ve klinik referans materyal olarak paslanmaz çelik alaşımı (316L SS) ile karşılaştırılmış ve Ni-Ti 23

31 alaşımının biyokompatibilite özelliğinin paslanmaz çelik alaşımdan daha iyi olduğu bulunmuştur. 3. NİKEL-TİTANYUM ESASLI DÖNER ALETLER Nikel-Titanyum alaşımının endodontik enstrümanların hammaddesi olarak kullanılmaya başlanması ile, özellikle eğri kök kanallarında paslanmaz çelik alaşımının yetersiz elastikiyeti nedeniyle ortaya çıkan apikal transportasyon, perforasyon, ledge gibi istenmeyen şekil değişikliklerinin ve uzun işlem zamanının üstesinden gelinmiştir. Ancak bu sistemler tamamen sorunsuz kabul edilemezler(10). Nikel-Titanyum döner enstrümantasyon sistemleri kullanım esnasında aşırı dikkat gerektirir. Enstrümanların kullanım ilkelerine uyulmaması, paslanmaz çelik enstrümanlardakine benzer komplikasyonlar oluşturabilmektedir. Sistemi kullanmak isteyen hekim öncelikle çekilmiş dişler üzerinde çalışarak deneyim sahibi olmalıdır. Enstrümanların en az 5 veya 6 diş üzerinde, başlangıçta oldukça narin daha sonra gittikçe agresif bir tarzda kullanılması enstrümanların sınırları konusunda bilgi verir(10). Ni-Ti döner alet sistemleri, düşük devirli ve yüksek torklu angldruvalarda kullanılmak üzere tasarlanmışlardır. Bunun için yeşil kuşaklı redüksiyonlu angldruvalar kullanılır. Kullanılan devir sayısı dakikada 150 ile 2000 arasında değişir.kullanım sırasında devirdeki artma ve azalmalar kırılma riskini arttırır. Havalı mikromotorlarda hava basıncının yeterliliğinden ve sürekliliğinden emin olunmalıdır. Hava basıncındaki ani değişimler tork ve hız değişimlerine neden olur. Elektrikli sistemlerde istenen sabit bir dönme hızında çalışılabilir. Elektrikli mikromotorlarda böyle bir sorun yoktur(10). 24

32 3.1. DÖNER SİSTEMLERİN KULLANILMASINDA YAPILMASI GEREKENLER 1-Enstrüman pasif olarak kullanılmalıdır. Uygulanacak kuvvet, sivri uçlu bir kurşun kalemi kıracak kuvvetten fazla olmamalıdır. 2-İleri-geri,yavaş ve küçük hareketlerle kanalda ilerlenmeye çalışılmalıdır. Dirençle karşılaşıldığında enstrüman geri çekilmeli ve tekrar yavaşça ilerlenilmelidir,asla devir düşürülmemelidir.ilerleme sağlanamıyorsa bir önceki ya da bir sonraki alete geçilmelidir. 3-Bir noktada birkaç saniyeden uzun süre durulmamalıdır. Enstrümanların kullanım süresine dikkat edilmelidir. Enstrüman bir kanalda toplam 10 sn den fazla kullanılmamalıdır. Ortalama ömürleri 100 sn dir. 10 adet kanalda kullanıldıktan sonra üzerinde deformasyon mevcut olmasa bile kullanım dışına çıkarılmalıdır(10). 4-Şekillendirmeye başlamadan önce varsa koronal kısımdaki kalsifikasyonlar el aletleri, Gates-Glidden'ler veya soniklerle kaldırılmalı, kanal ağzına düz bir çizgi halinde giriş sağlanmalıdır. 5- İşlem boyunca sık sık NaOCl ile irigasyon yapılmalı, kanal içi nemli tutulmalıdır. 6- Her zaman sabit hızda çalışılmalıdır(1) 7- Eğe olukları debris ile dolmadan enstrümantasyonun tamamlanması için eğe sık sık temizlenmelidir. 8- Konikliği (açılanması) sıfıra yakın ya da neredeyse paralel ve aktif kısmına oluklar açılmış bir eğe seçilerek eğri kanallar şekillendirilmelidir. Böylece kanalın apikal üçlüsünde alet üzerinde istenmeyen kuvvetler oluşmadan ve debris sıkışmasına yol açmadan genişletme yapılabilir. 25

33 9- Eğenin aktif kısmı kanal ile tamamen temasta ise aralıklı çalışılmalıdır. 10-Eğenin ucu ve maksimum çapı arasındaki uzaklık kısa olmalıdır. Böylece gerekli tork eğenin herhangi bir noktasında kırığa yol açmaz(42). ***İki kanal, keskin bir açıyla daha ince tek bir kanal halinde devam ediyorsa, apikal bölgede keskin ve ani eğimli kanallar varsa, geniş bir kanal aniden daralıyorsa (mandibular molarların distal kanalları) bu durumlarda Ni-Ti el aletleri ya da önceden eğilmiş keskin el aletleri kullanılmalıdır(1) GÜNÜMÜZDE KULLANILAN DÖNER SİSTEMLER LightSpeed Nikel-titanyum döner alet sistemlerinin ilk örneği LightSpeed'tir (3). Bu enstrümanlar Dr. Steve Senia ve Dr. William Wildey tarafından 1993 yılında geliştirilmiştir(43). LightSpeed eğeleri uzun, ince bir gövdeye sahiptir (şekil 16).Bu nedenle diğer enstrümanlara göre daha flexibledır. Ayrıca dönme yorgunluğu az olduğu için diğer döner alet sistemlerine göre daha yüksek hızlarda kullanılabilirler. Tavsiye edilen çalışma hızı rpm'dir. Minimum tork kuvveti uygulanmalıdır(43). Şekil 16. LightSpeed eğeleri. LightSpeed enstrümanların, standart 0.2 taper yapısı ile gövdeleri üze- rinde tipik 16 mm lik reaming ve filing yüzeyleri bulunmaz. Kesitleri konvansi- 26

34 yonel aletlere göre daha incedir. Bu nedenle eğri kanallarda kurvatürü kolay takip edebilirler. Kanalda merkezde kalarak daha az apikal preparasyon yaparlar(3). Sistemde #20 numaralı eğeden #100 numaraya kadar ara numaralar da dahil 22 adet kanal aleti bulunmaktadır (şekil 17). Bu aletler 21,25,31 mm uzunluğunda üretilmişlerdir(43). Aletlerin kesici uçları kısadır ve boyutları kanal aletinin büyüklüğüne göre 0,25 ile 2 mm arasında değişir(44). Şekil 17. LightSpeed Endobox. LightSpeed eğeleri, U şeklindeki kesitleri sayesinde temas ettikleri dentin yüzeyi ile nötral meyil açısı oluştururlar. Böylece dentin yüzeylerinden gereksiz madde kaldırmazlar(3). Tüm Ni-Ti döner sistemler içinde en az apikal transportasyona ve en az hatalı preparasyona neden olanın LightSpeed olduğu bildirilmiştir(43). Shawartz ve arkadaşları (45), 28 yaşındaki erkek bir hastaya ait, geniş periapikal lezyonlu üst sağ yan kesici dişin endodontik tedavisinde LightSpeed ve paslanmaz çelik alletleri birlikte kullanmışlardır(şekil 18). Şekil 18. Fistülizasyon ve dişte renk değişimi(a). Geniş periapikal lezyon(b). 27

