ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Serin MEZARCIÖZ FARKLI ÜRETİM TEKNİKLERİYLE EĞRİLMİŞ İPLİKLERDEN ÖRÜLEN KUMAŞLARIN BELİRLİ ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ VE İSTATİSTİKSEL MODELLENMESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ADANA, 2010

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FARKLI ÜRETİM TEKNİKLERİYLE EĞRİLMİŞ İPLİKLERDEN ÖRÜLEN KUMAŞLARIN BELİRLİ ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ VE İSTATİSTİKSEL MODELLENMESİ Serin MEZARCIÖZ DOKTORA TEZİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Bu Tez 16/09/2010 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir Prof. Dr. R.Tuğrul OĞULATA Prof. Dr. Osman BABAARSLAN Prof. Dr. Rızvan EROL DANIŞMAN ÜYE ÜYE Yrd.Doç.Dr. Hüseyin Gazi ÖRTLEK ÜYE..... Yrd.Doç.Dr. Füsun DOBA KADEM ÜYE Bu Tez Enstitümüz Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Bu Çalışma Ç. Ü. Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: MMF.2006.D25 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ DOKTORA TEZİ FARKLI ÜRETİM TEKNİKLERİYLE EĞRİLMİŞ İPLİKLERDEN ÖRÜLEN KUMAŞLARIN BELİRLİ ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ VE İSTATİSTİKSEL MODELLENMESİ Serin MEZARCIÖZ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman :Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA Yıl: 2010, Sayfa: 213 Jüri :Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA :Prof. Dr. Osman BABAARSLAN :Prof. Dr. Rızvan EROL :Yrd. Doç. Dr. Hüseyin GAZİ ÖRTLEK :Yrd. Doç. Dr. Füsun DOBA KADEM Bu çalışmada, farklı sistemler kullanılarak elde edilen ipliklerden üretilen örme kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özellikleri tespit edilerek, üretim öncesi bazı özelliklerinin tahmin edilmesine yönelik eşitlikler oluşturulmuştur. Bunun için, ve rotor iplik eğirme sistemlerinden üretilen ipliklerden süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarında örme kumaşlar üretilmiş ve kumaşlara üç farklı relaksasyon işlemi uygulanmıştır. Relaksasyon sonrası kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özellikleri ilgili standartlara göre tespit edilmiştir. Testler sonucu elde edilen verilere SPSS paket programı kullanılarak çeşitli analizler (varyans, K-S, Runs, regresyon, korelasyon) uygulanmış, kumaşların; gramaj, hava geçirgenliği, patlama mukavemeti, boyutsal değişimleri vb. özellikleri tahmin edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca örme kumaşların fiziksel ve performans özellikleri ile boyutsal parametreleri farklı relaksasyon şartları için incelenmiştir. Sonuç olarak, relaksasyon şartlarının, iplik eğirme sisteminin ve iplik numarasının örme kumaşların birçok özelliğini etkilediği tespit edilmiştir. Kumaş özelliklerini tahmin etmek için geliştirilen eşitliklerin yüksek korelasyona sahip olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Örme kumaşlar, Eğirme sistemleri, Relaksasyon, Boyutsal değişim, Tahminleme I

4 ABSTRACT PhD THESIS INVESTIGATION AND STATISTICAL MODELLING OF SELECTED PROPERTIES OF FABRICS KNITTED USING THE YARNS SPUN BY DIFFERENT SPINNING SYSTEMS Serin MEZARCIÖZ ÇUKUROVA UNIVERSITY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF TEXTILE ENGINEERING Supervisor: Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA Year: 2010, Pages: 213 Jury :Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA :Prof. Dr. Osman BABAARSLAN :Prof. Dr. Rızvan EROL :Assist.Prof.Dr. Hüseyin GAZİ ÖRTLEK :Assist.Prof.Dr. Füsun DOBA KADEM In the study, physical, dimensional and performance characteristics of knitted fabrics produced by different spinning systems were determined and some equations were formed to predict some characteristic properties of knitted fabrics before production. For this purpose, fabrics in single jersey, rib and interlock construction were produced with, compact and spinning systems and three different relaxations treatments were applied to the fabrics. After relaxation treatments, some physical, dimensional and performance characteristics of the fabrics were tested according to the relevant standards. ANOVA, K-S, runs, regression and correlations analysis were applied to the data gained by the test results with SPSS package program. It was tried to predict weight, air permeability, bursting strength, dimensional variance of the fabrics. Physicalperformance properties and dimensional parameters of the knitted fabrics were also investigated under different relaxation treatments As a result it was determined that, relaxation treatments, spinning systems, and yarn numbers have a great effect on some properties of knitted fabrics. It was seen that, developed equations predicting the fabric properties have high correlations Key Words: Knitted fabrics, Spinning systems, Relaxation, Dimensional variance, Prediction II

5 TEŞEKKÜR Yüksek lisans ve doktora eğitimim boyunca yardımlarını esirgemeyen, yoğun çalışma temposuna rağmen yapıcı ve yönlendirici fikirleri ile bana daima yol gösterip çalışma azmi ve moral veren, tezin şekillenmesinde katkısı çok büyük olan çok değerli danışman hocam ve bölüm başkanımız Prof.Dr. R.Tuğrul OĞULATA ya, Çalışmanın başından beri tez izleme komitesi olarak desteklerini esirgemeyen hocalarım Prof. Dr. Osman BABAARSLAN a ve Prof. Dr. Rızvan EROL a ayrı ayrı, Tez çalışmasının temel unsurunu oluşturan iplik ve kumaş üretimleri için, işletmelerinin imkanlarını sonuna kadar açan Balsuyu Mensucat San. ve Tic. A.Ş ve ÇMS Tekstil San. ve Tic. A.Ş (Kahramanmaraş) Genel Koordinatörü Ayhan KOZAN a ve Ring İplik İşletme Müdürü Mehmet ŞAHİN e, Orze Tekstil Tur.San. ve Tic. A.Ş (Adana) Pazarlama Müdürü Muhsin CANPOLAT a ve Örme İşletmesi Sorumlusu Fazlı BULUT a, Numunelerin deneysel çalışmaları sırasında laboratuar imkanlarından faydalanmamı sağlayan Kıvanç Tekstil San. ve Tic. A.Ş. (Adana) Fiziksel Lab. ve Kalite Kontrol Şefi Nursel KARAOĞLAN a, KOSGEB Adana Tekstil Laboratuarı Yöneticisi Mehmet YAROĞLU na, laboratuar sorumluları Eser ALTUNTAŞ a ve Gülhan YILDIRIM a, Çalışmam süresince yardım ve desteklerinden dolayı Doç.Dr. Pınar DURU BAYKAL, Yrd.Doç.Dr. Emel Ceyhun SABIR, Yrd.Doç.Dr. Füsun DOBA KADEM, Öğr.Gör. Mehmet BEBEKLİ ve Arş.Gör.Dr. Belkıs ZERVENT ÜNAL a ve Tekstil Mühendisliği Bölümü akademik ve idari personeline, Hayatımın her döneminde büyük bir özveri ile maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen çok değerli anneme ve babama, Göstermiş olduğu anlayış ve motivasyon desteği için eşim Serkan MEZARCIÖZ e, Sonsuz teşekkürlerimi sunarım. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ...I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VIII ŞEKİLLER DİZİNİ... XIV SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ... XVI 1. GİRİŞ Örme Kumaş Relaksasyonu İlmek Parametreleri ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR İplik Üretim Sistemleri Elde Edilen İplik Özellikleri Örme Kumaş Özellikleri Örme Kumaş Özelliklerinin Tahminlenmesi Relaksasyon Uygulamaları Boyutsal Parametre Değerleri MATERYAL VE METOD Materyal Kullanılan Elyaf İplik Üretimi Ring İplik Eğirme Sistemi Kompakt İplik Eğirme Sistemi Open End Rotor İplik Eğirme Sistemi İplik Üretim Parametreleri Örme Kumaş Üretimi (1). Süprem Örgü (2). Ribana Örgü (3). İnterlok Örgü Örme Kumaş Üretim Parametreleri IV

7 Kumaşlara Uygulanan Relaksasyon İşlemleri Metod İpliklere Uygulanan Testler İplik Numarası Testi İplik Mukavemeti Testi İplik Düzgünsüzlüğü ve İplik Hataları Testi İplik Tüylülüğü Testi İplik Bükümünün Tayini Kumaşlara Uygulanan Testler İlmek İplik Uzunluğu Ölçümü Sıra Sıklığı Ölçümü Çubuk Sıklığı Ölçümü Kalınlık Tayini Gramaj Tayini Hava Geçirgenliği Tayini Patlama Mukavemeti Tayini Boyut Değişimi Testi May (Örgü) Dönmesi Testi Boncuklanma Tayini (Martindale Pilling) Boyutsal Parametrelerin Hesaplanması DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Elyaf Test Sonuçları İplik Test Sonuçları İplik Numarası ve Bükümü Test Sonuçları İplik Düzgünsüzlüğü ve İplik Hataları Test Sonuçları Kumaş Test Sonuçları Sıra-Çubuk Sıklığı Testi Sonuçları İlmek İplik Uzunluğu Testi Sonuçları Gramaj Testi Sonuçları Kalınlık Testi Sonuçları Patlama Mukavemeti Testi Sonuçları V

8 Hava Geçirgenliği Testi Sonuçları May Dönmesi Testi Sonuçları Pilling Testi Sonuçları Boyut Değişimi Testi Sonuçları Boyutsal Parametrelerin Değişimi İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Kullanılan İpliklerin İstatistiksel Değerlendirmesi MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Örme Kumaşlara Uygulanan İstatistiksel Analizler MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Süprem Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Ribana Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları İnterlok Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Regresyon Analizi Sonuçları Süprem Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi Süprem Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem Kumaşlarda May Dönmesi Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi Ribana Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi Ribana Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi Ribana Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi VI

9 Ribana Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi Ribana Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi Ribana Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi İnterlok Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi İnterlok Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi İnterlok Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi İnterlok Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi İnterlok Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi İnterlok Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi SONUÇLAR VE ÖNERİLER Çalışmanın Özeti İpliklerin İstatistiksel Değerlendirilmesi Kumaşların İstatistiksel Değerlendirilmesi İki Yönlü MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma Sonuçlarının Değerlendirilmesi Regresyon Analizi Sonuçlarının Değerlendirilmesi Boyutsal Parametrelerin Değerlendirilmesi Öneriler KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ VII

10 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 1.1. Belli ürün grupları bazında tekstil ihracatı ( Ocak-Haziran).. 2 Çizelge 2.1. Düz örme kumaşlar için k değerleri Çizelge 2.2. Tam relakse konumundaki düz örgü kumaşlar için k değerleri Çizelge x1 ribana kumaşlar için tam relaksasyon durumunda k sabiti değerleri Çizelge 3.1. Kullanılan pamuk harmanına ait HVI sonuçları Çizelge 3.2. Üretilen iplikler ve özellikleri Çizelge 3.3. Proses Akış Şeması Çizelge 3.4. İpliklerin üretiminde kullanılan makine parametreleri Çizelge 3.5. Deneysel çalışmada kullanılan örme kumaş özellikleri Çizelge 3.6. Çalışmada kullanılan örme makinelerinin özellikleri Çizelge 3.7. Numunelere uygulanan testler ve standartları Çizelge 3.8. Boncuklanma değerlendirme skalası Çizelge 4.1. Kullanılan tarak şeridine ait özellikler Çizelge 4.2. I. Pasaj cer şeridine ait özellikler Çizelge 4.3. Penye şeridine ait özellikler Çizelge 4.4. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Penye) Çizelge 4.5. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Karde) Çizelge 4.6. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Penye) Çizelge 4.7. Ne 30 ve Ne 40 numaralı iplikler için fitil özellikleri Çizelge 4.8. Ne 50 numaralı iplikler için fitil özellikleri Çizelge 4.9. Ring iplikler için iplik numarası test sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için iplik numarası test sonuçları Çizelge Open end iplikler için iplik numarası test sonuçları Çizelge İpliklerin büküm testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için CVm (%) testi sonuçları VIII

11 Çizelge Kompakt iplikler için CVm (%) testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için CVm (%) testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için neps hatası testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için neps hatası testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için neps hatası testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için tüylülük testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için tüylülük testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için tüylülük testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için Rkm testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için Rkm testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için Rkm testi sonuçları Çizelge Ring iplikler için kopma işi testi sonuçları Çizelge Kompakt iplikler için kopma işi testi sonuçları Çizelge Open end iplikler için kopma işi testi sonuçları Çizelge Kullanılan kumaşlar ve kodları Çizelge Süprem kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Çizelge Numunelerin ilmek iplik uzunluğu değerleri IX

12 Çizelge Süprem kumaşların gramaj testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların gramaj testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların gramaj testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların kalınlık testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların kalınlık testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların kalınlık testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların may dönmesi testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların pilling değerleri Çizelge Ribana kumaşların pilling değerleri Çizelge İnterlok kumaşların pilling değerleri Çizelge Kumaşların boyut değişimi değerleri Çizelge Süprem kumaşlar için ilmek parametreleri Çizelge Ribana kumaşlar için ilmek parametreleri Çizelge İnterlok kumaşlar için ilmek parametreleri Çizelge İlmek parametrelerinin değişim aralığı Çizelge Araştırmacılar tarafından verilen k c, k w, R değerleri Çizelge 5.1. SPSS veri sayfasına girilen iplik test sonuçları Çizelge 5.2. Normal dağılıma uygunluk (K-S testi) sonuçları Çizelge 5.3. Rastgelelik (Runs testi) sonuçları Çizelge 5.4. İpliklere uygulanan varyans analizi sonuçları Çizelge 5.5. Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge 5.6. Süprem kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, M, P, HG) Çizelge 5.7. Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ) Çizelge 5.8. Süprem kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) X

13 Çizelge 5.9. Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge Ribana kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, P, HG) Çizelge Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ). 135 Çizelge Ribana kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge İnterlok kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, P, HG) Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ). 144 Çizelge İnterlok kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) Çizelge Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge Süprem kumaşların K-S testi sonuçları Çizelge Süprem kumaşların Runs testi sonuçları Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi sonucu Çizelge May dönmesi değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge May dönmesi değeri için korelasyon analizi sonucu Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi sonucu Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi Çizelge Sıra yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Sıra yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge Ribana kumaşların K-S testi sonuçları Çizelge Ribana kumaşların Runs testi sonuçları Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları XI

14 Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi Çizelge İlmek yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge İlmek sırası yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge İnterlok kumaşların K-S testi sonuçları Çizelge İnterlok kumaşların Runs testi sonuçları Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi Çizelge İlmek yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Çizelge İlmek sırası yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi Çizelge 6.1. Süprem kumaşlar için elde edilen eşitlikler Çizelge 6.2. Ribana kumaşlar için elde edilen eşitlikler Çizelge 6.3. İnterlok kumaşlar için elde edilen eşitlikler XII

15 XIII

16 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 1.1. Temel ürün grupları itibariyle Türkiye nin tekstil ihracatı (2008)... 1 Şekil 1.2. Ring, ve iplik yapıları... 3 Şekil 1.3. Bir ilmeğe ait bölümler... 5 Şekil 1.4. Bir örgü yapısında ilmek parametreleri... 5 Şekil 3.1. Rieter G33 Ring iplik eğirme makinesi Şekil 3.2. Rieter K44 Kompakt iplik eğirme makinesi Şekil 3.3. Schlaforst rotor iplik eğirme makinesi Şekil 3.4. Süprem örgü yapısı Şekil 3.5. Ribana örgü yapısı Şekil 3.6. İnterlok örgü yapısı Şekil 3.7. Uster Autosorter Şekil 3.8. Uster Tensorapid cihazı Şekil 3.9. Uster Tester 4SX Şekil Kalınlık test cihazı Şekil Hava geçirgenliği test cihazı Şekil Patlama mukavemeti cihazı Şekil May dönmesinin ölçümü Şekil Martindale pilling cihazı Şekil Pilliscope Şekil 4.1. Süprem kumaşların gramaj değerleri Şekil 4.2. Ribana kumaşların gramaj değerleri Şekil 4.3. İnterlok kumaşların gramaj değerleri Şekil 4.4. Süprem kumaşların kalınlık değerleri Şekil 4.5. Ribana kumaşların kalınlık değerleri Şekil 4.6. İnterlok kumaşların kalınlık değerleri Şekil 4.7. Süprem kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Şekil 4.8. Ribana kumaşların patlama mukavemeti değerleri Şekil 4.9. İnterlok kumaşların patlama mukavemeti değerleri Şekil Süprem kumaşların hava geçirgenliği değerleri XIV

17 Şekil Ribana kumaşların hava geçirgenliği değerleri Şekil İnterlok kumaşların hava geçirgenliği değerleri Şekil Süprem kumaşların may dönmesi değerleri Şekil 5.1. İplik numarası (Ne) ve ince yer (I) değişkenlerinin histogram grafikleri 112 XV

18 SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ cpc CBD ÇS G H HG İ IBD İİU, l İS İY K k c,k w,k s k r (R) Kİ KK KU M N Ne N2 P S SF U,CVm wpc α e : Birim kumaş boyundaki sıra sayısı : Çubuk yönünde boyut değişim : Çubuk sıklığı : Gramaj : Tüylülük : Hava geçirgenliği : İnce yer : İlmek sırası yönünde boyut değişimi : İlmek iplik uzunluğu : İlmek sıra sıklığı : İlmek yoğunluğu : Kalın yer (iplik), kalınlık (kumaş) : Sabit : İlmek şekil faktörü : Kopma işi : Kopma kuvveti : Kopma uzaması : May dönmesi : Neps (iplik testlerinde), iplik inceliği (kumaş regresyon analizlerinde) : İplik numarası (elyaf testlerinde) : Beklenen iplik numarası (inceliği) : Patlama mukavemeti : İplik eğirme sistemi : Sıkılık faktörü : Düzgünsüzlük : Birim kumaş enindeki çubuk sayısı : Büküm katsayısı XVI

19 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ 1. GİRİŞ Tekstil teknolojisinin üç farklı temel yüzey oluşturma yönteminden (dokuma, örme ve dokusuz yüzey) birisi olan örme kumaşlar, ipliğe ilmek formu verilerek oluşturulmaktadır. Çözgülü örme tekniği hariç, atkı örmeciliğinin tümünde çözgü hazırlama işleminin olmaması açısından dokuma tekniğine göre oldukça pratik ve hızlı şekilde örme yüzeyler oluşturulabilmektedir. Yüzey oluşturulurken, dokuma ipliklerine göre daha az bükümlü iplik kullanılması ve ilmek yapısından dolayı örme kumaşlar, dokuma yüzeylere göre yüksek elastikiyet, konfor, yumuşaklık, rahat dokunma hissi vb. özellikler sunabilmektedir (Çeken, 2004). Örme kumaşlara olan talep her geçen gün artmaktadır. Son yıllarda casual wear olarak tabir edilen gündelik, rahat giysilerin tüketiciler tarafından daha fazla tercih edilir olması, bu rahatlığın daha ziyade örme kumaşlarla sağlanabilmesi bu ürün grubuna olan talebi arttırmaktadır yılı için, temel ürün grupları itibariyle hazır giyim ve konfeksiyon ihracatı incelendiğinde, örme giyim eşyalarının payı %51,4, dokuma giyim eşyalarının payı %34,8, hazır eşyaların payı % 13,8 olarak belirtilmektedir (Şekil 1.1). diğer hazır eşya 14% dokuma giyim eşyası 35% örme giyim eşyası 51% Şekil 1.1. Temel ürün grupları itibariyle Türkiye nin tekstil ihracatı (2008) (itkib.org.tr, 2010) 1

20 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ 2009 Ocak-Haziran ve 2010 Ocak-Haziran aylarındaki ürün bazında ihracat rakamlarına bakıldığında, ilgili dönemler arasında da örme kumaşların önemli bir yere sahip olduğu görülebilmektedir (Çizelge 1.1). Çizelge 1.1. Belli ürün grupları bazında tekstil ihracatı ( Ocak-Haziran) (itkib.org.tr, 2010) Tekstil mamulleri 2009 Ocak-Haziran (1000$) 2010 Ocak-Haziran (1000$) 2009/2010 Değişim % Pamuk lifleri 55,102 56,931 3,3 Pamuk ipliği 144, ,715 6,1 Pamuklu dokuma kumaşlar 420, ,003 18,1 Örme kumaşlar 469, ,558 33,1 Sentetik-suni filament ipliklerden dokunan kumaşlar 343, ,926 15,0 Sentetik-suni devamsız lif. ipliklerden dokunan kumaşlar 135, ,981 17,2 İpekli dokuma kumaşlar 985 1,434 45,5 Yün ve ince-kaba hayvan kıllarından dokunan kumaşlar 51,520 48,128-6,6 Dokusuz yüzeyler (Nonwoven), keçeler 62,115 96,394 55, ve 2009/2010 yıllarına ait ihracat rakamları değerlendirildiğinde, örme kumaşların gelecekte de önemli bir kullanıma sahip olacağı düşünülmektedir. Çekime tabi tutulmuş, istenilen ölçülere getirilmiş, istenen büküm ve kat verilmiş hazır lif topluluğuna iplik denmektedir. Ring iplikçiliği kısa elyaf eğirmede en önemli yöntem olarak kabul edilmekte ve sürekli gelişimi sayesinde üretimi arttırmaya yönelik olarak ortaya çıkmış diğer yeni iplikçilik yöntemlerine rağmen, ilk sıradaki yerini korumaktadır. Tekstilde üretimin her aşamasında olduğu gibi iplik üretimi alanında da daha yüksek, daha kaliteli ve daha ekonomik üretim için yapılan çeşitli araştırmaların sonucunda yeni üretim teknikleri geliştirilmiştir. Open-end rotor iplikçiliği, Self-twist (repco) iplik eğirme, Siro-spun iplikçiliği, hava jetli iplik eğirme, Parafil (sarımlı iplik eğirme), Dref (friksiyon) iplik eğirme ve iplik eğirme bunlardan bazılardır (Özgüney ve ark, 2005). Ring iplikçiliğinin artık teknik açıdan sınır noktasına ulaştığı görüşünün yaygınlaşmasına rağmen, yeni iplikçilik yöntemlerine karşı rekabeti arttırmak 2

21 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ amacıyla yapılan çalışmaların sonucunda geliştirilen iplikçilik, iplikçiliğinin yeni bir varyasyonudur. Kompakt eğirme sistemi, çekim aparatından çıkan elyaf bandını azaltıp daraltması ve eğirme üçgenini ortadan kaldırması sayesinde iplik kalitesini yükseltmektedir (Jackowski ve ark, 2004; Krifa ve Ethridge, 2006; ). Kompakt iplikçilikte, liflerin iplik yapısı içerisine daha iyi katılımları sonucunda ipliği oluşturan liflerin büyük bir çoğunluğu iplik özelliklerine katkıda bulunmaktadır. Bunun sonucu olarak konvansiyonel ipliği ile karşılaştırıldığında daha az tüylü, daha düzgün yüzeyli, daha mukavemetli, uzama oranı daha yüksek ve daha sıkı iplik yapısı ortaya çıkmaktadır (Hoşsoy, 2001). Open end rotor iplikçiliğinde ise, açılan ve paralelleştirilen lifler rotor içerisine iletilerek, açık olan iplik ucunda bir araya toplanmakta ve büküm verilerek iplik haline getirilmektedir (Erbil, 2005). Şekil 1.2 de, ve iplik görüntüleri verilmiştir. b) Ring iplik a) Kompakt iplik c) Open end iplik Şekil 1.2. Ring, ve iplik yapıları (Örtlek ve ark, 2010; Ömeroğlu ve Ülkü, 2007) Örme kumaşların kullanım alanı son yıllarda oldukça artmış olup, t-shirt, eşofman, kazak, ceket gibi dış giysilikler, çorap ve iç çamaşırları alanlarında ayrıca, tıbbi ve teknik kumaşlar gibi endüstriyel alanlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle giysilik olarak kullanılacak örme kumaşların pilling, hava geçirgenliği vb. değerlerinin yüksek olması beklenmekte, dolayısıyla söz konusu değerlerin iyileştirilmesinde bu özellikleri etkileyen parametrelerin de irdelenmesi gerekmektedir. 3

22 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ 1.1. Örme Kumaş Relaksasyonu Örme işlemi sırasında kumaşa uygulanan gerilimler nedeniyle ilmek boyu artmakta, genişliği azalmakta, yani ilmek şekli değişmektedir. Örme işlemi tamamlanıp, kuvvetler ortadan kalktıktan sonra, ilmekler doğal şekline dönmeye çalışırlar. İlmek şeklindeki bu değişim örme kumaşa da yansımakta ve kumaşın şekli değişmektedir. Bu değişime kumaş relaksasyonu denir. Araştırmacılar tarafından kuru, yaş, yıkama, tam ve endüstriyel relaksasyonlar tanımlanmıştır (Marmaralı, 2004). Relaksasyon işlemleriyle ilmek yapısında oluşan değişim örme kumaşların çeşitli yapısal ve performans özelliklerini etkilemektedir. Literatürde tanımlanan pek çok relaksasyon şartları mevcut olup, araştırmacılar kumaşlara farklı işlem şartlarıyla uygulamaktadırlar. Önceki çalışmalar bölümünde bu uygulama şartlarından önemli olanları açıklanmıştır İlmek Parametreleri Bir örme yüzeyini meydana getiren en küçük birim ilmektir. Yan yana ve üst üste oluşturulan ilmeklerin birbirine bağlanmasıyla örme kumaşlar meydana gelmektedir. Bir ilmek baş, bacaklar ve ayaklar olmak üzere üç bölümden oluşmakta, ilmek ayakları, kendinden önceki sıraya ait ilmeklerin başları ile ilmek başı ise kendinden sonraki sıraya ait ilmeklerin ayakları ile bağlantı yapmaktadır. İlmek ayakları yan yana duran ilmekler arasındaki bağlantıyı sağlayan parçadır (Şekil 1.3). 4

23 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ İlmek başı İlmek bacakları İlmek ayakları Şekil 1.3. Bir ilmeğe ait bölümler Bir örgü yapısının boyutsal ve fiziksel analizi örgüyü oluşturan ilmeğin şeklinin ve boyutlarının, başka ilmeklere bağlanma yerlerinin ve fiziksel özelliklerinin bilinmesi ile mümkün olmaktadır. Şekil 1.4 de gösterilen bir ilmeğin parametreleri şunlardır. W A B Çubuk/cm = 1/W=w C Sıra/cm = 1/C=c İlmek iplik uzunluğu = AB= l İlmek yoğunluğu = S (cxw) Sıra Çubuk Şekil 1.4. Bir örgü yapısında ilmek parametreleri 5

24 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ İlmek iplik uzunluğu (l): Bir ilmeği meydana getiren ipliğin uzunluğunun iplik eksenindeki ölçümüdür. Sıra açıklığı (c): Sıra açıklığının geometrik anlamı, bir ilmeğin kumaş yüzeyinde etkili olan yüksekliği olup her ilmek sırasının kumaş boyunu arttırma miktarını vermektedir. Bir örgü kumaş parçası boyunun, o kumaşta bulunan sıra sayısına bölümü ile hesaplanır. Çubuk açıklığı (w): Çubuk açıklığının geometrik anlamı, bir ilmeğin kumaş yüzeyinde etkili olan genişliği olup her ilmek çubuğunun kumaş enini arttırma miktarını vermektedir. Bir örgü kumaş parçası eninin, o kumaşta bulunan çubuk sayısına bölümü ile hesaplanır. İlmek alanı (N=c x w): Bir ilmeğin kumaş yüzeyinde kapladığı alan olup sıra açıklığı ile çubuk açıklığının çarpımına eşittir. Deneysel çalışmalarda sıra açıklığı, çubuk açıklığı ve ilmek alanı yerine aşağıda verilen parametreler daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Birim kumaş boyundaki sıra sayısı (cpc): Kumaşın 1 cm uzunluğunda bulunan sıra sayısı olup piyasada may sayısı olarak da adlandırılır, cpc (course per cm) = 1/c (1.1.) eşitliği ile hesaplanır. Birim kumaş enindeki çubuk sayısı (wpc): Kumaşın 1 cm genişliğinde bulunan çubuk sayısı olup, wpc (wale per cm) = 1/w (cm) (1.2.) eşitliği ile hesaplanır. İlmek yoğunluğu (S): Birim kumaş alanında bulunan ilmek sayısıdır ve S= cpc x wpc= 1 1 x c w (1.3.) 6

25 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ eşitliğinden hesaplanmaktadır (Marmaralı, 2004). Bu çalışmanın amaçlarından biri;, ve rotor ipliklerin fiziksel özelliklerindeki farklılıkların araştırılıp, bu farklılıkların örme kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerine olan etkisini incelemektir. Bunun için, ve rotor iplik üretim sistemlerinden elde edilen ipliklerden sık, orta ve seyrek olmak üzere üç farklı sıklıkta ve süprem, ribana ve interlok olmak üzere üç farklı konstrüksiyonda toplam 72 adet örme kumaş Orze Tekstil Tur.San. ve Tic. A.Ş (Adana) ve Kırteks (K.Maraş) işletmelerinde üretilmiştir. Doktora tez çalışması kapsamında üretilen kumaşlara kuru relaksasyon, 1. yıkama ve 5. yıkama olmak üzere üç farklı relaksasyon işlemi uygulanmış, her relaksasyondan sonra kumaşların ilmek sıra sıklığı, çubuk sıklığı, ilmek iplik uzunluğu, may dönmesi (sadece süprem kumaşlarda), kalınlık, gramaj, hava geçirgenliği, patlama mukavemeti, pilling, boyutsal parametreleri ve 5. yıkama sonu ilmek ve çubuk yönlü boyut değişimleri değerleri belirlenmiştir. Elde edilen değerlere SPSS istatistik programı yardımıyla çeşitli analizler uygulanmış, elde edilen sonuçlar tezin ilerleyen bölümlerinde sunulmuştur. Özet olarak doktora tez çalışmasının ana hedefleri aşağıda sıralanmıştır: Farklı iplik eğirme sistemlerinden elde edilen ipliklerin özelliklerine, eğirme sisteminin ve iplik numarasının (inceliğinin) etkisinin istatistiksel olarak tespit edilmesi Üretilen örme kumaşların fiziksel özelliklerine iplik eğirme sistemlerinin ve iplik numarasının etkisinin istatistiksel olarak belirlenmesi Kumaşların boyutsal parametrelerine iplik eğirme sistemi ve relaksasyon şartlarının etkisinin istatistiksel olarak tespit edilmesi Farklı relaksasyon şartları için örme kumaş boyutsal parametrelerinin hesaplanıp, literatürde verilmiş olan değerlerle karşılaştırılması Örme kumaşların tespit edilen özellikleri yardımıyla gramaj, hava geçirgenliği vb. fiziksel ve performans özelliklerinin tahmin edilmesini sağlayacak eşitlikler oluşturulması 7

26 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ Doktora tezi kapsamında farklı üretim sistemlerinden elde edilmiş, farklı numaralarda ipliklerin kullanılması ile iplik üretim tipi ve numara varyasyonunun iplik özelliklerine olan etkisi istatistiksel olarak belirlenmiş, iplik eğirme sistemleri ile farklı relaksasyon şartlarının örme kumaş özelliklerine olan etkisi değerlendirilmiştir. Tez kapsamında örme kumaşlara hem kuru, hem de yıkama relakse işlemleri uygulanmış, ayrıca yıkama relaksasyonu 5 kez tekrar edilmiş ve her üç relakse işleminden sonra kumaşların fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerinde oluşan değişimler izlenebilmiştir. 5. yıkama relaksasyonundan sonra ilmeklerin tamamen doğal şekline dönüşüp iç gerilimlerinden kurtulduğu düşünülmektedir. Bu nedenle örme kumaş özelliklerinin tahminlenebilmesi için oluşturulacak denklemlerde 5. yıkama sonunda elde edilen örme kumaş değerleri kullanılmıştır. Ayrıca, örme kumaşların performans özelliklerinin tahmin edilmesinde, farklı üretim tekniklerinden elde edilmiş, farklı numaralarda ipliklerden örülmüş kumaşların kullanılmasının, oluşturulan denklemlerin geçerlilik alanını arttırabileceği düşünülmektedir. Örme kumaşlardan beklenilen özelliklerin tahmin edilmesiyle, üretimden önce kumaş özellikleri belirlenmiş olacak ve numune üretimleri için gerekli olan maliyet önlenebilecektir. Tez çalışmasının ana bölümleri aşağıda sıralanmıştır. Önceki Çalışmalar başlıklı 2. bölümde, tez çalışması ile ilgili ulaşılan yayınlardan seçilmiş olanları sıralanmıştır. İlgili yayınlar; iplik üretim sistemleri-elde edilen iplik özellikleri, örme kumaş özellikleri, örme kumaş özelliklerinin tahminlenmesi, relaksasyon uygulamaları ve boyutsal parametre değerleri ana başlıkları altında sunulmuştur. 3. bölüm olan Materyal ve Metod bölümünde tez çalışmasında numune olarak kullanılan kumaşların hammadde özellikleri, bu kumaşların üretiminde kullanılan iplik özellikleri, iplik ve kumaş üretimi esnasındaki makine parametreleri açıklanmıştır. Ayrıca ipliklere ve kumaşlara uygulanan test yöntemleri ilgili standartlara uygun olarak anlatılmıştır. Üretilen ipliklere ve kumaşlara uygulanan deneysel çalışmaların sonuçlarının yer aldığı 4. bölüm olan Deneysel Çalışma ve Bulgular bölümünde elde edilen 8

27 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ tüm test sonuçları çizelgeler halinde sunulmuş, test sonuçları iplik üretim tipine, iplik numarasına, örgü türüne ve kumaş relaksasyonuna göre kısaca karşılaştırılmıştır. İstatistiksel Çalışma ve Değerlendirme başlıklı 5. bölümde ipliklere ve kumaşlara uygulanan istatistiksel analizlerin sonuçları çizelgeler halinde sunulmuş, örme kumaş özellikleri için elde edilen regresyon denklemleri korelasyon analizleri ile birlikte verilmiştir. Önceki bölümlerde elde edilmiş olan tüm değerlendirmeler ve istatistiksel analizler toplu olarak 6. bölüm olan Sonuçlar ve Öneriler bölümünde verilmiş, araştırmacılara konunun devamında yapılabilecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur. 9

28 1. GİRİŞ Serin MEZARCIÖZ 10

29 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Doktora tez çalışması kapsamında, farklı iplik üretim sistemlerinden elde edilen ipliklerden üretilen örme kumaşların çeşitli fiziksel ve performans özellikleri tespit edilerek, üretim öncesi bazı özelliklerinin tahmin edilmesine yönelik eşitliklerin oluşturulması sağlanmıştır. Örme kumaşlar farklı relaksasyon işlemlerine tabi tutularak söz konusu fiziksel ve performans özellikleri ile boyutsal parametreleri farklı relaksasyon şartları için incelenmiştir. Ayrıca kullanılan ipliklerin özellikleri de karşılaştırmalı olarak irdelenmiştir. Yapılan tüm bu çalışmalara katkısı olması açısından literatür taraması, İplik üretim sistemleri-elde edilen iplik özellikleri, Örme kumaş özellikleri, Örme kumaş özelliklerinin tahminlenmesi, Relaksasyon uygulamaları ve Boyutsal parametre değerleri ile ilgili yapılan çalışmalar olarak beş başlık altında incelenmiş, ulaşılan yayınlardan (tez, makale vb.) seçilmiş olanları aşağıda sunulmuştur İplik Üretim Sistemleri Elde Edilen İplik Özellikleri Babaarslan (2000), farklı üreticiler tarafından piyasaya sunulmuş iplik üretim sistemlerini incelediği çalışmasının deneysel bölümünde, aynı harmandan karde Ne 40/1 ve iplikler ile penye Ne 50/1 ve iplikler üretmiş ve özelliklerini karşılaştırmıştır. Çalışma sonuçlarına göre; incelenen iplik üretim sistemleri arasında dizayn farklılıkları tespit edilmiş olmakla birlikte ipliklerin ipliklere göre daha mukavemetli olduğu ve bu sebeple düşük büküm miktarlarında sistemine göre daha yüksek üretim değerlerine ulaşılabileceği belirtilmiştir. Kompakt sistemden elde edilen ipliklerin daha az tüylü olduğu ve sistemden elde edilen ipliklerden üretilen kumaşların daha mukavemetli ve parlak yüzeyli olacağı vurgulanmıştır. Huh ve ark (2002), çalışmalarında, rotor ve friksiyon eğirme sistemlerinden eğrilen ipliklerin yapısal ve fiziksel özelliklerini karşılaştırmalı olarak incelemişlerdir. İplik yapısı temel alınarak ipliklerin fiziksel özellikleri arasındaki farklılıklar açıklanmıştır. Sonuçlara göre; en yüksek lif migrasyonunu iplikçilik 11

30 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ göstermiş olup, bunu sırasıyla rotor ve friksiyon iplik izlemiştir. Lif migrasyonu da doğru orantılı olarak mukavemeti de etkilemiş, en yüksek kopma uzama değerlerinin bükümden dolayı friksiyon ipliklerde olduğu belirtilmiştir. Nicolic ve ark (2003), Suessen ve Zinser firmalarının ve iplik eğirme makineleri ile çeşitli karışımlarda (% 100 pamuk, 50/50 pamuk/pes, 87/13 pamuk/likra) 20 tex inceliğinde iplikler üretmişler ve bu ipliklerin kalite özelliklerini karşılaştırmışlardır. % 100 pamuklu iplikler için en yüksek kopma kuvveti değeri Zinser iplik makinesinde üretilen ipliklerden elde edilmiş, ipliklerin ipliklere göre daha yüksek uzama (% 7-8 oranında) gösterdiği tespit edilmiştir. Kopma işi değerlendirmelerine göre; Zinser ipliklerin konvansiyonel ipliğe nazaran % 21,8, Suessen ipliğin ise % 32 daha yüksek olduğu ve en yüksek mukavemet değerinin Zinser iplik makinesi ile elde edildiği belirtilmiştir. Zweigle tüylülük test sonuçlarına göre Suessen ipliklerin daha az tüylü olduğu belirlenmiş, her iki sistemde üretilen ve ipliklerde ince yer, kalın yer ve neps değerleri açısından anlamlı farklılıkların olmadığı tespit edilmiştir. Artzt (2004), farklı eğirme sistemlerinin ipliklerin yapısal ve fiziksel özelliklerine etkisini incelediği çalışmasında 1.3 dtex/38 mm viskozdan konvansiyonel,, MJS (hava jet, 2 düzeli), vorteks eğirme ve rotor eğirme sistemleriyle iplikler üretmiş ve sonuçları karşılaştırmıştır. Üretilen ipliklerin SEM mikroskobu ile çekilmiş dış yüzey fotoğraflarına göre elyaf oryantasyonu bakımından ipliklerin en düzgün olduğu belirtilmiştir. 3 mm den daha uzun olan tüyler en çok rotor sisteminden elde edilen ipliklerde görülmüştür. En fazla iplik aşınması hava jeti ve iplikçilik sistemlerinden elde edilen ipliklerde tespit edilmiştir. Aynı numara ve büküm değerlerinde en yüksek hacimlilik hava jeti ile üretilen ipliklerde belirlenmiş, kopma mukavemeti ise en iyi ve sistemlerinden elde edilen ipliklerde görülmüştür. Jackowski ve ark (2004), çalışmalarında konvansiyonel ve Fiomax Elite sistemiyle üretilen pamuklu 15 tex, 18 tex, 20 tex numaralarındaki ipliklerin mukavemet, elastikiyet, düzgünsüzlük, iplik hataları ve tüylülük gibi kalite özellikleri test edilmiştir. Kompakt ipliklerin daha yüksek mukavemet ve uzama, 12