35 Şekil 19. Daha uzun ve geniş olan mezyal kanalda LightSpeed ile,daha kısa olan distal kanalda paslanmaz çelik eğeyle çalışma boyu tespiti(a). Kanal içine kalsiyum hidroksit gönderilmesi(b). 3 hafta sonra mezyal kanal #60, distal kanal #50 numaralı LightSpeed döner eğeye kadar genişletilmiş, 4 ay sonra apikal 5 mm'lik kısım guta-perka ile, orta üçlü ve koronal 1/3' lük kısım akışkan kompozitle doldurulmuştur. Şekil ay sonraki radyografik görüntüsü UYGULAMA YÖNTEMİ 1.Aşama: Kök kanalının koronal 1/3' lük kısmı, tercih edilen kanal aletleri ile şekillendirilir. Çalışma boyu belirlenir. 28

36 15 numara kanal aletinin çalışma uzunluğunda ilerlediği doğrulanır. Bu çalışma uzunluğu LightSpeed aletleri üzerinde işaretlenir. 2.Aşama: Kanal duvarlarına temas ederek, hafif bir basınçla çalışma uzunluğunda ilerleyen ilk LightSpeed 'Initial Apical Rotary' (IAR) olarak adlandırılır. IAR'den sonraki beş büyük boy LightSpeed kanal aletleri ile çalışma uzunluğunda şekillendirme yapılarak, apikal kısmın şekillendirilmesi tamamlanmış olur. Apikal kısımda kullanılan son LightSpeed kanal aleti 'Master Apical Rotary' (MAR) olarak adlandırılır. MAR'dan sonra kullanılacak her kanal aleti 1 mm kısa olacak şekilde çalışmaya devam edilir. MAR'dan sonra dört kanal aleti kullanılır. 3.Aşama: MAR'dan sonraki beşinci LightSpeed kanal aleti ile orta 1/3'lük kısmın şekillendirilmesine başlanır. Şekillendirme aynı çalışma boyunda yapılır.lightspeed kanal aletleri ile direncin hissedildiği yere kadar ilerlenip geri çıkılır. En son MAR ile rekapütilasyon yapılır (şekil 21-22)(15). Şekil 21. Dar kanallarda LightSpeed 'in kullanımı. 29

37 Şekil 22. Geniş kanallarda LightSpeed 'in Kullanımı ProFile ProFile sistemi (Dentsply -Tulsa Dental,Tulsa,OK) 1994 yılında Dr. Ben Johnson tarafından tanıtılmıştır. Konvansiyonel el enstrümanlarına göre artan bir tapera, ince ve esnek bir gövde yapısına sahiptir(46). ProFile sistemi, ilk olarak.02 taperlı 29 el aletinden oluşmaktaydı. Daha sonra.04 ve.06 taperlı modelleri üretilmiştir. Sistemin çapraz kesitinde radial alanlarla birlikte U şekilli bir tasarım ve paralel, merkezi bir kor izlenir. Yan kesitinde 20 0 heliks açısına, sabit bir sarmal yapıya ve kesici olmayan bir uç tasarımına sahip olduğu görülür(şekil 23). Her ProFile eğesinin sahip olduğu bu kesici olmayan uç tasarımı alete kanalda rehberlik etmektedir. Ayrıca simetrik radial alan tasarımı ile, eğenin dönerken merkezde kalması sağlanarak olası kanal transportasyonunun ve diğer hataların önüne geçilmiş olunur(46). ProFile kanal aletleri, kesici kısımlarında sahip oldukları 20 0 lik negatif rake açısı sayesinde dentini düzenleyici bir şekilde keser,dentine saplanmaz. U kesitli oluklar,kanal duvarı düzenlenirken ortaya çıkan dentin talaşlarına yer sağlar lik helikal açıysa alet saat yönünde çalışırken debrisin kaldırılması için tasarlanmıştır. 30

38 Şekil 23. Güvenli sonlanan uç tasarımı(semx50)(a). Çapraz kesit(semx200) (B). ProFile sisteminin bir eğesi(c). Kanal eğeleri,1:120 veya 1:150 oranındaki redüksiyonlu angldruvalar ile birlikte kullanılırlar.piyasada bulunan ProFile 29 serisi içinde;profile.06(#15- #40), ProFile.04(#15- #90), ProFile GT (#20), aksesuar eğeler(0.12 açılı #35,#50, #70) ve Orifice Shaper(.05 ve.08 açılı) bulunmaktadır(şekil 24)(4). Şekil 24. ProFile eğeleri. Sudani ve Shahrani(47) mandibular molar dişlerde yaptıkları çalışmada, ProFile, K3 ve RaCe döner alet sistemlerinin kanalda transportasyona neden olma sıklıklıklarını ve preparasyon sırasında dişin merkezinde kalabilme durumlarını incelemişlerdir. En fazla transportasyonun RaCe döner alet sisteminde olduğu, en iyi preparasyonun ProFile ile yapıldığı belirtilmiştir. 31

39 Thompson ve Dummer(48) yapay kök blokları üzerinde yaptıkları çalışmada, ProFile.04 sistemlerinin preparasyon etkinliklerini değerlendirmiş ve kök kanallarının hızlı, üç boyutlu bir şekilde prepare edilebildiğini, zip, perforasyon veya tehlikeli bir bölgenin oluşmadığını bildirmişlerdir. Kavanagh ve Lumley (49), ProFile.04 aletiyle yapılan preparasyonda kanalın orjinal şeklinde bir değişme olmadığını; ancak kanal aletlerinin değiştirilmesi sırasında zaman kaybedilmesi nedeniyle işlemin uzun sürdüğünü bildirmişlerdir UYGULAMA YÖNTEMİ Kanalın genişletme işlemi üç aşamada tamamlanır(4): 1- Koroner Genişletme: ProFile Orifice Shaper 3 numara ile giriş yapılır, bu eğe.06 açılı ve #40' dır. 19 mm uzunluğundadır.profile Orifice 2 numara ile ilerlenir,bu eğe.06 açılı ve #30'dur.Daha sonra işleme sırasıyla.06 #25,.06 #20,.04 #25 ve.04 #20 ile devam edilir. 2- Apikal Genişletme:.04 #20 ve.04 #25 numaralı eğelerle apikal genişletme yapılır. Kanal a- natomisine göre daha büyük aletler de kullanılabilir(şekil 25-26). Şekil 25. Geniş kanallarda Profile ile şekillendirme yöntemi. 32

40 Şekil 26. Dar kanallarda ProFile sistemi ile şekillendirme yöntemi. 3- Son Şekillendirme.06 #20 numaralı eğe ile son şekillendirme yapılır.gerekirse.06 açılı daha büyük ProFile kullanılabilir. Şekil açılı ProFile 29 serisi ile şekillendirilmiş üst 1.molar diş(50). Şekil 28. Distal kök ucunda keskin kurvatüre sahip alt 2. molar dişin.04 ve.06 açılı ProFile 29 serisi ile şekillendirilmesi(50). 33

41 SİSTEM GT GT eğe (The Greater Taper File),1994 yılında Dr. Buchanan tarafından tanıtılmıştır.ilk olarak dört adet el aleti üretilmiş, daha sonra döner alet sistemleri tasarlanmıştır(43). GT döner eğeler, standart eğelerden daha çok açılanırlar. Apikal çapları 20,30 ve 40 olan üç adet serisi bulunur. Her bir serinin %4,%6,%8 ve %10 koniklikte eğeleri mevcuttur.%10 açılı 35,50 ve 70 numaralı eğeler de vardır. Koroner üçlünün genişletilmesi ya da geniş kök kanallarının apikal üçlü preparasyonu için üretilmiş aksesuar GT eğeler, %12 açılıdır ve 1.5 mm maksimum oluk çapına sahiptirler. 35,50,70 ve 90 numaralı eğeleri bulunur (şekil 29). Şekil 29. Standart GT eğe seti(0.10/0.08/0.06 açılı,0.2 mm çaplı,1 mm maximum oluk çapına sahip(mfd) GT eğeler)(a) açılı aksesuar GT eğe seti( MFD 1.5 mm, 0.35/0.50/0.70 mm çaplı GT eğeler)(b) (51). Sistem GT, 350 rpm' de minimal apikal kuvvetle uygulanmalıdır. Bu şekilde kullanılmaması durumunda alet kırıkları meydana gelir(43). Sistem GT 'de kök kanalları genişliklerine göre dar, orta ve geniş olmak üzere üçe ayrılır. Alt kesiciler, üst büyük azıların bukkal, alt büyük 34

42 azıların mezyal kanalları dar kanallar olarak değerlendirilirler ve bu kök kanallarının şekillendirilmesinde 20 serisi kullanılır. Üst-alt küçük azılar, bazen alt kesiciler orta genişlikte kabul edilirler ve 30 serisi tercih edilir. Üst ön dişler, alt kanin, bazı tek kanallı alt küçük azılar, üst büyük azıların palatinal,alt büyük azıların distal kanalları geniş kanallar olarak değerlendirilir ve 40 serisi ile genişletilirler(15). Veltri ve arkadaşları (52) mandibular molar dişlerin mezyal kanallarında Protaper ve GT döner eğelerinin şekillendirme yeteneklerini karşılaştırmıştır. Sonuç olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır. Sadece ProTaper döner sistemi kullanılarak daha kısa sürede preparasyon yapıldığı bildirilmiştir UYGULAMA YÖNTEMİ Kök kanalının genişliği kök tipine veya radyografiye göre saptanır. Uygun kök aletleri serisi seçilir. 10 ya da 15 numara K file ile çalışma boyu belirlenir. Dar kök kanallarında sırasıyla.10,.08,.06,.04 açılarına sahip 20 numara kanal aletleri; orta genişlikteki kök kanallarında aynı açı sırasıyla 40 numara kanal aletleri kullanılır. Her üç kanal tipinde eğer gerekliyse, o serinin.06 açılı kanal aletine geri dönülerek rekapitülasyon yapılır ve tekrar aynı serinin.04 açılı kanal aletiyle şekillendirme tamamlanır. Dar kök kanallarında genişlik yetersizse, diğer kanallarda kullanılan aletlerle devam edilir(15). Değişken açılı döner GT eğeler kullanılarak küçük apikal çaplı geniş kanallarda(şekil 30) önceden tanımlanmış çalışma süresinde, mükemmel bir preparasyon yapılabilmektedir. Bu tür kanallarda Gates Glidden frez kullanımına gerek duyulmaması sayesinde, koronal bölgede aşırı genişletme 35

43 veya strip perforasyon riskleri elimine edilmiş olur (şekil 31,32,33)(53). Şekil 30. Hastalık sürecine bağlı olarak apikal bölgesinde genişleme görülen, nekrotik pulpalı, 0.10 ya da 0.12 açılı aletlerle şekillendirme yapılmasını gerektiren geniş kanallı bir premolar dişin preoperatif radyografik görüntüsü. Şekil 31. 0,12 açılı #35 numaralı aksesuar GT eğe ile düşük hızda,düz giriş yolunun hazırlanması(a). #15 numaralı K-tipi eğe ile kanalın genişletilmesi(b) 0,10 açılı GT eğe ile ''Crown-Down'' aşaması(c). 0,08 açılı GT eğe ile apikale doğru ilerlenmesi(d). A B C D 36

44 şekil 32. Kök kanalının sırasıyla 0,06 GT (E), 0,08 GT (F) eğe ile genişletil- mesi. 0,10 GT eğe ile son şekillendirmenin yapılması(g).kanalın 0,10 'Autofit' gütaperka ile doldurulması(h)." E F G H Şekil 33. GT eğelerle şekillendirilen premolar dişin postoperatif radyografik görüntüsü(53) HERO 642 Hero 642, ' High Elasticity in Rotation' tanımının ve.06,.04,.02 açılı ifadelerinin kısaltılmasıdır(54). Endodontik tedavide kök kanallarının şekillendirilmesinde kullanılan, Ni-Ti alaşımından yapılmış eğelerden oluşan 37

45 bir Mikro-Mega sistemidir(şekil 34). Şekil 34. Hero 642 eğeleri. Hero 642 aletleri şekil olarak Heli- file' a benzemektedir.bu da Hedström eğelerin modifiye bir şeklidir. Aletin üzerinde apikalden koronale doğru düzenli oluklar bulunur ve bu oluklar sayesinde çıkan dentin artıkları burada birikerek aletin direncini azaltmaksızın kanaldan uzaklaştırılır(55). Hero 642 eğelerinin enine kesitinde, hafif pozitif kesme açısına sahip üç adet kesici bıçak görülür. Bıçakları destekleyen radyal alanlar bulunmaz (şekil 35)(54). Şekil 35. Hero 642 enstrümanının kesiti Hero 642 eğe paketlerinde, 3 ayrı tepe açısına sahip 3 değişik numaralı 90 adet eğe(asorti takımı)(no:20 %6-%4-%2,no:25 %6-%4-%2,no:30 %6-%4- %2) ile aynı boy tepe açılı ve numaralı 6 adet eğe (sorti takımı)(%6 tepe açılı 21 ve 25 mm boyutundaki ve %4-%2 tepe açılı ve 29 mm boyutundaki 38

46 sortiler) bulunmaktadır. Bu üç değişik açı,aletin kök kanalının koronal-orta ve apikal kısmında çalışabilmesi için planlanmıştır.%6 açılı aletle koroner 1/3'lük veya 2/3'lük kısımda,%4 açılı aletle çalışma boyunun 2mm gerisinde,%2 açılı aletle de çalışma boyunda kanal şekillendirmesi yapılabilmektedir(55). Hero 642 eğeleri devir/dakika hızda çalışan, saat yönünde tam rotasyon yapan özel mikromotor angldruvaları ile kullanılırlar (şekil 36). Mikro-Mega firması, Hero 642 ile uyumlu olması bakımından; 04xE 1:100 redüksiyonlu, 06xE 1:75 redüksiyonlu ve 08xE 1:50 redüksiyonlu angldruva olmak üzere üç tip angldruva geliştirmiştir.bunlar düşük devir ve yüksek güç sağlarlar. Firma daha steril bir ortamda çalışma imkanı yaratmak için özel plastikten üretilmiş değişebilen başlıklı HEROMATIC angldruvayı da kullanıma sunmuştur(55). Şekil 36. Hero 642 redüksiyonlu angldruva çeşitleri Taşdemir ve arkadaşları(56),yaptıkları çalışmada paslanmaz çelik K-tipi eğe ile Hero 642 döner alet sistemlerini, üst 1. molar dişlerin mezyobukkal kanallarında transplantasyona neden olma sıklıkları ve preparasyon sırasında kanalın merkezinde kalabilme yetenekleri yönünden değerlendirmişlerdir. Sonuç olarak; Hero 642 döner sistemlerinin daha az transplantasyona neden olduğu, özellikle koronal ve orta üçlüde K-tipi eğeye oranla çok daha iyi bir kök kanal şekillendirmesi yaptığı belirtilmiştir. 39