31 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ daha düşük düzgünsüzlük, ince yer, kalın yer ve neps değerleri verdiği tespit edilmiştir. Kompakt ipliklerin yapısal düzgünlüğünün kumaş özelliklerini etkilediği, daha az tüylü, düzgün ve net kumaş yüzeyinin olduğu belirtilmekle birlikte, iplikçilik sisteminin kurulum maliyetinin yüksek olmasından dolayı üretim maliyetinin de yüksek olduğu vurgulanmıştır. Taşkın ve ark (2004), bobinleme işleminin ve ipliklerin tüylülük değerlerine etkisini inceledikleri çalışmalarında, Ne 30/1 ve Ne 50/1 numarada ve α e :3.6, 4, 4.4, 4.5 büküm katsayılarında ve iplikler üretilerek kops ve bobin formundaki tüylülük değerleri karşılaştırılmıştır. Deneysel çalışma sonuçlarına göre aynı büküm katsayısına sahip olan iki iplikten ince olanının birim uzunluğundaki büküm sayısı fazla olduğundan tüylülüğünün de az olduğu belirtilmiş, bobinleme işleminin iplik tüylülük değerini arttırdığı, iplik inceldikçe bu artışın azaldığı ortaya konulmuştur. Kompakt ipliklerin mukavemet ve uzama değerlerinin ipliklere göre yüksek olduğu, aynı iplik numarası için büküm arttıkça mukavemet değerinin arttığı, ipliklerin düşük büküm değerlerinde bile ipliklerden daha mukavemetli olduğu vurgulanmıştır. Babaarslan ve Vuruşkan (2005), farklı iplik eğirme sistemleri hakkında bilgi vererek karşılaştırma yapmışlardır. Kompakt sistemde iplik oluşumu esnasında eğirme üçgeninin ortadan kalkmasıyla, ipliğin dış yapısındaki liflerin tamamen iplik yapısına katılması ve böylece daha mukavemetli ve çok daha az tüylü iplik oluşumu gerçekleştiği vurgulanmıştır. Kompakt ipliklerin azaltılmış büküm değerlerinden ve iplik yapısına katılan liflerin fazla olmasından dolayı, terbiye işlemlerinde kimyasal madde ve boyarmadde alımının homojen olduğu belirtilmiş, ipliklerin ve bu ipliklerden üretilen kumaşların yüzeyinin renklendirme işlemleri sonucunda sistemden elde edilen ürünlere göre daha parlak ve düzgün olduğu açıklanmıştır. Basal ve Oxenham (2006), ve sistemlerden Ne 28/1 numarada ve beş farklı büküm seviyesinde üretilmiş % 100 pamuk ve 50/50 polyester/pamuk ipliklerin özelliklerini incelemişler ve çeşitli görüntü analiz sistemleri ile iplik çapını ve helis açısını belirlemişlerdir. Ring ipliklere göre daha mukavemetli olan ipliklerin daha yüksek oranda lif migrasyonuyla bağlanabildikleri ortaya konmuştur. 13

32 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ % 100 pamuklu düşük büküm faktöründe üretilmiş olan ipliklerin, yüksek bükümlü iplikler ile aynı özelliklere sahip olduğu belirtilmiştir. 50/50 polyester/pamuk ipliklerin yüksek büküm değerlerinde mukavemet özelliklerinin her iki sistem içinde önemli bir farklılık göstermediği, ancak tüylülüğün büküm artışı ile azaldığı belirtilmiştir. Göktepe, Yılmaz ve Göktepe (2006), üç farklı iplik eğirme sistemiyle üretilen ipliklerin özelliklerini karşılaştırdıkları çalışmalarında, Ne 20, Ne 30 ve Ne 40 numaralarında iplikler üretmişler ve bu ipliklerin kalite özelliklerini test etmişlerdir. Test sonuçlarına göre; tüylülük, düzgünsüzlük, ince/kalın yer, neps vb. iplik özelliklerinin sistemler arasında farklılık gösterdiği, üretilecek ipliklerin numaralarına göre bazı sistemlerin daha uygun olduğunu belirtmişlerdir. Jackowska-Strumillo ve ark (2007), 15, 18, 20, 25, 30 ve 40 tex numaralarında, ve rotor iplik üretim sistemlerinden elde edilen pamuklu ipliklerin kalite parametrelerini analiz etmişlerdir. Kullanılan şerit ve fitiller karde ve penye hatlarından elde edilmiştir. İplik kalitesinin seçilmiş temel parametrelerinin -mukavemet, kopma uzaması, düzgünsüzlük, tüylülük ve hata sayısı- fonksiyonel bağıntılarını tespit etmişlerdir. Lineer yoğunluğun artışıyla, mukavemet, kopma uzaması ve tüylülüğün arttığını, hata sayısının azaldığını belirtmişlerdir. Kompakt iplik üretim sisteminden elde edilen ipliklerin, iplik üretim sisteminden elde edilen ipliklerle karşılaştırıldığında; yüksek mukavemet, daha az düzgünsüzlük, daha az ince-kalın yer, neps, tüylülük ve yüksek elastikiyet gösterdiğini açıklamışlar, rotor ipliklerin önemli kalite özellikleri olan; düzgünsüzlük, hata sayısı ve tüylülük değerlerinin ipliklerden daha iyi olduğunu belirtmişlerdir. Özdemir (2009), % 100 pamuklu,, ve vorteks eğirme sistemleri ile üretilmiş iplik özelliklerinin, bobin boyama sonrası renk verimliliğine etkisini araştırdığı çalışmasında, söz konusu sistemlerden üretilmiş ipliklerin; düzgünsüzlük, tüylülük, hidrofilite, bobin sertliği gibi iplik özellikleri ile gramaj, kumaş sertliği ve çeşitli haslık değerleri gibi kumaş özelliklerine olan etkisini değerlendirmiştir. İplik eğirme sisteminin söz konusu iplik ve kumaş özelliklerine anlamlı etkileri tespit edilmiştir. 14

33 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Can (2009), ve ipliklerin mukavemetlerine, bazı terbiye işlemlerinin etkisini incelediği çalışmasında, aynı pamuk harmanından Ne 30/1 ve penye iplikleri üretilmiştir. Üretilen ipliklerin mukavemet ve uzaması ölçülmüştür. Daha sonra ipliklere sırasıyla, gazeleme, hidrofilleştirme ve merserizasyon işlemleri uygulanmış ve her bir işlem sonrası belirtilen iplik özellikleri tekrar ölçülmüştür. Sonuçlara göre; ipliklerin ipliklere göre daha yüksek olan mukavemet ve uzama değerleri, uygulanan terbiye işlemlerinden sonra da devam etmektedir. Örtlek ve ark (2010), vorteks, ve rotor ipliklerden üretilen süprem örme kumaşların aşınma sonrası renk değerlerini tespit ettikleri çalışmalarında Ne 30 numarada 3 farklı sistemden elde edilen viskon ipliklerden örme kumaşlar kullanılmış ve bir kısmı HT boyama makinesinde boyanmıştır. Boyanmış ve boyanmamış kumaşların aşınma dayanımı testi Martindale pilling test cihazında 2500, 5000 ve 7500 devirlerinde yapılmış, sonuçlar ANOVA ve SNK ile değerlendirilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre; iplik üretim sistemleri karşılaştırıldığında, ipliklerden üretilen boyalı kumaşlarda aşınma devirleri sonrasında, vorteks ve ipliklerden üretilen kumaşlara göre daha az renk değişimi olduğu tespit edilmiştir. En büyük renk değişiminin ise düzgün yüzeyli olmasından dolayı vorteks ipliklerden örülen kumaşlarda olduğu tespit edilmiştir Örme Kumaş Özellikleri Black (1975), open-end rotor ve ipliklerin özellikleri ile bu ipliklerden örülen kumaşların performans özelliklerini araştırdığı çalışmasında, 18/1 % 100 penye pamuk, 18/1 % 100 karde pamuk, 20/1 50/50 penye pamuk/polyester- ve 20/1 50/50 penye pamuk/polyester iplikler kullanılmış olup; bu ipliklerin numara, mukavemet, esneklik ve düzgünsüzlük değerleri tespit edilmiştir. Yüksek bükümlü ipliklerin, normal örme bükümlü ipliklerinden daha iyi örme performansı gösterdiği tespit edilmiştir. Kumaş özelliklerini karşılaştırmak için 18/1 ve 20/1 numaralı ipliklerden tek katlı olarak süprem; 20/1 ipliklerden de Swiss çift katlı pike kumaşlar üretilmiş, kumaşlara 15

34 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ reçineli bitim işlemi uygulanmış ve sonuçları karşılaştırılmıştır. Hem hem de ipliğinden örülmüş süprem kumaşların bitim işleminden önceki ve sonraki ağırlık kaybı, boyut değişimi değerleri benzer çıkmış, iplikten örülen kumaşların patlama mukavemeti iplikten örülen kumaşlardan daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Pike kumaşlarda da boyut değişimi ve open-end ipliklerden örülen kumaşlar için benzerlik göstermiş ve iplikten örülen kumaşların patlama mukavemeti daha düşük çıkmıştır. Ounima (1990) ilmek iplik uzunluğunun kuru relaksasyonlu 1x1 rib kumaşların bazı özelliklerine etkisini incelemiş, ilmek iplik uzunluğu arttıkça, gözeneklilik ve hava geçirgenliği değerlerinin arttığını, ısı tutma ve eğilme uzunluğu değerlerinin ise azaldığını belirtmiştir. Bayazıt (1996), iplik numarası, iplik bükümü ve kumaş relaksasyonunun örgü kumaşların boyutsal parametreleri üzerine etkilerini incelemek amacıyla pamuklu, 3 değişik numara ve 3 değişik büküm değerlerinde rotor ipliklerinden 1x1 rib örgüler üretilmiş ve farklı relaksasyon işlemlerinden geçirilmiştir. Relaksasyon işlemlerinden sonraki boyutsal parametreleri ölçülmüş ve etki eden faktörler istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre; 1x1 rib kumaşların boyutsal özelliklerini etkileyen en önemli faktörün relaksasyon olduğunu, relaksasyon ilerledikçe ilmek yüksekliği ve ilmek genişliğinde azalma, örgü kalınlığında artma meydana geldiğini belirtmiştir. İplik numarası boyutsal özellikleri ikinci derecede etkileyen bir faktördür ve iplik kalınlığı arttıkça ilmek genişliği, ilmek iplik uzunluğu ve örgü kalınlığı değerlerinde bir artış meydana gelmektedir. % 95 güven aralığında iplik bükümünün boyutsal özelliklere etkisi tespit edilememiştir. Park ve Hwang (1999), çalışmalarında 3 grup çift katlı atkılı örme kumaşlar yuvarlak örme makinesinde üretilmiş ve ardından full relaksasyon işlemine tabi tutulmuşlardır. Bu işlemlerden sonra kumaşların mekanik özellikleri KES-FB sistem kullanılarak ölçülmüş, tutum ve toplam tutum değerleri hesaplanmıştır. KES-FB ile birincil ve toplam tutum değerleri analiz edilmiş ve basitleştirilmiş bulanık toplam tutum test sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Bulanık dönüşüm matrisi kullanarak çift katlı atkılı örme kumaşların mekanik ve fiziksel özellikleri (gerilme, eğilme, 16

35 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ sıkıştırma ve yüzey özellikleri) analiz edilmiştir. Çift katlı kumaşlar için bu yeni metottan alınan sonuçlar anlamlı değerler sağlamıştır. Eğer bu metot; çeşitli kültürel, iklimsel ve coğrafik farklılıklara dayandırılırsa, çok daha anlamlı ve çok amaçlı tutum değerleri verebileceği belirtilmiştir. Choi ve Ashdown (2000), örme kumaş yapısı ve yoğunluğundaki değişikliklerin örme kumaş mekanik ve tutum özelliklerine etkilerini inceledikleri çalışmalarında sık, orta ve seyrek olmak üzere 3 farklı ilmek sıklığında üretilen 6 farklı konstrüksiyonda örme kumaşlar kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre; askı ve atlamadan oluşan kumaşların, sadece ilmeklerden oluşan kumaşlara göre daha iyi boyut stabilitesine sahip olduğu, örme yoğunluğu arttıkça sertliğin arttığını, iki katlı kumaşların daha yüksek tutum değerlerine sahip olduğu belirtilmiştir. Candan ve ark (2000), pamuklu ve rotor ipliklerden örülmüş süprem ve lakost kumaşların bazı boyutsal ve performans özelliklerini inceledikleri çalışmalarında üç farklı ilmek sıklığında ürettikleri kumaşlara ham ve boyalı olarak ilgili testleri uygulamışlardır. Deneysel çalışma sonuçlarına göre, ipliklerden örülen kumaşların boyut değişimlerinin ve pilling eğiliminin ipliklerden örülen kumaşlardan daha fazla olduğunu, patlama mukavemeti değerlerinin ise daha düşük olduğunu ve genel olarak ipliklerden örülen kumaşların daha iyi performans gösterdiğini belirtmişlerdir. Quaynor ve ark (2000), süprem örgü yapısındaki ipek, pamuk ve polyester kumaşların boyutsal ve yüzey özelliklerine yıkama ve tamburlu kurutmanın etkilerini farklı sıcaklıklar için tespit etmişlerdir. Deneysel çalışma sonuçlarına göre en büyük boyut değişimleri seyrek örgü yapısında örülen pamuklu kumaşlarda görülmüştür. Michael ve Dyab (2001), rotor ve ipliklerinden süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarında örme kumaşlar oluşturarak, farklı konsantrasyonlardaki boyarmaddeler ile çektirme yöntemine göre boyama işlemi uygulamışlardır. Boyama işlemi sonunda renk verimi (K/S değerleri) ile ışık haslığı testleri değerlendirilmiş, kumaş konstrüksiyonunun söz konusu değerlere etkisi araştırılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, konsantrasyonun artmasıyla K/S değerleri artmış, en büyük artış interlok kumaşlarda, en az artış ise ribana kumaşlarda tespit edilmiştir. Örgü yapısının etkilediği kumaştaki boşluk yapılarının bu sonuçlara 17

36 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ yansıdığı düşünülmektedir. Rotor ipliklerin e göre serbest yapısı nedeniyle renk verimliliklerinin daha yüksek olduğu belirtilmiş olmakla birlikte, ipliklerinin ışık haslıkları daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Anand ve ark (2002), % 100 pamuklu süprem, lakost ve interlok kumaşlarda çeşitli yıkama ve kurutma işlemlerinin kumaşların boyutsal değişimlerine etkisini incelemişler, yıkama işlemlerini 5 tekrarlı olarak gerçekleştirmişlerdir. Yıkama işlemlerinden sonra ilmek şekil faktörü hesaplanmış ve önceki çalışmalarda elde edilen değerlerle karşılaştırmıştır. 5 yıkama ve kurutma işleminden sonra kumaşların tam relaksasyona ulaştığını ve deterjanın ilmek şekil faktörü üzerinde etkisinin olmadığını belirtmişlerdir. Candan ve Önal (2002), çalışmalarında; boyalı 50/50 pamuk polyester karışımı rotor iplikten ve % 100 pamuk rotor ve ipliğinden yapılmış, süprem, lakost ve iki iplik kumaşların boyutsal, pilling ve aşınma özelliklerini test etmişlerdir. Sonuçlar; hem yapısal farklılıkların hem de elyaf tipinin bu kumaşların boyut değişiminde önemli bir rolü olduğunu göstermiştir. Karışım ipliklerden yapılmış örme kumaşlar; % 100 pamuk rotor ve ipliğinden örülmüş kumaşlarla kıyaslandığında daha düşük boyutsal stabiliteye sahip olduğu görülmüştür. İki iplik kumaşlarda dolgu ipliği en (genişlik) yönündeki boyut değişimi davranışını etkilemiştir. Numunelerin pilling eğilimi ve abrasyon dayanımları sırasıyla ICI pilling box (7000, 9000 ve devirlerinde) ve Martindale aşınma&pilling cihazında test edilmiştir. Ayrıca SEM elektron mikroskobu ile yapılan muayenede pilling oluşumu ve elyaf zararı üzerinde elyaf tipinin ve tekrarlanan yıkamaların etkisi araştırılmıştır. Sonuçlara göre; süprem kumaşların aksine, lakost kumaşlar çok iyi özelliktedir ve rotor ipliklerden örülen kumaşlar daha düşük pillinglenme eğilimi göstermiştir. İki iplik yapılarda, % 100 pamuk ipliğinde olanlar, (hem zemin, hem de dolgu ipliği % 100 pamuk olanlar) zemin ipliği pamuk, dolgu ipliği 50/50 pes/pamuk olanlara ve hem zemin hem de dolgu ipliği 50/50 pes/pamuk olanlara nazaran daha yüksek pillinglenme eğilimine sahip çıkmıştır. Chen ve ark (2003), süprem yün kumaşların örgü dönmesi ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Ring iplik eğirme sisteminde eğrilmiş, 18

37 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ farklı elyaf kalitelerinde ve lineer yoğunlukta iki katlı iplikler kullanılmıştır. Sık, orta ve seyrek olarak adlandırılan üç farklı ilmek genişliğinde süprem kumaşlar oluşturulmuş, bu kumaşlar önce kuru relaksasyon, sonra yaş relaksasyon işlemine tabi tutulmuşlardır. Bu işlemlerden sonra kumaşların çarpıklık ve örgü dönmeleri ölçülmüştür. Deney sonuçlarına göre; iki katlı yün ipliklerin büküm faktörü, örgü dönmesini etkileyen en önemli faktör olarak belirlenmiştir. Genel olarak; iki katlı ipliklerde büküm faktörünün, ilmek boyunun ve elyaf çapının artması, dönme açısını arttırmıştır. Sıklık farklılığının, örgü dönmesi üzerinde etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Dönme açısı ile seçilmiş parametreler olan; katlı ipliğin büküm faktörü, ilmek boyu ve elyaf çapı arasındaki ilişkiyi ortaya çıkaran ampirik eşitlikler çoklu lineer regresyon analiziyle türetilmiş ve bu modelin uygunluğu yüksek olarak belirlenmiştir. Marmaralı (2003), çalışmasında pamuk/elastan süprem kumaşların boyutsal özellikleri ile birlikte gramaj, hava geçirgenliği, kalınlık ve pilling gibi bazı fiziksel özellikleri tespit edilmiş ve test sonuçları sadece pamuktan oluşan örme kumaşların sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Elastan içeren kumaşlar daha sıkı bir yapı eğilimi gösterdiği için, bu tür kumaşların elastansız kumaşlara göre gramajı ve kalınlık değeri daha yüksek, hava geçirgenliği ve pilling eğilimi ise daha düşük olarak tespit edilmiştir. Msahli ve ark (2004), çalışmalarında pilling oluşumunu etkileyen faktörler incelenmiş, deneyler akrilik ve/veya yün elyafını içeren örgü kumaşlar ile gerçekleştirilmiştir. Kullanılan materyal, incelik, iplik bükümü, örgü raporu, ilmek uzunluğu gibi parametrelerin pilling değerlerine etkisi incelenmiştir. Deney sonuçlarından; iplik tüylülüğü ve ilmek geometrisinin daha çok boncuk kütlesi üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Yüksek bükümün, örgü kumaş üzerinde sabitleşerek kumaşın estetiğini bozan boncuk sayısını azalttığı belirtilmiştir. Ömeroğlu (2005), çalışmasında % 100 penye pamuk ve ipliklerden elde edilmiş süprem örme kumaşların patlama mukavemeti ile boncuklanma eğilimlerini incelemiştir. Üretilen iplikler Ne 30, Ne 40 ve Ne 50 olmak üzere 3 farklı numarada olup, tüm ipliklerin büküm katsayısı α e=3,75 dir. Üretilen iplikler kullanılarak süprem örme kumaşlar elde edilmiş, bu kumaşlara ön 19

38 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ terbiye ve boyama işlemleri uygulanmıştır. Test sonuçlarına göre; ipliklerden elde edilen örme kumaşların patlama mukavemetinin aynı numara ve büküm değerine sahip ipliklerden elde edilen kumaşların patlama mukavemetinden daha fazla olduğunu tespit etmiştir. Boncuklanma testi sonuçlarından; iplikler kullanılarak elde edilen kumaşların daha düşük boncuklanma eğilimine sahip olduğu görülmüştür. Özdil ve ark (2005), aynı harmandan eşlenik numarada üretilen ve ipliklerden interlok konstrüksiyonunda örme kumaşlar oluşturmuş, ön terbiye, renklendirme ve enzimatik işlemlerden sonra kumaşların patlama mukavemeti, boncuklanma ve aşınma dayanımı ölçülmüştür. Çalışma sonuçlarına göre ipliklerle oluşturulmuş örme kumaşlar tüm proses sonlarında en yüksek patlama mukavemeti değerlerine sahip olmuşlardır. Aşınma dayanımı sonuçlarına göre ve yüzeyler arasında anlamlı bir fark görülmemiştir. Renklendirme sonrasında uygulanan tekrarlı yıkamalar sonrasında, yüzeylerin daha yüksek boncuklanma dayanımı gösterdiği belirlenmiştir. Çeken ve Göktepe (2005), çalışmalarında, konvansiyonel ve iplikçilik sistemlerinden üretilen örme kumaşların özelliklerini karşılaştırmışlardır. Üretilen karde ve iplikler 20 tex inceliğinde olup, özellikleri birbirine yakın olan iki farklı harmandan elde edilmişlerdir. Daha sonra bu ipliklerden kısa, orta ve uzun ilmek boylarında süprem kumaşlar örülmüştür. Bütün ham kumaşlar aynı banyoda işleme alınmış olup, ağartma, direkt boyarmadde ile boyama, tüp açma, kurutma ve sanforizasyon işlemine tabi tutulmuş ve 1., 3. ve 5. yıkama devirlerinden sonraki yüzey görünüşleri karşılaştırılmıştır. Daha sonra kumaşlara pilling, patlama mukavemeti ve renk farkı değerlendirmeleri yapılmıştır. Yıkama öncesi ve sonrası yüzey görünüşlerine göre, konvansiyonel ipliğinden örülmüş kumaşlar çok tüylü bir yüzeye sahip olmuş, iplikten yapılmış kumaşlar ise orijinal görüntüsüne daha yakın sonuçlar vermiştir. Pilling davranışları artan ilmek boylarıyla kötüleşmiştir. Bununla birlikte ipliklerden yapılan kumaşların pilling eğilimi ipliklerden yapılmış kumaşlara göre daha iyi çıkmıştır. D 65 ışığında yapılan renk kontrollerinde, ve ipliklerden örülmüş kumaşlar arasında ciddi farklar görülmüştür. Kompakt ipliklerin DE 20

39 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ değerleri daha yüksek çıkmış olup, ipliklerin daha az boyarmadde ile boyanabileceği belirtilmiştir. Kompakt ipliklerden yapılmış kumaşların patlama mukavemeti daha yüksek çıkmış olup, ilmek boyunun artışıyla patlama mukavemeti azalmıştır. Shahbaz ve ark (2005), ve hava jetli iplik eğirme sistemlerinden elde edilen ipliklerden örülen kumaşların kalite özelliklerini karşılaştırmalı olarak inceledikleri çalışmalarında, makine türü ile karışım oranlarının; iplik numarası, iplik mukavemeti, kumaş ağırlığı ve kumaş mukavemetine etkisini araştırmışlardır. 5 farklı oranda polyester/pamuk karışımından ve hava jetli iplik eğirme sisteminde Ne 30 numarada iplikler üretilmiş olup, bu ipliklerden süprem kumaşlar elde edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre; iplik numara değerlerinde iplik eğirme sistemlerine göre bir farklılığa rastlanmamıştır. Varyans analizi sonuçlarına göre; iplik mukavemeti üzerinde makine efekti ve karışım oranı yüksek derecede önemli, fakat onların etkileşimi önemsiz çıkmıştır. Ring eğirme sistemi ile elde edilen ipliklerin mukavemet değeri daha yüksek çıkmıştır. Karışımdaki polyesterin artan yüzdelerine göre iplik mukavemet değeri artmıştır. Sezgin (2005), çalışmasında aynı harmandan Ne 30/1 numarada ve iplikler üretmiştir. Üretilen ipliklerin özellikleri incelendikten sonra, yuvarlak örme makinesinde süprem yapıda kumaşlar elde edilmiştir. Kumaşlar aynı boyama işleminden geçtikten sonra, ham ve boyalı kumaşların boncuklanma dayanımı, patlama mukavemeti, yıkama sonrası görüntüleri, boya alma ve hidrofilite gibi bazı özellikleri incelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, ipliklerin ve bunlardan üretilen örme kumaşların konvansiyonel ipliklere göre önemli farklılıklar gösterdiği ve bu farklılıkların da örme kumaş performansını etkilediği görülmüştür. Ring ipliklere göre ipliklerin tüylülüğünün önemli derecede daha düşük, mukavemet ve kopma uzamasının ise önemli derecede daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Her iki kumaşın boya terbiye işlemleri sonrasındaki boncuklanma eğilimleri incelendiğinde, ipliklerden örülen kumaşların boncuklanma eğilimi daha az çıkmıştır. Yıkama sonrası görünümlerine bakıldığında ipliklere ait kumaşın 10 yıkama sonrası yüzey görünüşü, ipliklere ait 21

40 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ kumaşın 5 yıkama sonrasındaki yüzeyi gibi görünmektedir. Boyama sonu spektrofotometrede yapılan ölçümlerde, iplikten örülen kumaşın rengi iplikten örülen kumaşın renginden daha koyu olarak tespit edilmiştir. Erkoç (2006), yuvarlak örme makinelerinde üretilen kumaş özelliklerini etkileyen parametreleri incelediği çalışmasında, rotor ve iplikleri kullanarak belirli gramajlarda süprem ve ribana kumaşlar üretilmiş, kumaşlara kuru ve yaş relaksasyon işlemleri uygulanmıştır. Relaksasyon işlemlerinden sonra kumaşların boncuklanma, patlama mukavemeti, kopma mukavemeti, yırtılma mukavemeti ve elastikiyet özellikleri incelenmiştir. Deneysel çalışma sonuçlarına göre rotor iplikten üretilen kumaşların boncuklanma değeri iplikten üretilen kumaşlardan, süprem kumaşlarınki ise ribana kumaşlardan daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Ring ipliklerden üretilen kumaşların patlama mukavemeti ipliklerden üretilen kumaşlardan, ribana kumaşların patlama mukavemeti süprem kumaşlardan daha yüksek olarak belirlenmiştir. Kopma mukavemeti ve yırtılma mukavemeti testlerinin ilmekli yapısından dolayı örme kumaşlara uygulanması yaygın olmadığından, sağlıklı sonuçlar elde edilememiştir. Kretzschmar ve ark (2007), aynı harmandan %100 pamuklu ve iplik üretim sistemlerinden Ne 30 ve Ne 40 numaralarda α 3, 5ve α 4, 0 olmak üzere iki farklı büküm faktöründe iplikler üretmişler ve bu ipliklerden süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarında örme kumaşlar oluşturulmuştur. Söz konusu kumaşların reaktif boyama öncesi ve sonrası fiziksel özellikleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre; sürtünme haslığı, aşınma dayanımı ve gramaj değerlerinin eğirme sistemlerine göre istatistiksel olarak farklılık göstermediği tespit edilmiş, ayrıca ipliklerle oluşturulan kumaşların ipliklerle örülen kumaşlara göre azda olsa daha koyu renkte boyandıkları belirtilmiştir. Kane ve ark (2007) farklı örme yapıları ve ilmek iplik uzunluğu değerlerinin ve ipliklerden örülmüş kumaşların boyutsal, konfor ve performans özelliklerine olan etkisini incelemişlerdir. İlmek iplik uzunluğunun artmasıyla boyutsal parametrelerin ve kalınlığın azaldığı, hava geçirgenliği ve su geçirgenliği değerlerinin arttığını belirtmişlerdir. Artan ilmek uzunluğunun; aşınma dayanımı, e e 22

41 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ pilling ve patlama mukavemeti değerlerini iyileştirdiği, ayrıca toplam tutum değerlerini de geliştirdiği belirtilmiştir. Beceren ve Nergis (2008), Ne 30 numarada eşlenik olarak üretilen, ve vorteks ipliklerin özelliklerini ve bu ipliklerden üretilen örme kumaş özelliklerini inceledikleri çalışmalarında, vorteks ipliklerin ve bu ipliklerden üretilen kumaşların en düşük tüylülüğe sahip olduğunu, eğirme üçgeninin azalmasıyla ipliklerin ve bu ipliklerden örülen kumaşların ipliklerden örülen kumaşlara göre daha iyi pilling, aşınma dayanımı ve patlama mukavemeti değerlerine sahip olduğunu belirtmiştir. Mavruz ve Oğulata (2008a), aynı harmandan % 100 pamuklu Ne 30 ve Ne 40 numarada üretilen ve ipliklerin kalite özellikleri ile bu ipliklerden üretilen süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarındaki örme kumaşların gramaj, patlama mukavemeti ve boncuklanma (pilling) özelliklerini incelemişlerdir. Üretilen iplikler arasındaki farklar bağımsız iki örnek t testi ile, deneysel çalışmalarda kullanılan parametrelerin gramaj ve patlama mukavemeti değerleri üzerindeki etkisi ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılarak değerlendirilmiştir. Deneysel çalışma sonuçlarına göre, özellikle Ne 40 numaradaki ve ipliklerin ölçülen bütün özellikleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmiştir. İplik yapısındaki farklılıklar kumaş özelliklerini de etkilemiş, özellikle ipliklerden üretilen örme kumaşların patlama mukavemeti değerleri daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Emirhanova ve Kavuşturan (2008), 80/20 yün/poliamid karışımlı 14 farklı konstrüksiyondaki örme kumaşların kuru, yaş ve yıkama relaksasyonları sonu boyutsal özelliklerini, pilling, aşınma dayanımı, patlama mukavemeti, eğilme rijitliği ve hava geçirgenliği değerlerini tespit etmişler ve varyans analizi ile değerlendirmişlerdir. Çalışma sonuçlarına göre; kumaş konstrüksiyonunun örme kumaş performans özelliklerini etkilediği, özellikle yıkanmış kumaşlarda örme yapısının patlama mukavemeti, hava geçirgenliği ve eğilme rijitliği üzerinde önemli derecede etkili olduğu belirtilmiştir. Örtlek ve Önal (2008), farklı iplik üretim sistemlerinin örme kumaşların boyutsal ve fiziksel özelliklerine etkisini inceledikleri çalışmalarında,, 23

42 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ rotor ve vorteks iplikçilik sisteminden elde edilen viskon ipliklerden örme kumaşlar üretmiştir. Vorteks ipliklerden üretilen kumaşların en yönünde boyut değişiminin en düşük değeri, boy yönünde ise en yüksek değeri aldığı görülmüştür. İlmek şekil faktörü ile dönme açısı arasındaki ilişkinin tutarsız olduğu belirtilmiş, vorteks ipliklerden üretilen kumaşların düşük pillinglenme eğilimi ve yüksek aşınma dayanımı gösterdiği tespit edilmiştir. Öztürk ve Nergis (2008), çalışmalarında %100 pamuklu tek kat ( ve ) ve katlı (siro, two ply ve two ply ) ipliklerden oluşturulan numune örme kumaşlar direk ve reaktif boyarmaddelerle boyanmış, boyama öncesi ve sonrası K/S, L ve C gibi renk değerleri belirlenmiştir. Deneysel çalışma sonuçlarına göre, daha az tüylü ve daha düzgün yüzeyli olan iplikler ile örülmüş kumaşların ipliklerden üretilen kumaşlara göre daha yüksek renk değerlerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Çelik ve Çoruh (2008), aynı harmandan %100 pamuklu Ne 20 ve Ne 30 inceliğindeki ipliklerden beş farklı gramaj değerlerinde süprem kumaşlar üretmiş, söz konusu kumaşların boyutsal özellikleri, may dönmesi, patlama mukavemeti ve boncuklanma eğilimleri sanfor öncesi ve sonrası test edilerek değerlendirilmiştir. May dönmesi değerlerinin kumaş gramajı arttıkça azaldığını, sanforizasyon işleminin kumaşların mukavemet ve pilling değerleri üzerinde önemli bir etkisinin olmadığını belirtmişlerdir. Akkış (2009), pamuk ve viskon elyafı kullanarak open ond rotor ve penye sistemlerinde üretilen ipliklerden 3 farklı sıklık ayarında süprem, ribana ve interlok kumaşlar üretmiş, söz konusu kumaşlara may dönmesi, patlama mukavemeti, boyut değişimi, pilling ve hava geçirgenliği testleri uygulanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, iplikten üretilen kumaşların rotor iplikten üretilen kumaşlara göre daha az boncuklandığı tespit edilmiş, en büyük boyut değişimi değerlerinin seyrek örgülerde görüldüğü belirlenmiştir. Patlama mukavemeti değerlerinin iplik üretim tipi, iplik numarası ve örgü tipinden etkilendiği belirtilmiştir. 24

43 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Mezarcıöz ve Oğulata (2009), eşlenik olarak farklı numaralarda üretilen ve ipliklerden örülen süprem kumaşlardaki may dönmesi değerlerini incelemişlerdir. Üretilen kumaşlar hem kuru hem de yıkama relaksasyonu işlemine tabi tutulmuş, her iki relaksasyon sonrası may dönmesi değerleri tespit edilmiştir. Genel olarak yıkama işleminin may dönmesi değerlerini arttırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca iplik numarasındaki artış ve seyrekleşen kumaş yapısı da may dönmesi değerini arttırabilmektedir. Akaydın ve Can (2010), temel örme kumaşların aşınma dayanımı ve pilling davranışları üzerine boyama, örgü yapısı ve iplik üretim tipinin etkisini araştırmışlardır. % 100 pamuklu 20 tex ve ipliklerden süprem ve interlok konstrüksiyonlarda örme kumaşlar üretilmiş ve kumaşların bir kısmı boyanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, interlok kumaşların aşınma dayanımı ve pilling değerleri süprem kumaşlardan daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Ayrıca boyalı kumaşların aşınma dayanımı ve pilling değerleri ham kumaşlara göre daha yüksek bulunmuştur. Değirmenci ve Topalbekiroğlu (2010), süprem kumaşların may dönmesi değerlerine kumaş gramajı, boyama ve büküm yönünün etkisini incelemişlerdir. Deneysel çalışmada Z ve S büküm yönlerinde pamuklu ipliklerden süprem kumaşlar üretilmiş, ham ve boyalı olarak may dönmesi değerleri ölçülmüştür. Sonuçlar tek yönlü varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; kumaş gramajının may dönmesi üzerinde önemli bir etkisinin olduğu, boyama işleminin may dönmesini azalttığı, karde S bükümlü ipliklerden oluşan kumaşların daha düşük may dönmesi değerlerine sahip olduğu belirtilmiştir Örme Kumaş Özelliklerinin Tahminlenmesi Cepujnoska ve Cortoseva (1996), ham ve mamul olarak 1x1 rib kumaşların karakteristik özellikleri ile proses parametreleri (ilmek şekil faktörü, iplik numarası, makine inceliği) arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Çalışma sonuçlarına göre; iplik numarası ve ilmek şekil faktörünün örme kumaş ve performans özellikleri üzerinde 25

44 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ en önemli etkiye sahip olduğunu belirtmiş ve çeşitli performans özelliklerini ilmek şekil faktörü yardımıyla tahminlemek için regresyon denklemleri oluşturulmuştur. Alimaa ve ark (2000), çalışmalarında teorik olarak kumaşların eğilme dayanımı incelenmiş, süprem ve ribana kumaşların eğilme dayanımları üzerinde iplik eğilme dayanımının ve kumaş yapısının etkisi değerlendirilmiştir. Deneysel çalışma için kaşmir ipliklerden örme kumaşlar, karşılaştırma için ise polyester tekstüreden örme kumaşlar kullanılmış, tam relaksasyon işleminden sonra KES-FB sisteminde ölçümler yapılmıştır. Çalışma sonunda hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon yüksek çıkmıştır. Ertuğrul ve Uçar (2000), pamuklu süprem kumaşların patlama mukavemeti değerlerini; kumaş gramajı, iplik kopma mukavemeti ve iplik kopma uzaması değişkenleriyle yapay sinir ağları ve bulanık mantık kullanarak tahmin etmeye çalışmışlardır. Çalışma sonucunda incelenen sistemlerin yeterli tahmin gücüne sahip olduğu belirlenmiştir. Uçar ve Ertuğrul (2002), yuvarlak örme makine parametrelerinin pamuklu örme kumaşlara olan etkisinin tahmin edilebilmesi için konvansiyonel (çoklu lineer regresyon) ve yapay sinir ağları modelleri geliştirerek, bu modellerin karşılaştırılması yapılmıştır. Bu çalışma ile makine ayarları ve makine çapının kumaşa olan etkisi araştırılmış ve geliştirilen çoklu lineer regresyon ile yüksek korelasyon katsayısı elde edilmiştir. Ayrıca yapay sinir ağları da kullanılmış ve hassas bir tahminleme gerçekleştirilmiştir. Soe ve ark (2003), süprem örme kumaşların sıkıştırma değerleri, iplik özellikleri ve kumaş geometrisi yardımıyla tahmin edilmeye çalışılarak basit bir teorik model oluşturulmuştur. Farklı inceliklerde pamuk ve kaşmir ipliklerden farklı ilmek iplik uzunluğu değerlerinde örme kumaşlar üretilmiş, ipliklerin ve kumaşların basınç-yer değiştirme eğrileri KES sistemi ile ölçülmüştür. Teorik ve deneysel değerlerin kabul edilebilir sınırlarda olduğunu belirtmişlerdir. Thangamani (2004), pamuk/likra ipliklerden örülen süprem kumaşların boyutsal parametrelerini (k c, k w, k s ) kuru ve yaş relaksasyon şartlarında incelemişler, söz konusu değerler için ilmek iplik uzunluğunu içeren regresyon denklemleri oluşturmuşlardır. 26

45 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Gravas ve ark (2006), çeşitli konstrüksiyonlardaki örme kumaşların gramaj değerlerini elyaf ve kumaş tipi, makine inceliği, iplik numarası, ilmek iplik uzunluğu ve sıkılık faktörü değerleri vasıtasıyla tahmin etmek için bir yazılım programı geliştirmişlerdir. Süprem, 1x1 rib, 2x2 rib ve interlok kumaşlarla yapılan denemeler sonucunda ölçülen ve tahmin edilen gramaj değerlerinin birbirlerine oldukça yakın olduğunu tespit etmişlerdir. Herath ve ark (2007), 3 farklı sıklıkta üretilen pamuk ve pamuk/elastan karışımlı interlok kumaşların kuru, yaş ve tam relaksasyon uygulamaları sonucundaki boyutsal özelliklerini incelemişler ve % 95 lik güven aralığında boyutsal sabiti tahmin etmeye çalışmışlardır. İlmek yoğunluğu ile sıkılık faktörü arasında lineer ilişki tespit edilmiş, özellikle pamuk elastan yapıların sıkılık faktörlerinin boyutsal parametreleri üzerinde oldukça önemli olduğunu belirtmişlerdir. Mavruz ve Oğulata (2008b), pamuklu örme kumaşların patlama mukavemeti değerinin optimizasyonu için patlama mukavemetine etki eden faktörlerin bütün kombinasyonlarının denendiği tam faktöriyel tasarım ve Taguchi deney tasarımı tekniğini kullanmışlar sonuçları karşılaştırmalı olarak incelemişlerdir. Deney sonuçlarının değerlendirilmesinde varyans analizi ve sinyal/gürültü oranı kullanılmıştır. Taguchi tasarımına göre deneyler, L 9 ortogonal dizaynına göre 9 adet deneme ile tam faktöriyel dizayna göre ise 27 adet deneme ile gerçekleştirilmiştir. Söz konusu tasarımın vermiş olduğu denkleme göre, deney yapılmayan şartlar için patlama mukavemeti değerleri tahmin edilmeye çalışılmış, sonuç olarak tahmin edilen (hesaplanan) ve ölçülen (deneysel) değerler birbirlerine oldukça yakın çıkmıştır. Mavruz ve Oğulata (2009), çalışmalarında farklı iplik numarası, örgü tipi ve ilmek sıklığına sahip 27 adet pamuklu örme kumaşın hava geçirgenliği değerleri tespit edilmiş, üretimden önce hava geçirgenliği değerini, belirli kumaş parametreleriyle tahminlemek üzere regresyon denklemleri oluşturulmuştur. 27 farklı tip kumaşta tespit edilen özellikler, analiz sonuçları ve çizilen grafikler incelendiğinde; hava geçirgenliği değerleri ile iplik numarası, kumaş kalınlığı, ilmek 27