47 Yoldaş ve arkadaşları(57),yaptıkları çalışmada Hero 642,NiTi-TEE nikel titanyum döner enstrümanlar ile K-tipi el enstrümanlarının kök kanallarının genişletilmesindeki özelliklerini karşılaştırmışlardır. Bu amaçla 42 0 kurvatüre sahip yapay kök kanalları, Hero 642 ve NiTi-TEE enstrümanları ile 'crowndown' tekniği kullanılarak, K-tipi eğelerle de çevresel eğeleme yapılarak 30 numaraya kadar genişletilmiştir. Kanalların genişletilme zamanları, çalışma boyutundaki değişiklikler ve enstrümanlarda oluşan kırıklar kaydedilmiştir. Sonuç olarak, Hero 642 enstrümanlarının eğri kök kanallarını, mevcut konik yapıyı koruyarak, hızlı bir şekilde ve kırılma olmaksızın başarılı bir şekilde genişletebildiklerini göstermişlerdir UYGULAMA YÖNTEMİ Hero 642 sisteminde prepare edilecek kök kanalının zorluk derecesine göre üç ayrı prosedür uygulanabilir. Bunlar; kolay,orta zor ve zor kanallardır. Hangi prosedürün uygulanacağına karar verebilmek için öncelikle dişten bir tanı radyografisi alınır. Bu radyografide kök kanalının darlık derecesi (kalsifikasyon veya yaşlanmaya bağlı) ve eğim derecesi saptanır(4). Schneider eğrilik kriterlerine göre; düz ya da 10 0 den az açı yaparak eğilmiş kanallar kolay kanallar, arasında eğime sahip olanlar orta zorluktaki kanallar ve 25 0 den daha geniş açı yaparak eğilmiş kanallar zor kanallardır(şekil 37)(55). Şekil 37. Schneider'in eğrilik kriteri 40

48 -Kolay kök kanallarında ; Önce %6 açılı mavi (30 numara) kanal aleti ile kök kanalının koroner 1/3 'lük kısmında ve eğer kök kanalının genişliği olanak sağlıyorsa, orta 1/3'lük kısımda şekillendirme yapılır. %4 açılı kanal aleti ile fizyolojik foramen apikaleye 2 mm kadar yaklaşılarak şekillendirme yapılır. Son olarak %2 açılı kanal aleti ile çalışma boyunda(wl) şekillendirme yapılır. Şekillendirme yeterli görülmezse 35,40,45 numara %2 açılı kanal aletleri ile kök kanalının apikal kısmında şekillendirmeye devam edilir. Toplam üç adet kanal aleti(mavi renkliler) kullanılmış olur(şekil 38). Şekil 38. Kolay kanallarda Hero 642 ile şekillendirme yöntemi. -Orta zorluktaki kök kanallarında ; %6 açılı kırmızı(25 numara) kanal aleti ile kök kanalının koroner 1/3'lük kısmında ve eğer kök kanalının genişliği olanak sağlıyorsa, orta 1/3'lük kısımda şekillendirme yapılır. %4 açılı kırmızı kanal aleti ile fizyolojik foramen apikaleye 2 mm yakalşılarak şekillendirme yapılır. %2 açılı kırmızı kanal aleti ile çalışma boyunda genişletme yapılır. %4 açılı mavi kanal aleti ile foramen apikaleye 2 mm yaklaşılırak şekillendirmeye devam edilir. 41

49 %2 açılı mavi kanal aleti ile çalışma uzunluğunda şekillendirme yapılır. Şekillendirme yeterli görülmezse 35,40,45 numara %2 açılı kanal aletleri ile kök kanalının apikal kısmını şekillendirmeye devam edilmelidir. Şekillendirme 5 kanal aleti (kırmızı renkliler) ile tamamlanır(şekil 39). Şekil 39. Orta zorluktaki kanallarda Hero 642 ile şekillendirme yöntemi. (x:maksimum derinlik;2 mm ye olabildiğince yakın) -Zor kök kanallarında; Şekilendirmeye %6 açılı,sarı saplı (20 numara) kanal aleti ile başlanır. Kök kanalının koroner 1/3 ve pasif olarak ilerleniyorsa orta 1/3 kısmında şekillendirme yapılır.kökün eğimi orta kısımda başlıyorsa, şekillendirme eğimin başladığı yere kadar yapılır.%6 açılı kanal aletleriyle, ilke olarak kök eğiminin olduğu yere kadar şekillendirme yapılır. %4 açılı, sarı kanal aleti ile fizyolojik foramen apikaleye 2 mm kalıncaya kadar şekillendirmeye devam edilir. %2 açılı, sarı kanal aleti ile çalışma uzunluğunda şekillendirme yapılır. %4 açılı, kırmızı kanal aletiyle foramen apikaleye 2 mm yaklaşılarak devam edilir. %2 açılı, kırmızı kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. Son olarak %2 açılı,mavi kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme 42

50 yapılır. Şekillendirme yeterli görülmezse, 35,40,45 numara %2 açılı kanal aletleri ile kök kanalının apikal kısmında şekillendirmeye devam edilir. Şekillendirme 6 kanal aletiyle(sarı) tamamlanmış olur(şekil 40)(15). Şekil 40. Zor kanallarda Hero 642 ile şekillendirme yöntemi HERO SHAPER Hero Shaper kanal aletleri,hero 642 gibi Mikro Mega Firması tarafından üretilmiştir. Benzer üç katlı,sarmal kesit yüzeyine sahiptir (şekil41). Hero Shaper kanal aletlerinde koniklik açıları değiştirilerek, bıçaklar arası mesafede ve kesici kısımların uzunluklarında farklılık yaratılmıştır. Bu değişimin, Hero Shaper kanal aletlerine esneklik ve dayanıklılık yönünden üstünlük kazandırdığı ileri sürülmektedir. Bıçaklar arası mesafenin arttırılması ile daha iyi bir kesme etkinliği( rotasyon hızı ve baskı altında daha hızlı bir şekillendirme) ve debrisin daha iyi uzaklaştırılması sağlanmıştır(58). Şekil 41. Hero Shaper kanal aletlerinin kesiti. Hero Shaper kanal aletleriyle kolay kanallarda çalışılırken mavi renkli seri (30 numaralı aletler), orta zorluktaki kanallarda kırmızı (25 numara), zor 43

51 kanallarda ise sarı renkli aletler(20 numara) kullanılır. Hero Shaper sisteminin en önemli avantajı; kök kanallarının az sayıda alet kullanımıyla kısa sürede şekillendirilmesine imkan vermesidir.kolay kanallarda iki,kompleks kanallarda dört adet alet kullanılmaktadır(58). Aydın ve arkadaşları (59) 40 adet eğri, yapay kök kanalları üzerinde yaptıkları çalışmada, Hero Shaper ve RaCe enstrümanlarının şekillendirme yeteneklerini karşılaştırmışlardır. Sonuç olarak;her iki enstrümanın da benzer oranlarda madde uzaklaştırdığı, Hero Shaper kanal aletinin preparasyon sırasında daha az deforme olduğu ve merkezde daha iyi kaldığı bildirilmiştir UYGULAMA YÖNTEMİ -Kolay kök kanallarında; Çalışma boyu saptanır. %6 açılı, 30 numara kanal aletiyle başlanır (koroner ve orta 1/3). %4 açılı, 30 numara kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. İki kanal aletiyle şekillendirme tamamlanır(şekil 42). Şekil 42. Kolay kanallarda HeroShaper ile şekillendirme yöntemi. 44

52 -Orta zorluktaki kök kanallarında; Çalışma boyu saptanır. %6 açılı, 25 numara kanal aleti ile başlanır (koroner ve orta 1/3). %4 açılı, 25 numara kanal aleti ile çalışma boyunda şekillendirme yapılır. %4 açılı, 30 numara kanal aleti ile şekillendirme tamamlanır. Üç kanal aletiyle şekillendirme bitirilir (şekil 43). Şekil 43. Orta zorluktaki kanallarda HeroShaper ile şekillendirme yöntemi. -Zor kök kanallarında; Çalışma boyu saptanır. %6 açılı, 20 numara kanal aletiyle başlanır(koroner ve orta 1/3). %4 açılı, 20 numara kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. %4 açılı, 25 numara kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. %4 açılı,30 numara kanal aletiyle şekillendirme tamamlanır. Dört kanal aletiyle şekillendirme btirilir(şekil 44)(15). 45