46 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ sıklığı ve ilmek iplik uzunluğu arasında α=0,05 seviyesinde doğrusal bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ünal ve ark (2010), yapay sinir ağları yardımıyla örgü kumaşların patlama mukavemetini tahmin etmeye çalışmışlardır. Bağımsız değişkenler olarak; iplik mukavemeti, kopma uzaması, iplik düzgünsüzlüğü, iplik numarası ve büküm değerleri ile birlikte kumaşların ilmek ve çubuk sıklığı değerleri kullanılmıştır. Kullanılan iplikler 6 farklı harmandan 4 farklı numarada (Ne 20, Ne 25, Ne 30 ve Ne 35) ve 3 farklı büküm katsayısında (α e 3.8, α e 4.2, α e 4.6) seçilmiş ve toplam olarak 72 farklı süprem kumaş üretilmiştir. Yapay sinir ağlarının örme kumaşların patlama mukavemeti değerlerini tahmin etmede başarılı olduğu vurgulanmıştır Relaksasyon Uygulamaları Oinuma ve Takeda (1988), % 100 pamuklu kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyonu işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Yaş relaksasyonda kumaşlar 1 saat kaynar durumdaki suda bekletilmiştir. Kısa bir santrifujdan sonra 70ºC de 2 saat kurutma fırınında kurutulmuştur. Sonra kuru relaksasyondaki gibi kondüsyonlanmıştır. Yıkama işleminde kumaşlar flotte oranı 50/ 1 olan ev tipi çamaşır yıkama makinesinde % 0,2 ev tipi deterjan içeren 40ºC deki suda 5 saat yıkanmıştır. Yıkamadan sonra 40ºC de 7 dakika 3 kez durulanmıştır. Sonra kumaşlar yaş relaksasyondaki gibi kurutulmuş ve kondüsyonlanmıştır. Ounimo (1990), naylon ve pamuk kumaşlara kuru, iki farklı yaş ve yıkama relaksasyonu uygulamışlardır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Yaş 1 de kumaşlar 40ºC de 2 saat suya batırılmıştır. Kısa bir santrifujdan sonra kurutma fırınında 70ºC de 2 saat kurutulmuştur. Ölçümlerden önce kuru relaksasyondaki gibi kondüsyonlanmıştır. Yaş 2 de kumaşlar 1 saat kaynar durumdaki suda bekletilmiştir. Sonra Yaş 1 deki gibi kurutulmuş ve kondüsyonlanmıştır. Yıkama işleminde ise kumaşlar flotte oranı 1/30 olan 60ºC de suyla 5 g/lt deterjanla 1 saat silindir tipi yıkama makinesinde 28

47 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ yıkanmıştır. Yıkama işleminin ardından 60ºC de 20 dakika durulanmıştır. Sonra kumaşlar Yaş 1 deki gibi kurutulmuş ve kondüsyonlanmıştır. Bozkurt (1991), % 100 pamuk, % 100 yün, % 100 akrilik örme kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, numuneler düz ve pürüzsüz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilmiştir. Yaş relaksasyonda, kuru relakse olmuş numuneler 0,5 g/lt ıslatıcı katılmış ilk sıcaklığı 50º C olan suda 24 saat hiç hareket ettirilmeden bekletilmiştir. Suyun bu süre içinde oda sıcaklığına kadar soğumasına izin verilmiştir. Sudan çıkartılan numuneler, düz ve pürüzsüz bir yüzey üzerine yerleştirilerek bir hafta bekletilmiş ve böylece kendi halinde kuruması sağlanmıştır. Yıkama relaksasyonda, yaş relakse olmuş numuneler tam otomatik çamaşır makinesinde ön yıkamasız yünlü programında 30ºC sıcaklıkta, 45 dk yıkanmış ve santrifujdan geçirilmiştir. Yıkama suyuna 2 g/lt soda ilave edilmiştir. Yıkama işleminden sonra numuneler düz ve pürüzsüz bir zemin üzerinde bir hafta bekletilerek kendi halinde kuruması sağlanmıştır. Uygun (1995), kuru ve yaş relaksasyon işlemlerini tanımlamıştır. Buna göre, makineden alınan örgü düz ve pürüzsüz bir yüzey üzerinde sabit klima şartlarında bekletilirse boyutları yavaş yavaş değişmekte ve belli bir süre sonra değişmez hale gelmektedir. Bu durum, örgünün stabil hale geldiğini göstermekte ve kuru relaksasyon olarak adlandırılmaktadır. Deneylerin örgünün 48 saatte relakse olduğunu gösterdiğini belirtmiş, kuru relakse olmuş bir örgü söküldüğünde ilmeklerin açıldığını ve ipliğin doğrusal hale geldiğini açıklamıştır. Buradan da, örgüyü meydana getiren ipliklerin değme noktalarında birbirlerine uyguladıkları relaksasyon kuvvetleri sonucu kumaştaki ilmek şeklinin oluştuğu anlaşılmaktadır. Kuru relakse olmuş veya makineden alınan örgü kumaş, belli bir süre hareket ettirilmeden su içinde bekletilip tekrar kurutulursa, kuru relakse olmuş boyutlarından farklı fakat yine stabil boyutlara sahip olmakta ve bu işleme yaş relaksasyon denilmektedir. Yaş relaksasyon işleminden sonra örgü kumaşlar sökülürse ipliklerin örgüdeki ilmek şekline yakın bir form aldığını, yani bu işlem sırasında ipliklerin ilmek şeklinde fikse olduğunu belirtmiştir. Bayazıt (1996), % 100 pamuklu örme kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, makine üzerinden alınan 29

48 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ kumaşlar düz bir yüzey üzerine serilerek, standart atmosfer şartlarında ve hareketsiz olarak bir hafta bekletilmiştir. Yaş relaksasyonda, kuru relakse olmuş numuneler, 0,5 g/lt ıslatıcı katılmış başlangıçtaki ısısı 50ºC olan daha sonra oda sıcaklığına kadar soğuyan suda hiç hareket ettirilmeden 24 saat bekletilerek yaş relakse edilmiştir. Sıkılmadan ve hırpalanmadan suyun içinden alınan numuneler, düz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilerek ölçümler yapılmıştır. Yıkama relaksasyonunda, numuneler tam otomatik çamaşır makinesinin ön yıkamasız programında 30ºC sıcaklıkta 45 dk yıkanmıştır. Kısa bir santrifujdan geçirilen numuneler düz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilerek ölçümler yapılmıştır. Bayazıt (1997), % 100 pamuklu örme kumaşlara kuru ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulanmıştır. Kuru relaksasyonda; makine üzerinden alınan kumaşlar düz bir yüzey üzerine serilerek, standart atmosfer şartlarında ve hareketsiz olarak bir hafta bekletilmiştir. Yıkama relaksasyonunda, kuru relakse edilmiş numuneler tam otomatik çamaşır makinesinin ön yıkamasız B programında 30ºC sıcaklıkta, 0,05 g/lt ıslatıcı ilave edilerek yıkanmıştır. Kısa bir santrifujdan geçirilen numuneler düz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilerek ölçümler yapılmıştır. Uçar (1998), çalışmasında pamuk, pamuk/polyester, pamuk/viskon örme kumaşlara kuru ve tam relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde bir hafta bekletilmiştir. Tam relaksasyonda, kumaşlar çamaşır makinesinde 5 kez yıkandıktan sonra 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 48 saat bekletilmiştir. Quaynor ve ark (1998), ipek, pamuk ve polyester kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyonu işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyon için kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir Yaş relaksasyon için kumaşlar bir ıslatma maddesi içeren 30ºC deki suda 12 saat bekletilmiştir. Santrifujdan sonra 60ºC de 60 dk kurutulmuştur. Ölçümlerden önce standart atmosfer şartlarında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Yıkama muamelesinde kumaşlar %0,1 nötral deterjan içeren 35ºC suda 20 dk yıkanmıştır. Aynı sıcaklıkta sırasıyla 5 ve 10 dk sürecek şekilde iki kez durulanmıştır. 1dk lık santrifujdan sonra 60ºC de 60 dk lık tamburlu kurutucuda kurutulmuştur. Standart 30

49 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ atmosfer şartlarında 24 saat kondüsyonlanmıştır. Bu yıkama işlemleri 10 kez tekrarlanmıştır. Quaynor ve ark (1999), % 100 pamuk ve % 100 ipek kumaşlara kuru ve yaş relaksasyon işlemi uygulamıştır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir Yaş relaksasyonda kumaşlar 12 saat % 0,1 ıslatıcı içeren stabil 30ºC deki suya daldırılmıştır. 1 dk santrifujdan sonra 60 dk. 60ºC de tamburlu kurutucuda kurutulmuştur. Ölçümlerden önce standart atmosfer şartlarında 24 saat kondüsyonlanmıştır. Candan ve ark (2000), % 100 pamuklu örme kumaş kullandıkları çalışmalarında kuru ve tam relaksasyon işlemleri uygulamışlardır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde iki hafta bekletilmiştir. Tam relaksasyonda ise kumaşlar kuru relaksasyondan sonra bir ıslatma maddesiyle 60ºC de yıkanmıştır, ardından üç kez yıkama sıcaklığında durulanmıştır. Sonra ev tipi tamburlu kurutucuda 70ºC de 60 dakika kurutulmuştur. Ölçümlerden önce 24 saat standart atmosfer şartlarında kondüsyonlanmıştır. Alimaa ve ark (2000), çalışmalarında % 100 yün, % 100 pes örme kumaşlar 40º C de 24 saat sabit sıcaklıkta tutulduktan sonra santrifuj ve 70ºC de 1 saat tamburlu kurutucuda kurutulmuş, ölçümlerden önce 20ºC ve % 65 RH da birkaç gün bekletilerek tam relaksasyon işlemi uygulanmıştır. Candan ve Önal (2002), %100 pamuk ve pamuk/pes kumaşlara kuru ve tam relaksasyon işlemleri uygulanmıştır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde iki hafta bekletilmiştir. Tam relaksasyonda, kuru relaksasyondan sonra kumaşlar bir ıslatma maddesiyle 60ºC de yıkanmış, ardından üç kez yıkama sıcaklığında durulanmıştır. Sonra ev tipi tamburlu kurutucuda 70ºC de 60 dakika kurutulmuştur. Yıkama ve kurutma işlemleri 3 kez tekrarlanmıştır. Ölçümlerden önce 24 saat standart atmosfer şartlarında kondüsyonlanmıştır. Yoon ve Park (2002), % 100 pes kumaşları 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde iki hafta bekleterek kuru relaksasyon işlemine tabi tutmuşlardır. 31

50 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Soe ve ark (2003), çalışmalarında % 100 pamuk ve % 100 yün kumaşlara kuru ve tam relaksasyon işlemleri uygulanmıştır. Kuru relaksasyonda, kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde birkaç gün bekletilmiştir. Tam relaksasyonda ise kumaşlar sabit 40ºC de 24 saat bekletildikten sonra santrifuj ve tamburlu kurutucuda 1 saat kurutulmuştur. Ölçümlerden önce standart atmosfer şartlarında 24 saat kondüsyonlanmıştır. Relaksasyon işlemleri için ASTM D standart test methods for relaxation and consolidation dimensional changes of stabilized knit wool fabrics, vol , , standardının referans alındığı belirtilmiş, ancak yapılan araştırmada söz konusu standardın kaldırıldığı tespit edilmiş, yerine kullanılan bir standarda da rastlanmamıştır. Uçar (2003), % 100 pamuklu örme kumaşlara kuru ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde bir hafta bekletilmiştir. Yıkama relaksasyon işleminde, kumaşlar kuru relaksasyondan sonra tam otomatik çamaşır makinesinde 60ºC de 30 dk deterjanla yıkanmış ve tamburlu kurutucuda 70ºC de 15 dk kurutulmuştur. Bu proses 4 kez tekrar edilmiştir. Ölçümlerden önce kumaş 24 saat standart atmosfer şartlarında bekletilmiştir. Chen ve ark (2003), % 100 yün örme kumaşlara kuru ve endüstriyel relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Endüstriyel relaksasyon işleminde, kuru relakse olmuş kumaşlar %0,1 noniyonik deterjen içeren banyoda 3 dk 35ºC de yıkanmış, soğuk suda 3 dk iki kez durulanmıştır. 1,5 dk santrifuj ve ardından 65ºC de tamburlu kurutucuda 1 saat kurutulmuştur. Ölçümlerden önce 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Uçar ve Karakaş (2005), % 100 pamuk ve pamuk/lyocell kumaşlara kuru ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyon için kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde bir hafta bekletilmiştir. Yıkama relaksasyon için, kuru relaksasyondan sonra kumaşlar 60ºC de 5 devirde yıkanmıştır. Santrifujdan sonra 70ºC de tamburlu kurutucuda 60 dk kurutulmuştur. Ölçümlerden önce standart atmosfer şartlarında 24 saat kondüsyonlanmıştır. 32

51 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Can (2006), % 100 pamuklu örme kumaşlara kuru ve yaş relaksasyon uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, makine üzerinden alınan kumaşlar düz bir yüzey üzerine serilerek, standart atmosfer şartlarında ve hareketsiz olarak bir hafta bekletilmiştir. Yaş relaksasyonda, kuru relakse olmuş numuneler, 0,1 g/lt ıslatıcı katılmış başlangıçtaki ısısı 50ºC olan daha sonra oda sıcaklığına kadar soğuyan suda hiç hareket ettirilmeden 24 saat bekletilerek yaş relakse edilmiştir. Sıkılmadan ve hırpalanmadan suyun içinden alınan numuneler, düz bir yüzey üzerinde kurutulmuştur. Turgay (2006), pamuk ve viskon örme kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulamıştır. Kuru relaksasyonda, makine üzerinden alınan kumaşlar düz bir yüzey üzerine serilerek, standart atmosfer şartlarında ve hareketsiz olarak bir hafta bekletilmiştir. Ardından, kuru relakse olmuş numuneler 0,5 g/lt ıslatıcı katılmış başlangıçtaki sıcaklığı 50ºC olan daha sonra oda sıcaklığına kadar soğuyan suda hiç hareket ettirilmeden 24 saat bekletilerek yaş relakse edilmiştir. Sıkılmadan ve hırpalanmadan suyun içinden alınan numuneler, düz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilerek kurutulmuştur. Yıkama relaksasyonu için, kuru relaksasyondan sonra kumaşların tam otomatik çamaşır makinesinde 40ºC sıcaklıkta ön yıkamasız yünlü programda yıkanması ile yapılmıştır. Yıkama işleminde Lovela (Woolite) marka yumuşatıcılı yün şampuan kullanılmıştır. Kumaşlara narin sıkma uygulanmıştır. Marmaralı (2006), pamuk/elastan karışımlı örme kumaşlara kuru ve yıkama relaksasyon işlemleri uygulanmıştır. Kuru relaksasyonda; makine üzerinden alınan kumaşlar düz bir yüzey üzerine serilerek, standart atmosfer şartlarında ve hareketsiz olarak bir hafta bekletilmiştir. Yıkama relaksasyonu otomatik çamaşır makinesinde 60ºC sıcaklıkta, yıkama suyuna 0,05 g/lt ıslatıcı eklenerek yapılmıştır. Kısa bir santrifujdan geçirilen kumaşlar düz bir yüzey üzerinde ve standart atmosfer şartlarında bir hafta bekletilerek ölçümler yapılmıştır. Amreeva ve Kurbak (2007), çalışmalarında yün, akrilik ve pamuk kumaşlara kuru, yaş ve yıkama relaksasyonları uygulanmıştır. Kuru relaksasyonda kumaşlar 20±2ºC ve % 65±2 nem ortamında düz bir zemin üzerinde 24 saat bekletilmiştir. Yaş relaksasyonda, kuru relakse olmuş numuneler ıslatıcı katılmış ilk 33

52 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ sıcaklığı 50º C olan suda 24 saat hiç hareket ettirilmeden bekletilmiştir. Suyun bu süre içinde oda sıcaklığına kadar soğumasına izin verilmiştir. Sudan çıkartılan numuneler, düz ve pürüzsüz bir yüzey üzerine yerleştirilerek bir hafta bekletilmiş ve böylece kendi halinde kuruması sağlanmıştır. Yıkama relaksasyonunda, yaş relakse edilmiş numuneler AEG otomatik çamaşır makinesinde yünlü programında 30ºC de 45 dakika kısaca yıkanmıştır. Yıkama esnasında 2 g/l sabun ve 1 g/l hipoklorit yıkama suyuna eklenmiştir. Sonra düz bir yüzey üzerinde bir hafta bekletilmiştir Boyutsal Parametre Değerleri Gravas ve arkadaşlarının (2006) bildirdiğine göre, Munden (1960) düz örme kumaşlar üzerinde yaptığı araştırmalar sonucu aşağıdaki sabit eşitlikleri elde etmiştir. k c = cpcx l (2.1.) k w = wpc x l (2.2.) k s = S x 2 l (2.3.) K r = R= k cpc = c (2.4.) wpc k w cpc: cm deki sıra sayısı wpc : cm deki çubuk sayısı k c, k w, k s ; birer sabittir. Orijinal yayında; K 2 = k c, K 3 = k w, K 1 = k s ve K 4 = k r = R olarak belirtilmiştir. k r (R) ilmek şekil faktörüdür. Elyaf içeriğine ve relaksasyon durumuna göre farklı sabit değerler olabilmektedir. Çizelge 2.1 de, Munden (1960) in iki farklı relaksasyon durumuna göre yün düz örme kumaşlar için elde ettiği sabit değerler görülmektedir. 34

53 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge 2.1. Düz örme kumaşlar için k değerleri Parametre Kumaş relaksasyon durumu k c k w k s R Kuru relakse Yaş relakse Demiröz (2001) tarafından belirtildiğine göre, bir çok araştırmacı tarafından tam relakse olmuş düz örgü kumaşlar için elde edilen k değerleri lif cinsleri de belirtilerek Çizelge 2.2 de verilmiştir. Çizelge 2.2. Tam relakse konumundaki düz örgü kumaşlar için k değerleri Araştırmacı Lif tipi k s k c k w R Knapton (1968) Yün 23,10 5,50 4,18 1,30 Postle (1968) Yün Pamuk, viskos, rayon, İpek 25,20 24,30 Knapton ve Fong (1971) Yün 23,40 5,55 4,21 1,31 Gowers ve Hurt (1978) Yün, pamuk, akrilik 21,50 5,26 4,20 1,25 Knapton, Truter ve Aziz (1975) Pamuk 23,50 5,73 4,10 1,40 Araujo (1986) Pamuk 23,37 5,70 4,10 1,39 21,0 5,80 5,60 5,20 4,30 4,30 4,00 1,32 1,31 1,29 Gravas ve arkadaşları (2006), çift katlı örme kumaşlarda Nutting ve Leaf (1964) tarafından belirlenen eşitlik (2.5) i sunmuştur = Al + DT (2.5.) C A ve D nümerik sabit değerler olup, kumaş konstrüksiyonuna bağlıdır. T, tex olarak iplik numarası olup, C veya W değerleri ise ilmek ve çubuk sıklığını ifade etmektedir. Bu eşitlik Munden (1960) in basit yaklaşımına nazaran iplik çapının boyutsal değişimde önemli bir faktör olduğunu belirtmektedir. Ayrıca Natkanski (1967) tarafından önerilen 1x1 ribana modeli ise 1x1 ribana ilmek modelinin geometrisinin teorik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Knapton ve arkadaşları (1968) tarafından yeni bir kavram olarak sunulan tekrar eden en küçük hücre olan yapısal örme hücresi (structural knitted cell, SKC) 35

54 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ Gravas ve ark, (2006) tarafından verilmiştir. Efektif ilmek iplik uzunluğu bir SKC nin iplik uzunluğu olup, yapısal hücre ilmek uzunluğu (l u ) olarak tanımlanmış, derinliği ve genişliği ise 1/C u ve 1/W u olarak belirtmiştir. C u ; sıra üniteleri/birim kumaş uzunluğu, W u ise çubuk üniteleri/birim kumaş eni olarak ifade edilmiştir. Knapton ve arkadaşları (1968) Munden (1960) in eşitliklerini modifiye ederek aşağıdaki denklemleri oluşturmuştur. u c = u u (2.6.) u w = u u (2.7.) u s = 2 S u xl u = u C xw xl (2.8.) u u 2 u u c C = u (2.9.) u w W Diğer bir deyişle, 1 x 1 ribana yapısının SKC si iki tek ilmek, interlok yapısının ise 4 ilmek içermektedir. Bu mantığa göre; Knapton ve arkadaşları (1968) tarafından tam relaksasyon durumunda bulunan değerler, Natkanski (1967) nin deneysel değerleriyle birlikte Çizelge 2.3 de sunulmuştur. Çizelge x1 ribana kumaşlar için tam relaksasyon durumunda k sabiti değerleri k c k w k s R Knapton ve diğerleri Natkanski Anand ve arkadaşları (2002), Munden (1960) in eşitliklerini kullanarak %100 pamuklu, süprem, ribana ve interlok kumaşlarda 4 farklı yıkama/kurutma programını 5 kez tekrarlayarak, örme kumaşların çeşitli ilmek parametreleri ile boyutsal özelliklerini incelenmişlerdir. Munden (1960) in k sabitlerini veren eşitliklerini üç örgü tipi içinde kullanmışlardır. R olarak adlandırılan ilmek şekil faktörü üzerinde tambur kurutucunun etkili olduğunu, ancak deterjanın önemli bir etkisinin olmadığını belirtmişlerdir. 1x1 ribana ve 1x1 interlok yapılarının her ikisi içinde, ilmek şekil faktörü tüm yıkama ve kurutma proseslerinde neredeyse sabit 36

55 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ çıkmıştır. Ayrıca araştırmacılar 5 yıkama/kurutma sonrasında kumaşların tam relakse olduklarını belirtmiş, elde ettikleri ilmek şekil faktörünü literatürde belirtilen değerlerle karşılaştırmış ve benzer sonuçlar elde etmişlerdir. Çalışmanın önemli bir sonucu da, her üç kumaş tipi için 5 yıkama/kurutma devrinden sonra ilmeklerin tam relakse olduğunun belirtilmesidir. Söz konusu çalışmada interlok kumaşlar için elde edilen sabit değerler aşağıda verilmiştir. k c = 5,05, k w = 4,35, R = 5,05 Yapılan literatür çalışmalarının iplik bölümü ile ilgili olanlarında, farklı iplik üretim sistemlerinin incelenmesi ve bu sistemlerle oluşturulan ipliklerin özelliklerinin karşılaştırılması yapılmış, ancak istatistiksel olarak yapılan değerlendirmelerin yetersiz kaldığı görülmüştür. Örme kumaş performansının tahminlenmesi ile ilgili yapılan çalışmalarda genelde basit örgü yapılarının tercih edildiği, tek bir iplik üretim sisteminden elde edilen ipliklerden üretilen kumaşların özelliklerinin incelendiği ya da ilmek iplik uzunluğu gibi tek değişkenli denklemlerin oluşturulduğu görülmektedir. Doktora tezi kapsamında farklı üretim sistemlerinden elde edilmiş, farklı numaralarda ipliklerin kullanılması ile iplik üretim tipi ve numara varyasyonunun iplik özelliklerine olan etkisi istatistiksel olarak belirlenmiştir. Ayrıca, örme kumaşların performans özelliklerinin tahmin edilmesinde, farklı üretim tekniklerinden elde edilmiş, farklı numaralarda ipliklerden örülmüş kumaşların kullanılması, oluşturulan denklemlerin geçerlilik alanını arttırmıştır. Görüldüğü gibi, araştırmacılar, farklı lif türleri için farklı relaksasyon şartları uygulamışlardır. Aynı lif türleri için bile uygulanan çok çeşitli yaş ve yıkama relaksasyon uygulamaları mevcuttur. Kuru relaksasyon ise bütün araştırmacılar tarafından aynı şekilde tanımlanmış ve uygulanmıştır. Farklı relaksasyon şartları, örme kumaşlar üzerinde farklı kimyasal ve mekanik etkiler oluşturmaktadır. Bu etkiler, örme kumaşı oluşturan ilmeklerin 37

56 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Serin MEZARCIÖZ yapısal özelliklerinde de değişikliğe sebep olup, sonuç olarak kumaşların fiziksel ve performans özelliklerinde bazı farklılıklar oluşturabilmektedir. Yukarıda anlatılan relaksasyon bilgilerine göre, tez çalışmasında da numunelere farklı relaksasyon şartları uygulanmış olup, bu relaksasyonlar sonrası kumaşların gösterdiği fiziksel ve performans özellikleri ile ilmek parametreleri tespit edilmiştir. Uygulanan relaksasyonlar; kuru relaksasyon ve yıkama relaksasyonu olup, araştırmacılar 5 yıkama/kurutma sonu tam relaksasyonun sağlandığını açıkladığından, numunelerin ayrıca 5 yıkama sonunda da çeşitli özellikleri incelenmiş, kumaş özelliklerinin tahminlenmesi için oluşturulan regresyon denklemleri 5. yıkama sonunda elde edilen deneysel veriler yardımıyla oluşturulmuştur. 38

57 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ 3. MATERYAL VE METOD 3.1. Materyal Kullanılan Elyaf Ring, ve rotor iplik üretim sistemlerinden eşlenik olarak iplik üretilebilmesi için Balsuyu Mensucat A.Ş. den Şanlıurfa, Diyarbakır ve Kahramanmaraş yörelerine ait pamukların karışımından oluşan bir harman temin edilmiş ve aynı fabrikada harman hallaç, tarak ve cer, fitil ve iplik üretim aşamaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, söz konusu harmanının çeşitli yerlerinden toplanarak oluşturulan elyaf numunesinin Adana Ticaret Borsası Laboratuvarında yer alan HVI 900 sistemi ile standart atmosfer şartlarında (20±2ºC sıcaklık ve %65±2 bağıl nem) kalite özellikleri tespit edilmiş olup, Çizelge 3.1 de ortalama test sonuçları görülmektedir. Çizelge 3.1. Kullanılan pamuk harmanına ait HVI sonuçları UHML ML Un Muk. Uzama (mm) (mm) (%) (g/tex) (%) Mic Rd +b CG Cnt SFI Ort. 29,17 24,61 84,36 29,01 9,4 4,41 73,32 9, ,7 6,6 St.sapma 0,72 0,70 0,65 0,73 0,3 0,12 0,86 0,52-2,87 - HVI 900 test ekipmanı ile aşağıda belirtilen lif özellikleri tespit edilmiştir. Lif uzunluğu (ML; ortalama uzunluk, UHML; üst yarı ortalama uzunluk) Uzunluk üniformitesi Lif mukavemeti Kopma uzaması Lif inceliği (mikroner değeri) Parlaklık (Rd- Reflectance) Sarılık (+b) Renk skalasında yeraldığı bölge (C-G: Color Grade) Yabancı madde sayısı (Cnt) Kısa elyaf oranı (SFI- Short Fiber Index) 39

58 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ HVI sonuçlarına göre kullanılan pamuk elyafı lif uzunluğu bakımından orta uzunlukta dır. Uniformite indeksi yüksektir. 29,01 mukavemet değeriyle sağlam lif grubunda olup, liflerin uzama % si oldukça yüksektir. 4,41 mikroner değeriyle orta ince likte olup, kısa elyaf indeksi düşüktür ( 2010). Uster HVI 900 test cihazından elde edilen sonuçlarla Eğirim Tutarlılığı İndeksi (SCI-Spinning Consistency Index) hesaplanmış (Majumdar ve ark, 2004) ve çalışmada kullanılan pamuk elyafının SCI değeri 84,89 olarak tespit edilmiştir. Bu değer kullanılan pamuk liflerinin oldukça yüksek eğirim tutarlılığına sahip olduğunu göstermektedir İplik Üretimi Kalite değerleri tespit edilen pamuk elyafından Çizelge 3.2 de özellikleri verilen, ve open-end rotor ipliklerinden oluşan toplam 8 farklı tip iplik üretimi gerçekleştirilmiştir. İplikler pratikte en fazla kullanılan numaralarda ve büküm katsayılarında üretilmişlerdir. Çizelge 3.2. Üretilen iplikler ve özellikleri İplik üretim metodu Numara Büküm katsayısı ( α e ) Ne 30/1 3,4 RİNG Ne 40/1 3,4 Ne 50/1 3,4 Ne 30/1 3,1 KOMPAKT Ne 40/1 3,1 Ne 50/1 3,1 OPEN END ROTOR Ne 20/1 3,4 Ne 30/1 3,4 İplik üretim sistemlerinin iplik kalite özelliklerine etkisinin daha net olarak tespit edilebilmesi için üretilen ipliklerin büküm katsayısının aynı olması amaçlanmış, ancak iplik üretimi esnasında oluşması muhtemel sakıncalardan dolayı sadece ve rotor ipliklerin büküm katsayısı eşitlenebilmiş, ipliklerin büküm katsayısı ise diğer iki iplik türünün büküm katsayısına en yakın değerde alınmıştır. 40

59 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ İplik üretimi için çalışmada kullanılan pamuk elyafının geçirdiği proses akışı Çizelge 3.3 de verilmiştir. Çizelgeden de görüldüğü gibi, ve ipliklerin üretiminde aynı penye şeridi, open-end ipliklerin üretiminde ise aynı harmandan elde edilen karde şeridi kullanılmıştır. Open end rotor iplik üretiminde penye şeridinin kullanılmasının sanayide çok yaygın olmadığı bilindiğinden, ve openend iplik özelliklerini karşılaştırırken kullanımı yaygın ve karşılaştırılması anlamlı ipliklerin oluşturulmasına özen gösterilmiştir. Aşağıda, çalışmada kullanılan ipliklerin üretim sistemleri ve özellikleri kısaca açıklanmıştır Ring İplik Eğirme Sistemi Ring iplik eğirme sistemi, prensip olarak elyafların açılması, çekilerek istenilen numaraya getirilip kopça-bilezik vasıtasıyla bükülerek sarılması esasına dayanmaktadır. Bu sistemde, fitil halindeki lif demeti çekim ünitesinden geçirilerek, elde edilecek iplik numarasına göre kesit alanlarındaki elyaf sayısı azaltılmaktadır. Daha sonra çekilerek inceltilmiş fitil halindeki elyaf demeti besleme silindirleri vasıtasıyla eğirme ünitesine beslenmekte, iğin kendi ekseni etrafında döndürülmesiyle iplik klavuzu ile kopça arasında büküm alan fitil iplik halinde iğ üzerine sarılarak bobini oluşturmaktadır (Babaarslan, 2005). Çalışmada, iplik üretiminde kullanılan Rieter G33 iplik makinesi Şekil 3.1 de görülmektedir. Şekil 3.1. Rieter G33 Ring iplik eğirme makinesi 41

60 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Çizelge 3.3. Proses akış şeması a) Ring ve iplik üretimleri Pamuk Balya Hazırlama Harman-Hallaç Dairesi Tarak I. Pasaj Cer Penye Hazırlama Penye II. Pasaj Cer Fitil Ring Kompakt Ring b) Open end iplik üretimi Pamuk Balya Hazırlama Harman-Hallaç Dairesi Tarak I. Pasaj Cer II. Pasaj Cer Rotor 42

61 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Kompakt İplik Eğirme Sistemi Kompakt iplik eğirme sistemi, kısa ve uzun lif iplikçiliğinde kullanılabilen, lifleri hava yardımıyla birarada tutarak, bir yapıya kavuşmalarını sağlayan, iplik eğirme sisteminin modifiye edilmiş halidir. Liflerin yoğunlaştırılması sayesinde, çekim sistemi çıkışında eğirme üçgeni olmadan iplik çekilebilmekte ve bu sayede lifler birbirine daha iyi tutunabilmektedir. Bu sistemde üretilen ipliklerin tüylülük başta olmak üzere birçok özelliği konvansiyonel ipliklerine nazaran daha iyi olmaktadır (Babaarslan ve Vuruşkan, 2005). Çalışmada, iplik üretiminde kullanılan Rieter K44 iplik makinesi Şekil 3.2 de görülmektedir. Şekil 3.2. Rieter K44 Kompakt iplik eğirme makinesi Open End Rotor İplik Eğirme Sistemi Bu sistemde, makinenin ön-alt bölümüne (zeminine) yerleşen kovalardan alınan şeritler besleme silindiri tarafından açıcı silindire aktarılmaktadır. Şerit, besleme silindirinden açma silindirine geçerken aradaki hız farkından dolayı açma işlemi gerçekleşmektedir. Bu işlem esnasında liften ayrılan kir, toz ve yabancı maddeler döküntü haznesine dökülürler. Açma silindirleriyle daha önceki şerit formuna göre oldukça açılmış olan lifler lif besleme kanalına iletilirler. Lif besleme 43

62 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ kanalından da vakum etkisiyle rotor duvarına dökülüp, rotor duvarında dönmekte olan açık iplik ucuna tutunan lifler rotorun dönüşü etkisiyle büküm alarak iplik yapısına dahil olmaktadırlar (Erbil, 2005). Çalışmada, rotor iplik üretiminde kullanılan Schlaforst rotor iplik makinesi Şekil 3.3 de görülmektedir. Şekil 3.3. Schlaforst rotor iplik eğirme makinesi İplik Üretim Parametreleri Ring iplik üretimleri Rieter G33, iplik üretimleri Rieter K44, open end rotor ipliklerin üretimi ise Schlaforst marka iplik üretim makinelerinde gerçekleştirilmiştir. İplik üretimlerinde kullanılan makine parametreleri Çizelge 3.4 de verilmiştir. Ring ve ipliklerin üretimi Balsuyu Mensucat ta (Kahramanmaraş), rotor ipliklerin üretimi ise ÇMS Tekstil de (Kahramanmaraş) gerçekleştirilmiştir. 44

63 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Çizelge 3.4. İpliklerin üretiminde kullanılan makine parametreleri (Ring ve iplikler için) İplik türü/makine adı Ring İplik/ Kompakt İplik/ İplik Ne Özellikler Rieter G33 (2005 model) Rieter K44 (2005 model) Fitil Ne 0,80 0,80 α e 3,4 3,1 Ne 30/1 Ortalama iğ devri Çıkış silindiri hızı (m/dk) 25,1 27,6 Kopça 5,0 5,0 Bilezik çapı (mm) Toplam çekim 39,30 39,70 Fitil Ne 0,80 0,80 α e 3,4 3,1 Ne 40/1 Ortalama iğ devri Çıkış silindiri hızı (m/dk) 21,7 23,7 Kopça 7,0 7,0 Bilezik çapı (mm) Toplam çekim 50 53,5 Fitil Ne 1,2 1,2 α e 3,4 3,1 Ne 50/1 Ortalama iğ devri Çıkış silindiri hızı (m/dk) 20,5 22 Kopça 10,0 10,0 Bilezik çapı (mm) Toplam çekim 43,74 45,0 Çizelge 3.4 ün devamı (Open-end rotor iplikler için) Makine adı Schlaforst (2007 model) İplik Ne Özellikler Şerit Ne 0,120 Ne 20/1 α e 3,4 Ortalama rotor devri Çıkış hızı (m/dk) 173 Toplam çekim 175 Şerit Ne 0,120 Ne 30/1 α e 3,4 Ortalama rotor devri Çıkış hızı (m/dk) 160 Toplam çekim 262 Aynı numarada ve iplikler üretilirken makine iğ devirleri birbirine yakın tutulmaya çalışılmış, aynı numara bilezik ve kopça kullanılmıştır. Her bir iplik tipinden 101 adet bobin üretilmiş olup, bunlardan rastgele seçilen 5 tanesi iplik kalite özelliklerini tespit etmek için ayrılmış, kalan 96 tanesi örme makinesinde kumaş üretimi için kullanılmıştır. 45

64 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Örme Kumaş Üretimi Ring, ve rotor ipliklerden oluşan 8 farklı iplik tipinin üretimi tamamlandıktan sonra, örme kumaş üretimlerine geçilmiştir. Çizelge 3.5 de çalışmada kullanılan örme kumaşların üretim öncesi planlanan parametreleri verilmiştir. Çizelge 3.5. Deneysel çalışmada kullanılan örme kumaş özellikleri İplik üretim tipi RİNG İplik numarası (Ne) 30/1 3,4 40/1 3,4 50/1 3,4 KOMPAKT 30/1 3,1 Büküm Katsayısı ( α e ) Örgü tipi Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Sıklık durumu Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek İlmek iplik uzunluğu (100/cm) Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 46

65 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Çizelge 3.5 in devamı İplik üretim tipi İplik numarası (Ne) Büküm Katsayısı ( α e ) Örgü tipi Sıklık durumu İlmek iplik uzunluğu (100/cm) KOMPAKT OPEN END ROTOR 40/1 3,1 50/1 3,1 20/1 3,4 30/1 3,4 Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Süprem Ribana İnterlok Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık, orta, seyrek Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Sık:26 Orta:29 Seyrek:32 Sık:53 Orta:57 Seyrek:61 Sık:31 Orta:34 Seyrek:37 Çizelge 3.5 den de görüldüğü gibi her bir iplik tipinden 3 farklı konstrüksiyonda (süprem, ribana ve interlok) ve 3 farklı sıklıkta (sık, orta, seyrek) olmak üzere toplam 72 adet örme kumaş üretimi gerçekleştirilmiştir. 20/1 rotor iplikten örme kumaşların (9 adet) üretimi Kırteks A.Ş de (Kahramanmaraş) yapılmış, geri kalan 63 adet örme kumaşın üretimi ise Orze Tekstil A.Ş de (Adana) tamamlanmıştır. Süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonları piyasada en yaygın kullanılan kumaş türleri olduğu için tez kapsamında bu kumaşların üretimi gerçekleştirilmiş, kumaşların tamamı yuvarlak örme makinelerinde tüp formunda üretilmiştir. Aşağıda tez kapsamında kullanılan kumaşların konstrüktif yapı ve özellikleri kısaca özetlenmiştir. 47

66 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ (1). Süprem Örgü RL örgü, düz örgü de denilen süprem örgü, ya tek yataklı makinelerde ya da çift yataklı makinelerin tek yatağı kullanılarak elde edilen en basit örgü türüdür. İnce bayan çoraplarında, iç ve dış giysilerde, t-shirtlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Süprem örgü üretilirken, kullanılan yataktaki tüm iğneler örmeye katılmaktadır. Oluşan kumaşa makinenin önünden bakıldığında, ön yataktaki iğneler kullanılmışsa sadece düz ilmekler, arka yataktaki iğneler kullanılmışsa ters ilmekler görülür. Şekil 3.4 de süprem örgünün ön yüzünün şematik görünüşü (a) ve kumaş görüntüsü (b) verilmiştir. a) b) Şekil 3.4. Süprem örgü yapısı (2). Ribana Örgü RR örgü veya lastik olarak da bilinen rib örgüler kazakların etek yaka ve kol kenarlarında, iç çamaşırlarında, vücudu saran streç giysilerin üretiminde kullanılan, enine elastikiyeti yüksek olan yapılardır. İki iğne sırası ile üretildiğinden sadece çift yataklı örme makinelerinde örülebilmektedir. İlmek çubukları bir ön, bir arka yatakta oluşturulduğundan gerilmiş haldeki 1x1 rib örgüde ön yüz ilmeklerinin arasında çukurlar ve bu çukurlarda arka yatakta oluşturulan ters ilmekler görülmektedir. Kumaş serbest halde bırakıldığında ve üzerine enine yönde uygulanmış herhangi bir kuvvet kalmadığında ön yatak ilmekleri yan yana gelerek arka yatak ilmeklerini 48

67 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ kapatırlar. Ön ve arka yüzde sadece ön yatakta oluşturulan düz ilmekler görülürler. Kumaşın her iki yüzü aynı görünümdedir. Şekil 3.5 de ribana örgünün ön yüzünün şematik görünüşü (a) ve kumaş görüntüsü (b) verilmiştir (3). İnterlok Örgü a) b) Şekil 3.5. Ribana örgü yapısı Çift yataklı yuvarlak örme makinelerinde üretilen interlok örgüler, iki ayrı 1x1 rib yapısının birbiri içine geçmesi ile elde edilmektedir. Kumaşlardan birisine ait düz ilmek çubuğu, diğer kumaşa ait ters ilmek çubuğu ile tam karşılıklı yer almaktadır. Dolayısıyla interlok örgünün hem ön hem de arka yüzünde ilmek bacakları belirgin olarak görülür ve iki yüzün de görünümü düz örgünün ön yüzü gibidir. Daha çok iç çamaşırı ve eşofman imalatında kullanılmaktadır. Şekil 3.6 da interlok örgünün ön yüzünün şematik görünüşü (a) ve kumaş görüntüsü (b) verilmiştir (Marmaralı, 2004). a) b) Şekil 3.6. İnterlok örgü yapısı 49

68 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Örme Kumaş Üretim Parametreleri Deneysel çalışmada kullanılacak örme kumaşlar yuvarlak örme makinelerinde üretilmiş olup, kullanılan örme makinelerinin özellikleri Çizelge 3.6 da verilmiştir. Çizelge 3.6. Çalışmada kullanılan örme makinelerinin özellikleri Örgü türü Makine özellikleri Süprem Ribana İnterlok Marka ve yılı Orizio (1996) Mayer (2003) Mayer (2003) Makine inceliği (E) Makine çevresindeki iğne sayısı x2 2240x2 Makine çevresindeki platin sayısı x2 2240x2 Makine çapı (inç) Sistem sayısı Çağlığın konumu Makine yanında Makine yanında Makine yanında İplik sevki Borular içinde Borular içinde Borular içinde İplik sevk türü Pozitif kayış-kasnak sistemi Pozitif kayış-kasnak sistemi Pozitif kayış-kasnak sistemi Kumaş çekim ve sarım tipi Kontinü 3 silindirli Kontinü 3 silindirli Kontinü 3 silindirli Kullanılan iğne tipi Tek ucu kancalı Tek ucu kancalı Tek ucu kancalı Silindir dönüş yönü Saat ibresi yönünde Saat ibresi yönünde Saat ibresi yönünde Makine hızı 20 d/dk 15 d/dk 14 d/dk Kumaşlara Uygulanan Relaksasyon İşlemleri Bilindiği gibi; örme işlemi sırasında kumaşa uygulanan gerilimler nedeniyle ilmek boyu artmakta, genişliği azalmakta, yani ilmek şekli değişmektedir. Örme işlemi tamamlanıp, kuvvetler ortadan kalktıktan sonra, ilmekler doğal şekline dönmeye çalışırlar. İlmek şeklindeki bu değişim örme kumaşa da yansımakta ve kumaşın şekli değişmektedir. Bu değişime kumaş relaksasyonu denir (Marmaralı, 2004). Araştırmacılar tarafından kuru, yaş, yıkama, tam ve endüstriyel relaksasyonlar tanımlanmıştır. 50

69 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Relaksasyon işlemleriyle ilmek yapısında oluşan değişim örme kumaşların çeşitli yapısal ve performans özelliklerini etkilemektedir. Üretilen 72 farklı tip numune kumaşa uygulanan relaksasyon işlemleri aşağıda açıklanmıştır. Kuru relaksasyon: Kumaşlar; düz ve pürüzsüz bir yüzey üzerinde standart atmosfer şartlarında 1 hafta bekletilmiştir. Kuru relaksasyondan sonra her bir numune kumaşın bir bölümü diğer relaksasyon işlemleri için ayrılmıştır. Yıkama relaksasyonu: Kumaşlar; bölümümüz laboratuarında bulunan ev tipi çamaşır makinesinde 0,05 g/l ıslatıcı ilavesiyle 30ºC de dakikalık yıkama programında yıkanmış, kısa bir santrifujdan sonra standart atmosfer şartlarında düz bir yüzey üzerinde 1 hafta bekletilerek kurutulmuştur. Ayrıca bu işlem 5 kez tekrar edilerek, araştırmacıların önerdiği gibi kumaşların tam relakse olması sağlanmış, sonuç olarak; kuru relaksasyon, 1.yıkama relaksasyonu ve 5.yıkama relaksasyonu olmak üzere kumaşların 3 farklı relaksasyon işlemi sonucu fiziksel ve performans özellikleri ile ilmek parametreleri tespit edilmiştir. Bunun için tüm numunelere kuru relaksasyon uygulandıktan sonra, numunelerin her biri 3 bölüme ayrılmış 1.kısmı sadece kuru relaksasyon 2.kısmı 1 yıkama, ve 3. kısmı da 5 yıkama relaksasyonu işlemleri için kullanılmıştır. Özet olarak bu çalışmada, ilmek parametreleri için, literatürde uygulanandan farklı relaksasyon işlemleri uygulanarak, ilmek yapısında ve dolayısıyla kumaş performansında oluşan değişimler incelenecektir. Ayrıca iplik üretim tiplerine göre ilmek parametrelerinde değişim olup olmadığı tespit edilecektir. Uygulanacak olan relaksasyon işlemleri; kuru ve yıkama relaksasyonu olup, ayrıca yıkama relaksasyonu 5 kez tekrarlanıp, her üç relaksasyon işleminden sonra örme kumaş ilmek parametreleri ile performans özellikleri ölçülecektir Metod İpliklere Uygulanan Testler Aynı harmandan farklı eğirme sistemleriyle üretilen ipliklerin kalite özelliklerinin karşılaştırılabilmesi için, söz konusu ipliklerin numarası, mukavemeti, 51

70 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ kopma işi, kopma uzaması, düzgünsüzlük değeri, iplik hataları ve tüylülüğü test edilmiştir. Ayrıca, üretimden önce planlanan büküm değerlerine ne kadar yaklaşıldığının tespit edilmesi için ipliklerin büküm değeri de ölçülmüştür. Testler, Kıvanç Tekstil A.Ş. (Adana) işletmesi fiziksel test laboratuvarında standart atmosfer şartlarında (20±2ºC sıcaklık, %65±2 bağıl nem) yapılmıştır İplik Numarası Testi İplik numara tayininde, testi gerçekleştirilecek her bobin için çıkrığa 120 yardalık çileler sarılmış ve bu çileler numara terazisinde (Uster Autosorter 4) tartılarak ipliklerin numara değeri Ne olarak tespit edilmiştir. Her bir bobin için 120 yardalık 5 adet çile hazırlanıp, 5 ölçüm yapılmış ve bu 5 değerin ortalaması alınarak ipliğin numarası tayin edilmiştir. Uster Autosorter 4 Şekil 3.7 de görülmektedir. Şekil 3.7. Uster Autosorter 4 (Uster, 2004) İplik Mukavemeti Testi İplik mukavemeti testinde; numune koparılıncaya kadar çekme kuvveti uygulanmakta, numune koptuğu andaki kuvvete kopma kuvveti adı verilmektedir. Kalın ipliği koparmak için gereken kuvvet daha fazla olacağından, numaraları bilinmeyen ipliklerin kopma kuvvetlerinin karşılaştırılması bir anlam ifade etmemektedir. Bu nedenle iplik mukavemeti; ipliğin kopma kuvvetinin ipliğin inceliğine (numarasına) oranı olarak ifade edilmekte ve g / teks, cn / teks, Rkm gibi birimlerle gösterilmektedir. İplik mukavemetinin ifadesinde Rkm yaygın olarak 52

71 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ kullanılmaktadır. Rkm, numunenin kendi ağırlığı ile koptuğu kilometre cinsinden uzunluk olarak tanımlanmakta ve aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir. Rkm= kgf x Nm (3.1.) Yukarıdaki ifadede; kgf ipliğin kopma kuvvetini, Nm ise metrik sistemde iplik numarasını göstermektedir. Uster Tensorapid cihazı (Şekil 3.8) ile ipliklerin kopma uzaması, kopma işi, kopma kuvveti ve Rkm değerleri elde edilmiştir. Kopma uzaması, kopma noktasındaki uzama yüzdesi olarak tanımlanmaktadır. Kopma işi, numunenin ani bir çekme ya da düşen bir ağırlık gibi şok yüklemelere dayanabilme kabiliyetini göstermekte ve numunenin sağlamlığı ile ilgili fikir vermektedir. Şekil 3.8. Uster Tensorapid cihazı (Uster, 2004) Uster Tensorapid cihazı, kesikli lif ipliklerinin, katlı ipliklerin ve filament ipliklerinin mukavemet testinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Cihazda; test yapma, sonuçları kaydetme, kopan ipliği uzaklaştırma ve yeni iplik numunesini çeneler arasına yerleştirme fonksiyonları otomatik olarak yürütülmektedir. Çeneler arası mesafe 500 mm, test hızı 5000 mm/dk dır. Cihaz her ölçüm sonucunda kaydedilen kopma kuvveti, kopma uzaması, Rkm ve kopma işi değerlerini toplu olarak vermekte, ayrıca test sonunda ortalama değer, standart sapma ve değişim katsayısı 53

72 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ (CV) hesaplamalarını da yapmaktadır. Test sonucunda kuvvet-uzama ve modüluzama eğrileri de cihaz tarafından çizilebilmektedir. Tüm çıktılar bir yazıcı vasıtasıyla alınabilmektedir (D.Baykal, 2003) İplik Düzgünsüzlüğü ve İplik Hataları Testi İplik düzgünsüzlüğü, ipliğin uzunluğu boyunca görülen kütlesel değişim olarak tanımlanmakta % U ve % CV olmak üzere iki şekilde ifade edilmektedir. % U ortalama sapma yüzdesi, % CV değişim katsayısıdır ve aralarında aşağıda verilen ilişki mevcuttur. % CV = 1.25 x % U (3.2.) İplik hataları; ince yer, kalın yer ve neps olarak ifade edilmekte olup, bu hatalar iplikte düzgünsüzlüğe yol açmakta, görüntü açısından rahatsız edici olmakta ve ipliğin genel performansını etkilemektedirler. İnce yer hatası, -50 % şeklinde gösterilmektedir. Bu ifade şekli, ortalama iplik kesitinin (kalınlığının) % 50 si (yani ortalama iplik kalınlığının yarısı) kadar ya da daha azı kadar olan yer, ince yer hatası olarak değerlendirilecek anlamına gelmektedir. Benzer bir durum olarak kalın yer hatası, +50 % olarak gösterilmektedir ve böyle bir hata, ortalama iplik kalınlığının % 150 si (1.5 katı) kadar olan yer, kalın yer hatası olarak değerlendirilmektedir. Neps hatası ise rotor ipliklerinde +280 % şeklinde gösterilmekte ve ortalama iplik kalınlığının % 380 i kadar bir kalın yer hatası olarak ifade edilmekte, ipliklerinde ise +200 % şeklinde gösterilip, ortalama iplik kalınlığının % 300 ü (3 katı) kadar bir kalın yer hatası olarak ifade edilmektedir. İplikte düzgünsüzlük ve iplik hataları testleri, Uster Tester 4SX cihazı ile yapılmıştır. Her bir bobinden 5 ölçüm alınmış olup, her ölçüm 400 metre iplik üzerinden gerçekleştirilmiştir. Şekil 3.9 da verilen Uster Tester 4SX cihazı; kapasitif sisteme göre çalışmakta olup; iplik, fitil ve şerit formundaki tekstil mamullerinin düzgünsüzlük ölçümü yapılabilmektedir. Cihazın yan tarafında bulunan çağlık bölgesine ölçümü 54

73 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ yapılacak bobin, kops, şerit veya fitil yerleştirilmektedir. Daha sonra numune, cihazdaki iki paralel plakadan oluşan kondansatörler arasından geçirilerek, birim uzunluk boyunca kütlesel değişim incelenmektedir. Cihaz ile elde edilen bilgiler; düzgünsüzlük (% U ve % CV), ince yer adedi, kalın yer adedi, neps adedi, düzgünsüzlük indeksi, tüylülük, kütlesel değişim için spektrogramlar ve diyagramlardır. Spektrogramlar, periyodik hataların tespitinde ve hata kaynağının belirlenmesinde büyük önem taşımaktadır. Cihazın test hızı 400 metre/dakika dır. Ayrıca Uster Tester 4SX cihazı ile ipliğin dokunduğundaki veya örüldüğündeki hali simule edilerek, ipliğin mamul kumaştaki beklenen görünümü hızlı bir şekilde kontrol edilebilmektedir (D.Baykal, 2003). Şekil 3.9. Uster Tester 4SX (Uster, 2004) İplik Tüylülüğü Testi Bir iplikte tüylülük, iplik yüzeyinden dışarı sarkan lif uçları, lifin iplik merkezinden uzaklaşarak ve daha sonra tekrar ipliğe dahil olması ile meydana gelen halkalar ve iplik yüzeyinde gelişigüzel yerleşen lifler tarafından meydana getirilmektedir. İplikte istenen veya kabul edilebilir tüylülük değeri ipliğin kullanım alanına göre değişim göstermekte olup, yüksek tüylülük değeri örmede kullanılacak ipliklerde belirli ölçüde istenen bir özelliktir. İplik tüylülüğüne etki eden parametreler pek çok araştırmacı tarafından detaylı olarak incelenmiş olup; lif özellikleri, iplik özellikleri ve işlem parametrelerinin iplik tüylülüğü üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir (Ülkü ve Ömeroğlu, 2002). 55

74 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Tüylülük ölçümü için günümüzde en çok kullanılan yöntemler; Uster Tester cihazı ve Zweigle Cihazı olup, bu çalışmada kullanılan ipliklerin tüylülük ölçümleri Uster 4SX cihazı ile yapılmıştır. Sisteme entegre edilmiş ayrı bir modül, optik olarak tüylülük ölçümünü gerçekleştirmektedir. İplik tüylülüğü, H ile gösterilen tüylülük indeksi ile ifade edilmektedir. İplik yüzeyinden sarkan liflerin toplam uzunluğunun, ölçüm yapılan iplik uzunluğuna oranı tüylülük indeksini vermektedir (D.Baykal, 2003) İplik Bükümünün Tayini İplik bükümünün tespit edilebilmesi için büküm kısalması (açma/kapama) metoduna göre çalışan büküm ölçüm cihazı kullanılmıştır. Çalışmada; her iplik tipi için 5 bobin ve her bobinden 4 er test yapılarak ortalama büküm değerleri tespit edilmiştir Kumaşlara Uygulanan Testler 72 farklı tip kumaşın her birine; kuru relaksasyon, 1.yıkama relaksasyonu ve 5.yıkama relaksasyonu işlemleri uygulandığında elde edilen (72*3) 216 farklı tip kumaşa aşağıda ilgili standartlarıyla belirtilen fiziksel, performans ve boyutsal testler uygulanmıştır (Çizelge 3.7). Söz konusu testler; Ç.Ü. Tekstil Mühendisliği bölümü laboratuarlarında ve Adana KOSGEB tekstil laboratuarında standart atmosfer şartlarında (20±2ºC sıcaklık, %65±2 bağıl nem) yapılmıştır. 56

75 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Çizelge 3.7. Numunelere uygulanan testler ve standartları Test edilen özellikler Testin standardı İlmek iplik uzunluğu* TS EN Sıra sıklığı TS EN Çubuk sıklığı TS EN May dönmesi** IWS TM 276 Kalınlık TS 7128 EN ISO 5084 Gramaj TS 251 Hava geçirgenliği TS 391 EN ISO 9237 Patlama mukavemeti BS EN ISO Boyut değişimi (ilmek/çubuk)*** TS 4073 EN ISO 3759 Boncuklanma (Pilling) TS EN ISO Boyutsal parametreler (k c, k w ) - *Sadece kuru relaksasyonlu kumaşlara uygulanmıştır **Sadece süprem kumaşlara uygulanmıştır ***5.yıkama relaksasyonu sonucu oluşan boyut değişimleri ölçülmüştür İlmek İplik Uzunluğu Ölçümü İlmek iplik uzunluğu, kumaşın hem boyutsal hem de fiziksel özelliklerini etkilemektedir. Aynı parça içinde ilmek iplik uzunluklarının değişmesi kumaşın kalitesiz olarak değerlendirilmesine yol açan enine çizgi veya bantlar oluşmasına neden olmaktadır. Hatasız bir örme yüzey oluşturabilmek için her sırada sabit ilmek iplik uzunluğu sağlanmalıdır (Marmaralı, 2004). Her kumaş numunesinden 100 ilmek çubuğu içerecek şekilde 10 ar sıra sökülerek, bunların belirli ağırlık altındaki uzunlukları ölçülerek ortalamaları alınmış ve bu değer numunenin ön ve arka yüzünde bulunan toplam ilmek sayısına bölünerek ilmek iplik uzunluğu hesaplanmıştır. Söz konusu ağırlık, birçok araştırmacı tarafından önerildiği gibi (Bayazıt, 1999, Bozkurt, 1991) 10 gr olarak seçilmiştir. Çünkü bu ağırlığın ipliğin kıvrımlarının açılmasına yetecek, ancak ilave bir uzama vermeyecek bir değerde olduğu araştırmacılar tarafından belirtilmiştir. 57

76 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Sıra Sıklığı Ölçümü Bir lup yardımıyla kumaşın 1 cm uzunluğunda bulunan ilmek sıraları sayılmıştır. Bu ölçüm her örnek üzerinde 5 farklı yerde tekrarlanarak, ortalaması alınmıştır Çubuk Sıklığı Ölçümü Bir lup yardımıyla kumaşın 1 cm genişliğinde bulunan ilmek çubukları sayılmıştır. Bu ölçüm her örnek üzerinde 5 farklı yerde tekrarlanarak, ortalaması alınmıştır Kalınlık Tayini Kumaş kalınlığı, kumaşın ön yüzü ile arka yüzeyi arasındaki en üst ve en alt yüzeyler arasındaki mesafedir. Kumaşın sıcak tutma, hacimlilik gibi çeşitli özellikleri kumaş kalınlığına bağlıdır. Kalın kumaş yapıları içlerinde daha fazla hava tutup, dış çevre ile insan vücudu arasında daha kalın bir yüzey oluşturmakta, bu nedenle daha da sıcak tutmaktadırlar (Özdil, 2003). Kumaş kalınlığı ölçümünde, digital kalınlık ölçme test cihazı kullanılarak, numunenin üzerine konulduğu referans plakası ile numunenin yüzeyine belli bir basınç uygulayan (20 cm 2 lik yüzeye 200 gr) dairesel baskı ayağı arasındaki mesafe milimetre olarak ölçülmüştür. Bu işlem her kumaş üzerinde 5 farklı yerde tekrarlanarak ortalaması alınmıştır. Kalınlık ölçme test cihazı Şekil 3.10 da görülmektedir. 58

77 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Şekil Kalınlık test cihazı ( 2010) Gramaj Tayini Numune kesme aparatı ile hazırlanan 100 cm 2 lik kumaş örneklerinin ağırlığı hassas terazi ile tartılmıştır. Bu ölçüm kumaşların 5 farklı yerinde tekrarlanarak ortalaması alınmıştır Hava Geçirgenliği Tayini Üretim yapıları nedeniyle kumaşların toplam hacminin büyük kısmını hava boşluğu oluşturmaktadır. Bu hava boşluklarının miktarı ve dağılımı kumaşın sıcaksoğuk tutma, rüzgar ve yağmura karşı koruma ve geçirgenlik gibi pek çok özelliğini etkilemektedir. Hava geçirgenliği özellikle filtrelerde, giysilik kumaşlarda, çadır bezlerinde, yelkenlilerde ve paraşüt bezlerinde önemli bir faktördür. Giysilik kumaşlarda ve diğer tekstil ürünlerinde kumaşın sıcak tutma, rüzgara karşı koruma özelliklerini belirleyen hava geçirgenliğidir (Özdil, 2003). Doktora tez çalışmasında giysilik olarak da faydalanılabilecek örme kumaşlar kullanıldığından, örme kumaşların sıcak tutma, rüzgara karşı koruma özelliklerini belirleyen hava geçirgenliği deneyi oldukça önemli olmaktadır. 59

78 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Hava geçirgenliği; deney alanı, basınç düşmesi ve zaman gibi şartları belirlenmiş bir deney parçasından düşey yönde geçen havanın hızıdır. Hava geçirgenliğinin tespitinde kullanılan yaygın yöntemde, 100 cm 2 lik kumaş yüzeyinden (10 cm*10 cm), 10 mm SS (su sütunu) basınç farkı gerçekleştirildiği durumda, dakikada litre olarak geçen hava miktarının değeri belirlenmektedir (TS 391 EN ISO 9237, 1999). Deneylerde kullanılan hava geçirgenliği cihazı Şekil 3.11 de görülmektedir. Şekil Hava geçirgenliği test cihazı ( 2010) Deney numunesi üzerinde kırışıklık olmayacak şekilde yeterli germe kuvveti uygulanarak, düzgün olarak dairesel numune tutucuya yerleştirilir. Hava emme tertibatı çalıştırılır ve deney numunesinin belirli alanı içerisinden geçirilen hava akımı kademeli olarak arttırılarak kumaşın iki yüzü arasında deney için belirtilen basınç farkına erişilinceye kadar devam edilir. Numunelerin hava geçirgenliği değerleri, hava geçirgenliği cihazında 20 cm 2 lik kumaş yüzeyinden, 100 Pa basınç farkı ile, 1 saniyede (s) geçen hava miktarının mm olarak belirlenmesi suretiyle yapılmış olup sonuçlar mm/s olarak ifade edilmiştir. Kumaşların 10 farklı yerinde bu test tekrarlanarak ortalaması alınmıştır. 60

79 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Patlama Mukavemeti Tayini Örme kumaşlarda kopma ve yırtılma deneylerini yapmak ve bu deney sonuçlarına güvenmek çok mümkün olmamaktadır. Test sırasında kumaş kenarları kıvrılmakta ve numune genellikle bozulmaktadır. Pratikte de kumaşa olan etkiler her zaman atkı veya çözgü yönünde değil, aynı anda çok fazla yönlerde olmakta, bu nedenle kumaşlarda patlama mukavemeti ölçümü, dayanım için değişik bir kriter sağlamaktadır. Patlama mukavemeti, belirli şartlar altında kumaş yüzeyine dik açı ile uygulanan kuvvet vasıtasıyla kumaşı gererek kopartmak için gereken basınç veya kuvvettir. Kumaşların patlama mukavemetinde iplik mukavemeti, ipliklerin esnekliği ve kumaş yapısı, numune davranışını belirleyen en önemli faktörlerdir (Mavruz ve Oğulata, 2010; Özdil, 2003). Tez kapsamında kumaşlara diyafram metodu ile çalışan patlama mukavemeti cihazında söz konusu test uygulanmıştır. Bu metotta numune kumaş elastik bir diyafram üzerine konulmakta ve numune patlayıncaya kadar diyaframın altına artan pnömatik basınç uygulanmaktadır. Patlama mukavemeti deneyi kumaşın 5 farklı yerinde tekrarlanmış ve ölçülen kpa cinsinden değerlerin aritmetik ortalaması alınmıştır. Patlama mukavemeti cihazı Şekil 3.12 de görülmektedir. Söz konusu testin uygulanmasında Tekstil Mühendisliği Bölümü Kalite Kontrol Laboratuvarında yer alan patlama mukavemeti cihazından faydalanılmıştır. Şekil Patlama mukavemeti cihazı ( 2010) 61

80 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Boyut Değişimi Testi Yıkama relaksasyonları için ayrılan kumaşların tamamına TS 4073 EN ISO 3759 (1999) standardına uygun olarak boyut değişimlerini tespit etmek için işaretlemeler yapılmıştır. Kumaş kenarlarından en az 15 cm içerden olacak şekilde ilmek ve çubuk yönlerinde 35 er cm lik işaretlemeler yapılmış ve kumaşların 5.yıkama relaksasyonları sonucu oluşan boyut değişimleri bu işaretlenen çizgilerin kısalmasına ya da uzamasına göre % olarak hesaplanmıştır May (Örgü) Dönmesi Testi Süprem kumaşlar dengeli bir yapıda olmamaları nedeniyle bazı sorunları da beraberinde getirmektedirler. Bunların en önemlisi süprem örgülerde kumaş boyunca görülen ve konfeksiyon aşamasında büyük sorun yaratan örgü (may) dönmesidir. Bu dönme giysiye de yan dikişlerin dönmesi olarak yansımakta ve önemli bir kalite sorunu olmaktadır. Bu sorun terbiye ve boyama işlemleri sırasında değişik yöntemlerle giderilmeye çalışılsa da, bunlar geçici önlem olmaktadır ve yine de yıkama işlemlerinden sonra giyside beden kısmında yan dikişlerde dönme görülebilmektedir (Çeken ve ark, 2002). Örgü yapısı içerisindeki ilmek sıra ve çubuklarının birbirine dik olması gerekmektedir. Ancak may dönmesi ile bu durum bozularak, dikdörtgen şeklinde örülen bir kumaş parçası dönme sonrasında paralelkenar haline gelebilir. İlmek çubukları ile ilmek sıraları arasındaki açının 90º den sapmasına θ dönme açısı denir. Bu açı 5º den büyükse dönme önemli boyuttadır. Söz konusu açının ölçülmesi için birkaç sıra ilmek sökülerek, belirli bir sıra doğrultusunda ilmeklerin yerleşimi sağlanmıştır. Bu sıra doğrultusundan takip edilen çubuk doğrultusuyla, yine bu sıra doğrultusunun normali arasındaki açının iletki kullanılarak ölçülmesiyle may dönmesinin derecesi saptanabilmektedir (IWS TM 276, 2000). Şekil 3.13 de may dönmesi ölçümü şematik olarak gösterilmiştir. 62

81 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Şekil May dönmesinin ölçümü May dönmesi testi sadece süprem kumaşlarda uygulanmış olup IWS TM 276 standardı esas alınarak, kumaşların 10 farklı yerinden alınan ölçümlerle gerçekleştirilmiştir. Fakat bazı kumaşların numune boyutları yetersizliğinden 8 ya da 9 ölçüm alınabilmiştir Boncuklanma Tayini (Martindale Pilling) Giysilerin bazı bölgeleri normal kullanım sırasında ciddi aşınmalara maruz kalmakta, özellikle yakalarda, pantoların bacak kısımlarında veya paçalarda ve kolun iç kısımlarında oluşan bu kumaş-kumaş sürtünmesi, belli bir seviyeye geldiğinde, lifler kumaşın yapısından dışarı doğru çıkmakta ve eğer bu liflerde kopma olmaz ise, kumaşın yüzeyinde küçük ve sert elyaf topları oluşmaktadır. Boncuklanma, bu elyaf toplarının kumaş yüzeyinde oluşmasıdır (Menceloğlu ve ark, 1999). Numunelerin boncuklanma testi Tekstil Mühendisliği Bölümü Kalite Kontrol Laboratuvarında yer alan Martindale aşınma&pilling test cihazında yapılmıştır. Söz konusu cihaz Şekil 3.14 de görülmekte olup, 6 tane daire şeklinde alt ve üst taşıyıcılar, üstüne yerleştirilen üst plaka, kafa adedine göre ağırlıklar, sıkıştırma somunları, devir sayısının ayarlandığı sayaç kutusu ve açma-kapama düğmesinden oluşmaktadır. Boncuklanma testi, dairesel deney numunesinin alt kumaşla (deney numunesinin aynısından ve aynı ölçüde) sürtünmesi sağlanarak yürütülmektedir. 63

82 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ Cihazın 125, 500, 1000, 2000 ve 5000 devirlerinde cihaz durdurulmakta ve her devir sonunda üst deney parçalarına pilliscope altında bakılarak, tüylenme ve boncuklanma 1-5 aralığında değişen standart fotoğraf skalaları referans alınarak yapılmaktadır. Çizelge 3.8 de boncuklanma değerlendirme skalası verilmiştir. Skalaya göre 5 en iyi, 1 en kötü değer olup, ara derecelendirmelerde mevcuttur. Çizelge 3.8. Boncuklanma değerlendirme skalası Derece Tanımı 5 Değişme yok 4 Hafif bir tüylenme ve/veya kısmen oluşmuş boncuklanma 3 Orta düzeyde tüylenme ve/veya orta düzeyde boncuklanma 2 Belirgin bir tüylenme ve/veya belirgin boncuklanma 1 Yoğun yüzey tüylenmesi ve/veya etkin boncuklanma Pilliscope (Şekil 3.15), kumaşların üzerinde oluşan boncuklanmanın 5 standart fotoğrafa göre açılı yerleştirilmiş halojen lambalarla karşılaştırılmasını sağlayan bir cihazdır. Şekil Martindale pilling cihazı ( 2010) Şekil Pilliscope ( 2010) Boyutsal Parametrelerin Hesaplanması Kumaşların boyut değişimlerinin tahmin edilmesinde kullanılacak olan k sabitleri belirlenirken Munden (1960) in önerdiği eşitlikler ( ) her üç kumaş tipi (süprem, ribana, interlok) için de kullanılmıştır. 64

83 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ k c = cpc x l (3.1.) k w = wpc x l (3.2.) k s = S x l 2 (3.3.) K r = R= cpc = c (3.4.) wpc k k w 65

84 3. MATERYAL VE METOD Serin MEZARCIÖZ 66

85 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR % 100 pamuklu farklı eğirme sistemleriyle elde edilen ipliklerden örülen kumaşların fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerini tahmin etmek, farklı relaksasyon şartlarının örme kumaşlara olan etkisini ve farklı iplik üretim sistemlerinin iplik ve kumaş özelliklerine etkisini belirleyebilmek için üretilen ipliklere ve bu ipliklerden oluşturulan örme kumaşlara yapılan testlerin sonuçları aşağıda özetlenmiştir. Ayrıca iplik üretim aşamasında her bir proses sonrası elyaf özellikleri de tespit edilmiştir Elyaf Test Sonuçları Kumaşların üretiminde kullanılan pamuk elyafına ait HVI test sonuçları 3.1. Materyal bölümünde belirtilmişti. Çalışmada kullanılan pamuk elyafının tarak, cer ve fitil çıkışlarındaki kalite özellikleri aşağıdaki çizelgelerde sıralanmış olup, ölçümlerin ortalama değerleri verilmiştir. Söz konusu ölçümler, iplik üretiminin gerçekleştirildiği Balsuyu Mensucat San. ve Tic. A.Ş. (Kahramanmaraş) laboratuarlarında yapılmıştır. Çizelge 4.1. Kullanılan tarak şeridine ait özellikler (0,1 Ne) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 2,47 3,16 1,39 0,00 St.sapma 0,30 0,41 0,35 0,00 Çizelge 4.2. I. Pasaj cer şeridine ait özellikler (0,11 Ne) Um CVm CVm (%) (%) (1m)% Ortalama 2,23 2,81 0,79 St.sapma 0,07 0,08 0,08 Çizelge 4.3. Penye şeridine ait özellikler (0,11 Ne) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 2,50 3,14 1,03 0,00 St.sapma 0,20 0,25 0,25 0,00 67

86 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge 4.4. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Penye) (0,12 Ne) (Ne 30 ve 40 numaralı iplikler için) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 1,59 2,00 0,44 0,00 St.sapma 0,12 0,14 0,11 0,00 Çizelge 4.5. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Karde) (0,12 Ne) (Ne 20 ve 30 numaralı iplikler için) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 2,07 2,63 0,67 0,00 St.sapma 0,10 0,16 0,08 0,00 Çizelge 4.6. II. Pasaj cer şeridine ait özellikler (Penye) (0,126 Ne) (Ne 50 numaralı iplikler için) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 1,42 1,80 0,45 0,00 St.sapma 0,05 0,10 0,11 0,00 Çizelge 4.7. Ne 30 ve Ne 40 numaralı iplikler için fitil özellikleri (0,8 Ne) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 3,25 4,08 0,94 0,00 St.sapma 0,14 0,19 0,05 0,00 Çizelge 4.8. Ne 50 numaralı iplikler için fitil özellikleri (1,2 Ne) Um CVm CVm CVm (%) (%) (1m)% (3m)% Ortalama 3,30 4,14 1,08 0,00 St.sapma 0,54 0,65 0,17 0, İplik Test Sonuçları Üretilen 8 farklı tip ipliğin her birinden rastgele 5 er adet bobin seçilmiştir. İplik numara tayininde her bobin için 120 yardalık 5 er test, iplik mukavemeti tayininde her bobin için 10 ar test, iplik düzgünsüzlüğü, iplik hataları ve iplik tüylülüğü testlerinde ise her bir bobinden 5 er adet 400 m lik iplik üzerinden değerlendirilerek test yapılmıştır. Test sonuçlarında, numune no olarak ifade edilen rakamlar özdeş bobinleri ifade etmekte olup, verilen değerler söz konusu bobinden elde edilen ortalama değerlerdir. 68

87 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ İplik Numarası ve Bükümü Test Sonuçları Tez kapsamında kullanılan ipliklerin, iplik numarası test sonuçları, her bir eğirme sistemi için ayrı ayrı olmak üzere çizelgeler halinde sunulmuştur (Çizelge ). Çizelge 4.9. Ring iplikler için iplik numarası test sonuçları Numune no İplik numarası (Ne) 30/1 40/1 50/1 1 29,15 38,40 51, ,48 39,74 51, ,51 38,74 50, ,75 39,64 51, ,90 39,62 51,50 Ortalama 29,36 39,23 51,22 Standart sapma 0,34 0,63 0,69 Çizelge Kompakt iplikler için iplik numarası test sonuçları Numune no İplik numarası (Ne) 30/1 40/1 50/1 1 29,17 39,72 47, ,43 39,20 48, ,66 39,12 48,2 4 29,46 39,66 47, ,08 39,38 48,24 Ortalama 29,36 39,42 48,12 Standart sapma 0,41 0,36 0,73 Çizelge Open end iplikler için iplik numarası test sonuçları Numune no İplik numarası (Ne) 20/1 30/1 1 19,58 28, ,65 28, ,65 28, ,69 28, ,60 29,03 Ortalama 19,63 28,80 Standart sapma 0,08 0,18 Üretilen ipliklerin büküm değerlerinin tespit edilmesinde açma/kapama prensibine göre çalışan büküm ölçme cihazı kullanılmıştır. Her tip için 4 bobinden alınan ölçümler ve ortalaması Çizelge 4.12 de verilmiştir. 69

88 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İpliklerin büküm testi sonuçları Büküm (T/m) Ring Kompakt Open end Numune no 30/1 40/1 50/1 30/1 40/1 50/1 20/1 30/ Ortalama 831,5 965, , , , ,75 α 3,85 3,88 3,87 3,54 4,20 3,79 3,31 3,32 e İplik Düzgünsüzlüğü ve İplik Hataları Test Sonuçları Çizelge de ipliklere bobin formunda uygulanan iplik düzgünsüzlüğü ve iplik hataları testi sonuçları görülmektedir. Çizelge Ring iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Numune no Düzgünsüzlük (%U) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 9,41 10,17 11,18 2 9,19 10,31 10,96 3 8,98 10,48 11,14 4 9,51 10,09 11,15 5 8,91 10,58 11,44 Ortalama 9,20 10,32 11,17 Standart sapma 0,26 0,21 0,25 Çizelge Kompakt iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Numune no Düzgünsüzlük (%U) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 9,09 10,10 10,73 2 8,77 10,03 10,07 3 9,10 9,78 10,34 4 8,98 9,88 10,58 5 9,32 9,78 10,55 Ortalama 9,05 9,91 10,45 Standart sapma 0,22 0,16 0,34 70

89 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Open end iplikler için düzgünsüzlük (%U) testi sonuçları Numune no Düzgünsüzlük (%U) değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 10,39 12,3 2 10,34 12, ,57 12, ,65 11, ,24 12,14 Ortalama 10,44 12,11 Standart sapma 0,18 0,21 Çizelge Ring iplikler için CVm (%) testi sonuçları Numune no CVm (%) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 11,88 12,86 14, ,59 13,01 13, ,31 13,23 14, ,99 12,72 14, ,23 13,34 14,46 Ortalama 11,60 13,03 14,13 Standart sapma 0,34 0,26 0,33 Çizelge Kompakt iplikler için CVm (%) testi sonuçları Numune no CVm (%) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 11,45 12,74 13, ,05 12,65 12, ,46 12,37 13, ,32 12,44 13, ,74 12,32 13,34 Ortalama 11,40 12,50 13,20 Standart sapma 0,27 0,20 0,44 Çizelge Open end iplikler için CVm (%) testi sonuçları Numune no CVm (%) değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 13,08 15, ,00 15, ,29 15, ,38 14, ,88 15,26 Ortalama 13,13 15,23 Standart sapma 0,22 0,26 71

90 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ring iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Numune no İnce yer hatası (-50%/km) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 0,5 2,0 19,5 2 0,5 2,5 12,0 3 0,0 2,0 18,0 4 0,5 1,0 17,0 5 0,0 4,0 32,5 Ortalama 0,3 2,3 19,8 Standart sapma 0,8 2,0 10,3 Çizelge Kompakt iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Numune no İnce yer hatası (-50%/km) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 0,0 3,0 9,5 2 0,0 2,5 4,0 3 0,0 1,0 2,0 4 0,0 3,0 11,5 5 0,0 3,0 5,0 Ortalama 0,0 2,5 6,4 Standart sapma 0,0 2,7 5,5 Çizelge Open end iplikler için ince yer hatası testi sonuçları Numune no İnce yer hatası (-50%/km)değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 3,5 72,0 2 2,5 52,0 3 5,5 64,5 4 4,5 40,0 5 4,0 67,5 Ortalama 4,0 59,2 Standart sapma 3,0 17,3 Çizelge Ring iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Numune no Kalın yer hatası (+50%/km)değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 13,5 20,0 59,0 2 6,0 18,5 38,5 3 2,5 28,5 42,5 4 9,0 19,0 64,5 5 4,5 27,5 70,0 Ortalama 7,1 22,7 54,9 Standart sapma 5,6 8,4 18,0 72