53 Şekil 44. Zor kanallarda HeroShaper ile şekillendirme yöntemi. 3. Şekil 45.Hero Shaper ile şekillendirilmiş üst sağ 1.büyük azı dişinin preoperatif ve postoperatif radyografik görüntüleri(60) PROTAPER ProTaper Ni-Ti enstrümanlar(dentsply Maillefer;Ballaigues,Switzerland) kök kanal şekillendirilmesi için kullanılan, konveks üçgen yatay kesite, devamlı farklılık gösteren sarmal değişken açılanmaya,aktif kesici kenara ve kesici olmayan modifiye rehber uca sahip aletlerdir(61). Protaper kiti; bir adet yardımcı şekillendirici (Sx), iki adet şekillendirici (S1, S2) ve üç adet bitirici eğeden (F1, F2, F3) oluşur(şekil 46) (62).ProTaper sisteminin kullanıma girmesinden 5 yıl sonra ProTaper Universal(PTU) Tulsa 46

54 (Dentsply Tulsa,Tulsa,OK) geliştirilmiştir. Bu sistemde orjinal kitten farklı olarak üç adet ProTaper Retretment eğesi (D1,D2,D3) ve iki adet yeni bitirici eğe(f4,f5) bulunmaktadır(şekil 47)(61). Şekil 46. ProTaper kiti. Şekil 47. Proptaper Universal yeni bitirici eğeleri. Şekillendirici eğeler ; S1 ve S2 (mor ve beyaz), D noktasında sırasıyla 0,17 ve 0,20 mm dir. Maksimum oluk çapları yaklaşık 1,2 mm dir. Uçları yarı aktiftir. Yardımcı şekillendirici eğe; Sx diğerlerine göre daha kısadır ve kısa kök kanallarının genişletilmesinde, uzun köklerde koroner girişin hazırlanmasında kullanılırlar. Bitirici eğelerin ; F1,F2 ve F3 (sarı,kırmızı ve mavi) çapları sırasıyla 0.20, 0.25 ve 0.30 mm,açılanmaları; %7, %8 ve %9'dur (63). Kanal dolgusunun sökümü için alternatif olarak üretilen D1,D2 ve D3 uçları ;16 mm,18 mm ve 22 mm dir. Çapları sırasıyla 0.30, 0.25 ve 0.20 mm,açılanmaları; %9,%8,%7 dir(64). Her eğe artan bir açılanmaya sahiptir. Böylece esneklik artar ve burulma sonucu kırılma tehlikesi azalır(65). 47

55 Türkaydın ve arkadaşları (61) ProTaper ve Hero Shaper eğe modellerinin kök kanalında şekillendirme yaparken kanal duvarlarında oluşturdukları stresleri değerlendirmişlerdir. ProTaper eğe grubu ile şekillendirilen modelde daha yoğun stres dağılımı görülmüştür. Bu durumun eğenin kesme açısına bağlı olarak dentinde oluşan dirence ve özellikle apikal alanda düzleşmeye çalışırken eğriliğin dışına doğru uyguladığı kuvvete bağlı olduğu; her iki sistemin kök kanal modeli üzerindeki dağılımları incelendiğinde ProTaper sisteminin apikalde transportasyon yapma ihtimalinin daha yüksek olduğu belirtilmiştir UYGULAMA YÖNTEMİ -Kısa kök kanallarında; Sx kanal aleti ile başlanır. Çalışma boyu saptanır. Sx kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. F1 kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. 20 numara kanal aletiyle fizyolojik foramen apikaleye ulaşılıyorsa şekillendirme bitirilir(şekil 47). Şekil 47. Kısa kök kanallarında ProTaper ile şekillendirme yöntemi. 48

56 -Orta uzunluktaki ve uzun kök kanallarında; Sx kanal aleti ile başlanır. S1 kanal aleti ile koronerde genişletme yapılır. S2 kanal aleti ile orta üçlü genişletilir. F1 kanal aletiyle çalışma boyunda şekillendirme yapılır. 20 numara kanal aleti yeterliyse şekillendirme bitirilir.yeterli değilse F2 ve F3 kullanılır(şekil 48)(15). Şekil 48. Orta uzunluktaki ve uzun kök kanallarında ProTaper ile şekillendirme yöntemi. Şekil 49. Protaper(A)(63) ve ProTaper Universal(B)(66) ile şekillendirilen molar dişlerin radyografik görüntüleri. A B 3. 49

57 K3 Dr. McSpadden tarafından dizayn edilmiştir (43). SybronEndo (Orange, CA,USA) firması, üçüncü nesil nikel-titanyum döner aletler olarak piyasaya sürmüştür(şekil 50)(67). Şekil 50. K3 kanal aletleri. K3 serisi konsept olarak ayrılmış 3 asimetrik yiv ile Quantec serisine benzemektedir. Sahip oldukları pozitif kesme açısı ve asimetrik dizaynı etkili bir preparasyon imkanı sağlamaktadır. Enine kesitteki farklı geometrik yapısı eğeyi kırılmaya karşı oldukça dirençli hale getirmektedir. Kesici olmayan uç kısmı eğenin kanal içerisinde rahat ilerlemesini sağlarken, basamak, zip, perforasyon meydana gelmesini önlemektedir (şekil 51)(68). Şekil 51. K3 eğesinin kesici olamayan uç tasarımı ve enine kesiti. K3 serisi;.02,.04,.06,.08,.10,.12 açılı ve arası numaralı eğelerden oluşmaktadır. Anatomik varyasyonlu dişlerde hekime kolaylık sağlar. % 2 koniklikteki kanal eğesi kompleks kurvatürlü kanallarda son derece kullanışlı olmaktadır. Ayrıca eğenin sap kısmı posterior bölgede daha rahat çalışılabilmesi için yaklaşık 4 mm kısa olarak dizayn edilmiştir(68). 50

58 UYGULAMA YÖNTEMİ 10 numara K-file ile kök kanallarının tıkalı olup olmadığı kontrol edilir. 250 devir/dakika hızla % 10 koniklik açılı Orifice Opener ile birkaç mm ilerlenir. Kanal ağızlarına EDTA uygulanır ve % 8 koniklik açılı Orifice Opener ile 3-4 mm ilerlenir numara K-file ile çalışma boyu saptanır. 35 numara % 6 açılı kanal aleti ile şekillendirmeye başlanır.sırasıyla.06/30,.06/25,.06/20 numara kanal aletleri ile.06/20 kanal aleti çalışma boyuna ulaşaya kadar şekillendirmeye devam edilir. Çok dar,uzun ve eğri kök kanallarında %4 ve %6 açılı kanal aletleri beraber kullanılır.bu tür kanallarda Orifice Opener koroner 1/3 kısımda kulanılır. Ardından.06/30 numara kanal aleti ile şekillendirme yapılır. Bunu.04/30 kanal aleti takip eder. Sırasıyla.06/25,.04/25,.06/20,.04/20 numaralı aletler kullanılır. Çalışma boyuna ulaşılamazsa 10,15,20 numara K-file ile çalışma boyunda şekillendirme yapılır, işlemler tekrarlanarak şekillendirmeye son verilir(15). Şekil 52. K3 döner alet sistemi kullanılarak şekillendirilen alt 1.molar dişin tedavi öncesi ve sonrası radyografik görüntüsü. 51