91 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Kompakt iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Numune no Kalın yer hatası (+50%/km)değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 2,5 16,5 43,0 2 4,0 16,0 29,5 3 6,5 16,0 35,5 4 9,0 12,5 43,5 5 11,0 12,5 36,5 Ortalama 6,6 14,7 37,6 Standart sapma 4,6 5,8 12,4 Çizelge Open end iplikler için kalın yer hatası testi sonuçları Numune no Kalın yer hatası (+50%/km)değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 21,0 93,0 2 14,0 66,0 3 27,5 79,0 4 27,5 61,0 5 19,5 77,5 Ortalama 21,9 75,3 Standart sapma 9,1 19,1 Çizelge Ring iplikler için neps hatası testi sonuçları Numune no Neps hatası (+200%/km)değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 82,5 77,5 225,5 2 39,0 123,0 186,0 3 55,5 93,0 175,0 4 96,0 92,0 179,5 5 42,5 102,5 234,0 Ortalama 63,1 97,2 200,0 Standart sapma 38,0 19,8 50,6 Çizelge Kompakt iplikler için neps hatası testi sonuçları Numune no Neps hatası (+200%/km)değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 7,5 33,5 61,5 2 11,0 31,0 50,0 3 9,5 27,0 52,5 4 11,5 26,5 61,5 5 14,0 28,0 17,5 Ortalama 10,7 29,2 54,6 Standart sapma 6,5 8,2 13,0 73

92 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Open end iplikler için neps hatası testi sonuçları Numune no Neps hatası (+280%/km)değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 0,5 21,0 2 1,0 14,0 3 0,5 21,5 4 1,5 11,5 5 0,5 12,5 Ortalama 0,8 16,1 Standart sapma 1,4 8,8 Çizelge Ring iplikler için tüylülük testi sonuçları Numune no Tüylülük (H) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 6,86 6,49 5,89 2 6,56 6,52 5,79 3 6,53 6,16 5,57 4 6,42 6,62 5,76 5 6,71 6,51 5,81 Ortalama 6,62 6,46 5,76 Standart sapma 0,28 0,20 0,13 Çizelge Kompakt iplikler için tüylülük testi sonuçları Numune no Tüylülük (H) değeri Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 4,24 3,60 3,48 2 4,50 3,36 3,65 3 4,34 3,24 3,45 4 4,32 3,19 4,07 5 4,33 3,66 3,69 Ortalama 4,34 3,41 3,67 Standart sapma 0,13 0,22 0,26 Çizelge Open end iplikler için tüylülük testi sonuçları Numune no Tüylülük (H) değeri Ne 20/1 Ne 30/1 1 5,45 4,91 2 5,40 5,17 3 5,46 4,91 4 5,52 5,40 5 5,44 5,45 Ortalama 5,45 5,17 Standart sapma 0,06 0,24 74

93 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 30/1, 40/1 ve 50/1 iplik numaralarındaki ipliklerin bobin formunda iplik kalite sonuçlarına bakıldığında, en az tüylülük değerinin 50/1 numaraya ait olduğu görülmektedir. En düşük neps değeri 30/1 numarada görülmüş olup, %U, %CVm, ince yer, kalın yer gibi iplik hataları en az 30/1 numara iplikte tespit edilmiştir. Kompakt iplik üretim sisteminden elde edilen ipliklerin test sonuçları incelendiğinde, iplikler inceldikçe %U, %CVm, ince yer, kalın yer, neps gibi iplik hatalarının arttığı, tüylülüğün ise azaldığı görülmüştür. Genel olarak üç farklı iplik numarasındaki ipliklerin de Rkm değerleri birbirine yakın çıkmıştır. Open end iplik üretim sisteminden elde edilen ipliklerin test sonuçları incelendiğinde, iplikler inceldikçe %U, %CVm, ince yer, kalın yer, neps gibi iplik hatalarının arttığı, tüylülüğün ise azaldığı görülmüştür. Rkm değeri Ne 20 numara iplikte daha yüksek olarak tespit edilmiştir. İpliklere uygulanan kopma kuvveti, kopma uzaması, Rkm ve kopma işi testi sonuçları Çizelge de verilmiştir. Çizelge Ring iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Numune no Kopma kuvveti (gf) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/ ,1 242,1 170, ,6 236,0 181, ,5 234,9 173, ,2 231,5 185, ,2 227,4 158,9 Ortalama 354,1 234,4 174,0 Standart sapma 20,8 16,7 18,1 Çizelge Kompakt iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Numune no Kopma kuvveti (gf) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/ ,3 295,6 244, ,3 267,6 240, ,0 289,4 253, ,8 312,4 232, ,1 308,4 237,0 Ortalama 381,9 294,7 241,4 Standart sapma 23,8 27,7 19,2 75

94 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Open end iplikler için kopma kuvveti testi sonuçları Numune no Kopma kuvveti (gf) Ne 20/1 Ne 30/ ,7 228, ,1 234, ,3 237, ,6 214, ,8 217,1 Ortalama 361,7 226,2 Standart sapma 23,7 18,8 Çizelge Ring iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Numune no Kopma uzaması (%) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 5,17 4,50 4,60 2 5,02 4,44 4,68 3 4,97 4,26 4,54 4 4,90 4,23 4,93 5 5,13 4,24 4,44 Ortalama 5,04 4,34 4,64 Standart sapma 0,32 0,31 0,35 Çizelge Kompakt iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Numune no Kopma uzaması (%) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 5,22 4,91 5,07 2 5,15 4,43 4,96 3 5,17 4,87 5,33 4 5,45 4,70 4,95 5 5,56 4,87 4,79 Ortalama 5,31 4,76 5,02 Standart sapma 0,41 0,52 0,45 Çizelge Open end iplikler için kopma uzaması testi sonuçları Numune no Kopma uzaması (%) Ne 20/1 Ne 30/1 1 5,31 4,61 2 5,29 4,60 3 5,38 4,66 4 5,41 4,05 5 5,21 4,04 Ortalama 5,32 4,39 Standart sapma 0,36 0,52 76

95 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ring iplikler için Rkm testi sonuçları Numune no Rkm değeri (kgf*nm) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 18,05 16,15 14, ,79 15,74 15, ,43 15,67 15, ,76 15,44 16, ,51 15,17 13,82 Ortalama 17,51 15,63 15,14 Standart sapma 1,03 1,11 1,57 Çizelge Kompakt iplikler için Rkm testi sonuçları Numune no Rkm değeri (kgf*nm) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/1 1 19,00 19,87 19, ,96 17,99 19, ,68 19,45 20, ,02 21,00 18, ,74 20,73 19,30 Ortalama 18,88 19,81 19,66 Standart sapma 1,18 1,86 1,56 Çizelge Open end iplikler için Rkm testi sonuçları Numune no Rkm değeri (kgf*nm) Ne 20/1 Ne 30/1 1 12,14 11, ,95 11, ,02 11, ,23 10, ,67 10,59 Ortalama 12,00 11,03 Standart sapma 0,79 0,91 Çizelge Ring iplikler için kopma işi testi sonuçları Numune no Kopma işi değeri (gf.cm) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/ ,7 296,9 213, ,2 285,4 230, ,9 276,5 215, ,2 267,5 248, ,3 261,3 192,7 Ortalama 482,7 277,5 220,2 Standart sapma 51,0 37,6 35,8 77

96 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Kompakt iplikler için kopma işi testi sonuçları Numune no Kopma işi değeri (gf.cm) Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 50/ ,6 393,8 325, ,1 325,8 313, ,9 383,7 348, ,1 400,8 303, ,1 401,2 300,9 Ortalama 535,6 381,1 318,1 Standart sapma 64,5 67,4 48,3 Çizelge Open end iplikler için kopma işi testi sonuçları Numune no Kopma işi değeri (gf.cm) Ne 20/1 Ne 30/ ,7 297, ,6 304, ,9 308, ,4 253, ,5 252,3 Ortalama 528,8 283,2 Standart sapma 68,9 51,6 Aynı numaralardaki, ve ve ipliklerin özellikleri kıyaslandığında, genelde ipliklerin daha iyi kalite özelliklerine sahip olduğu ve özellikle tüylülük değerinin daha az olduğu görülebilmektedir. Mukavemet özelliklerinde de beklenildiği şekilde iplikler daha iyi sonuç vermiştir Kumaş Test Sonuçları Kuru relaksasyon, 1. yıkama sonu ve 5. yıkama sonu kumaşlara uygulanan test sonuçlarının ortalama değerleri aşağıda verilmiştir. Tez kapsamında kullanılan 72 farklı tip kumaş Çizelge 4.43 de belirtilen numaralar ve harfler ile kodlanmıştır. S; süprem kumaşları, R; ribana kumaşları, İ ise; interlok kumaşları ifade etmektedir. Bu şekilde kodlamaların kullanılmasıyla, deneysel çalışma sonuçları verilirken kullanılan çizelge ve grafiklerin daha anlaşılır olmasının sağlanacağı düşünülmektedir. Çizelgelerde verilmiş olan ilmek iplik uzunluklarına göre; süprem kumaşlarda 26-sık, 29-orta, 32-seyrek kumaşları; ribana kumaşlarda; 53-sık, 57-orta, 61-seyrek kumaşları; interlok kumaşlarda ise; 31-sık, 34-orta, 37-seyrek kumaşları ifade etmektedir. 78

97 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Kullanılan kumaşlar ve kodları İplik türü Ring Kompakt Open end rotor İplik Ne Numune adı İlmek iplik Uzunluğu (100/cm) Numune adı İlmek iplik Uzunluğu (100/cm) Numune adı İlmek iplik Uzunluğu (100/cm) 30/1 S1 26 R1 53 İ /1 S2 29 R2 57 İ /1 S3 32 R3 61 İ /1 S4 26 R4 53 İ /1 S5 29 R5 57 İ /1 S6 32 R6 61 İ /1 S7 26 R7 53 İ /1 S8 29 R8 57 İ /1 S9 32 R9 61 İ /1 S10 26 R10 53 İ /1 S11 29 R11 57 İ /1 S12 32 R12 61 İ /1 S13 26 R13 53 İ /1 S14 29 R14 57 İ /1 S15 32 R15 61 İ /1 S16 26 R16 53 İ /1 S17 29 R17 57 İ /1 S18 32 R18 61 İ /1 S19 26 R19 53 İ /1 S20 29 R20 57 İ /1 S21 32 R21 61 İ /1 S22 26 R22 53 İ /1 S23 29 R23 57 İ /1 S24 32 R24 61 İ Sıra-Çubuk Sıklığı Testi Sonuçları Uygulanan her relaksasyon sonrası, TS EN standardı esas alınarak yapılan sıra ve çubuk sıklığı ölçüm sonuçlarının ortalama değerleri süprem kumaşlar için Çizelge 4.44, ribana kumaşlar için Çizelge 4.45, interlok kumaşlar için Çizelge 4.46 da verilmiştir. 79

98 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Süprem kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Numune adı İplik türü İplik Ne Kuru relaksasyon 1. yıkama sonu 5. yıkama sonu Sıra sıklığı (ilmek/cm) Çubuk sıklığı (çubuk/cm) Sıra sıklığı (ilmek/cm) Çubuk sıklığı (çubuk/cm) Sıra sıklığı (ilmek/cm) Çubuk sıklığı (çubuk/cm) S1 30/1 22,6 12,3 23,2 15, S2 30/ ,3 19, ,8 14 S3 30/ ,1 17,2 12,9 17,2 13 S4 40/1 23,6 12, ,8 23,1 15,1 S5 Ring 40/1 18, ,4 20,2 13,5 S6 40/1 14, ,2 12,3 17,6 12,3 S7 50/1 22,8 12,2 22, ,6 15,1 S8 50/1 17,8 13, ,8 19,4 13,4 S9 50/1 15, ,2 12, S10 30/ ,4 23, ,6 15,5 S11 30/1 18,8 12,9 20,4 13, ,2 S12 30/ ,4 12,5 16,8 13,1 S13 40/1 24, ,6 23,6 16 S14 Kompakt 40/1 17, ,4 14,7 20,2 14,4 S15 40/ ,6 17,8 12,8 17,8 13,2 S16 50/1 23, ,6 15, S17 50/1 17,6 12,8 19,6 14, ,1 S18 50/1 14,4 11,8 16,4 13,1 17,4 12,3 S19 20/1 19, ,6 13 S20 20/1 15, ,8 11,7 16,6 11,9 S21 Open 20/1 12, ,2 10,8 15,2 10,3 S22 end rotor 30/1 22,6 11,7 23,4 14, S23 30/ ,8 13,9 19,8 13,9 S24 30/ ,5 17,6 12,3 17,4 12,1 Çizelge Ribana kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Numune adı İplik türü İplik Ne Kuru relaksasyon 1. yıkama sonu 5. yıkama sonu Sıra sıklığı Çubuk sıklığı Sıra sıklığı Çubuk sıklığı Sıra sıklığı (ilmek/cm) (çubuk/cm) (ilmek/cm) (çubuk/cm) (ilmek/cm) 30/1 16, ,2 11,8 18,8 12 Çubuk sıklığı (çubuk/cm) R1 R2 30/ , ,4 11,4 R3 30/1 12,8 10, ,2 15,8 10,4 R4 40/ , ,8 R5 Ring 40/ ,6 10, ,4 R6 40/1 13, ,2 10,8 15,8 10 R7 50/ ,4 11,5 20,6 12 R8 50/ ,4 10, R9 50/ ,5 15, ,8 10,4 R10 30/ ,6 12,1 19,8 12,2 R11 30/1 15, ,8 11,8 R12 30/1 13,8 10,5 16,2 10,6 16,6 11 R13 40/ , , ,6 R14 Kompakt 40/1 15,8 10,9 18,2 12, ,6 R15 40/1 13,6 10,3 16,2 10,7 16,4 10,8 R16 50/1 17,2 10, , R17 50/1 15,1 10,5 18,6 11,6 17,8 13 R18 50/1 13,1 10,6 15,8 10,8 16,2 11,6 R19 20/1 14 8,9 16,6 9 16,2 9,4 R20 20/1 11,8 8,3 14,6 9 14,4 9 R21 Open 20/1 12 8, ,8 9 R22 end rotor 30/1 16,8 9,3 19,8 10,3 19,4 11 R23 30/1 14 9, ,3 17,2 11 R24 30/1 13 9,7 15,6 10,3 16,

99 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşların sıra ve çubuk sıklığı testi sonuçları Numune adı İplik türü İplik Ne Kuru relaksasyon 1. yıkama sonu 5. yıkama sonu Çubuk sıklığı Sıra sıklığı Çubuk sıklığı Sıra sıklığı (çubuk/cm) (ilmek/cm) (çubuk/cm) (ilmek/cm) Sıra sıklığı (ilmek/cm) Çubuk sıklığı (çubuk/cm) İ1 30/ , ,6 İ2 30/ ,8 13,4 15,2 13,3 İ3 30/1 11,4 12,6 13,6 13, ,8 İ4 40/ ,8 16,1 14,7 İ5 Ring 40/1 12, ,9 14, ,6 İ6 40/ ,6 13,1 13,2 12,4 14,6 İ7 50/1 13,4 14,6 16,3 14,2 15,1 15,8 İ8 50/ ,8 13,6 15,3 14,2 14,9 İ9 50/ , ,8 12,6 14,4 İ10 30/1 15, , ,9 14,9 İ11 30/ ,2 14,9 13,6 15,6 13,8 İ12 30/1 11,4 12,8 13,8 12,6 13,8 13,5 İ13 40/ ,9 16,8 16,4 16,7 16,9 İ14 Kompakt 40/ ,4 15, ,2 16 İ15 40/1 11,2 15,2 13,7 15, ,4 İ16 50/1 14,1 15,8 15,8 16, ,9 İ17 50/1 11, ,7 17,5 14,3 16 İ18 50/ ,9 12,6 16,5 13,2 16,6 İ19 20/ ,2 11,9 16,4 12,2 İ20 20/1 12, ,7 11,2 15,2 11,4 İ21 Open 20/1 11, , ,5 11 İ22 end rotor 30/1 15, ,7 13, ,2 İ23 30/1 13, ,9 15,3 12,5 İ24 30/ ,9 11,7 14,1 12 Çizelgelerden görüldüğü gibi, her üç kumaş türü içinde relaksasyonlar sıklık değerlerinde artışa neden olmuş, özellikle 1.yıkama relaksasyonu sonu ilmek yönünde bu artışlar en yüksek değerde tespit edilmiştir. Bu değerler, örme kumaşların gördükleri ilk ıslak işlemde daha fazla boyut değişimine uğramasının bir sonucu olarak düşünülmektedir. Çubuk sıklığı değerleri makine inceliği tarafından belirlendiğinden relaksasyon işlemleriyle çok fazla değişmemesi beklenen bir sonuçtur İlmek İplik Uzunluğu Testi Sonuçları Her kumaş numunesinden 100 ilmek çubuğu içerecek şekilde 10 ar sıra sökülerek, bunların 10 gr ağırlık altındaki uzunlukları ölçülmüş, bu değer numunenin ön ve arka yüzünde bulunan toplam ilmek sayısına bölünerek elde edilen ortalama ilmek iplik uzunluğu değerleri Çizelge 4.47 de verilmiştir. İlmek iplik uzunluğunun 81

100 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ relaksasyon işlemleriyle değişiminin ihmal edilecek boyutta olduğu araştırmacılar (Ceken ve Goktepe, 2005; Marmaralı, 2003) tarafından belirtildiği için sadece kuru relaksasyon sonrası ilmek iplik uzunluğu değerleri ölçülmüştür. Çizelge Numunelerin ilmek iplik uzunluğu değerleri İplik türü Ring Kompakt Open end rotor İplik Ne Numune adı İlmek iplik uzunluğu (cm) Numune adı İlmek iplik uzunluğu (cm) Numune adı İlmek iplik uzunluğu (cm) 30/1 S1 0,255 R1 0,272 İ1 0,312 30/1 S2 0,285 R2 0,289 İ2 0,345 30/1 S3 0,319 R3 0,308 İ3 0,368 40/1 S4 0,256 R4 0,270 İ4 0,311 40/1 S5 0,284 R5 0,289 İ5 0,345 40/1 S6 0,319 R6 0,311 İ6 0,373 50/1 S7 0,248 R7 0,245 İ7 0,319 50/1 S8 0,282 R8 0,273 İ8 0,348 50/1 S9 0,320 R9 0,296 İ9 0,377 30/1 S10 0,258 R10 0,265 İ10 0,325 30/1 S11 0,286 R11 0,285 İ11 0,352 30/1 S12 0,329 R12 0,309 İ12 0,375 40/1 S13 0,261 R13 0,260 İ13 0,320 40/1 S14 0,280 R14 0,278 İ14 0,347 40/1 S15 0,252 R15 0,304 İ15 0,370 50/1 S16 0,251 R16 0,248 İ16 0,316 50/1 S17 0,286 R17 0,273 İ17 0,347 50/1 S18 0,330 R18 0,296 İ18 0,377 20/1 S19 0,293 R19 0,313 İ19 0,340 20/1 S20 0,335 R20 0,346 İ20 0,370 20/1 S21 0,387 R21 0,357 İ21 0,395 30/1 S22 0,253 R22 0,266 İ22 0,318 30/1 S23 0,280 R23 0,288 İ23 0,346 30/1 S24 0,316 R24 0,310 İ24 0, Gramaj Testi Sonuçları Çalışmada kullanılan, süprem, ribana ve interlok örgü yapısındaki kumaşların farklı relaksasyon şartları için elde edilen gramaj değerlerinin ortalama sonuçları Çizelge de verilmiş olup, Şekil de grafik olarak sunulmuştur. 82

101 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Süprem kumaşların gramaj testi sonuçları Numune İplik türü İplik Gramaj (g/m 2 ) adı Ne Kuru relaksasyon 1.yıkama sonu 5.yıkama sonu S1 30/1 161,38 185,78 190,90 S2 30/1 136,78 160,18 163,98 S3 30/1 136,90 149,62 151,88 S4 40/1 120,88 139,24 140,52 S5 Ring 40/1 105,72 122,18 123,12 S6 40/1 87,22 108,50 110,50 S7 50/1 86,98 113,40 115,82 S8 50/1 75,86 91,98 96,82 S9 50/1 76,62 86,78 88,14 S10 30/1 159,48 189,16 192,00 S11 30/1 143,72 170,74 171,32 S12 30/1 134,22 152,32 153,88 S13 40/1 126,10 154,92 154,92 S14 Kompakt 40/1 118,24 137,40 138,06 S15 40/1 107,16 124,52 126,40 S16 50/1 98,30 123,96 125,54 S17 50/1 89,58 110,14 116,40 S18 50/1 76,82 100,28 100,78 S19 20/1 182,50 221,46 236,30 S20 20/1 170,62 200,10 206,40 S21 Open end 20/1 153,38 174,90 180,38 S22 rotor 30/1 144,24 177,40 179,60 S23 30/1 132,40 159,90 165,50 S24 30/1 122,64 143,02 143, Gramaj (g/m 2 ) kuru 1.yıkama 5.yıkama 0 S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 oe rotor S24 Numune adı Şekil 4.1. Süprem kumaşların gramaj değerleri 83

102 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ribana kumaşların gramaj testi sonuçları Gramaj (g/m 2 ) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu R1 30/1 189,78 231,90 242,02 R2 30/1 176,68 216,02 223,76 R3 30/1 166,12 198,22 202,68 R4 40/1 126,66 151,04 161,52 R5 Ring 40/1 120,24 145,54 146,14 R6 40/1 120,00 136,12 133,08 R7 50/1 105,10 128,58 132,28 R8 50/1 97,28 108,66 108,70 R9 50/1 91,70 96,66 107,48 R10 30/1 203,28 264,26 264,40 R11 30/1 190,04 232,64 229,78 R12 30/1 184,50 209,04 218,62 R13 40/1 154,12 196,10 183,96 R14 Kompakt 40/1 140,82 180,66 179,30 R15 40/1 135,10 152,06 157,64 R16 50/1 107,80 147,82 152,98 R17 50/1 106,10 137,44 144,46 R18 50/1 97,46 120,74 122,46 R19 20/1 227,76 287,18 298,25 R20 20/1 207,52 259,62 276,50 R21 Open end 20/1 219,58 246,72 252,44 R22 rotor 30/1 183,32 223,16 229,96 R23 30/1 172,24 203,76 211,44 R24 30/1 164,54 195,00 195, Gramaj (g/m 2 ) kuru 1.yıkama 5.yıkama R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 R14 R15 R16 R17 R18 R19 R20 R21 R22 R23 R24 oe rotor Numune adı Şekil 4.2. Ribana kumaşların gramaj değerleri 84

103 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşların gramaj testi sonuçları Gramaj (g/m 2 ) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu İ1 30/1 249,76 317,44 317,88 İ2 30/1 250,86 287,64 296,16 İ3 30/1 219,40 260,12 265,36 İ4 40/1 173,94 227,28 232,22 İ5 Ring 40/1 182,32 210,58 221,48 İ6 40/1 175,08 189,50 204,90 İ7 50/1 146,36 170,60 177,24 İ8 50/1 152,82 158,00 169,50 İ9 50/1 152,26 143,36 157,725 İ10 30/1 262,32 306,78 329,80 İ11 30/1 266,12 298,08 303,525 İ12 30/1 249,46 268,98 278,22 İ13 40/1 225,40 252,54 280,50 İ14 Kompakt 40/1 228,82 242,36 254,975 İ15 40/1 215,62 234,96 237,375 İ16 50/1 186,46 214,58 217,24 İ17 50/1 190,38 184,76 200,90 İ18 50/1 189,44 196,52 202,78 İ19 20/1 315,42 395,44 418,56 İ20 20/1 292,24 367,34 382,98 İ21 Open end 20/1 273,24 346,80 355,45 İ22 rotor 30/1 242,54 298,20 301,60 İ23 30/1 221,14 266,90 272,84 İ24 30/1 211,00 251,74 254,18 Gramaj (g/m 2 ) İ1 İ2 İ3 İ4 İ5 İ6 İ7 İ8 İ9 İ10 İ11 İ12 İ13 İ14 İ15 İ16 İ17 İ18 İ19 İ20 İ21 İ22 İ23 İ24 oe rotor kuru 1.yıkama 5.yıkama Numune adı Şekil 4.3. İnterlok kumaşların gramaj değerleri Şekil incelendiğinde, yıkama işlemlerinin örme kumaşların gramaj değerlerini arttırdığı görülebilmektedir. Artan yıkama devirleriyle kumaş yapısı sıklaşmakta, ilmekler birbirlerine yaklaşmakta ve kumaş gramaj değerleri 85

104 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ artmaktadır. Farklı eğirme sistemlerinden aynı numarada üretilen ipliklerden örülen kumaşların gramaj değerleri arasında çok büyük farklılıkların olmadığı görülebilmektedir. Test sonuçlarına bakıldığında, aynı doku konstrüksiyonuna sahip kumaşlar arasında iplik üretim tipine bağlı olmaksızın iplik numarası arttıkça gramaj değerlerinin azaldığı görülebilmektedir. Kumaş sıklığı arttıkça gramaj değeri de artmaktadır. En yüksek gramaja sahip kumaş interlok olup, bunu sırasıyla ribana ve süprem izlemektedir Kalınlık Testi Sonuçları Kumaşların farklı relaksasyon şartlarında tespit edilen kalınlık değerlerinin ortalamaları Çizelge de verilmiş olup, Şekil da grafik olarak sunulmuştur. Çizelge Süprem kumaşların kalınlık testi sonuçları Kalınlık (mm) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1.yıkama 5.yıkama adı relaksasyon sonu sonu S1 30/1 0,69 0,75 0,72 S2 30/1 0,57 0,75 0,71 S3 30/1 0,68 0,78 0,77 S4 40/1 0,63 0,73 0,69 S5 Ring 40/1 0,59 0,71 0,72 S6 40/1 0,52 0,75 0,73 S7 50/1 0,53 0,68 0,69 S8 50/1 0,53 0,69 0,66 S9 50/1 0,61 0,79 0,76 S10 30/1 0,598 0,69 0,67 S11 30/1 0,578 0,67 0,67 S12 30/1 0,622 0,72 0,73 S13 40/1 0,588 0,66 0,66 S14 Kompakt 40/1 0,60 0,75 0,67 S15 40/1 0,652 0,71 0,72 S16 50/1 0,522 0,65 0,62 S17 50/1 0,562 0,64 0,65 S18 50/1 0,596 0,73 0,72 S19 20/1 0,646 0,75 0,79 S20 20/1 0,676 0,79 0,78 S21 Open end 20/1 0,704 0,80 0,83 S22 rotor 30/1 0,608 0,69 0,68 S23 30/1 0,610 0,74 0,71 S24 30/1 0,628 0,74 0,73 86

105 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 2 1,8 1,6 1,4 Kalınlık (mm) 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 kuru 1.yıkama 5.yıkama S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 oe rotor S24 Numune adı Şekil 4.4. Süprem kumaşların kalınlık değerleri Çizelge Ribana kumaşların kalınlık testi sonuçları Kalınlık (mm) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu R1 30/1 0,82 1,02 1,03 R2 30/1 0,85 1,02 1,02 R3 30/1 0,81 1,04 1,05 R4 40/1 0,668 0,84 0,89 R5 Ring 40/1 0,702 0,87 0,87 R6 40/1 0,742 0,85 0,89 R7 50/1 0,622 0,83 0,85 R8 50/1 0,604 0,81 0,80 R9 50/1 0,608 0,78 0,76 R10 30/1 0,794 1,04 1,00 R11 30/1 0,824 1,01 1,01 R12 30/1 0,89 1,00 1,04 R13 40/1 0,726 0,91 0,89 R14 Kompakt 40/1 0,692 0,89 0,89 R15 40/1 0,698 0,85 0,87 R16 50/1 0,644 0,78 0,82 R17 50/1 0,652 0,78 0,82 R18 50/1 0,646 0,79 0,79 R19 20/1 0,98 1,15 1,15 R20 20/1 1,03 1,19 1,22 R21 Open end 20/1 1,098 1,25 1,23 R22 rotor 30/1 0,850 0,99 1,02 R23 30/1 0,89 1,02 1,03 R24 30/1 0,892 1,07 1,05 87

106 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 2 1,8 1,6 1,4 1,2 kuru Kalınlık (mm) 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 1.yıkama 5.yıkama R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 R14 R15 R16 R17 R18 R19 R20 R21 R22 R23 oe rotor R24 Numune adı Şekil 4.5. Ribana kumaşların kalınlık değerleri Çizelge İnterlok kumaşların kalınlık testi sonuçları Kalınlık (mm) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu İ1 30/1 1,034 1,29 1,29 İ2 30/1 1,194 1,43 1,37 İ3 30/1 1,268 1,46 1,43 İ4 40/1 1,018 1,32 1,26 İ5 Ring 40/1 1,214 1,38 1,37 İ6 40/1 1,166 1,48 1,42 İ7 50/1 1,108 1,27 1,24 İ8 50/1 1,146 1,20 1,28 İ9 50/1 1,312 1,34 1,33 İ10 30/1 1,090 1,29 1,26 İ11 30/1 1,320 1,39 1,35 İ12 30/1 1,450 1,43 1,41 İ13 40/1 1,308 1,31 1,29 İ14 Kompakt 40/1 1,354 1,39 1,34 İ15 40/1 1,390 1,44 1,40 İ16 50/1 1,282 1,32 1,24 İ17 50/1 1,366 1,38 1,27 İ18 50/1 1,508 1,45 1,34 İ19 20/1 1,102 1,29 1,32 İ20 20/1 1,176 1,38 1,41 İ21 Open end 20/1 1,176 1,41 1,47 İ22 rotor 30/1 1,028 1,23 1,25 İ23 30/1 1,086 1,32 1,29 İ24 30/1 1,234 1,45 1,36 88

107 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Kalınlık (mm) 2 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 İ1 İ2 İ3 İ4 İ5 İ6 İ7 İ8 İ9 İ10 İ11 İ12 İ13 İ14 İ15 İ16 İ17 İ18 İ19 İ20 İ21 İ22 İ23 İ24 oe rotor kuru 1.yıkama 5.yıkama Numune adı Şekil 4.6. İnterlok kumaşların kalınlık değerleri Sonuçlar incelendiğinde; genel olarak iplikler inceldikçe, kumaş kalınlığı azalmaktadır. En yüksek kalınlık değerleri interlok kumaşlarda tespit edilmiştir. İnterlok kumaşlar, ribana kumaşlar gibi çift plakalı makinelerde örülmekte olup, esnekliği ribanadan azdır ve temel örgü yüzeyleri içerisinde en stabil olanıdır. Ribana kumaşlar da sade bir yapıya sahip olan süprem kumaşlardan daha kalın olarak tespit edilmiştir. Yıkama işlemleri örme kumaşların kalınlık değerini arttırmıştır. Yıkama işleminin mekanik ve kimyasal etkileri nedeniyle kumaş yapısının sıkılaşarak kumaş kalınlık değerlerinin arttığı düşünülmektedir Patlama Mukavemeti Testi Sonuçları Farklı ipliklerden örülen örme kumaşlara uygulanan patlama mukavemeti testi sonuçlarının ortalama değerleri Çizelge da görülmektedir. Ayrıca Şekil da sunulmuştur. 89

108 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Süprem kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Patlama mukavemeti (kpa) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1.yıkama 5.yıkama adı relaksasyon sonu sonu S1 30/1 571,84 744,14 732,72 S2 30/1 597,80 687,78 650,50 S3 30/1 559,80 622,70 578,26 S4 40/1 398,60 584,86 524,78 S5 Ring 40/1 339,00 468,92 506,22 S6 40/1 371,30 479,16 446,22 S7 50/1 259,78 443,98 392,90 S8 50/1 229,02 350,06 401,38 S9 50/1 201,94 347,26 338,26 S10 30/1 606,44 808,90 803,33 S11 30/1 568,42 748,06 701,83 S12 30/1 504,86 670,20 628,02 S13 40/1 516,70 612,02 554,08 S14 Kompakt 40/1 475,40 523,10 520,68 S15 40/1 350,02 506,18 487,00 S16 50/1 363,46 503,66 512,24 S17 50/1 316,16 519,54 428,42 S18 50/1 249,38 470,14 427,88 S19 20/1 581,46 749,64 742,86 S20 20/1 509,06 690,04 652,02 S21 Open end 20/1 451,34 577,24 588,75 S22 rotor 30/1 396,54 601,70 532,10 S23 30/1 400,86 559,70 508,55 S24 30/1 289,00 476,24 456, Patlama mukavemeti (kpa) kuru 1.yıkama 5.yıkama S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 oe rotor S24 Numune adı Şekil 4.7. Süprem kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları 90

109 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ribana kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Patlama mukavemeti (kpa) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu R1 30/1 557,28 772,16 713,06 R2 30/1 600,24 732,60 649,64 R3 30/1 540,46 650,06 635,05 R4 40/1 389,98 518,30 534,18 R5 Ring 40/1 394,94 482,94 498,775 R6 40/1 342,22 448,98 463,45 R7 50/1 262,96 448,28 444,35 R8 50/1 270,32 396,90 399,50 R9 50/1 260,14 396,64 384,56 R10 30/1 657,44 824,68 779,75 R11 30/1 645,08 714,10 733,80 R12 30/1 590,62 748,78 691,15 R13 40/1 530,90 608,24 577,22 R14 Kompakt 40/1 441,24 575,22 544,53 R15 40/1 415,44 499,26 490,18 R16 50/1 375,70 528,76 511,38 R17 50/1 341,38 511,22 479,18 R18 50/1 358,38 501,46 442,18 R19 20/1 648,30 768,08 752,15 R20 20/1 590,64 709,48 667,50 R21 Open end 20/1 536,44 664,00 645,98 R22 rotor 30/1 478,20 567,44 551,33 R23 30/1 440,30 543,48 481,83 R24 30/1 443,20 485,52 511, Patlama mukavemeti (kpa) kuru 1.yıkama 5.yıkama R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 R14 R15 R16 R17 R18 R19 R20 R21 R22 R23 R24 oe rotor Numune adı Şekil 4.8. Ribana kumaşların patlama mukavemeti değerleri 91

110 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşların patlama mukavemeti testi sonuçları Patlama mukavemeti (kpa) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu İ1 30/1 907,76 Patlamadı Patlamadı İ2 30/1 830,74 901,30 898,13 İ3 30/1 828,98 877,70 892,37 İ4 40/1 649,30 695,18 717,40 İ5 Ring 40/1 573,06 695,80 685,34 İ6 40/1 530,54 641,04 608,62 İ7 50/1 436,62 530,46 508,20 İ8 50/1 403,42 524,60 468,03 İ9 50/1 397,82 495,90 457,60 İ10 30/1 1045,82 Patlamadı Patlamadı İ11 30/1 912,58 Patlamadı Patlamadı İ12 30/1 886,80 911,70 882,50 İ13 40/1 830,60 836,26 820,45 İ14 Kompakt 40/1 761,10 806,78 775,05 İ15 40/1 698,50 764,62 709,30 İ16 50/1 604,08 695,56 727,63 İ17 50/1 552,30 702,36 668,33 İ18 50/1 507,74 655,96 644,08 İ19 20/1 1134,9 Patlamadı Patlamadı İ20 20/1 1075,0 Patlamadı Patlamadı İ21 Open end 20/1 1019,6 Patlamadı Patlamadı İ22 rotor 30/1 764,60 771,14 803,50 İ23 30/1 577,04 766,42 753,35 İ24 30/1 563,68 650,16 670,28 Patlama mukavemeti (kpa) İ1 İ2 İ3 İ4 İ5 İ6 İ7 İ8 İ9 İ10 İ11 İ12 İ13 İ14 İ15 İ16 İ17 İ18 İ19 İ20 İ21 İ22 İ23 İ24 oe rotor kuru 1.yıkama 5.yıkama Numune adı Şekil 4.9. İnterlok kumaşların patlama mukavemeti değerleri 92

111 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Değerler incelendiğinde; hem hem de ipliklerden üretilen kumaşlarda iplik numarası arttıkça patlama mukavemeti değerinin azaldığı görülmektedir. Gramaj test sonuçlarına benzer şekilde en yüksek patlama mukavemeti değerleri interlok kumaşlarda tespit edilmiş, bunu ribana ve süprem kumaşlar izlemiştir. Kompakt iplikçilik sisteminde eğirme üçgeninin olabildiğince küçültülmesi ve liflerin iplik yapısı içerisinde yer alması daha mukavemetli bir iplik yapısı oluşturduğundan, bu özellik kumaş mukavemetinde de kendini göstermiştir. Bu sonuçlar, iplik test sonuçları bölümünde belirtilen ipliklerin kopma kuvveti, kopma uzaması ve kopma dayanımı değerlerinin ve ipliklerle karşılaştırıldığında daha yüksek olması durumuna uymaktadır. Aynı numarada ipliklerden üretilen kumaşların patlama mukavemeti değerleri karşılaştırıldığında, ipliklerden üretilen kumaşların en yüksek patlama mukavemeti değerlerine sahip olduğu, bunu sırasıyla ve ipliklerden üretilen kumaşların izlediği tespit edilmiştir. Yıkama işlemleri kumaşların patlama mukavemeti değerlerini arttırmıştır Hava Geçirgenliği Testi Sonuçları İlgili standarda göre kumaşlara uygulanan hava geçirgenliği testi deneyi sonucunun ortalamaları her bir kumaş tipi için Çizelge da ve Şekil de sunulmuştur. 93

112 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Süprem kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Hava geçirgenliği (mm/s) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1.yıkama 5.yıkama adı relaksasyon sonu sonu S1 30/ ,0 248,33 S2 30/ ,4 379,00 S3 30/ ,6 638,63 S4 40/ ,8 566,11 S5 Ring 40/ ,6 790,00 S6 40/ ,0 1242,50 S7 50/ ,4 860,75 S8 50/ ,0 1413,33 S9 50/ ,0 1798,89 S10 30/ ,9 203,75 S11 30/ ,4 327,44 S12 30/ ,9 632,00 S13 40/ ,0 500,13 S14 Kompakt 40/ ,3 815,00 S15 40/ ,0 1242,50 S16 50/ ,0 791,50 S17 50/ ,0 1235,00 S18 50/ ,0 2054,44 S19 20/ ,3 199,75 S20 20/ ,7 290,22 S21 Open end 20/ ,8 534,67 S22 rotor 30/ ,5 316,50 S23 30/ ,9 386,50 S24 30/ ,6 735, Hava geçirgenliği (mm/s) kuru 1.yıkama 5.yıkama S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 oe rotor S24 Numune adı Şekil Süprem kumaşların hava geçirgenliği değerleri 94

113 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ribana kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Hava geçirgenliği (mm/s) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu R1 30/ ,9 489,63 R2 30/ ,5 549,88 R3 30/ ,1 766,89 R4 40/ ,0 882,56 R5 Ring 40/ ,0 1081,00 R6 40/ ,0 1409,00 R7 50/ ,0 969,25 R8 50/ ,0 1494,44 R9 50/ ,0 1851,25 R10 30/ ,7 366,50 R11 30/ ,5 518,13 R12 30/ ,1 620,67 R13 40/ ,7 686,22 R14 Kompakt 40/ ,2 1025,88 R15 40/ ,0 1287,14 R16 50/ ,0 993,44 R17 50/ ,0 1541,25 R18 50/ ,0 1386,67 R19 20/ ,4 443,38 R20 20/ ,7 513,71 R21 Open end 20/ ,7 620,70 R22 rotor 30/ ,4 424,67 R23 30/ ,8 672,50 R24 30/ ,8 934, Hava geçirgenliği (mm/s) kuru 1.yıkama 5.yıkama R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 R14 R15 R16 R17 R18 R19 R20 R21 R22 R23 oe rotor R24 Numune adı Şekil Ribana kumaşların hava geçirgenliği değerleri 95

114 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşların hava geçirgenliği testi sonuçları Hava geçirgenliği (mm/s) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1. yıkama 5. yıkama adı relaksasyon sonu sonu İ1 30/1 911,7 289,1 244,38 İ2 30/ ,7 370,75 İ3 30/ ,8 478,50 İ4 40/ ,3 578,29 İ5 Ring 40/ ,2 765,38 İ6 40/ ,0 1088,63 İ7 50/ ,0 1124,25 İ8 50/ ,0 1271,25 İ9 50/ ,0 1567,50 İ10 30/ ,5 221,75 İ11 30/ ,3 344,10 İ12 30/ ,8 478,00 İ13 40/ ,6 539,88 İ14 Kompakt 40/ ,1 709,00 İ15 40/ ,2 835,00 İ16 50/ ,1 906,43 İ17 50/ ,0 1136,67 İ18 50/ ,0 1208,38 İ19 20/1 605,5 161,5 116,13 İ20 20/1 905,2 235,3 171,63 İ21 Open end 20/ ,5 262,56 İ22 rotor 30/1 981,4 313,2 275,00 İ23 30/ ,1 393,90 İ24 30/ ,1 572,67 Hava geçirgenliği (mm/s) İ1 İ2 İ3 İ4 İ5 İ6 İ7 İ8 İ9 İ10 İ11 İ12 İ13 İ14 İ15 İ16 İ17 İ18 İ19 İ20 İ21 İ22 İ23 İ24 oe rotor kuru 1.yıkama 5.yıkama Numune adı Şekil İnterlok kumaşların hava geçirgenliği değerleri Sonuçlar incelendiğinde; her üç kumaş tipi için de iplik üretim tipine bakılmaksızın, iplikler inceldikçe ve kumaş sıklığı azaldıkça kumaş yapısındaki 96

115 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ boşluklar arttığı için hava geçirgenliği değerleri artmıştır. Yıkama işlemleri kumaş yapısını sıklaştırdığı için hava geçişinin sağlandığı boşluklar daralmış, dolayısıyla hava geçirgenliği değeri azalmıştır. Süprem ve ribana kumaşların hava geçirgenliği değerleri interlok kumaşlardan daha yüksek olarak tespit edilmiş, genel olarak ince ipliklerden üretilen süprem kumaşların hava geçirgenliği değerleri de aynı numaralı ipliklerden üretilen ribana kumaşlardan daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Süprem kumaşların açık ve gözenekli yapısının ince ipliklerden üretilen kumaşlarda daha da belirginleşmesinin bu sonuçlar üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir May Dönmesi Testi Sonuçları Sadece süprem örgülü kumaşlara uygulanan may dönmesi testi sonuçları Çizelge 4.60 da verilmiştir. Çizelge Süprem kumaşların may dönmesi testi sonuçları May dönmesi (º) Numune İplik türü İplik Ne Kuru 1.yıkama 5.yıkama adı relaksasyon sonu sonu S1 30/1 8,4 10,50 10,67 S2 30/1 13,8 13,00 14,67 S3 30/1 16,6 18,33 22,78 S4 40/1 14,3 17,67 21,11 S5 Ring 40/1 15,8 20,17 25,56 S6 40/1 18,4 24,33 31,33 S7 50/1 16,3 30,67 29,89 S8 50/1 23,8 28,17 31,56 S9 50/1 25,5 34,50 32,67 S10 30/1 7,3 8,33 10,22 S11 30/1 12,9 10,83 14,78 S12 30/1 19,6 21,17 20,56 S13 40/1 21,9 22,50 24,00 S14 Kompakt 40/1 24,4 25,17 27,22 S15 40/1 27,4 35,00 33,11 S16 50/1 22,0 27,83 25,00 S17 50/1 22,9 31,83 32,56 S18 50/1 25,2 40,00 38,22 S19 20/1 4,4 3,50 6,22 S20 20/1 4,7 5,08 7,67 S21 Open end 20/1 4,7 8,67 13,22 S22 rotor 30/1 4,6 4,17 6,56 S23 30/1 5,1 6,00 8,33 S24 30/1 8,1 8,67 13,89 97

116 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ May dönmesi (º) kuru 1.yıkama 5.yıkama 0 S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 oe rotor S24 Numune adı Şekil Süprem kumaşların may dönmesi değerleri Değerler incelendiğinde üç iplik türü ve relaksasyon durumları için dönme açısı ile kumaş sıklığı arasında ters yönlü bir ilişki olduğu görülebilmektedir. İlmeklerin seyrek kumaş yapılarında daha rahat dönme alanı bulabilmeleri ile bu artışın gerçekleştiği düşünülmektedir. Aynı numarada ve ipliklerden üretilen kumaşlar genellikle benzer eğilim göstermekle birlikte, özellikle Ne 40/1 iplikten üretilen kumaşların may dönmesi değerleri daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Bu durum büküm değerlerindeki farklılıkla açıklanabilmektedir. Ne 30/1 ve Ne 50/1 ipliklerin büküm değerleri aynı numaradaki ipliklerden daha yüksek iken, Ne 40/1 ipliğin büküm değeri ise aynı numaradaki ipliğin büküm değerinden daha düşüktür. Dolayısıyla, yüksek bükümlü ipliklerin kumaş içerisinde daha rahat hareket ederek may dönmesi değerini arttırabildiği belirlenmiştir. Ayrıca her üç iplik tipinden üretilen kumaşlar için de iplik numarasının artması ve yıkama işlemleri may dönmesi değerlerini arttırmıştır (Mezarcıöz ve Oğulata, 2009). 98

117 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Pilling Testi Sonuçları 125, 500, 1000, 2000 ve 5000 devirlerinde uygulanan pilling testi sonuçları Çizelge de verilmiştir. Çizelgeler iplik üretim sistemleri bakımından değerlendirildiğinde, ipliklerden üretilen kumaşların pilling değerlerinin ve ipliklerden üretilen kumaşlardan daha iyi olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, ipliklerin tüylülük değerlerinin daha düşük olması ile açıklanabilmektedir. Genel olarak süprem ve ribana kumaşların pilling değerlerinin interlok kumaşlardan daha yüksek olduğu, kumaş seyrekleştikçe pilling değerlerinin kötüleştiği görülebilmektedir. Seyrek kumaş yapısında liflerin sürtünme etkisiyle yüzeye çıkması daha kolay olduğundan, pilling değerlerinin azaldığı düşünülmektedir. 99

118 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 100 Çizelge Süprem kumaşların pilling değerleri Numune Kuru relaksasyon 1.Yıkama relaksasyonu 5.Yıkama relaksasyonu no S1 4/5 4/ /4 5 4/5 4 3/4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3/4 S2 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 S3 4 3/4 3 2/ /4 3 2/ /4 3 2/3 2 S4 4/5 4 3/ /5 3/ /3 4/5 4/5 3/4 3 2/3 S5 4 3/4 3 2/3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 4/5 3/4 3 2/3 2 S6 3/4 3/4 3 2/3 2/3 3/4 3 2/3 2/ S7 4/ /3 2 4/5 4 3/ /5 4 3/4 3 2/3 S8 4 3/4 2/3 2 1/2 4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 S9 3/4 3 2/3 2 1/ /3 2 3/4 3 2/3 2 2 S10 5 4/5 4/5 4 3/4 5 4/5 4 3/4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3/4 S11 4/ /4 3 4/ /4 3 4/5 4 3/4 3/4 3 S12 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 3/ /3 4/5 4 3/4 3 3 S13 5 4/5 4 3/4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3 4/5 4/5 4 3/4 3 S14 4/5 4 3/4 3/4 3 4/ /4 3 4/5 4 3/4 3/4 2/3 S /4 3/ /4 3/ /5 4 3/4 3 2/3 S16 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 S17 4/ /3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 S /3 2/3 4 3/4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 S19 4/5 4/ /5 4/5 4/5 4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3 S20 4/ /4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3/4 4/5 4/5 4 3/4 3 S21 4/5 3/4 3/4 3/4 2/3 4/5 4 3/4 3/4 2/3 4/ /3 S22 4/5 4/5 4 3/4 3/4 4/5 4/5 4/5 4 3/4 5 4/5 4 3/4 3 S23 4/ /4 3 4/ /4 3 4/ /4 3 S24 4/5 3/4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3/4 2/3 4/5 4 3/4 3/4 2/3 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 100

119 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 101 Çizelge Ribana kumaşların pilling değerleri Numune Kuru relaksasyon 1.Yıkama relaksasyonu 5.Yıkama relaksasyonu no R1 4/5 3/4 3 2/3 2 4/5 3/4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 R2 4/5 3 2/3 2/ /4 3 2/3 2 4/5 3/4 3/4 3 2/3 R /3 2/3 2 3/4 3 2/3 2 1/2 4 3/4 3 2/3 2 R4 4 3/4 3 2/ /4 3 2/ /4 3 2/3 R5 3/4 3/4 3 2/ /4 3 2/ /4 3/4 3 2/3 R6 3/ / /4 2/ /4 3/4 3 2/3 R7 4/5 3/4 3 2/3 2 4/5 3/4 3 2/3 1/2 4/5 3/4 3 2/3 2 R8 4 3/4 3 2/3 2 4/5 3/4 3 2/3 1/2 4 3/4 3 2/3 2 R9 4 3/4 3 2/ /3 1/2 4 3/4 3 2/3 2 R10 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/ /4 3/4 R11 4/5 3/ /3 4/5 4 3/ /5 4 3/4 3/4 3 R12 4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 4/5 4 3/4 3 3 R13 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4/5 4 3/4 3 R /4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4/ /4 3 R /4 3 2/ /4 3 2/3 4/5 4 3/4 3/4 3 R16 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 3/4 3 2/ /4 3/4 3 2/3 R17 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 R18 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 R19 4/5 4 3/4 3 2/3 4/ /4 4/ /4 3 R20 4 3/4 3 2/3 2 4/ /4 3 4/ /4 3 R21 4 3/4 3 2/3 2 4/5 4 3/4 3/4 3 4/ /4 3 R22 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/ / /4 2/3 R23 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 1/2 4 3/4 3/4 3 2/3 R24 4/5 3/4 3 2/ /4 3 2/3 1/2 4 3/ /3 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 101

120 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 102 Çizelge İnterlok kumaşların pilling değerleri Numun Kuru relaksasyon 1.Yıkama relaksasyonu 5.Yıkama relaksasyonu e no İ1 4 3/4 3 2/3 1/2 4 3/4 3 2/ /3 2 İ2 4 3/4 3 2/3 1/ / /3 2 1/2 İ3 3/4 3 2/3 2/3 1/2 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 1/2 İ4 4 3/4 3 2/ / /2 3/4 3 2/3 2 1/2 İ5 3/4 3/4 3 2/3 2 3/4 3 2/3 1/2 1/2 3/4 3 2/3 2 1/2 İ6 3/4 3 2/3 2 1/2 3/ /2 1/2 3/4 3 2/3 2 1/2 İ7 4 3/4 3 2/3 1/2 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 1/2 İ8 4 3/4 3 2/3 1/2 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 1/2 İ9 3/4 3/4 3 2/3 1/2 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2 1/2 İ10 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 İ11 4 3/4 3/4 2/ /4 3 2/ /4 3/4 3 2/3 İ12 4 3/4 3/4 2/3 2 3/4 3/4 3 2/ /4 3 2/3 2/3 İ13 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ14 4/5 4 3/4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ15 4/5 4 3/4 3 2/3 4 3/4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ /4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ17 4 3/4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ18 4 3/4 3/4 3 2/3 4 3/4 3 2/3 2/3 4 3/4 3 2/3 2 İ19 4/5 4 3/4 3 2/3 4/ / /4 3 İ20 4/5 4 3/4 3 2/3 4/ / /4 3 İ /4 3 2/3 4/5 4 3/4 3 2/ /4 3 2 İ22 4/5 4 3/4 2/3 2 4/5 4 3/ /5 4 3/4 3 2/3 İ23 4 3/4 3/4 2/3 2 4/5 4 3/ /5 4 3/4 3 2/3 İ24 4 3/ /2 4 3/4 3 2/ /4 3/4 3 2/ DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ

121 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Boyut Değişimi Testi Sonuçları 5. yıkama sonu numunelerin ilmek ve çubuk yönünde ölçülen % boyut değişimleri Çizelge 4.64 de verilmiştir. Ribana kumaşlarda çubuk yönlü bazı verilerde görülen eksiklik, numunenin uygun olmamasından dolayı alınamayan sonuçlardan kaynaklanmaktadır. Çizelge Kumaşların boyut değişimi değerleri Numune no İlmek (%) Çubuk (%) Numune no İlmek (%) Çubuk (%) Numune no İlmek (%) Çubuk (%) S1-19,00 +3,47 R1-9,87-10,43 İ1-10,43-9,9 S2-10,80-3,67 R2-8,23-12,43 İ2 +1,10-15,90 S3-3,53-2,87 R3 +5,90 - İ3 +9,03-18,77 S4-21,00 +5,43 R4-8,00 - İ4-8,03-14,67 S5-13,90-4,43 R5-1,43 - İ5 +1,90-16,70 S6-3,77-9,67 R6 +1,13-14,80 İ6 +20,77-18,43 S7-18,57-2,67 R7-13,00-11,30 İ7 +8,00-15,13 S8-8,33-9,67 R8-1,80-12,43 İ8 +22,65-17,35 S9-0,23-19,3 R9 +13,77 - İ9 +21,00-14,47 S10-19,33 1,67 R10-13,10-8,90 İ10-5,57-12,33 S11-11,87-2,33 R11-10,87-11,00 İ11 +9,57-16,00 S12-3,20-8,53 R12 +2,00-14,23 İ12 +17,00-18,13 S13-18,13 4,23 R13-10,23-10,13 İ13 +1,23-10,87 S14-9,77-1,77 R14 +4,00 - İ14 +2,15-11,85 S15-2,67-9,1 R15 1,30 - İ15 +10,77-14,00 S16-19,90 0,1 R16-12,00-11,33 İ16 +3,53-9,77 S17-14,80-3,00 R17 +2,63 - İ17 +18,50-15,35 S18-0,90-14,00 R18-0,3 - İ18 +12,10-15,53 S19-20,97-1,57 R19-8,77-14,00 İ19-13,90-10,77 S20-14,77-4,47 R20-4,77 - İ20-8,90-14,00 S21-6,63-8,8 R21 +3,57 - İ21-1,77-18,23 S22-19,67-3,67 R22-10,10-11,00 İ22-9,10-13,57 S23-12,20-9,1 R23-4,57-12,23 İ23-2,67-18,23 S24-4,43-11,67 R24 +4,77-14,77 İ24 +4,23-20,43 Çizelgede rakamların önündeki (-) işaret kısalmayı, (+) işaret uzamayı göstermektedir. 103

122 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Boyutsal Parametrelerin Değişimi k sabitleri belirlenirken Munden (1960) in önerdiği eşitlikler ( ) her üç kumaş tipi (süprem, ribana, interlok) için de kullanılmış, sonuçlar Çizelge de verilmiştir. k c = cpc x l (4.1.) k w = wpc x l (4.2.) k s = S x l 2 (4.3.) K r = R= cpc = c (4.4.) wpc k k w Çizelge Süprem kumaşlar için ilmek parametreleri Numune no Kuru relaksasyon 1.yıkama relaksasyonu 5.yıkama relaksasyonu k c k w k s R k c k w k s R k c k w k s R S1 5,76 3,14 18,08 1,84 5,92 3,85 22,78 1,54 6,12 3,83 23,41 1,60 S2 5,13 3,51 17,98 1,46 5,59 3,99 22,29 1,40 5,64 3,99 22,52 1,41 S3 5,10 3,86 19,70 1,32 5,49 4,12 22,58 1,33 5,49 4,15 22,75 1,32 S4 6,04 3,12 18,87 1,93 5,89 3,79 22,31 1,55 5,91 3,87 22,86 1,53 S5 5,28 3,41 18,00 1,55 5,68 3,81 21,62 1,49 5,74 3,83 21,99 1,50 S6 4,72 3,83 18,07 1,23 5,49 3,92 21,53 1,40 5,61 3,92 22,03 1,43 S7 5,65 3,03 17,11 1,87 5,60 3,72 20,85 1,51 5,85 3,74 21,92 1,56 S8 5,02 3,72 18,68 1,35 5,64 3,61 20,36 1,56 5,47 3,78 20,67 1,45 S9 5,06 3,84 19,42 1,32 5,50 3,97 21,84 1,39 5,76 3,84 22,12 1,50 S10 6,19 3,20 19,81 1,94 6,14 3,87 23,76 1,59 6,09 4,00 24,35 1,52 S11 5,38 3,69 19,84 1,46 5,83 3,98 23,19 1,47 5,72 4,06 23,23 1,41 S12 4,94 4,28 21,11 1,15 5,72 4,11 23,54 1,39 5,53 4,31 23,82 1,28 S13 6,32 3,39 21,43 1,86 6,26 4,07 25,50 1,54 6,16 4,18 25,72 1,48 S14 4,98 3,64 18,14 1,37 5,71 4,12 23,51 1,39 5,66 4,03 22,80 1,40 S15 3,78 3,18 12,00 1,19 4,49 3,23 14,47 1,39 4,49 3,33 14,92 1,35 S16 5,92 3,26 19,33 1,82 5,92 3,94 23,34 1,50 6,02 4,02 24,19 1,50 S17 5,03 3,66 18,43 1,38 5,61 4,03 22,61 1,39 5,72 4,03 23,07 1,42 S18 4,75 3,89 18,50 1,22 5,41 4,32 23,40 1,25 5,74 4,06 23,31 1,41 S19 5,68 2,93 16,65 1,94 6,15 3,52 21,63 1,75 6,04 3,81 22,99 1,58 S20 5,29 3,35 17,73 1,58 5,63 3,92 22,06 1,44 5,56 3,99 22,17 1,39 S21 4,95 3,87 19,17 1,28 5,88 4,18 24,59 1,41 5,88 3,99 23,45 1,48 S22 5,72 2,96 16,93 1,93 5,92 3,59 21,27 1,65 5,82 3,80 22,08 1,53 S23 5,04 3,36 16,93 1,50 5,54 3,89 21,58 1,42 5,54 3,89 21,58 1,42 S24 4,74 3,63 17,23 1,30 5,56 3,89 21,62 1,43 5,50 3,82 21,02 1,44 104

123 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ribana kumaşlar için ilmek parametreleri Numune no Kuru relaksasyon 1.yıkama relaksasyonu 5.yıkama relaksasyonu k c k w k s R k c k w k s R k c k w k s R R1 4,46 2,72 12,13 1,64 5,22 3,21 16,76 1,63 5,11 3,26 16,69 1,57 R2 4,34 2,89 12,53 1,50 5,03 3,18 15,99 1,58 5,03 3,29 16,57 1,53 R3 3,94 3,14 12,39 1,25 4,93 3,14 15,48 1,57 4,87 3,20 15,59 1,52 R4 4,05 2,70 10,94 1,50 4,86 3,02 14,70 1,61 4,86 3,19 15,48 1,53 R5 4,05 2,89 11,69 1,40 4,80 3,12 14,97 1,54 4,91 3,01 14,77 1,63 R6 4,17 3,11 12,96 1,34 4,73 3,36 15,88 1,41 4,91 3,11 15,28 1,58 R7 4,41 2,45 10,80 1,80 5,00 2,82 14,08 1,77 5,05 2,94 14,84 1,72 R8 4,10 2,73 11,18 1,50 4,75 2,98 14,14 1,60 4,91 3,00 14,76 1,64 R9 3,85 3,11 11,96 1,24 4,62 2,96 13,67 1,56 4,68 3,08 14,40 1,52 R10 4,77 2,65 12,64 1,80 5,19 3,21 16,65 1,62 5,25 3,23 16,96 1,62 R11 4,39 2,85 12,51 1,54 5,13 3,14 16,08 1,64 5,07 3,36 17,06 1,51 R12 4,26 3,24 13,84 1,31 5,01 3,28 16,40 1,53 5,13 3,40 17,43 1,51 R13 4,68 2,63 12,29 1,78 4,94 3,28 16,18 1,51 5,20 3,28 17,04 1,59 R14 4,39 3,03 13,31 1,45 5,06 3,42 17,30 1,48 5,00 3,22 16,14 1,55 R15 4,13 3,13 12,95 1,32 4,92 3,25 16,02 1,51 4,99 3,28 16,37 1,52 R16 4,27 2,53 10,79 1,69 5,21 2,90 15,11 1,79 5,21 2,98 15,50 1,75 R17 4,12 2,87 11,82 1,44 5,08 3,17 16,08 1,60 4,86 3,55 17,25 1,37 R18 3,88 3,14 12,17 1,24 4,68 3,20 14,95 1,46 4,80 3,43 16,46 1,40 R19 4,38 2,79 12,21 1,57 5,20 2,82 14,64 1,84 5,07 2,94 14,92 1,72 R20 4,08 2,87 11,72 1,42 5,05 3,11 15,73 1,62 4,98 3,11 15,52 1,60 R21 4,28 3,14 13,46 1,36 5,00 3,21 16,06 1,56 4,93 3,21 15,83 1,53 R22 4,47 2,47 11,05 1,81 5,27 2,74 14,43 1,92 5,16 2,93 15,10 1,76 R23 4,03 2,68 10,80 1,51 4,90 2,97 14,52 1,65 4,95 3,17 15,69 1,56 R24 4,03 3,01 12,12 1,34 4,84 3,19 15,44 1,51 5,02 3,10 15,57 1,62 105

124 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşlar için ilmek parametreleri Numune no Kuru relaksasyon 1.yıkama relaksasyonu 5.yıkama relaksasyonu k c k w k s R k c k w k s R k c k w k s R İ1 4,68 3,74 17,52 1,25 5,49 4,37 23,99 1,26 5,30 4,56 24,16 1,16 İ2 4,49 4,14 18,57 1,08 5,11 4,62 23,61 1,10 5,24 4,59 24,06 1,14 İ3 4,20 4,64 19,45 0,90 5,00 4,86 24,31 1,03 5,15 4,71 24,27 1,09 İ4 4,35 4,04 17,60 1,08 4,98 4,60 22,90 1,08 5,01 4,57 22,89 1,10 İ5 4,35 4,83 21,00 0,90 4,80 4,97 23,82 0,97 4,83 5,04 24,33 0,96 İ6 4,10 5,07 20,81 0,81 4,89 4,92 24,06 0,99 4,63 5,45 25,19 0,85 İ7 4,27 4,66 19,91 0,92 5,20 4,53 23,55 1,15 4,82 5,04 24,28 0,96 İ8 4,18 5,15 21,51 0,81 4,73 5,32 25,20 0,89 4,94 5,19 25,62 0,95 İ9 4,15 5,88 24,39 0,71 4,52 5,20 23,54 0,87 4,75 5,43 25,79 0,88 İ10 5,01 4,23 21,15 1,18 5,23 4,55 23,81 1,15 5,49 4,84 26,60 1,13 İ11 4,58 4,65 21,26 0,98 5,24 4,79 25,11 1,10 5,49 4,86 26,67 1,13 İ12 4,28 4,80 20,52 0,89 5,18 4,73 24,45 1,10 5,18 5,06 26,20 1,02 İ13 4,80 4,77 22,89 1,01 5,38 5,25 28,21 1,02 5,34 5,41 28,90 0,99 İ14 4,51 5,34 24,11 0,84 5,27 5,90 31,11 0,89 5,27 5,55 29,28 0,95 İ15 4,14 5,62 23,31 0,74 5,07 5,77 29,26 0,88 5,18 5,33 27,60 0,97 İ16 4,46 4,99 22,25 0,89 4,99 5,28 26,35 0,95 5,06 5,66 28,60 0,89 İ17 4,13 6,25 25,79 0,66 4,75 6,07 28,87 0,78 4,96 5,55 27,55 0,89 İ18 4,15 6,37 26,42 0,65 4,75 6,22 29,55 0,76 4,98 6,26 31,14 0,80 İ19 5,10 3,40 17,34 1,50 5,51 4,05 22,29 1,36 5,58 4,15 23,13 1,34 İ20 4,74 3,70 17,52 1,28 5,44 4,14 22,54 1,31 5,62 4,22 23,72 1,33 İ21 4,66 3,95 18,41 1,18 5,17 4,35 22,48 1,19 5,33 4,35 23,17 1,23 İ22 4,83 3,82 18,45 1,27 5,31 4,17 22,12 1,27 5,41 4,20 22,69 1,29 İ23 4,57 4,15 18,96 1,10 5,19 4,12 21,37 1,26 5,29 4,33 22,90 1,22 İ24 4,44 4,44 19,71 1,00 5,14 4,33 22,26 1,19 5,22 4,44 23,16 1,18 Çizelgeler değerlendirildiğinde kumaşların farklı relaksasyonlar için elde edilen ilmek parametrelerinin aşağıdaki aralıklarda değiştiği görülebilmektedir (Çizelge 4.68). Çizelge İlmek parametrelerinin değişim aralığı Kuru 1.yıkama 5.yıkama Kumaş relaksasyon relaksasyon relaksasyon tipi k c k w R k c k w R k c k w R Süprem 3,85-4,77 2,45-3,14 1,15-1,94 4,62-5,27 2,74-3,42 1,25-1,75 4,68-5,25 2,93-3,55 1,28-1,60 Ribana 3,85-4,77 2,45-3,24 1,24-1,81 4,62-5,27 2,74-3,42 1,41-1,92 4,68-5,25 2,93-3,55 1,37-1,76 İnterlok 4,10-5,10 3,40-6,37 0,65-1,50 4,52-5,49 4,05-6,22 0,76-1,36 4,63-5,62 4,15-6,26 0,80-1,34 Çizelgede görülen k c, k w, R parametrelerinin relaksasyon şartlarına göre değiştiği, bazı iplik türleri için de farklılık gösterdiği görülebilmektedir. Daha önceki çalışmalarda araştırmacılar tarafından farklı konstrüktif yapıda kumaşlar için tam 106

125 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ relaksasyon durumunda elde edilen ilgili ilmek parametreleri Demiröz (2001) Anand ve ark (2002), Gravas ve ark (2006) tarafından verilen bilgilere göre pamuklu kumaşlar için Çizelge 4.69 da görülmektedir. Çizelge Araştırmacılar tarafından verilen k c, k w, R değerleri Örgü türü Araştırmacı k c k w R Süprem Ribana Knapton, Truter ve Aziz (1975) 5,73 4,10 1,40 Araujo (1986) 5,70 4,10 1,39 Knapton ve ark. (1968) 5,30 3,00 1,76 Natkanski (1967) 5,35 3,16 1,69 İnterlok Anand ve ark. (2002) 5,05 4,35 1,16 Çizelgelerden görüldüğü gibi, doktora tez çalışmasında süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarındaki kumaşlar için elde edilen k c, k w, R değerleri önceki araştırmacıların verdiği değerlere yakın olarak tespit edilmiştir. Tüm kumaşların hesaplanan R-ilmek şekil faktörü değerlerinin literatürde yer alan değerlerde olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla tez kapsamında 5.yıkama sonunda kumaşların tam relaksasyona ulaştığını söylemek mümkün olmaktadır. Ayrıca çalışma kapsamında kullanılan kumaşlardan süprem ve ribana için elde edilen k c ve k w değerleri önceki araştırmacıların elde ettiği değerlerden çok az miktarda yüksek çıkmakla birlikte, interlok kumaşlar için çok daha yakın sonuçlar alınmıştır. Süprem ve ribana kumaşlara göre daha stabil olan interlok kumaşların tam relaksasyona ulaşmasının daha kolay olabilmesinden literatürdeki değerlere daha yakın çıktığı tahmin edilmektedir. Genelde önceki araştırmacıların hesapladığı değerler tek bir iplik türünden ya da aynı inceliğe sahip ipliklerden örülen kumaşlara aittir. Doktora çalışması kapsamında elde edilen ilmek parametreleri ise farklı numaralarda ve farklı iplik türlerinden oluşturulan örme kumaşlar için hesaplanmış, dolayısıyla bu konuda yapılacak çalışmalara önemli bir katkısının olacağı düşünülmektedir. 107

126 4. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Serin MEZARCIÖZ 108

127 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Tez kapsamında % 100 pamuklu, farklı üretim tekniklerinden elde edilen ipliklerden örülen kumaşların 5.yıkama relaksasyonu sonu seçilmiş fiziksel ve performans özelliklerinin belirlenerek üretim öncesi performans değerlerinin tahminlenmesine yönelik eşitlikler oluşturulmuş, iplik üretim sistemlerinin, iplik numaralarının ve farklı relaksasyon şartlarının örme kumaş performans ve boyutsal özelliklerine olan etkisi incelenmiş, ayrıca kumaş üretiminde kullanılan ipliklerin özellikleri karşılaştırılmıştır. Dolayısıyla tezin istatistiksel değerlendirme kısmı iki aşamada yapılmış, birinci bölümde kullanılan ipliklerin istatistiksel analizi, ikinci bölümde; üretilen kumaşların istatistiksel değerlendirmesi verilmiştir. Çalışmada SPSS 15.0 istatistiksel programı kullanılmıştır. İpliklerin istatistiksel analizi bölümünde, eğirme sistemi ve iplik numarasının iplik özelliklerine olan etkisi iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma testleri ile değerlendirilmiştir. Örme kumaşların istatistiksel analizinde ise farklı iplik eğirme sistemlerinden üretilen ipliklerden oluşturulan örme kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerine eğirme sisteminin, iplik numarasının ve relaksasyon şartlarının etkisini incelemek için iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma (Post-Hoc) testleri uygulanmış, örme kumaşların performans ve boyutsal özelliklerinin üretimden önce, çeşitli fiziksel özellikler yardımıyla tahminlenmesi için de regresyon denklemleri oluşturulmuştur. Söz konusu denklemler kullanılarak hesaplanan değerler ile ölçülen değerler arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiştir Kullanılan İpliklerin İstatistiksel Değerlendirmesi Aynı harmandan üretilen, ve open-end ipliklere ait test sonuçları SPSS 15.0 istatistik programında değerlendirilmiş, değerlendirme yöntemi olarak ise iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma (Post-Hoc) testleri uygulanmıştır. Testler sonucunda elde edilen önem dereceleri, α=0.05 önem seviyesi 109

128 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ ile karşılaştırılmıştır. Önem seviyeleri 0.05 ten küçük olan gruplar arasındaki farklılık istatistiksel olarak önemlidir şeklinde yorumlanmıştır. Öncelikle, deneysel çalışmalar sonucu elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov-Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmıştır (Kalaycı, 2009). Varyans analizi iki ya da daha fazla ortalama arasında fark olup olmadığı ile ilgili hipotezi test etmek için kullanılmaktadır. Varyans analizinde H 0 hipotezi, bütün popülasyonların ortalamalarının eşit olduğu şeklindedir. H 0 = μ 1 = μ 2 = μ 3 =..= μ n Yani ortalamalar arasında fark yoktur. H a = Ortalamalardan en az ikisi arasında anlamlı fark vardır. Varyans analizinde hipotezi test etmek için F değeri kullanılır. F değeri istenilen anlamlılık düzeyinde tablo değerinden küçük ise H 0 hipotezi reddedilmez. Yani ortalamalar arasında anlamlı bir farkın olmadığı sonucuna ulaşılır. Eğer F değeri, tablo değerinden büyük ise H 0 hipotezi reddedilir. Bu durumda, ortalamalar arasında anlamlı bir farkın olduğu yargısına varılır (Kalaycı, 2009). SPSS sayfasına girilen iplik verileri Çizelge 5.1 de görülmektedir. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik numarası (Ne), ince yer (İ), kalın yer (K), neps (N), tüylülük (H), kopma kuvveti (KK), kopma işi (Kİ), kopma uzaması (KU) simgeleriyle ifade edilmiştir. Yapılan analizlerde, iplik numarasının varyans analizinde belirli bir grubu oluşturması için teorik (beklenen) iplik numarası değerleri kullanılmıştır. 110

129 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.1. SPSS veri sayfasına girilen iplik test sonuçları No S Ne %u CVm (%) İ K N H KK KU Rkm Kİ ,41 11,88 0,5 13,5 82,5 6,86 365,1 5,17 18,05 507, ,19 11,59 0,5 6,0 39,0 6,56 339,6 5,02 16,79 461, ,98 11,31 0,0 2,5 55,5 6,53 352,5 4,97 17,43 477, ,51 11,99 0,5 9,0 96,0 6,42 359,2 4,90 17,76 478, ,91 11,23 0,0 4,5 42,5 6,71 354,2 5,13 17,51 488, ,17 12,86 2,0 20,0 77,5 6,49 242,1 4,50 16,15 296, ,31 13,01 2,5 18,5 123,0 6,52 236,0 4,44 15,74 285, ,48 13,23 2,0 28,5 93,0 6,16 234,9 4,26 15,67 276, ,09 12,72 1,0 19,0 92,0 6,62 231,5 4,23 15,44 267, ,58 13,34 4,0 27,5 102,5 6,51 227,4 4,24 15,17 261, ,18 14,19 19,5 59,0 225,5 5,89 170,5 4,60 14,84 213, ,96 13,83 12,0 38,5 186,0 5,79 181,1 4,68 15,76 230, ,14 14,08 18,0 42,5 175,0 5,57 173,8 4,54 15,13 215, ,15 14,09 17,0 64,5 179,5 5,76 185,6 4,93 16,15 248, ,44 14,46 32,5 70,0 234,0 5,81 158,9 4,44 13,82 192, ,09 11,45 0,0 2,5 7,5 4,24 384,3 5,22 19,00 528, ,77 11,05 0,0 4,0 11,0 4,50 363,3 5,15 17,96 493, ,10 11,46 0,0 6,5 9,5 4,34 398,0 5,17 19,68 554, ,98 11,32 0,0 9,0 11,5 4,32 384,8 5,45 19,02 548, ,32 11,74 0,0 11,0 14,0 4,33 379,1 5,56 18,74 553, ,10 12,74 3,0 16,5 33,5 3,60 295,6 4,91 19,87 393, ,03 12,65 2,5 16,0 31,0 3,36 267,6 4,43 17,99 325, ,78 12,37 1,0 16,0 27,0 3,24 289,4 4,87 19,45 383, ,88 12,44 3,0 12,5 26,5 3,19 312,4 4,70 21,00 400, ,78 12,32 3,0 12,5 28,0 3,66 308,4 4,87 20,73 401, ,73 13,56 9,5 43,0 61,5 3,48 244,5 5,07 19,91 325, ,07 12,70 4,0 29,5 50,0 3,65 240,0 4,96 19,54 313, ,34 13,05 2,0 35,5 52,5 3,45 253,1 5,33 20,61 348, ,58 13,37 11,5 43,5 61,5 4,07 232,6 4,95 18,94 303, ,55 13,34 5,0 36,5 17,5 3,69 237,0 4,79 19,30 300, ,39 13,08 3,5 21,0 0,5 5,45 365,7 5,31 12,14 538, ,34 13,00 2,5 14,0 1,0 5,40 360,1 5,29 11,95 526, ,57 13,29 5,5 27,5 0,5 5,46 362,3 5,38 12,02 536, ,65 13,38 4,5 27,5 1,5 5,52 368,6 5,41 12,23 539, ,24 12,88 4,0 19,5 0,5 5,44 351,8 5,21 11,67 502, ,3 15,47 72,0 93,0 21,0 4,91 228,2 4,61 11,13 297, ,13 15,26 52,0 66,0 14,0 5,17 234,4 4,60 11,43 304, ,21 15,36 64,5 79,0 21,5 4,91 237,1 4,66 11,56 308, ,75 14,79 40,0 61,0 11,5 5,40 214,4 4,05 10,45 253, ,14 15,26 67,5 77,5 12,5 5,45 217,1 4,04 10,59 252,3 Veriler girildikten sonra, normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov-Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmış ve sonuçlar Çizelge 5.2 ve 5.3 de gösterilmiştir. Çizelge 5.2. Normal dağılıma uygunluk (K-S testi) sonuçları One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test N Normal Parameters a,b Most Extreme Differences Kolmogorov-Smirnov Z Asymp. Sig. (2-tailed) Mean Std. Deviation Absolute Positive Negative a. Test distribution is Normal. b. Calculated from data. Ne %u %Cvm I K N H KK KU Rkm KI , , , , , ,2625 5, ,5550 4, , , ,04796, , , , , , ,57949, , ,37155,233,099,111,325,172,182,149,180,094,139,172,233,099,111,325,172,180,116,180,055,139,172 -,164 -,069 -,067 -,275 -,126 -,182 -,149 -,176 -,094 -,121 -,150 1,474,625,702 2,057 1,089 1,151,942 1,137,594,881 1,085,026,829,708,000,187,141,338,151,872,420,

130 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.3. Rastgelelik (Runs testi) sonuçları Runs Test Test Value a Cases < Test Value Cases >= Test Value Total Cases Number of Runs Z Asymp. Sig. (2-tailed) a. Mean Ne %u %Cvm I K N H KK KU Rkm KI 36, , , , , ,2625 5, ,5550 4, , , ,966-3,364-2,714-4,956-3,777-3,071-4,280-3,999-2,640-5,286-3,999,000,001,007,000,000,002,000,000,008,000,000 Çizelge 5.2 deki p değerine (Asymp.Sig (2-tailed)) bakılarak, 0.05 den büyük olması durumunda, dağılımın normale uyduğu söylenebilmektedir. Çizelge 5.2 ve 5.3 incelendiğinde özellikle iplik numarası (Ne) ve ince yer (I) değişkininin p değerinin 0.05 den küçük olduğu ve normal dağılıma uygun olmadığı görülebilmektedir. İlgili parametrelerin histogram grafikleri incelendiğinde (Şekil 5.1) iplik numarası değişkeninin normal dağılım gösterdiği, ince yer değişkeninin ise çan şekline oldukça yakın, tek tepe noktasına ve geniş bir dağılma aralığına sahip olduğu görülebilmektedir. Merkezi limit teoremi normal olmayan dağılımların normale yakın kabul edilmesini sağlamakta, dolayısıyla ince yer (I) parametresinin de normal dağılım gösterdiği kabul edilmektedir (Akgül ve Çevik, 2003) Frequency 10 Frequency 10 5 Mean =36,25 Std. Dev. =10, 048 N =40 Mean =11,81 Std. Dev. =19, 765 N = ,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 0 0,00 20,00 40,00 60,00 80,00 Ne I Şekil 5.1. İplik numarası (Ne) ve ince yer (I) değişkenlerinin histogram grafikleri 112

131 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları SPSS programında eğirme sisteminin (S) ve iplik numarasının (Ne) iplik kalite özellikleri üzerindeki etkisini belirleyebilmek için yapılan analizler sonucunda elde edilen çıktı görüntüleri Çizelge 5.4 de verilmiştir. Çizelge 5.4 e göre %U, %CVm, tüylülük (H), kopma kuvveti (KK), Rkm ve kopma işi (KI) değerlerinin dışındaki değişkenlerin hata varyanslarının homojen olmadığı (p<0,05) görülmektedir. Bu durumda I (ince yer), K (kalın yer), neps ve KU (kopma uzaması) değişkenlerinin çoklu karşılaştırma tablolarında Tamhane, diğer değerler için ise LSD testi sonuçları değerlendirilmelidir (Yazıcıoğlu ve Erdoğan, 2004) (Çizelge 5.4-a). Etkileşim tablosu incelendiğinde eğirme sistemi ve iplik numarası değişkenlerinin ölçülen tüm iplik özellikleri üzerinde önemli etkiye sahip oldukları görülmektedir (sig<0,05). Söz konusu değişkenlerin birbirleriyle olan etkileşimlerinin ise sadece kalın yer ve kopma uzaması değerleri üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı görülmektedir (Çizelge 5.4-b). Çizelge 5.4. İpliklere uygulanan varyans analizi sonuçları a- Hata varyanslarının eşitliği testi %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig., ,810, ,775 8, ,000 4, ,001 8, ,000 2, ,082 1, ,416 3, ,009 1, ,150, ,479 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+iplikt+numara+iplikt * numara 113