59 MTWO 2003 yılında Prof.Dr. Vito Malagnino tarafından geliştirilmiştir. Bu sistemin diğer döner sistemlerden en büyük farkı,modifiye step-back tekniği ile kullanılmasıdır. Üretici firma bunu ' single length technique' (tek uzunluk tekniği' olarak tanımlar.en fazla dört adet alet kullanılır.bunlar; 10/.04,15/.05, 20/.06,25/.06 numaralı aletlerdir(şekil 53)(69). Şekil 53. Mtwo alet seti. İki adet derin kesici bıçakları ve italic S kesitleri vardır(şekil 54).Dentinin rahat biçimde uzaklaştırılabilmesi için maksimum alana sahiptirler. Minimum radyal kontakları sayesinde güvenli ve etkin preparasyona olanak tanırlar. Kesici bıçakları uzun vertikal spiral şeklindedir.kesici bıçakları arasındaki uzaklık aletin uç kısmından şaft kısmına doğru artar(69). Mtwo nikel titanyum enstrümanlarda önceden koronar genişletme yapılmaya gerek duyulmadan eşzamanlı teknikle şekillendirme yapılabilir. Çalışma hızı 300 rpm olmalıdır(70). Şekil 54. Mtwo kanal aletinin enine kesiti. 52

60 UYGULAMA YÖNTEMİ 10 numara K-file ile çalışma boyu saptanır. Öncelikle 10/.04 numaralı alet ile çalışma boyunda ilerlenir. Sırasıyla 15/.05, 20/.06, 25/.06 ile çalışma boyunda şekillendirme tamamlanır. Apikal foramende tıkaç oluşumu tam olarak sağlanamadıysa 30/.05, 35/.04, 40/.04 numaralı aletler kullanılabilir(15). Şekil 55. Mtwo kanal aletiyle şekillendirilen alt premolar dişin tedavi öncesi (A) ve tedavi sonrası radyografik görüntüsü(c). Mtwo kanal aletiyle genişletilmesi(b). A B C RaCe İsmini, ' Reamer with Alternating Cutting Edges ' sözcüklerinin baş harflerinde alır. RaCe enstrümanlarının enine kesiti üçgen şeklindedir. Düz bir yapıdan sarmallı bir yapıya geçiş gösteren farklı kesici kenarlara sahiptir. Bu özellik şekillendirme sırasında tork kuvvetlerini azaltarak eğenin kanal içinde 53

61 sıkışmasını önlemektedir. RaCe setinde,.02,.04,.06,.08,.10 koniklikte,15-60 numaralar arası eğeler bulunmaktadır(şekil 56)(68). Şekil 56. RaCe kanal aletininin dizaynı ve enine kesiti. RaCe enstrümanlarının yüzeyleri bir dizi elektrokimyasal işlemden geçirilmiş, böylece kesme etkinliklerinin artması sağlanmıştır. Üretici firma tarafından bu işlemle debris temizlemenin daha kolay olduğu, bükülmeye ve metal yorgunluğuna karşı çok iyi dayanıklılık gösterdiği ve kırılmaya karşı direncinin %20 arttığı belirtilmiştir. Kesici olamayan uç kısmının kullanımda kolaylık sağladığı, perforasyon, zip gibi sorunlara yol açmadığı gösterilmiştir. Ayrıca eğenin kullanım takibini yapabilmek için, hafıza diski ve 8 adet ayrılabilen yaprak bulunmaktadır. Kolay bir kanaldan sonra 1 yaprak, orta zorluktaki bir kanaldan sonra 2 yaprak,zor bir kanaldan sonra 3 yaprak koparılır(68). Schirrmeister ve arkadaşları (71), 150 kök kanalında RaCe, FlexMaster Sistem GT, ProFile, ProTaper ve Hedström eğelerini karşılaştırmışlardır. Kökler şekillendirilmiş ve preparasyon yapılmayan bölgeler Image Analyzer Software ile hesaplanmıştır.sonuçta en az boyanmamış alanın RaCE ile prepare edilen kanallarda bulunduğu görülmüş, RaCe'i ProTaper'ın izlediği 54

62 gözlenmiştir.profile grubunda ProTaper,Sistem GT ve FlexMaster'dan daha fazla boyalı alan görülmüştür QUANTEC 1996 yılında Dr. McSpadden tarafından tasarlamış,analytic firması tarafından üretilmiştir(şekil 57).Özel Quantec-E motoruna veya herhangi bir endodontik angldruvaya takılarak kullanılırlar.firma,kullanma hızının devir/dakika arasında olmasını önermektedir yıllarında üretilen eğeler Quantec 2000 serisi(tycom Dental,Irvine)adını alırken;1999 tarihinden itibaren Quantec SC ve Quantec LX adı altında pazarlanmaya başlanmıştır. Firma standart Quantec uçlarının yanı sıra, koroner bölgenin genişletilmesi amacıyla Flare serisini üretmiştir(4). Şekil 57. Quantec kanal aletleri Quantec kanal aletleri, eşit olmayan aralıklı, geniş radyal alanlara ve azaltılmış periferal yüzeylere sahiptir. Sürtünme direncini azaltmak için radyal alan,marjinal alan bırakılarak periferal yüzeyin azaltılması ile modifiye edilmiştir. Quantec enstrümanların uç dizaynı daha çok dentin kaldırır(1). Sistemde iki farklı uç geometrisi kullanılmıştır(4): X Non-Cutting TipL: Aşırı eğri kanallarda, kanalın uzun aksını takip eder. Uç ısmının kesme özelliği yoktur. Rutin olgularda, eğimi şiddetli kurvatürlerde, apeksifikasyaon tedavisi görmüş veya rezorbe olmuş dişlerde kullanılır. 55

63 SC Safe-Cutting Tip: Eğe ucu apikale doğru hafifçe baskı uygulandığında aktif hale gelir, kanal yolunu takip eder, oluşturduğu stres oldukça azdır. İnce, dar, kalsifiye ve tıkanmış kanallarda kullanılır. Quantec eğeler pozitif kesme açısına sahiptirler ve bu nedenle genişletme sırasında hareket yönünde kesim yaparlar; bu sayede dentin üzerinde çizik oluşturmadan, kontrollü bir şekilde madde kaldırırlar(4). Medioni ve arkadaşları (72) yaptıkları çalışmada Quantec 2000, Hero 642,ProFile ve el eğelerini temizleme etkinlikleri yönünden incelemiştir. Sonuç olarak; Quantec 2000'in diğer üç sistemden daha başarılı olduğu istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Sattapan ve arkadaşları(73), yaptıkları çalışmada Quantec 2000 serisini genişletme sırasında meydana gelen kırılmalar ve oluşan tork dereceleri yönünden değerlendirmişlerdir. Sonuç olarak kullanılması gereken tork miktarının eğenin boyutuna göre değiştiğini, büyük çap ve büyük açılı eğelerin daha fazla torka ihtiyacı olduğu bildirilmiştir. Özellikle 5-8 numaralı eğeler (.03,.04,.05 ve.06 açıya sahip olanlar) ile yaratılan torkun diğerlerinden anlamlı derecede fazla olduğu, buna bağlı olarak alet kırılmalarının eğenin uçtan itibaren 5-6 mm sinde ortaya çıktığı tespit edilmiştir FLEXMASTER FlexMaster serisi,.02,.04,.06 koniklikte numaralı eğeler,.02,.06 koniklikte 35 numaralı eğe, sadece.02 koniklikte numaralı eğeler içermektedir. Aşırı eğri kanallarda üretici firmanın belirttiği şekilde, koroner ve orta üçlü daha fazla koniklikteki eğelerle prepare edilirken, apikal bölgenin.02 koniklikteki eğelerle prepare edilmesi gerekmektedir(şekil 58). 56