132 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ b- Etkileşim testi Tests of Between-Subjects Effects Source Corrected Model Intercept iplikt numara iplikt * numara Error Total Corrected Total Dependent Variable %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm KI %u %CVm I K N H KK KU Rkm a. R Squared =,963 (Adjusted R Squared =,954) b. R Squared =,962 (Adjusted R Squared =,953) c. R Squared =,935 (Adjusted R Squared =,921) d. R Squared =,917 (Adjusted R Squared =,899) e. R Squared =,948 (Adjusted R Squared =,937) f. R Squared =,980 (Adjusted R Squared =,976) g. R Squared =,982 (Adjusted R Squared =,979) h. R Squared =,819 (Adjusted R Squared =,779) i. R Squared =,964 (Adjusted R Squared =,957) j. R Squared =,971 (Adjusted R Squared =,964) KI Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 34,884 a 7 4, ,501,000 55,231b 7 7, ,108, ,944 c ,992 65,751, ,700 d ,671 50,422, ,794 e ,828 83,833,000 50,965 f 7 7, ,232, ,543g , ,014,000 5,133 h 7,733 20,693, ,287i 7 56, ,959, ,646 j , ,117, , , ,761, , , ,223, , , ,829, , , ,307, , , ,307, , , ,101, , , ,759, , , ,153, , , ,411, , , ,826,000 30, , ,076,000 48, , ,115, , , ,224, , , ,392, , , ,846,000 46, , ,120, , , ,439,000 3, ,502 42,378, , , ,228, , , ,321,000 21, , ,819,000 34, , ,778, , ,372 92,355, , ,506 86,660, , ,764 53,249,000 3, ,103 34,272, , , ,738,000 4, ,379 38,921,000 5, ,848 4,025, , , ,452,000,410 2,205 4,831,015,668 2,334 4,872, , ,675 4,804, , ,075 3,009, , ,833 27,679,000 1,291 2,645 20,052, , ,049 9,889,000,030 2,015,426,657 14, ,450 16,231, , ,852 3,839,032 1,357 32,042 2,193 32, , , , , , ,100 1,030 32, , ,061 1,134 32,035 14,688 32, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

133 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD c-çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) Multiple Comparisons Dependent Variable %u %CVm H KK Rkm KI (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound,4267*,07520,000,2735,5798-1,0387*,08407,000-1,2099 -,8674 -,4267*,07520,000 -,5798 -,2735-1,4653*,08407,000-1,6366-1,2941 1,0387*,08407,000,8674 1,2099 1,4653*,08407,000 1,2941 1,6366,5500*,09560,000,3553,7447-1,2563*,10688,000-1,4740-1,0386 -,5500*,09560,000 -,7447 -,3553-1,8063*,10688,000-2,0240-1,5886 1,2563*,10688,000 1,0386 1,4740 1,8063*,10688,000 1,5886 2,0240 2,4720*,06551,000 2,3386 2,6054,9690*,07324,000,8198 1,1182-2,4720*,06551,000-2,6054-2,3386-1,5030*,07324,000-1,6522-1,3538 -,9690*,07324,000-1,1182 -,8198 1,5030*,07324,000 1,3538 1, ,8467* 3,88263,000-59, , ,8100* 4,34091,000-48, , ,8467* 3,88263,000 43, , ,0367* 4,34091,009 3, , ,8100* 4,34091,000 30, , ,0367* 4,34091,009-20,8788-3,1945-3,3553*,24739,000-3,8592-2,8514 4,5770*,27659,000 4,0136 5,1404 3,3553*,24739,000 2,8514 3,8592 7,9323*,27659,000 7,3689 8,4957-4,5770*,27659,000-5,1404-4,0136-7,9323*,27659,000-8,4957-7, ,7733* 8,17657, , , ,2233* 9,14169,000-97, , ,7733* 8,17657,000 68, ,4285 5,5500 9,14169,548-13, , ,2233* 9,14169,000 60, ,8443-5,5500 9,14169,548-24, ,

134 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Tamhane c-çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre)-devamı Multiple Comparisons Dependent Variable I K N KU (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound 4,5000 2,72464,311-2, , ,1333 9,94389,101-52,4132 4,1466-4,5000 2,72464,311-11,6951 2, ,6333* 9,64748,046-56,7257 -, ,1333 9,94389,101-4, , ,6333* 9,64748,046, ,7257 8,6000 6,78081,520-8, , , ,96858,227-49,6852 8,9519-8,6000 6,78081,520-26,0138 8, ,9667* 10,04273,041-56,8784-1, , ,96858,227-8, , ,9667* 10,04273,041 1, , ,7333* 17,23209,000 44, , ,7833* 16,75770,000 66, , ,7333* 17,23209, , , ,0500* 5,58436,003 6, , ,7833* 16,75770, , , ,0500* 5,58436,003-35,5324-6,5676 -,3587*,11381,012 -,6478 -,0695 -,1860,18924,716 -,7012,3292,3587*,11381,012,0695,6478,1727,18575,750 -,3375,6829,1860,18924,716 -,3292,7012 -,1727,18575,750 -,6829,

135 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD d-çoklu karşılaştırma (İplik numarasına göre) Multiple Comparisons Dependent Variable %u %CVm H KK Rkm KI (I) Ne 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 (J) Ne 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound,3187*,10635,005,1020,5353,3180*,11280,008,0882,5478 -,3760*,11280,002 -,6058 -,1462 -,3187*,10635,005 -,5353 -,1020 -,0007,08407,994 -,1719,1706 -,6947*,08407,000 -,8659 -,5234 -,3180*,11280,008 -,5478 -,0882,0007,08407,994 -,1706,1719 -,6940*,09210,000 -,8816 -,5064,3760*,11280,002,1462,6058,6947*,08407,000,5234,8659,6940*,09210,000,5064,8816,3820*,13520,008,1066,6574,3580*,14340,018,0659,6501 -,5410*,14340,001 -,8331 -,2489 -,3820*,13520,008 -,6574 -,1066 -,0240,10688,824 -,2417,1937 -,9230*,10688,000-1,1407 -,7053 -,3580*,14340,018 -,6501 -,0659,0240,10688,824 -,1937,2417 -,8990*,11709,000-1,1375 -,6605,5410*,14340,001,2489,8331,9230*,10688,000,7053 1,1407,8990*,11709,000,6605 1,1375,0773,09264,410 -,1114,2660,5190*,09826,000,3189,7191,7380*,09826,000,5379,9381 -,0773,09264,410 -,2660,1114,4417*,07324,000,2925,5908,6607*,07324,000,5115,8098 -,5190*,09826,000 -,7191 -,3189 -,4417*,07324,000 -,5908 -,2925,2190*,08023,010,0556,3824 -,7380*,09826,000 -,9381 -,5379 -,6607*,07324,000 -,8098 -,5115 -,2190*,08023,010 -,3824 -, ,9467* 5,49087,000 29, , ,1700* 5,82395,000 85, , ,9900* 5,82395, , , ,9467* 5,49087,000-52, , ,2233* 4,34091,000 47, , ,0433* 4,34091, , , ,1700* 5,82395, , , ,2233* 4,34091,000-65, , ,8200* 4,75523,000 47, , ,9900* 5,82395, , , ,0433* 4,34091, , , ,8200* 4,75523,000-66, ,1339-3,8047*,34986,000-4,5173-3,0920-5,7190*,37108,000-6,4749-4,9631-5,3980*,37108,000-6,1539-4,6421 3,8047*,34986,000 3,0920 4,5173-1,9143*,27659,000-2,4777-1,3509-1,5933*,27659,000-2,1567-1,0299 5,7190*,37108,000 4,9631 6,4749 1,9143*,27659,000 1,3509 2,4777,3210,30299,297 -,2962,9382 5,3980*,37108,000 4,6421 6,1539 1,5933*,27659,000 1,0299 2,1567 -,3210,30299,297 -,9382, ,0000* 11,56342,000 71, , ,5300* 12,26486, , , ,6400* 12,26486, , , ,0000* 11,56342, , , ,5300* 9,14169,000 85, , ,6400* 9,14169, , , ,5300* 12,26486, , , ,5300* 9,14169, , , ,1100* 10,01422,000 39, , ,6400* 12,26486, , , ,6400* 9,14169, , , ,1100* 10,01422,000-80, ,

136 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Tamhane d-çoklu karşılaştırma (İplik numarasına göre)-devamı Multiple Comparisons Dependent Variable I K N KU (I) Ne 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 (J) Ne 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -15,8333 7,67101,301-39,2604 7,5937 1,6000,58119,160 -,5122 3,7122-9,1000 2,92005,067-18,7421, ,8333 7,67101,301-7, , ,4333 7,66043,213-5, ,8483 6,7333 8,17748,962-17, ,9328-1,6000,58119,160-3,7122, ,4333 7,66043,213-40,8483 5, ,7000* 2,89213,028-20,3381-1,0619 9,1000 2,92005,067 -, ,7421-6,7333 8,17748,962-30, , ,7000* 2,89213,028 1, ,3381-7,7667 9,19282,958-35, ,7795 3,2000 3,09883,912-7, , ,3500* 4,98417,002-39,8037-8,8963 7,7667 9,19282,958-19, , ,9667 8,99671,810-16, , ,5833 9,80714,492-45, ,0850-3,2000 3,09883,912-14,0282 7, ,9667 8,99671,810-38, , ,5500* 4,61245,000-42, , ,3500* 4,98417,002 8, , ,5833 9,80714,492-12, , ,5500* 4,61245,000 13, , ,1667* 7,22154,007-51,2452-7, ,6000* 11,95408, , , ,5000* 26,17743, , , ,1667* 7,22154,007 7, , , ,96319,166-75,5057 8, ,3333* 27,15379, ,2137-6, ,6000* 11,95408,003 22, , , ,96319,166-8, , , ,77634, , , ,5000* 26,17743,007 35, , ,3333* 27,15379,033 6, , , ,77634,287-28, ,4877,4067*,12096,023,0447,7686,7750*,09309,000,4803 1,0697,4910*,09272,001,1976,7844 -,4067*,12096,023 -,7686 -,0447,3683,14428,102 -,0470,7836,0843,14404,993 -,3303,4990 -,7750*,09309,000-1,0697 -,4803 -,3683,14428,102 -,7836,0470 -,2840,12158,174 -,6430,0750 -,4910*,09272,001 -,7844 -,1976 -,0843,14404,993 -,4990,3303,2840,12158,174 -,0750,

137 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Eğirme sistemine göre değerlendirilmiş çoklu karşılaştırma test sonuçları incelendiğinde %U, %CVm, H, KK, Rkm, N değerleri açısından, ve sistemleri arasında anlamlı farklılıkların olduğu, I ve K değerleri için sadece ve iplikleri arasında anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Ortalama farklar (mean difference) sütununa bakıldığında, %U, %CVm, ince yer, kalın yer, Rkm değerleri için en büyük farklar iplikleriyle diğer iplikler arasında yapılan karşılaştırmadan elde edilmiş, tüylülük, kopma kuvveti, kopma uzaması ve kopma işi değerleri için ise ve iplikler arasındaki fark en büyük olarak tespit edilmiştir. Bu sonuçlar; özellikle ipliklerin az tüylü ve yüksek mukavemetli özellikleriyle ön plana çıktığını göstermektedir (Çizelge 5.4-c). Çizelge 5.4-d de verilen iplik numarasına göre hazırlanmış çoklu karşılaştırma testi sonuçları değerlendirildiğinde, tüylülük açısından Ne 20/1 ve Ne 30/1 inceliğindeki ipliklerin arasındaki farkın anlamsız olduğu, diğer karşılaştırmaların anlamlı olduğu belirlenmiştir. KK ve KI açısından tüm iplikler arasındaki fark anlamlı çıkmıştır. Ortalama farklar değerlerine bakıldığında iplik numarası arttıkça kopma kuvvetinin ve tüylülüğün azaldığı, neps değerinin arttığı görülebilmektedir Örme Kumaşlara Uygulanan İstatistiksel Analizler Farklı iplik eğirme sistemlerinden farklı numaralarda üretilen ipliklerden oluşturulan örme kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerine eğirme sisteminin, iplik numarasının ve relaksasyon şartlarının etkisini incelemek için iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma (Post-Hoc) testleri uygulanmıştır. Testler sonucunda elde edilen önem dereceleri, α=0.05 önem seviyesi ile karşılaştırılmıştır. Önem seviyeleri 0.05 ten küçük olan gruplar arasındaki farklılık istatistiksel olarak önemlidir şeklinde yorumlanmıştır. Farklı ipliklerden oluşan örme kumaşların performans özelliklerinin çeşitli fiziksel özellikleriyle olan ilişkilerini belirlemek ve söz konusu performans özelliklerinin üretimden önce, çeşitli fiziksel özellikler yardımıyla tahminlenmesi 119

138 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ için çeşitli bağıntıları oluşturmak amacıyla, deneysel olarak elde edilen verilere SPSS 15.0 paket programında regresyon analizi uygulanmıştır MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Örme kumaşların performans özellikleri üzerine iplik eğirme sistemi ve iplik numarası değişkenlerinin etkisini inceleyebilmek için yapılan analizlerde, iplik numarasının varyans analizinde belirli bir grubu oluşturması için teorik (beklenen) iplik numarası değerleri (N2) kullanılmıştır Süprem Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Fiziksel Özelliklerin Analizi MANOVA ve çoklu karşılaştırma testlerinde kullanılacak farklı iplik türü ve iplik numarasına sahip süprem kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen verileri Çizelge 5.5 de sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik numarası (N, N2), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), may dönmesi (º) (M), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG) kısaltmalarıyla verilmiştir. 120

139 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.5. Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N N2 İS ÇS G K M P HG 29, ,0 15,0 190,90 0,717 10,67 732,72 248,33 39, ,6 16,0 154,92 0,663 24,00 554,08 500,13 19, ,6 11,9 206,40 0,780 7,67 652,02 290,22 28, ,4 12,1 143,26 0,733 13,89 456,88 735,25 51, ,4 13,4 96,82 0,657 31,56 401, ,33 51, ,0 12,0 88,14 0,760 32,67 338, ,89 29, ,2 13,0 151,88 0,767 22,78 578,26 638,63 39, ,1 15,1 140,52 0,693 21,11 524,78 566,11 39, ,2 13,5 123,12 0,720 25,56 506,22 790,00 51, ,6 15,1 115,82 0,690 29,89 392,90 860,75 29, ,6 15,5 192,00 0,673 10,22 803,33 203,75 29, ,0 14,2 171,32 0,673 14,78 701,83 327,44 19, ,6 13,0 236,30 0,787 6,22 742,86 199,75 48, ,0 14,1 116,40 0,653 32,56 428, ,00 19, ,2 10,3 180,38 0,827 13,22 588,75 534,67 28, ,0 15,0 179,60 0,677 6,56 532,10 316,50 29, ,8 14,0 163,98 0,713 14,67 650,50 379,00 39, ,6 12,3 110,50 0,727 31,33 446, ,5 29, ,8 13,1 153,88 0,727 20,56 628,02 632,00 39, ,8 13,2 126,40 0,715 33,11 487, ,5 48, ,0 16,0 125,54 0,623 25,00 512,24 791,50 28, ,8 13,9 165,50 0,710 8,33 508,55 386,50 39, ,2 14,4 138,06 0,673 27,22 520,68 815,00 48, ,4 12,3 100,78 0,717 38,22 427, ,44 Süprem kumaşlarda iplik eğirme sistemi ve iplik numarasının örme kumaşların gramaj, kalınlık, may dönmesi, patlama mukavemeti, hava geçirgenliği, sıra ve çubuk sıklıkları değerlerine etkisini incelemek için yapılan varyans analizi sonuçları Çizelge 5.6 da verilmiştir. Çizelge 5.6. Süprem kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, M, P, HG) a- Hata varyanslarının eşitliği testi IS CS G K M P HG Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig., ,000, ,991, ,906 1, ,458, ,668, ,608 1, ,308 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+iplikt+iplikne+iplikt * iplikne 121

140 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ b- Etkileşim testi Tests of Between-Subjects Effects Source Dependent Variable Corrected Model IS CS G K M P HG Intercept IS CS G K M P HG S IS CS G K M P HG N2 IS CS G K M P HG S * N2 IS CS G K M P HG Error IS CS G K M P HG Total IS CS G K M P HG Corrected Total IS CS G K M P HG a. R Squared =,127 (Adjusted R Squared = -,255) b. R Squared =,325 (Adjusted R Squared =,030) c. R Squared =,832 (Adjusted R Squared =,759) d. R Squared =,645 (Adjusted R Squared =,489) e. R Squared =,836 (Adjusted R Squared =,764) f. R Squared =,837 (Adjusted R Squared =,766) g. R Squared =,638 (Adjusted R Squared =,480) Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 21,713 a 7 3,102,332,928 15,613 b 7 2,230 1,101, ,854 c ,551 11,341,000,034 d 7,005 4,145, ,338 e 7 271,763 11,642, ,023 f ,003 11,740, ,948 g ,135 4,028, , , ,941, , , ,181, , , ,742,000 11, , ,255, , , ,713, , , ,885, , ,68 97,122,000,069 2,035,004,996 2, ,028,507, , ,702,978,397,006 2,003 2,531,111 74, ,059 1,588, , ,233 11,710, , ,062,046,955 10, ,421,366,778 5, ,985,980, , ,016 15,238,000,015 3,005 4,204, , ,955 11,693, , ,361 25,023, , ,668 6,955,003,154 2,077,008,992,303 2,152,075, , ,505,184,834, ,42E-005,046,955 6, ,296,141, , ,097,280, , ,263,004, , ,338 32, , , ,972,019 16, , , , , , , , , , , , , , , , ,409 23, , , , Süprem kumaşların fiziksel ve performans özellikleri için hata varyansları eşitliği testi incelendiğinde tüm değişkenler için sig.>0,05 olduğundan varyanslar homojendir ve çoklu karşılaştırma LSD sonuçlarına göre yapılmıştır (Çizelge 5.6-a). Etkileşim tablosu incelendiğinde, eğirme sisteminin sadece patlama mukavemeti üzerinde, iplik numarasının ise sıra sıklığı ve çubuk sıklığı hariç tüm kumaş özellikleri üzerinde anlamlı etkisi tespit edilmiştir (sig.<0,05) (Çizelge 5.6-b). Bu iki faktörün etkileşimi ise tüm özellikler için anlamsız olarak bulunmuştur. 122

141 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD c-çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) Multiple Comparisons Dependent Variable IS CS G K M P HG (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,0556 1,44052,970-3,1093 2,9982 1,5556 1,61055,348-1,8587 4,9698,0556 1,44052,970-2,9982 3,1093 1,6111 1,61055,332-1,8031 5,0253-1,5556 1,61055,348-4,9698 1,8587-1,6111 1,61055,332-5,0253 1,8031 -,6000,67103,384-2,0225,8225 1,0111,75023,197 -,5793 2,6015,6000,67103,384 -,8225 2,0225 1,6111*,75023,047,0207 3,2015-1,0111,75023,197-2,6015,5793-1,6111*,75023,047-3,2015 -, ,8467 8,61487,226-29,1094 7, ,9422* 9,63172,000-74, , ,8467 8,61487,226-7, , ,0956* 9,63172,000-63, , ,9422* 9,63172,000 33, , ,0956* 9,63172,000 22, ,5139,03633*,016217,040,00195, ,03633,018131,062 -,07477, ,03633*,016217,040 -, , ,07267*,018131,001 -, ,03423,03633,018131,062 -,00210,07477,07267*,018131,001,03423, ,6033 2,27763,794-5,4317 4, ,1561* 2,54647,000 9, ,5544,6033 2,27763,794-4,2250 5, ,7594* 2,54647,000 10, , ,1561* 2,54647,000-20,5544-9, ,7594* 2,54647,000-21, , , ,66012, ,3302 3, ,2778* 30,92496, ,8358-6, , ,66012,065-3, , , ,92496,578-83, , ,2778* 30,92496,033 6, , , ,92496,578-47, , , ,49883, , , ,4672* 191,74152,026 64, , , ,49883, , , ,3806* 191,74152,030 49, , ,4672* 191,74152, , , ,3806* 191,74152, , ,

142 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD d-çoklu karşılaştırma (İplik numarasına göre) Multiple Comparisons Dependent Variable (I) N (J) N IS 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 CS 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 G 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 K 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 M 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 P 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 HG 20,00 30,00 40,00 50,00 30,00 20,00 40,00 50,00 40,00 20,00 30,00 50,00 50,00 20,00 30,00 40,00 Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -2,7111 2,03720,202-7,0298 1,6076-2,9500 2,16078,191-7,5306 1,6306-2,9333 2,16078,193-7,5140 1,6473 2,7111 2,03720,202-1,6076 7,0298 -,2389 1,61055,884-3,6531 3,1753 -,2222 1,61055,892-3,6364 3,1920 2,9500 2,16078,191-1,6306 7,5306,2389 1,61055,884-3,1753 3,6531,0167 1,76427,993-3,7234 3,7567 2,9333 2,16078,193-1,6473 7,5140,2222 1,61055,892-3,1920 3,6364 -,0167 1,76427,993-3,7567 3,7234-2,2444*,94898,031-4,2562 -,2327-2,3500* 1,00654,033-4,4838 -,2162-2,0833 1,00654,055-4,2171,0504 2,2444*,94898,031,2327 4,2562 -,1056,75023,890-1,6960 1,4849,1611,75023,833-1,4293 1,7515 2,3500* 1,00654,033,2162 4,4838,1056,75023,890-1,4849 1,6960,2667,82184,750-1,4756 2,0089 2,0833 1,00654,055 -,0504 4,2171 -,1611,75023,833-1,7515 1,4293 -,2667,82184,750-2,0089 1, ,6578* 12,18327,005 13, , ,4400* 12,92231,000 48, , ,4433* 12,92231,000 73, , ,6578* 12,18327,005-65, , ,7822* 9,63172,002 15, , ,7856* 9,63172,000 40, , ,4400* 12,92231, , , ,7822* 9,63172,002-56, , ,0033* 10,55102,031 2, , ,4433* 12,92231, , , ,7856* 9,63172,000-81, , ,0033* 10,55102,031-47,3705-2,6362,08800*,022935,001,03938,13662,09950*,024326,001,04793,15107,11467*,024326,000,06310, ,08800*,022935,001 -, ,03938,01150,018131,535 -,02694,04994,02667,018131,161 -,01177, ,09950*,024326,001 -, , ,01150,018131,535 -,04994,02694,01517,019862,456 -,02694, ,11467*,024326,000 -, , ,02667,018131,161 -,06510, ,01517,019862,456 -,05727, ,5700 3,22106,175-11,3983 2, ,0183* 3,41645,000-25, , ,6133* 3,41645,000-29, ,3708 4,5700 3,22106,175-2, , ,4483* 2,54647,000-18,8466-8, ,0433* 2,54647,000-23, , ,0183* 3,41645,000 10, , ,4483* 2,54647,000 8, ,8466-4,5950 2,78952,119-10,5085 1, ,6133* 3,41645,000 15, , ,0433* 2,54647,000 12, ,4416 4,5950 2,78952,119-1, , , ,11732,323-43, , ,7133* 41,49018,002 66, , ,3633* 41,49018, , , , ,11732, , , ,8578* 30,92496,002 49, , ,5078* 30,92496, , , ,7133* 41,49018, , , ,8578* 30,92496, , , ,6500* 33,87659,018 17, , ,3633* 41,49018, , , ,5078* 30,92496, , , ,6500* 33,87659, , , , ,53597, , , , ,24824, , , ,4383* 257,24824, , , , ,53597, , , ,6622* 191,74152, , , ,2739* 191,74152, , , , ,24824,061-27, , ,6622* 191,74152,040 23, , ,6117* 210,04231, , , ,4383* 257,24824, , , ,2739* 191,74152, , , ,6117* 210,04231,030 54, ,

143 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ İplik eğirme sistemine göre yapılan değerlendirmelerde iplikten kumaşların gramaj, may dönmesi ve hava geçirgenliği değerleri diğer ipliklerden üretilen kumaşlardan istatistiksel olarak anlamlıdır. Ring ve ipliklerden üretilen süprem kumaşların patlama mukavemeti değerleri arasındaki fark anlamlı, fakat kalınlık değerleri arasındaki fark anlamsız olarak bulunmuştur. Genel bir değerlendirme yapılacak olursa süprem örme kumaş özellikleri üzerinde ipliklerin diğer iplik türlerine göre anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir (Çizelge 5.6-c). Kullanılan iplikler içerisinde ve ipliklerden farklı olarak Ne 20/1 numaralı ipliğin yer alması, belirlenen bu farklılıkların bir sebebi olarak düşünülmektedir. İplik numaralarına göre yapılan çoklu karşılaştırma testi sonuçlarına göre, gramaj değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar görülmüş, iplik inceldikçe gramaj değerleri azalmıştır (Çizelge 5.6-d). Kumaş kalınlık değerleri için Ne 20/1 numaralı ipliklerden üretilen kumaşların karşılaştırmalarının anlamlı olduğu tespit edilmiştir. İplik inceldikçe may dönmesi değerlerinin arttığı görülebilmektedir. Azalan iplik çapının, ipliklerin kumaş içerisinde daha rahat hareket etmesini sağlamasının bu sonuçlar üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca iplik inceliğinin artması kumaş yüzeyindeki boşlukları arttırdığından hava geçirgenliği değerleri artmıştır. Boyutsal Parametrelerin Analizi Süprem örme kumaşların boyutsal parametreleri (k c, k w ) üzerine iplik eğirme sistemi ve relaksasyon şartının etkisini araştırmak için yapılan varyans analizinde sadece orta sıklıktaki kumaşların ilgili değerleri kullanılmıştır. Aynı durum ribana ve interlok kumaşlar için de tekrarlanmıştır. SPSS veri sayfasına girilen değerler Çizelge 5.7 de, elde edilen varyans analizi sonuçları Çizelge 5.8 de görülmektedir. 125

144 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.7. Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ) S N2 R k c k w 30 kuru 5,13 3, yikama 5,59 3, yikama 5,64 3,99 40 kuru 5,28 3, yikama 5,68 3, yikama 5,74 3,83 50 kuru 5,02 3, yikama 5,64 3, yikama 5,47 3,78 30 kuru 5,38 3, yikama 5,83 3, yikama 5,72 4,06 40 kuru 4,98 3, yikama 5,71 4, yikama 5,66 4,03 50 kuru 5,03 3, yikama 5,61 4, yikama 5,72 4,03 20 kuru 5,29 3, yikama 5,63 3, yikama 5,56 3,99 30 kuru 5,04 3, yikama 5,54 3, yikama 5,54 3,89 Çizelge 5.8. Süprem kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) kc kw a- Hata varyansları eşitliği testi Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig. 2, ,044 2, ,081 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+S+R+S * R 126

145 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ b- Etkileşim tablosu Source Corrected Model Intercept S R S * R Error Total Corrected Total Dependent Variable kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw a. R Squared =,856 (Adjusted R Squared =,779) b. R Squared =,867 (Adjusted R Squared =,796) Tests of Between-Subjects Effects Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 1,380 a 8,173 11,129,000 1,069 b 8,134 12,238, , , ,913, , , ,028,000,026 2,013,838,452,180 2,090 8,245,004 1,227 2,614 39,576,000,874 2,437 40,022,000,026 4,006,415,796,066 4,017 1,517,247,233 15,016,164 15, , , , , c- Çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw LSD Tamhane LSD Tamhane (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,0500,05870,408 -,1751,0751,0322,06563,631 -,1077,1721,0500,05870,408 -,0751,1751,0822,06563,229 -,0577,2221 -,0322,06563,631 -,1721,1077 -,0822,06563,229 -,2221,0577 -,0500,13613,978 -,4142,3142,0322,12637,992 -,3180,3825,0500,13613,978 -,3142,4142,0822,13932,918 -,2997,4641 -,0322,12637,992 -,3825,3180 -,0822,13932,918 -,4641,2997 -,1767*,04927,003 -,2817 -,0717,0056,05508,921 -,1118,1230,1767*,04927,003,0717,2817,1822*,05508,005,0648,2996 -,0056,05508,921 -,1230,1118 -,1822*,05508,005 -,2996 -,0648 -,1767,09256,207 -,4234,0700,0056, ,000 -,4077,4188,1767,09256,207 -,0700,4234,1822,13667,525 -,2303,5948 -,0056, ,000 -,4188,4077 -,1822,13667,525 -,5948,

146 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ d- Çoklu karşılaştırma (Relaksasyon türüne göre) Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw LSD Tamhane LSD Tamhane (I) R kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama (J) R 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,5100*,06226,000 -,6427 -,3773 -,4875*,06226,000 -,6202 -,3548,5100*,06226,000,3773,6427,0225,06226,723 -,1102,1552,4875*,06226,000,3548,6202 -,0225,06226,723 -,1552,1102 -,5100*,06216,000 -,6841 -,3359 -,4875*,06404,000 -,6649 -,3101,5100*,06216,000,3359,6841,0225,04677,953 -,1044,1494,4875*,06404,000,3101,6649 -,0225,04677,953 -,1494,1044 -,3763*,05225,000 -,4876 -,2649 -,4075*,05225,000 -,5189 -,2961,3763*,05225,000,2649,4876 -,0313,05225,559 -,1426,0801,4075*,05225,000,2961,5189,0313,05225,559 -,0801,1426 -,3763*,07737,001 -,5859 -,1666 -,4075*,06554,000 -,5885 -,2265,3763*,07737,001,1666,5859 -,0313,06610,955 -,2140,1515,4075*,06554,000,2265,5885,0313,06610,955 -,1515,2140 Hata varyanslarının eşitliği tablosuna göre k c değeri için sig.<0,05 olduğundan varyansları homojen değildir. k w değeri için sig.>0,05 olduğundan varyansları homojendir. Dolayısıyla k c değişkeni için Tamhane, k w değişkeni için LSD testi sonuçları göz önüne alınacaktır (Çizelge 5.8-a). Etkileşim tablosuna göre iplik eğirme sisteminin sadece k w, relaksasyon türünün k c ve k w üzerinde anlamlı etkisi görülürken, bunların etkileşiminin k c ve k w üzerinde anlamlı etkisi görülmemiştir. Farklı relaksasyon işlemlerinin süprem kumaşların boyutlarında farklı değişimlere yol açabildiği bu çizelgelerden anlaşılmaktadır (Çizelge 5.8-b). Eğirme sistemine göre yapılan değerlendirmelerde k c değerleri için, ve iplikler arasında anlamlı farklar gözlenmezken, k w değerleri için sadece iplikler ile diğer ipliklerin karşılaştırmalarında anlamlı farklar tespit edilmiştir (Çizelge 5.8-c). Relaksasyon şartlarına göre yapılan değerlendirmelerde k c ve k w değişkenleri için en az farklar 1. yıkama ve 5.yıkama relaksasyonları arasında tespit edilmiştir (Çizelge 5.8-d). 128

147 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Bilindiği gibi k c ve k w değerleri örme kumaşların sıra ve çubuk sıklıklarına bağlı olup, en az farkların yıkama relaksasyonları arasında olması, özellikle örme kumaşların gördükleri ilk ıslak işlemde en büyük boyut değişimlerine uğramasının bir sonucu olarak düşünülmektedir. Eğirme sistemine göre yapılan değerlendirmelerde k c değerleri için, ve iplikler arasında anlamlı farklar gözlenmezken, k w değerleri için sadece iplikler ile diğer ipliklerin karşılaştırmalarında anlamlı farklar tespit edilmiştir Ribana Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Fiziksel Özelliklerin Analizi Kullanılan ribana kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen verileri Çizelge 5.9 da sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik Ne (N, N2), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG) kısaltmalarıyla verilmiştir. 129

148 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.9. Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N N2 İS ÇS G K P HG 29, ,8 12,0 242,02 1,03 713,06 489,63 51, ,0 11,0 108,70 0,80 399, ,44 48, ,8 13,0 144,46 0,82 479, ,25 48, ,2 11,6 122,46 0,79 442, ,67 19, ,2 9,4 298,25 1,15 752,15 443,38 19, ,4 9,0 276,50 1,22 667,50 513,71 28, ,2 10,0 195,12 1,05 511,68 934,38 29, ,8 11,8 229,78 1,01 733,80 518,13 39, ,4 10,8 157,64 0,87 490, ,14 48, ,0 12,0 152,98 0,82 511,38 993,44 19, ,8 9,0 252,44 1,23 645,98 620,70 28, ,4 11,0 229,96 1,02 551,33 424,67 29, ,6 11,0 218,62 1,04 691,15 620,67 39, ,0 12,6 183,96 0,89 577,22 686,22 39, ,0 11,6 179,30 0,89 544, ,88 51, ,8 10,4 107,48 0,76 384, ,25 29, ,8 12,2 264,40 1,00 779,75 366,50 39, ,8 10,0 133,08 0,89 463, ,00 51, ,6 12,0 132,28 0,85 444,35 969,25 29, ,4 11,4 223,76 1,02 649,64 549,88 39, ,0 10,4 146,14 0,87 498, ,00 28, ,2 11,0 211,44 1,03 481,83 672,50 29, ,8 10,4 202,68 1,05 635,05 766,89 39, ,0 11,8 161,52 0,89 534,18 882,56 Ribana kumaşlarda iplik eğirme sistemi ve iplik numarasının örme kumaşların gramaj, kalınlık, patlama mukavemeti, hava geçirgenliği, sıra ve çubuk sıklıkları değerlerine etkisini incelemek için yapılan varyans analizi sonuçları Çizelge 5.10 da verilmiştir. Çizelge Ribana kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, P, HG) a-hata varyansları eşitliği testi IS CS G K P HG Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig., ,854, ,670, ,945 2, ,086, ,921 1, ,389 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+S+N2+S * N2 130

149 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Source Corrected Model Intercept S N2 S * N2 Error Total Corrected Total Dependent Variable IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG a. R Squared =,358 (Adjusted R Squared =,077) b. R Squared =,679 (Adjusted R Squared =,539) c. R Squared =,924 (Adjusted R Squared =,891) d. R Squared =,973 (Adjusted R Squared =,961) e. R Squared =,913 (Adjusted R Squared =,875) f. R Squared =,723 (Adjusted R Squared =,601) b-etkileşim tablosu Tests of Between-Subjects Effects Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 28,233 a 7 4,033 1,274,323 18,172 b 7 2,596 4,837, ,248 c ,321 27,721,000,391 d 7,056 82,750, ,559 e ,794 23,998, ,693 f ,813 5,953, , , ,468, , , ,389, , , ,232,000 21, , ,976, , , ,537, , ,42 263,573,000 2, ,148,363,701 4, ,080 3,876, , ,779 4,234,033, ,44E-005,140, , ,162 25,137, , ,388,691,516 13, ,455 1,408,277 4, ,395 2,599, , ,697 39,331,000,189 3,063 93,284, , ,239 50,705, , ,441 10,183,001,751 2,376,119,889,373 2,187,348, , ,153,177,839,000 2,000,321, , ,387,269, , ,854,006,994 50, ,165 8,587 16, , ,711,011 16, , , , , , , , , , , , , ,631 23, , ,

150 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD c-çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) Multiple Comparisons Dependent Variable IS CS G K P HG (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,7111,83865,409-2,4890 1,0667 1,2667,93764,196 -,7210 3,2544,7111,83865,409-1,0667 2,4890 1,9778,93764,051 -,0099 3,9655-1,2667,93764,196-3,2544,7210-1,9778,93764,051-3,9655,0099 -,8000*,34534,034-1,5321 -,0679 1,1444*,38610,009,3259 1,9629,8000*,34534,034,0679 1,5321 1,9444*,38610,000 1,1259 2,7629-1,1444*,38610,009-1,9629 -,3259-1,9444*,38610,000-2,7629-1, ,7711* 8,54675,022-39,8894-3, ,9894* 9,55556, , , ,7711* 8,54675,022 3, , ,2183* 9,55556,000-80, , ,9894* 9,55556,000 61, , ,2183* 9,55556,000 39, ,4752,00333,012247,789 -,02263, ,21000*,013693,000 -, , ,00333,012247,789 -,02930, ,21333*,013693,000 -, ,18431,21000*,013693,000,18097,23903,21333*,013693,000,18431, ,5344* 19,29328,008-99, , ,0161* 21,57054, , , ,5344* 19,29328,008 17, , , ,57054,404-64, , ,0161* 21,57054,003 31, , , ,57054,404-27, , , ,45077, , , ,3211* 138,02216, , , , ,45077, , , ,6544* 138,02216,028 42, , ,3211* 138,02216, , , ,6544* 138,02216, , ,

151 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ LSD d-çoklu karşılaştırma (İplik numarasına göre) Multiple Comparisons Dependent Variable IS CS G K P HG (I) N2 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 20,00 30,00 40,00 50,00 (J) N2 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 30,00 40,00 50,00 20,00 40,00 50,00 20,00 30,00 50,00 20,00 30,00 40,00 Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -2,8667* 1,18603,028-5,3809 -,3524-2,7333* 1,25797,045-5,4001 -,0665-3,4333* 1,25797,015-6,1001 -,7665 2,8667* 1,18603,028,3524 5,3809,1333,93764,889-1,8544 2,1210 -,5667,93764,554-2,5544 1,4210 2,7333* 1,25797,045,0665 5,4001 -,1333,93764,889-2,1210 1,8544 -,7000 1,02713,505-2,8774 1,4774 3,4333* 1,25797,015,7665 6,1001,5667,93764,554-1,4210 2,5544,7000 1,02713,505-1,4774 2,8774-2,0667*,48838,001-3,1020-1,0313-2,0667*,51801,001-3,1648 -,9685-2,5333*,51801,000-3,6315-1,4352 2,0667*,48838,001 1,0313 3,1020,0000, ,000 -,8185,8185 -,4667,38610,244-1,2852,3518 2,0667*,51801,001,9685 3,1648,0000, ,000 -,8185,8185 -,4667,42295,286-1,3633,4300 2,5333*,51801,000 1,4352 3,6315,4667,38610,244 -,3518 1,2852,4667,42295,286 -,4300 1, ,5322* 12,08693,001 25, , ,4567* 12,82013,000 88, , ,6700* 12,82013, , , ,5322* 12,08693,001-77, , ,9244* 9,55556,000 43, , ,1378* 9,55556,000 75, , ,4567* 12,82013, , , ,9244* 9,55556,000-84, , ,2133* 10,46759,007 10, , ,6700* 12,82013, , , ,1378* 9,55556, , , ,2133* 10,46759,007-54, ,0230,17222*,017321,000,13550,20894,31667*,018371,000,27772,35561,39333*,018371,000,35439, ,17222*,017321,000 -, ,13550,14444*,013693,000,11542,17347,22111*,013693,000,19208, ,31667*,018371,000 -, , ,14444*,013693,000 -, ,11542,07667*,015000,000,04487, ,39333*,018371,000 -, , ,22111*,013693,000 -, , ,07667*,015000,000 -, , , ,28481,086-7, , ,4883* 28,93991, , , ,0183* 28,93991, , , , ,28481, ,7968 7, ,5328* 21,57054,000 74, , ,0628* 21,57054, , , ,4883* 28,93991, , , ,5328* 21,57054, , , ,5300* 23,62934,006 24, , ,0183* 28,93991, , , ,0628* 21,57054, , , ,5300* 23,62934, , , , ,58576, , , ,0367* 185,17616, , , ,7867* 185,17616, , , , ,58576, , , ,2722* 138,02216, , , ,0222* 138,02216, , , ,0367* 185,17616, , , ,2722* 138,02216, , , , ,19570, ,2706 9, ,7867* 185,17616, , , ,0222* 138,02216, , , , ,19570,057-9, ,