64 Şekil 58. FlexMaster kanal aletleri. FlexMaster enstrümanların enine kesitinde dışa doğru genişleyen, konveks bir yapı görülür (şekil 59). Üretici firma eğenin bu özelliğinin stabilizasyonu, kesme etkinliğini ve bükülmeye karşı direnci arttırdığını belirtmektedir. Eğe U şekilli kesici kenarlara ve radyal alanlara sahip değildir. Düzleştirilmiş uçları sayesinde transportasyon önlenebilmektedir(68). Şekil 59. FlexMaster eğenin enine kesiti. Schirrmeister ve arkadaşlarının (74) yaptığı çalışmada 60 adet alt çene küçük azı dişleri dört gruba ayrılmış ve el eğeleri, FlexMaster, ProTaper ve RaCe 'in yeniden kanal tedavisi esnasında güta-perkanın çıkarılması sırasındaki etkinlikleri karşılaştırılmıştır. Kök kanalları lateral kompaksiyon yöntemi ile doldurulup test enstrümanlarıyla temizlenmiştir.temizlenmenin ardından kanal içinde kalan kanal doldurma materyalinin kapladığı alan ölçülmüştür. Sonuç olarak, RaCe' in güta-perkanın uzaklaştırılmasındaki en güvenilir sistem olduğu, FlexMaster ve ProTaperın alet kırılganlığı yönünden daha az güvenilir olduğu bulunmuştur 57

65 4. ÖZET Kök kanallarının şekillendirilmesinde kullanılan nikel- titanyum döner alet sistemlerinin avantajlarının, her kök kanalı tedavisi için geçerli olması, eldeki çalışmalara göre pek mümkün değildir (75). Genellikle şekillendirme sırasında kök kanallarında oluşan transportasyon, şekillendirme etkinliği ve apikalden debris çıkışı gibi konularda incelenen döner aletlerle kök kanalı şekillendirme yöntemleri, alınan sonuçlara göre, kök kanallarının şekillendirilmesi aşamasında birçok ihtiyaca cevap verebilecek niteliktedir(76) Döner aletler, doğru biçimde kullanıldıkları takdirde hem hızlı, hem güvenli biçimde kanal genişletilmesini sağlayan, bu sayede başarılı bir kanal tedavisinde bulunması gereken ilk basamağı oluşturan modern aletlerdir. Bu aletler elde kullanılan kanal aletleriyle birlikte kullanılırsa tedavilerinin daha güvenilir olacağı düşünülmektedir. Elde kullanılan kanal aletleri ile kök kanalını hissedebilme avantajı, hekimin Endodonti'deki en büyük yardımcısıdır. Bu avantajı kaybetmek döner aletlerle şekillendirme yapan yöntemlerin tam olarak uygulanmasından sonra bile görülebilen başarısızlıkların en önemli nedenidir. Bu açıdan döner aletlerle şekillendirme yöntemleri mümkün olduğunca kullanılmalı, ancak elde kullanılan kanal aletlerinden de asla uzak kalınmamalıdır(15). 58

66 5. KAYNAKLAR 1. Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' Endodontide Kullanılan Kök Kanal Aletleri '' 2002; 19(1): Trope M.,Debelian G.'' Diş Hekiminin Endodonti El Kitabı '',Quintessence Yayıncılık,İstanbul: 2007,s Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi ''Kök Kanal Preparasyonunda Kullanılan Kanal Aletlerinin Gelişim Süreci'' 2006; 23(1): Çalışkan M.K.;'' Endodontide Tanı ve Tedaviler'', Nobel Tıp Kitabevleri, İzmir: 2006, Ford P.,'' HARTY'S Endodontics in Clinical Practice'', Wright, Oxford: 1997,s Bayırlı G.; '' Kök Kanallarının Temizlenmesi ve Şekillendirilmesi'' İstanbul, 1995, Öztan M.; ''Kök Kanalarının Mekanik Preparasyonu'' ders notu. ( 8. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' Endodontide Ultrasonikler'' 2012; 6: Leonardi DP, et al. Undergraduate Students Introduction to Manual and Rotary Canal Instrumentation. Bull Tokyo Dent Coll 2012; 53(3): Yılmaz B.; '' Kök Kanallarının Şekillendirilmesinde Ni-Ti Döner Aletler '' Türk Dişhekimleri Birliği Dergisi, 2000; 57: Toptaş E.,Akkuş N.: Şekil Hafızalı Alaşımlar ve Endüstriyel Uygulamaları.Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi, 2007;(4) : Akdoğan A., Nurveren K.: Şekil Hafızalı Alaşımlar. Mühendis ve Makine 59

67 Cilt:44,sayı Lee DH, Park B.,Saxena A.,Serene TP., Enhanced Surface Hardness by Boron Implentation in Nitinol Alloy. J.Endodon 1996; 22: Dilibal S, ''Nikel- Ttitanyum Şekil Bellekli Alaşım Üretimi ve Şekil Bellek Eğitimi'', Doktora Tezi,Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İSTANBUL Küçükay E.S,Küçükay I., Yılmaz B.;''Kök Kanalı Şekillendirme Yöntemleri'' İstanbul: 2004, Selçuk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi ''Tekrarlanan Döküm İşleminin Dental Alaşımların Biyouyumluluğuna Etkisi'', 2008; 17: Stokes O.W. et al. Corrosion in Stainless- Steel and Nickel-Titanium Files J Endodon 1999; 25: Liu JF. et al. Effect of nitriding surface treatment on the corrosion resistance of dental nickel- titanium files in 5,25% sodium hypochlorite solution. Journal of Alloys and Compounds 475, 2009; Silvaggio J.,Hicks ML., Effect of Heat Sterilization on the Torsional Properties of Rotary Nickel-Titanium Endodontic Files.Journal of Endodontics 1997; 23(12): Alexandrou B.G. et al. SEM Observations and Differential Scanning Calorimetric Studies of New and Sterilized Nickel- Titanium Rotary Endodontic Instruments. J Endodon 2006; 32: Rapisarda E. et al. Effect of Sterilization on the Cutting Efficiency of Rotary Nickel-Titanium Endodontic Files.Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1999; 88:

68 22. Bonaccorso A. et al. The effect of surface treatments of nickel-titanium files on wear and cutting efficiency. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2000; 89: Shchafer E., Effect of Physical Vapor Deposition on Cutting Efficiency of Nickel-Titanium Files. Journal of Endodontics 2002; 28(12): Ninan E.,Berzins D.W., Torsion and Bending Properties of Shape Memory and Superelastic Nickel-Titanium Rotary Instruments. J Endodon 2013; 39: Yum J. et al. Torsional Strength and Toughness of Nickel-Titanium Rotary Files. J Endodon 2011; 37: Alapati B.S. et al.scanning Electron Microscope Observations of New and Used Nickel-Titanium Rotary Files. Journal of Endodontics 2003; 29(10): Zuolo M.,Walton R.,Imura N. Histologic Evaluation of Three Endodontic Instrument Preparation Techniques. Endod Dent Traumatol 1992; 8: Vanni R.J. et al. Apical Displacement Produced by Rotary Nickel- Titanium Instruments and Stainless-Steel Files. Journal of Applied Oral Science 2004; 12(1): Short J.,Morgan L.,Baumgartner J.,A Comparison of Four Instrumentation Techniques on Canal Transportation, J Endodon 1996; 22: Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi ''Eğri Kök Kanallarında İki Farklı Tekniğin Preparasyon Sonrası Kanal Açısını Değiştirmesi Yönünden Karşılaştırılması'' 1999;2(1). 31. Gergi R. et al. Comparison of Canal Transportation and Centering Ability 61

69 of Twisted Files,Pathfile-ProTaper System and Stainless Steel Hand K-Files by Using Computed Tomography. J Endod 2010; 36: Javaheri H.H. and Javaheri H.G., A Comparison of Three Ni-Ti Rotary Instruments in Apical Transportation. J Endod 2007; 33: Schafer E., Root Canal Instruments for Manuel Use. Endod Dent Traumatol 1997;13: Stone R.,Zuolo M.,Walton R.,Apical Transportation ;Steel vs.,ni-ti Hand vs.ni-ti Rotary. J Endod 1995; 21: Kustarci A. et al. Comparative Study of Apically Extruded Debris Using One Manual and Two Rotary Instrumentation Techniques for Endodontic Retreatment. Journal of Dental Sciences 2012: 7; Reddy S.A.,Hicks M.L. Apical Extrusion of Debris Using Two Hand and Two Rotary Instrumentation Techniques. J Endodon 1998; 24(3): Barbizam B.V. et al. Effectiveness of Manual and Rotary Instrumentation Techniques for Cleaning Flattened Root Canals. J Endodon 2002; 28(5): Kataia M.A.,Ezzat K.M.,el Sayed J.M.,Seif R.E. Effectiveness of Two Rotary Instrumentation Techniques for the Cleaning the Root Canal. Egypt Dent J 1995 ;41: Güven Ş.Y, Delikanlı K.'' Metalik Biyomalzemelerde Son Gelişmeler '' TİMAK Kongresi, Balıkesir, Nisan 2006;s Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' Diş Hekimliğinde Kullanılan Materyaller ve Alerjik Reaksiyonlar '' 2007:2; Assad M.,Lemieux N.,Rivard C.H.,Yahia L.H. Comparative in vitro Biocompatibility of Nickel-Titanium,pure Nickel,pure Titanium and Stainless 62

70 Steel: Genotoxicity and Atomic Absorption Evaluation. Biomed Mater Eng 1999; 9: Himel V.T., Mcspadden J.,Harold E. Instruments, Materials and Devices. Cohen S.,Hargreaves K.M.,Pathways of the Pulp, 9th.ed,St. Louis Elseiver,U.S.A.,2006;p Peters Ove A. and Peters Christine I. Cleaning an Shaping of the Root Canal System, Pathways of the Pulp, 9th.ed, St.Louis Mosby, 2006; Senia S.E. and Wildey W.L. The LightSpeed Root Canal Instrumentation System. Endodontic Topics 2005; 10: Shawartz S.A. et al. Combined Endodontic-Periodontic Treatment of a Palatal Groove:A Case Report. J Endod 2006:32; Üstün Y.,'' Dört Farklı Döner Sistemle Yapılan Kök Kanal Preparasyonunun Epoksi Rezin İçerikli Bir Patın Dentin Tübüllerine Penetrasyonuna Olan Ekisinin SEM Kullanılarak İncelenmesi''.Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, KAYSERİ Al-Sudani D. and Al-Shahrani S. A Comparison of the Canal Centering Ability of ProFile,K3 and RaCe Nickel Titanium Rotary Systems, J Endod 2006;32: Thompson DA. and Dummer MH. Shaping Ability of ProFile.04 taper series 29 Rotary Nickel Titanium Instruments in Simulated Root Canals. J Endod 1997;30: Kavanagh D. and Lumley PJ., An In vitro Evaluation of Canal Preparation Using.04 ProFile and.06 taper Instruments. Endod Dent Traumatol 1998; 14: Llyod A.Root Canal Instrumentation with ProFile Instruments.Endodontics 63

71 Topics 2005; 10: Buchanan L.S. The Standardized-taper Root Canal Preparation- Part 2.GT File Selection and Safe Handpiece-driven File Use. International Endodontic Journal 2001:34; Veltri M. et al. In Vitro Comparison of Shaping Abilities of ProTaper and GT Rotary Files. Journal of Endodontics 2004; 30(3): Buchanan L.S. The Standardized-taper Root Canal Preparation-Part 3.GT file Technique in Large Root Canals with Small Apikal Diameters. International Endodontic Journal 2001:34; Vaudt J,Bitter K.,Kielbassa M.A. Evaluation of Rotary Root Canal Instruments in Vitro: a review. ENDO 2007;1(3): Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' HERO 642 Sistemi '' 2001:11(3); Taşdemir T. et al.canal Preparation with Hero 642 Rotary Ni-Ti Instruments Compared with Stainless Steel Hand K- File Assessed Using Computed Tomography. International Endodontic Journal 2005; 38(6): Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' Kök Kanallarının Şekillendirilmesinde Kullanılan Üç Farklı Enstrümanın in Vitro Karşılaştırılması'' 2003;6(2): Calas P. HEROShapers:The Adapted Pitch Concept.Endodontic Topics 2005;10: Aydin C.et al. Comparison of Shaping Ability of RaCe and Hero Shaper Instruments in Simulated Curved Canals. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2008;105:

72 61. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi '' Eğri Kök Kanallarının Şekillendirilmesi Sırasında Oluşan Streslerin Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Değerlendirilmesi'' 2013;3(1): Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakülte Dergisi '' İki Ayrı Tip Döner ve Bir El Aletinin Yapay Kök Kanallarındaki Genişletme Etkinliklerinin Karşılaştırılması'' 2006;23(1): Ruddle CJ. The ProTaper Technique. Endodontic Topics 2005;10: Gu LS, Ling JQ,Wei X and Huang XY.Efficacy Protaper Universal Rotary Retreatment System for Gutta-Percha Removal from Root Canals. International Endodontic Journal 2008; 41: Aydın B. Kök Kanal Tedavilerinin Yenilenmesi Sırasında Döner Aletleri ve El Eğeleri ile Kök Kanal Dolgusu Uzaklaştırma Etkinliğinin Araştırılması. Doktora tezi, E.Ü. Diş Hekimliği Fakültesi, Gambarini G. The K3 Rotary Nickel Titanium Instrument System. Endodontic Topics. 2005;10: Kuştarcı A. Rotasyonel Hareketli Preparasyon Sistemi İle Birlikte Kullanılan Üç Farklı Ni-Ti Esaslı Kök Kanal Eğesinin Preparasyonu Sonrasında Apikalden Taşan Sıvı,Debris ve Bakteri Miktarının İncelenmesi. Doktora Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi,Sivas Malagnino V.A..Grande N.M.,Plotino G. The Mtwo NiTi Rotary System For Root Canal Preparation. Roots3_2006,s: Schirrmeister JF, Strohl C, Altenburger MJ, Hellwig E.Shaping Ability and 65

73 Safety of Five Different Rotary Nickel-Titanium Instruments Compared with Stainless Steel Hand Instrumentation in Simulated Curved Root Canals. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod.2006;101(6): Medioni E.,Bertrand MF,Pizzardini P.,Müller M. A SEM Study of Surface Aspect of Curved Root Canal Walls Prepared by Three Ni-Ti Endodontic Files. Dent Materials 1999;78: Sattapan B.,et al. Torque During Canal Instrumentation Using Rotary Nickel-Titanium Files. J Endod 2000;26: Schirrmeister JF,et al. Effectiveness of A Hand File and Three Nickel Titanium Rotary Instruments for Removing in Gutta-Percha in Curved Root Canals During Retreatment. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2006;101(4): Berkmans L. et al. Mechanical Root Canal Preparation with Ni-Ti Rotary Instruments,Rationale,Performance and Safety. Staus Reports of The American Journal of Dentistry,Am J.Dent, 2001;14: Sonntag D.,Delscheen S.,Stachniss V.,Root-Canal Shaping with Manual and Rotary Ni-Ti Files Performed by Student,J Endod 2003;36:

74 6. ÖZGEÇMİŞ 1988 yılında İzmir' de doğdum. İlköğrenimimi Turgut Reis İlköğretim O- kulu'nda, ortaöğrenimimi Batı Anadolu Çimento İlköğretim Okulu'nda tamamladım. Lise eğitimime Suphi Koyuncuoğlu Lisesi'nde (Y.D.A) devam ettim yılında Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ni kazandım. 67