152 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Ribana kumaşların fiziksel ve performans özellikleri için hata varyansları eşitliği testi incelendiğinde tüm değişkenler için sig.>0,05 olduğundan varyanslar homojendir ve çoklu karşılaştırma LSD sonuçlarına göre yapılmıştır (Çizelge a). Etkileşim tablosuna göre eğirme sistemi çözgü sıklığı, gramaj ve patlama mukavemeti değeri üzerinde anlamlı etkiye sahipken, iplik numarası süprem kumaşlarda olduğu gibi G, K, P ve HG değerleri üzerinde anlamlı etkiye sahiptir (sig.<0,05) (Çizelge 5.10-b). İplik eğirme sistemine göre yapılan karşılaştırma tablosunda kumaş gramaj değerleri için iplik eğirme sistemine göre farklılıkların anlamlı olduğu görülebilmektedir. Süprem kumaşlarda olduğu gibi ipliklerden üretilen kumaşlar en ağır gramaja sahip olup, bunu sırasıyla ve ipliklerden üretilen kumaşlar izlemiştir. Ring ve ipliklerden üretilen kumaşların kalınlık değerleri arasındaki fark anlamsız olarak tespit edilmiştir (Çizelge 5.10-c). İplik numarasına göre yapılan karşılaştırma tablosunda, gramaj ve kalınlık değerleri için tüm iplik numaraları arasındaki fark anlamlı çıkmış, iplik inceldikçe gramaj ve kalınlık değerleri azalmıştır. Ne 20/1 ve Ne 30/1 numaralı ipliklerin patlama mukavemeti değerleri arasında anlamlı fark çıkmazken, iplik inceldikçe patlama mukavemeti değeri azalmış, hava geçirgenliği değeri artmıştır (Çizelge d). Boyutsal Parametrelerin Analizi Ribana kumaşlarda k c ve k w boyutsal parametrelerine iplik eğirme sistemi ve relaksasyonun etkisinin incelendiği varyans analizinde veri sayfasına girilen bilgiler Çizelge 5.11 de, varyans analizi sonuçları Çizelge 5.12 de görülmektedir. 134

153 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ) S N2 R k c k w 30 kuru 4,34 2, yikama 5,03 3, yikama 5,03 3,29 40 kuru 4,05 2, yikama 4,80 3, yikama 4,91 3,01 50 kuru 4,10 2, yikama 4,75 2, yikama 4,91 3,00 30 kuru 4,39 2, yikama 5,13 3, yikama 5,07 3,36 40 kuru 4,39 3, yikama 5,06 3, yikama 5,00 3,22 50 kuru 4,12 2, yikama 5,08 3, yikama 4,86 3,55 20 kuru 4,08 2, yikama 5,05 3, yikama 4,98 3,11 30 kuru 4,03 2, yikama 4,90 2, yikama 4,95 3,17 Çizelge Ribana kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) kc kw a-hata varyanslarının eşitliği testi Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig. 2, ,039 1, ,470 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+S+R+S * R 135

154 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Source Corrected Model Intercept S R S * R Error Total Corrected Total Dependent Variable kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw a. R Squared =,948 (Adjusted R Squared =,920) b. R Squared =,766 (Adjusted R Squared =,641) b- Etkileşim tablosu Tests of Between-Subjects Effects Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 3,416 a 8,427 33,840,000,796 b 8,099 6,127, , , ,806, , , ,776,000,093 2,046 3,672,050,182 2,091 5,612,015 3, , ,351,000,560 2,280 17,258,000,063 4,016 1,240,336,031 4,008,471,756,189 15,013,244 15, , , , , c- Çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw LSD Tamhane LSD Tamhane (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,1311*,05295,026 -,2440 -,0182 -,0072,05921,905 -,1334,1190,1311*,05295,026,0182,2440,1239,05921,054 -,0023,2501,0072,05921,905 -,1190,1334 -,1239,05921,054 -,2501,0023 -,1311,18194,861 -,6160,3537 -,0072, ,000 -,6846,6702,1311,18194,861 -,3537,6160,1239,23212,939 -,5517,7995,0072, ,000 -,6702,6846 -,1239,23212,939 -,7995,5517 -,1689*,06007,013 -,2969 -,0408,0250,06716,715 -,1182,1682,1689*,06007,013,0408,2969,1939*,06716,011,0507,3370 -,0250,06716,715 -,1682,1182 -,1939*,06716,011 -,3370 -,0507 -,1689,09756,283 -,4323,0945,0250,09430,992 -,2441,2941,1689,09756,283 -,0945,4323,1939,10995,276 -,1085,4963 -,0250,09430,992 -,2941,2441 -,1939,10995,276 -,4963,

155 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ d- Çoklu karşılaştırma (Relaksasyon türüne göre) Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw LSD Tamhane LSD Tamhane (I) R kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama (J) R 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,7875*,05617,000 -,9072 -,6678 -,7762*,05617,000 -,8960 -,6565,7875*,05617,000,6678,9072,0113,05617,844 -,1085,1310,7762*,05617,000,6565,8960 -,0113,05617,844 -,1310,1085 -,7875*,07447,000 -,9896 -,5854 -,7762*,06076,000 -,9513 -,6012,7875*,07447,000,5854,9896,0113,05539,996 -,1464,1689,7762*,06076,000,6012,9513 -,0113,05539,996 -,1689,1464 -,2850*,06372,000 -,4208 -,1492 -,3625*,06372,000 -,4983 -,2267,2850*,06372,000,1492,4208 -,0775,06372,243 -,2133,0583,3625*,06372,000,2267,4983,0775,06372,243 -,0583,2133 -,2850*,06215,002 -,4549 -,1151 -,3625*,07558,002 -,5743 -,1507,2850*,06215,002,1151,4549 -,0775,08203,740 -,3020,1470,3625*,07558,002,1507,5743,0775,08203,740 -,1470,3020 Hata varyanslarının eşitliği tablosuna göre k c değeri için sig.<0,05 olduğundan varyansları homojen değildir. k w değeri için sig.>0,05 olduğundan varyansları homojendir. Dolayısıyla k c değişkeni için Tamhane, k w değişkeni için LSD testi sonuçları göz önüne alınacaktır (Çizelge 5.12-a). Etkileşim tablosuna göre iplik eğirme sisteminin sadece k w, relaksasyon türünün k c ve k w üzerinde anlamlı etkisi görülürken, bunların etkileşiminin k c ve k w üzerinde anlamlı etkisi görülmemiştir. Farklı relaksasyon işlemlerinin ribana kumaşların boyutlarında farklı değişimlere yol açabildiği bu çizelgelerden anlaşılmaktadır (Çizelge 5.12-b). Eğirme sistemine göre yapılan değerlendirmelerde k c değerleri için, ve iplikler arasında anlamlı farklar gözlenmezken, k w değerleri için sadece iplikler ile diğer ipliklerin karşılaştırmalarında anlamlı farklar tespit edilmiştir (Çizelge 5.12-c). 137

156 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Relaksasyon şartlarına göre yapılan değerlendirmelerde k c değişkeni için en büyük fark kuru relaksasyon ve 1.yıkama sonunda, k w değeri için ise kuru relaksasyon ve 5.yıkama sonunda tespit edilmiştir (Çizelge 5.12-d). Süprem kumaşlarda olduğu gibi, k c ve k w değişkenleri için en az farklar 1. yıkama ve 5.yıkama relaksasyonları arasında tespit edilmiştir İnterlok Kumaşların MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Testleri Sonuçları Fiziksel Özelliklerin Analizi İnterlok kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen verileri Çizelge 5.13 de sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik Ne (N, N2), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG) kısaltmalarıyla verilmiştir. P sütununda bazı verilerde görülen eksiklik, ilgili numunelerin patlama mukavemeti değerlerinin cihazın maksimum ölçebildiği değerden yüksek olmasından dolayı alınamayan ölçümlerden kaynaklanmaktadır. Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N N2 İS ÇS G K P HG 29, ,0 14,6 317,88 1, ,38 29, ,5 13,8 303,52 1, ,10 39, ,0 14,4 237,37 1,40 709,30 835,00 28, ,0 12,5 272,84 1,29 753,35 393,90 29, ,0 12,8 265,36 1,43 892,37 478,50 19, ,0 12,2 418,56 1, ,13 39, ,0 16,0 254,97 1,34 775,05 709,00 39, ,5 14,7 232,22 1,26 717,40 578,29 48, ,5 16,0 200,90 1,27 668, ,67 48, ,0 16,6 202,78 1,34 644, ,38 28, ,0 12,0 254,18 1,36 670,28 572,67 29, ,2 13,3 296,16 1,37 898,13 370,75 48, ,0 17,9 217,24 1,24 727,63 906,43 19, ,5 11,0 355,45 1, ,56 28, ,5 13,2 301,60 1,25 803,50 275,00 138

157 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.16-(devamı) S N N2 İS ÇS G K P HG 51, ,0 15,8 177,24 1,24 508, ,25 51, ,0 14,9 169,50 1,28 468, ,25 29, ,5 13,5 278,22 1,41 882,50 478,00 51, ,5 14,4 157,72 1,33 457, ,50 29, ,0 14,9 329,80 1, ,75 19, ,0 11,4 382,98 1, ,63 39, ,5 14,6 204,90 1,42 608, ,63 39, ,0 16,9 280,50 1,29 820,45 539,88 39, ,0 14,6 221,48 1,37 685,34 765,38 İnterlok kumaşlarda iplik eğirme sistemi ve iplik numarasının örme kumaşların gramaj, kalınlık, patlama mukavemeti, hava geçirgenliği, sıra ve çubuk sıklıkları değerlerine etkisini incelemek için yapılan varyans analizi sonuçları Çizelge 5.14 de verilmiştir. Çizelge İnterlok kumaşlar için varyans analizi sonuçları (IS, CS, G, K, P, HG) a- Hata varyanslarının eşitliği IS CS G K P HG Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig., ,871 1, ,153 1, ,402, ,633 1, ,310, ,492 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+S+N2+S * N2 139

158 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ b-etkileşim tablosu Source Corrected Model Intercept S N2 S * N2 Error Total Corrected Total Dependent Variable IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG IS CS G K P HG a. R Squared =,239 (Adjusted R Squared = -,176) b. R Squared =,845 (Adjusted R Squared =,760) c. R Squared =,899 (Adjusted R Squared =,843) d. R Squared =,477 (Adjusted R Squared =,192) e. R Squared =,913 (Adjusted R Squared =,866) f. R Squared =,835 (Adjusted R Squared =,745) Tests of Between-Subjects Effects Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 6,518 a 6 1,086,577,742 37,938 b 6 6,323 9,996, ,256 c ,376 16,259,000,034 d 6,006 1,672, ,039 e ,173 19,249, ,566 f ,261 9,282, , , ,167, , , ,464, , , ,760,000 30, , ,324, , , ,272, , ,90 292,609,000 2, ,185,629,551 4, ,142 3,387, , ,606 3,290,076,016 2,008 2,388, , ,995 10,405, , ,688,546,594 1,043 2,522,277,763 13, ,536 10,332, , ,944 29,157,000,030 2,015 4,440, , ,940 38,019, , ,350 17,545,000 2, ,369,727,505,897 2,449,709, , ,436 1,534,259, ,52E-005,019, , ,748 4,655, , ,646,577,578 20, ,884 6,958 11, , ,929,037 11, , , , , , , , , , , , , ,470 17, , ,

159 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ c- Çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) LSD Multiple Comparisons Dependent Variable IS CS G K P HG (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,6268,71031,396-2,1902,9366-1,0792,92916,270-3,1242,9659,6268,71031,396 -,9366 2,1902 -,4524,94708,642-2,5369 1,6321 1,0792,92916,270 -,9659 3,1242,4524,94708,642-1,6321 2,5369-1,5125*,41163,004-2,4185 -,6065 1,8208*,53845,006,6357 3,0060 1,5125*,41163,004,6065 2,4185 3,3333*,54884,000 2,1253 4,5413-1,8208*,53845,006-3,0060 -,6357-3,3333*,54884,000-4,5413-2, ,2818* 8,94819,025-42,9766-3, ,6342* 11,70508,000-86, , ,2818* 8,94819,025 3, , ,3524* 11,93092,010-63, , ,6342* 11,70508,000 34, , ,3524* 11,93092,010 11, ,6122,01036,029935,736 -,05553,07624,03750,039158,359 -,04869, ,01036,029935,736 -,07624,05553,02714,039913,511 -,06071, ,03750,039158,359 -,12369, ,02714,039913,511 -,11499, ,3016* 25,49292, , , ,9154* 33,34715, , , ,3016* 25,49292,004 36, ,4112 4, ,99057,900-70, , ,9154* 33,34715,023 14, ,3120-4, ,99057,900-79, , , ,14325, , , ,7121* 125,76445, , , , ,14325, , , ,6233* 128,19100, , , ,7121* 125,76445, , , ,6233* 128,19100, , ,

160 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ d- Çoklu karşılaştırma (İplik numarasına göre) LSD Multiple Comparisons Dependent Variable IS CS G K P HG (I) N2 30,00 40,00 50,00 30,00 40,00 50,00 30,00 40,00 50,00 30,00 40,00 50,00 30,00 40,00 50,00 30,00 40,00 50,00 (J) N2 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 40,00 50,00 30,00 50,00 30,00 40,00 Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound,0333,79239,967-1,7107 1,7774,5333,79239,515-1,2107 2,2774 -,0333,79239,967-1,7774 1,7107,5000,79239,541-1,2440 2,2440 -,5333,79239,515-2,2774 1,2107 -,5000,79239,541-2,2440 1,2440-2,3167*,45919,000-3,3273-1,3060-3,0500*,45919,000-4,0607-2,0393 2,3167*,45919,000 1,3060 3,3273 -,7333,45919,139-1,7440,2773 3,0500*,45919,000 2,0393 4,0607,7333,45919,139 -,2773 1, ,4867* 9,98213,002 17, , ,4967* 9,98213,000 68, , ,4867* 9,98213,002-61, , ,0100* 9,98213,000 29, , ,4967* 9,98213, , , ,0100* 9,98213,000-72, ,0395,00500,033394,884 -,06850,07850,06833,033394,065 -,00517, ,00500,033394,884 -,07850,06850,06333,033394,084 -,01017, ,06833,033394,065 -,14183, ,06333,033394,084 -,13683, ,3283* 28,43855,006 34, , ,7100* 28,43855, , , ,3283* 28,43855, , , ,3817* 28,43855,000 77, , ,7100* 28,43855, , , ,3817* 28,43855, , , ,5600* 107,25228, , , ,2767* 107,25228, , , ,5600* 107,25228,012 88, , ,7167* 107,25228, , , ,2767* 107,25228, , , ,7167* 107,25228, , ,

161 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ İnterlok kumaşların fiziksel ve performans özellikleri için hata varyansları eşitliği testi incelendiğinde tüm değişkenler için sig.>0,05 olduğundan varyanslar homojendir ve çoklu karşılaştırma LSD sonuçlarına göre yapılmıştır (Çizelge a). İnterlok kumaşlar için etkileşim tablosu incelendiğinde süprem ve ribana kumaşlardan biraz daha farklı değerlendirmeler elde edildiği görülmüş, eğirme sistemi sadece patlama mukavemeti üzerinde anlamlı, iplik numarası ilmek sıklığı hariç tüm parametreler üzerinde anlamlı, bu iki faktörün etkileşiminin ise sadece patlama mukavemeti üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir (Çizelge 5.14-b). İplik eğirme sistemlerine göre yapılan karşılaştırmada CS ve G açısından iplik eğirme sisteminin anlamlı farklılıklara neden olduğu, K değerleri için iplik üretim sistemleri arasındaki farkın anlamlı olmadığı, ipliklerden üretilen kumaşların patlama mukavemeti açısından en iyi değerlere sahip olduğu, bunu sırasıyla ve ipliklerden üretilen kumaşların izlediği tespit edilmiştir (Çizelge 5.14-c). İplik numarasına göre yapılan değerlendirmede G, P ve HG değerleri için iplik numaraları arasında anlamlı farklılıkların olduğu, K değerleri için ise iplik numaraları arasında anlamlı farklılıkların bulunmadığı tespit edilmiştir (Çizelge d). İplik numarası arttıkça hava geçirgenliği değerleri artmış, gramaj ve patlama mukavemeti değerleri ise azalmıştır. Boyutsal Parametrelerin Analizi İnterlok kumaşlarda k c ve k w boyutsal parametrelerine iplik eğirme sistemi ve relaksasyonun etkisinin incelendiği varyans analizinde veri sayfasına girilen bilgiler Çizelge 5.15 de, varyans analizi sonuçları Çizelge 5.16 da görülmektedir. 143

162 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler (k c, k w ) S N2 R k c k w 30 kuru 4,49 4, yikama 5,11 4, yikama 5,24 4,59 40 kuru 4,35 4, yikama 4,8 4, yikama 4,83 5,04 50 kuru 4,18 5, yikama 4,73 5, yikama 4,94 5,19 30 kuru 4,58 4, yikama 5,24 4, yikama 5,49 4,86 40 kuru 4,51 5, yikama 5,27 5, yikama 5,27 5,55 50 kuru 4,13 6, yikama 4,75 6, yikama 4,96 5,55 20 kuru 4,74 3, yikama 5,44 4, yikama 5,62 4,22 30 kuru 4,57 4, yikama 5,19 4, yikama 5,29 4,33 Çizelge İnterlok kumaşlar için varyans analizi sonuçları (k c, k w ) kc kw a- Hata varyanslarının eşitliği testi Levene's Test of Equality of Error Variances a F df1 df2 Sig., ,730 1, ,153 Tests the null hypothesis that the error variance of the dependent variable is equal across groups. a. Design: Intercept+S+R+S * R 144

163 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Source Corrected Model Intercept S R S * R Error Total Corrected Total Dependent Variable kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw kc kw a. R Squared =,812 (Adjusted R Squared =,712) b. R Squared =,648 (Adjusted R Squared =,461) b- Etkileşim tablosu Tests of Between-Subjects Effects Type III Sum of Squares df Mean Square F Sig. 3,235 a 8,404 8,091,000 6,733 b 8,842 3,457, , , ,366, , , ,664,000,578 2,289 5,783,014 6, ,188 13,092,001 2, ,283 25,673,000,193 2,096,396,680,027 4,007,136,966,168 4,042,172,949,750 15,050 3,652 15, , , , , c-çoklu karşılaştırma (İplik eğirme sistemine göre) LSD Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw (I) S (J) S Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,1700,10539,128 -,3946,0546 -,4006*,11783,004 -,6517 -,1494,1700,10539,128 -,0546,3946 -,2306,11783,069 -,4817,0206,4006*,11783,004,1494,6517,2306,11783,069 -,0206,4817 -,5678*,23261,028-1,0636 -,0720,7622*,26007,010,2079 1,3165,5678*,23261,028,0720 1,0636 1,3300*,26007,000,7757 1,8843 -,7622*,26007,010-1,3165 -,2079-1,3300*,26007,000-1,8843 -,

164 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ d- Çoklu karşılaştırma (Relaksasyon türüne göre) LSD Multiple Comparisons Dependent Variable kc kw (I) R kuru 1.yikama 5.yikama kuru 1.yikama 5.yikama (J) R 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama 1.yikama 5.yikama kuru 5.yikama kuru 1.yikama Based on observed means. *. The mean difference is significant at the,05 level. Mean Difference 95% Confidence Interval (I-J) Std. Error Sig. Lower Bound Upper Bound -,6225*,11178,000 -,8608 -,3842 -,7612*,11178,000 -,9995 -,5230,6225*,11178,000,3842,8608 -,1387,11178,234 -,3770,0995,7612*,11178,000,5230,9995,1387,11178,234 -,0995,3770 -,2150,24672,397 -,7409,3109 -,1400,24672,579 -,6659,3859,2150,24672,397 -,3109,7409,0750,24672,765 -,4509,6009,1400,24672,579 -,3859,6659 -,0750,24672,765 -,6009,4509 Hata varyanslarının eşitliği tablosuna göre k c ve k w değeri için sig.>0,05 olduğundan varyansları homojendir. Dolayısıyla çoklu karşılaştırma tablolarında LSD testi sonuçları göz önüne alınacaktır (Çizelge 5.16-a). Etkileşim tablosuna göre iplik eğirme sistemi k c ve k w değerleri üzerinde anlamlı etkiye sahipken, relaksasyon türü sadece k c üzerinde anlamlı etkiye sahiptir (Çizelge 5.16-b). Eğirme sistemine göre yapılan değerlendirmelerde özellikle k w değerleri için sistemler arasındaki fark anlamlı çıkmıştır (Çizelge 5.16-c). Relaksasyon şartlarına göre yapılan değerlendirmede, k c için, özellikle kuru relaksasyon ile diğer relaksasyonlar arasındaki fark anlamlı, k w için ise relaksasyon şartları arasındaki fark anlamsızdır (Çizelge 5.16-d). Genel olarak interlok kumaşların süprem ve ribana kumaşlardan daha stabil olmasından dolayı, relaksasyon işlemlerinden boyutsal olarak daha az etkilendiği düşünülmektedir. 146

165 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Regresyon Analizi Sonuçları Genel olarak, k tane bağımsız değişken ( X, X X k) ile bunlara bağımlı olan ve tepki değişkeni (Y ) adı verilen bağımlı değişken arasındaki ilişki, regresyon eşitliği adı verilen matematik model ile karakterize edilmektedir. Regresyon analizi ya da regresyon modelleme, deneysel tasarımda yaygın olarak kullanılmaktadır. Regresyon analizi, önemli olan faktörler ile tepki değişkeni arasında sayısal bir model kurulmasını sağlamaktadır (Montgomery, 1991). Regresyon analizi ile oluşturulmuş lineer regresyon modelinin genel ifadesi aşağıda verilmiştir. Y=b 0 +b 1 X 1 +b 2 X 2 +b 3 X 3 + b k X k (5.1.) Burada; Y; bağımlı değişken, X 1, X 2,..X k ; bağımsız değişkenler, b 0, b 1, b 2,.b k ise regresyon katsayıları olarak ifade edilir (Kalaycı, 2009). Öncelikle, deneysel çalışmalar sonucu elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov-Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmıştır (Kalaycı, 2009). Daha sonra yapılan regresyon analizi ile oluşturulan eşitliklerin anlamlılığını test etmek amacıyla F testi ve bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlılığını tek tek test etmek amacıyla da t (student) testi sonuçları değerlendirilmiştir. Artık analizi ile belirlenmiş olan veri setleri (satırlar) sırasıyla çıkarılarak analiz tekrarlanmıştır. Ayrıca oluşturulan eşitlikler kullanılarak hesaplanan bağımlı değişkenler ile deneysel olarak ölçülen değerler arasındaki farkların anlamlılığını test etmek amacıyla da korelasyon analizi uygulanmıştır. Bilindiği gibi, örme kumaşların kuru, 1. yıkama sonu ve 5. yıkama sonu tüm performans testleri yapılmış ve sonuçlar 4. bölümde sunulmuştu. Fakat sadece 5. yıkama sonunda elde edilen değerler kullanılarak regresyon denklemleri oluşturulmuştur. Bunun nedeni, örme kumaşların 5 yıkama sonunda iç gerilimlerden tamamen kurtulup boyutlarının değişmez hale gelmesi sonucu, bu kumaşlardan elde edilecek verilerle kurulacak olan eşitliklerin daha güçlü olması ile 147

166 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ açıklanabilmektedir. Çalışmada; gramaj, kalınlık, may dönmesi, patlama mukavemeti, hava geçirgenliği, ilmek ve çubuk yönlü boyut değişimleri bağımlı değişkenler olarak, bunları tahminlemek için; iplik numarası, sıra sıklığı, çubuk sıklığı, ilmek yoğunluğu, ilmek iplik uzunluğu, sıkılık faktörü, k c, k w, gramaj, kalınlık değerleri ise bağımsız değişkenler olarak alınmıştır. Çalışma kapsamında çeşitli bağımsız değişkenlerin yer aldığı regresyon analizleri oluşturulmuş, bunların arasından açıklayıcılık gücü yüksek ve anlamlı olan modeller tercih edilmiştir Süprem Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi Çalışmada kullanılan farklı iplik türü ve iplik numarasına sahip süprem kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen verileri Çizelge 5.17 de sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik Ne (N), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), ilmek yoğunluğu (adet/cm 2 ) (İY), ilmek iplik uzunluğu (cm) (İİU), sıkılık faktörü ( tex l) (SF), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), may dönmesi (º) (M), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG), ilmek sırası yönünde boyut değişimi (%) (IBD), çubuk yönünde boyut değişimi (%) (CBD) kısaltmalarıyla verilmiştir. Çizelgeden de görüldüğü gibi bazı değerler (IY:ilmek yoğunluğu, SF: sıkılık faktörü), analiz sonucu ulaşılan verilerden hesaplanmıştır. Benzer durum, ribana ve interlok kumaşlar için de geçerlidir. Çizelge Süprem kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N İS ÇS İY İİU SF G K M P HG IBD CBD 29,36 24,0 15,0 360,00 0,255 17,58 190,90 0,717 10,67 732,72 248, ,47 39,42 23,6 16,0 377,6 0,261 14,82 154,92 0,663 24,00 554,08 500,13-18,13 4,23 19,63 16,6 11,9 197,54 0,335 16,37 206,40 0,780 7,67 652,02 290,22-14,77-4,47 28,80 17,4 12,1 210,54 0,316 14,33 143,26 0,733 13,89 456,88 735,25-4,43-11,67 51,22 19,4 13,4 259,96 0,282 12,04 96,82 0,657 31,56 401, ,33-8,33-9,67 51,22 18,0 12,0 216,00 0,320 10,61 88,14 0,760 32,67 338, ,89-0,23-19,3 29,36 17,2 13,0 223,60 0,319 14,05 151,88 0,767 22,78 578,26 638,63-3,53-2,87 39,23 23,1 15,1 348,81 0,256 15,15 140,52 0,693 21,11 524,78 566, ,43 39,23 20,2 13,5 272,70 0,284 13,66 123,12 0,720 25,56 506,22 790,00-13,9-4,43 51,22 23,6 15,1 356,36 0,248 13,69 115,82 0,690 29,89 392,90 860,75-18,57-2,67 29,36 23,6 15,5 365,80 0,258 17,38 192,00 0,673 10,22 803,33 203,75-19,33 1,67 148

167 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.17-devamı S N İS ÇS İY İİU SF G K M P HG IBD CBD 29,36 20,0 14,2 284,00 0,286 15,68 171,32 0,673 14,78 701,83 327,44-11,87-2,33 19,63 20,6 13,0 267,80 0,293 18,71 236,30 0,787 6,22 742,86 199,75-20,97-1,57 48,12 20,0 14,1 282,00 0,286 12,24 116,40 0,653 32,56 428, ,00-14,8-3 19,63 15,2 10,3 156,56 0,387 14,17 180,38 0,827 13,22 588,75 534,67-6,63-8,8 28,80 23,0 15,0 345,00 0,253 17,89 179,60 0,677 6,56 532,10 316,50-19,67-3,67 29,36 19,8 14,0 277,20 0,285 15,73 163,98 0,713 14,67 650,50 379,00-10,8-3,67 39,23 17,6 12,3 216,48 0,319 12,16 110,50 0,727 31,33 446, ,5-3,77-9,67 29,36 16,8 13,1 220,08 0,329 13,63 153,88 0,727 20,56 628,02 632,00-3,2-8,53 39,42 17,8 13,2 234,96 0,252 15,35 126,40 0,715 33,11 487, ,5-2,67-9,1 48,12 24,0 16,0 384,00 0,251 13,95 125,54 0,623 25,00 512,24 791,50-19,9 0,1 28,80 19,8 13,9 275,22 0,280 16,17 165,50 0,710 8,33 508,55 386,50-12,2-9,1 39,42 20,2 14,4 290,88 0,280 13,82 138,06 0,673 27,22 520,68 815,00-9,77-1,77 48,12 17,4 12,3 214,02 0,330 10,61 100,78 0,717 38,22 427, ,44-0,9-14 Değişkenlere ait ölçüm değerleri SPSS veri sayfasına girildikten sonra öncelikle verilerin normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov- Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmıştır. Daha sonra yapılan regresyon analizi ile oluşturulan eşitliklerin anlamlılığını test etmek amacıyla F testi ve bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlılığını tek tek test etmek amacıyla da t (student) testi sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca oluşturulan eşitlikler kullanılarak hesaplanan bağımlı değişkenler ile deneysel olarak ölçülen değerler arasındaki farkların anlamlılığını test etmek amacıyla da korelasyon analizi uygulanmıştır. Çizelge 5.18 de K-S testi sonuçları, Çizelge 5.19 da Runs testi sonuçları görülmektedir. Çizelge Süprem kumaşların K-S testi sonuçları One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test N Normal Parameters a,b Most Extreme Differences Kolmogorov-Smirnov Z Asymp. Sig. (2-tailed) Mean Std. Deviation Absolute Positive Negative a. Test distribution is Normal. b. Calculated from data. N IS CS IY IIU SF G K M P HG IBD CBD , , , ,5463, , ,8508, , , , ,5988-4, , , , ,11744, , ,21641, , , , , ,95960,230,160,111,145,173,122,102,123,148,131,170,155,148,230,138,081,125,173,087,102,123,148,131,170,155,109 -,138 -,160 -,111 -,145 -,115 -,122 -,051 -,071 -,108 -,067 -,134 -,136 -,148 1,126,782,542,711,845,600,499,604,724,640,831,760,723,159,574,931,693,472,865,965,858,671,808,495,610,

168 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Süprem kumaşların Runs testi sonuçları Runs Test Test Value a Cases < Test Value Cases >= Test Value Total Cases Number of Runs Z Asymp. Sig. (2-tailed) a. Mean N IS CS IY IIU SF G K M P HG IBD CBD 35, , , ,5463, , ,8508, , , , ,5988-4, ,209-1,044 -,209,245,000 -,175 -,209,666 -,175 -,072 -,072-1,857 -,782,835,297,835,806 1,000,861,835,506,861,943,943,063,434 Çizelge 5.18 ve 5.19 daki p değerlerinin (Asymp.Sig (2-tailed) 0,05 ten büyük olması verilerin sırasıyla normal dağılma uyduğunu ve rastgele seçildiğini ifade etmektedir. Süprem örme kumaşların önemli fiziksel ve performans özelliklerinden gramaj, kalınlık, may dönmesi, patlama mukavemeti, hava geçirgenliği, sıra ve çubuk yönlü boyut değişimleri değerleri regresyon denklemleri yardımıyla tahmin edilmeye çalışılmıştır Süprem Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem kumaşların gramaj değerine etki ettiği tahmin edilen iplik numarası, sıra sıklığı, çubuk sıklığı, kalınlık değişkenleriyle analize başlanmış, t testi sonuçlarına göre sig. değeri 0,05 in üstünde bulunan çubuk sıklığı ve kalınlık değişkenleri analizden çıkarılmış ve Çizelge 5.20 de verilen çıktı görüntüleri elde edilmiştir. Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary b Adjusted Std. Error of R R Square R Square the Estimate,962 a,926,918 10,62563 a. Predictors: (Constant), IS, N b. Dependent Variable: G 150

169 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: (Constant), IS, N b. Dependent Variable: G ANOVA b Sum of Squares df Mean Square F Sig , , ,578,000 a 2370, , , Model 1 (Constant) N IS a. Dependent Variable: G Unstandardized Coefficients Coefficients a Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 176,836 16,820 10,514,000-3,560,222 -,982-16,015,000 4,957,837,363 5,926,000 Çıktı görüntüsü verilen analiz sonuçlarına göre; gramajın tahmin edilmesi için aşağıdaki eşitlik elde edilmiştir. G = 176,836-3,560*N+4,957*İS R 2 =0,926 (5.2.) Model summary başlıklı çizelge, modelin belirleyiciliğini tanımlayan, R, R 2, R 2 (adj) gibi değerleri vermektedir. R 2 değeri, belirleme katsayısı olup, bağımlı değişkendeki değişimin ne kadarının (%) bağımsız değişkenler tarafından açıklandığını ifade etmektedir (Özdamar, 2002). Söz konusu değer, modelin açıklayıcılık gücünün bir ölçüsü olarak kabul edilebilmektedir. Elde edilen R 2 0,926 değeri, süprem kumaşların gramaj değerindeki % 92,6 lık değişimin modele dahil edilen bağımsız değişkenler tarafından açıklandığını göstermektedir. Modelin ANOVA testi sonuçları incelendiğinde, significant değerinin p=0,000 yani p<0,01 olması, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin %99 güvenilirlikle anlamlı olduğunu göstermektedir. Coefficients başlıklı çizelgedeki B değerleri her bir açıklayıcı değişkenin modelde almış olduğu katsayıyı 151

170 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ ve denklemin sabit değerini ifade etmektedir. Ayrıca; bu çizelgedeki her bir bağımsız değişken için verilen significant değerlerinin 0,05 in altında olması, modele dahil edilen tüm açıklayıcı değişkenlerin bağımlı değişkene olan etkisinin ayrı ayrı önemli düzeyde olduğunu belirtmektedir. Buna göre süprem kumaşların gramaj değeri iplik numarasıyla ters, ilmek sıra sıklığı ile doğru orantılı olarak değişmektedir. Değişkenler arasında ilişki olup olmadığını, bir ilişki tespit edildiğinde, bunun yönünü ve gücünü belirlemek amacıyla uygulanan analize korelasyon analizi denmektedir. Bu analiz sonucunda hesaplanan korelasyon katsayısı r harfi ile gösterilmekte ve -1 ile +1 arasında değer almaktadır (Ural ve Kılıç, 2005). İstatistikte çeşitli şekillerde korelasyon hesaplaması yapılabilmektedir. Genelde verilerin parametrik test koşulunu sağlamaları halinde Pearson korelasyonu tercih edilmektedir. Değişkenler arasındaki ilişkinin düzeyi, korelasyon katsayısının 0-0,25 arasında olması durumunda çok zayıf, 0,26-0,49 arasında zayıf, 0,50-0,69 arasında olması halinde orta, 0,70-0,89 arasında kuvvetli ve 0,90-1,00 arasında olması durumunda ise çok kuvvetli şeklinde yorumlanmaktadır. Ancak bu aralıklarla ilgili kesin sınırlar olmamakla birlikte literatürde farklı sınıflandırmalarda yapılmaktadır (Z.Ünal, 2007). Gramaj bağımlı değişkeni için ölçülen değerlerle eşitlikten elde edilen değerler (hesaplanan değerler) arasındaki korelasyon Çizelge 5.21 de verilmiştir. Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi sonucu hesaplanan gramaj olculengramaj Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). hesaplanan olculengr gramaj amaj 1,962**, ,962** 1,

171 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelgeye göre, ölçülen gramaj ile hesaplanan gramaj değerleri arasındaki korelasyon katsayısı 0,962 olup, % 99 güvenle istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülebilmektedir Süprem Kumaşlarda May Dönmesi Değerinin Tahmin Edilmesi May dönmesi değerine etki ettiği tahmin edilen değişkenlerle analize başlanmış, t testi sonuçlarına göre sig. değeri 0,05 in üstünde bulunan değişkenler analizden çıkarılmış ve Çizelge 5.22 de verilen çıktı görüntüleri elde edilmiştir. Çizelge May dönmesi değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,993 b,985,983 3,07836 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: CS, N, IS c. Dependent Variable: M d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: CS, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , , ,999,000 a 189, , ,260 b 23 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: M d. Linear Regression through the Origin 153

172 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 N IS CS a. Dependent Variable: M Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig.,896,066 1,425 13,594,000-2,702,590-2,316-4,578,000 3,151,898 1,844 3,507,002 b. Linear Regression through the Origin Çıktı görüntüsü verilen analiz sonuçlarına göre; süprem kumaşlarda may dönmesi aşağıdaki eşitlik yardımıyla tahmin edilebilmektedir. M = 0,896*N 2,702*İS + 3,151*ÇS R 2 =0,985 (5.3.) ANOVA çizelgesinde p değeri <0,01 olarak gerçekleştiğinden modelin %99 güvenilirlikle anlamlı olduğu söylenebilmektedir. Coefficients çizelgesinde yer alan t testi sonucu elde edilen anlamlılık düzeyi her bir bağımsız değişken için 0,05 in altında olup, tüm bağımsız değişkenlerin may dönmesi üzerindeki etkisi oldukça önemlidir. Elde edilen regresyon denkleminden de görüldüğü gibi, may dönmesi iplik numarası ve çözgü sıklığı ile doğru, ilmek sıra sıklığı ile ters orantılı olarak değişmektedir. Çizelge 5.23 de korelasyon analizi testi sonuçları verilmiş olup, %99 güvenle ölçülen ve hesaplanan değerler arasındaki ilişki anlamlı olarak tespit edilmiştir. Çizelge May dönmesi değeri için korelasyon analizi sonucu hesmay olcmay Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N hesmay olcmay 1,944**, ,944** 1,000 **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed)

173 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Süprem Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi Çizelge 5.24 de kumaş kalınlığını tahmin etmeye yönelik iplik numarası, ilmek sıra sıklığı ve gramaj değerlerinin bağımsız değişkenler olarak alındığı regresyon analizi sonuçları görülmektedir. Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,997 b,994,994, a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: G, N, IS c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: G, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 12, , ,555,000 a,069 21,003 12,201 b 24 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin 155

174 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 N IS G a. Dependent Variable: K Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig.,015,002,795 8,341,000 -,027,006 -,771-4,306,000 b. Linear Regression through the Origin,005,000 1,023 10,119,000 Yukarıda verilen çizelgelerden görüldüğü gibi kumaş kalınlığının tahmin edilmesinde aşağıdaki eşitlik kullanılabilmektedir. K= 0,015*N-0,027*İS+0,005*G R 2 =0,994 (5.4.) Söz konusu eşitlikte yer alan açıklayıcı değişkenlerin t-testi sig. değerleri 0,05 in altında ve modelin F-testi sonucunu gösteren sig. değeri 0,01 in altında gerçekleştiğinden elde edilen model istatistiksel olarak anlamlıdır. Çizelge 5.25 den görüldüğü gibi, hesaplanan ve ölçülen kalınlık değerleri arasındaki korelasyon %95 güven aralığında anlamlı çıkmıştır. Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi sonucu olculen K hesaplanan K Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen K hesaplanan K 1,446*,029 *. Correlation is significant at the 0.05 level (2-tailed) ,446* 1,

175 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Süprem Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi Süprem kumaşlarda patlama mukavemetine etki ettiği düşünülen değişkenlerin analize dahil edilmesiyle yapılan regresyon analizi sonuçları Çizelge 5.26 da verilmiştir. Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,993 b,987,985 68,85595 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: K, N, IY c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: K, N, IY ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,705,000 a 99563, , b 24 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin 157

176 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 N IY K a. Dependent Variable: P Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -8,595 1,372 -,569-6,266,000 1,163,203,590 5,722, ,698 78,407,951 9,511,000 b. Linear Regression through the Origin P= -8,595*N+1,163*İY+745,698*K R 2 =0,987 (5.5.) Elde edilen regresyon analizlerine göre denklemin geçerliliği % 98,7 ile oldukça yüksek bir düzeyde gerçekleşmiştir. ANOVA testi sonuçlarına göre sig. değerinin p<0,01 olarak gerçekleşmesi, bağımlı değişkenlerle bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin %99 güvenirlikle anlamlı olduğunu göstermektedir. Coefficients başlıklı çizelgedeki sig. değerlerinin tümü 0,05 den küçük olup, modelde yer alan tüm bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkene olan etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Çizelge 5.27 de verilen korelasyon analizine göre hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon katsayısı % 99 güven aralığında anlamlı bulunmuştur. Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi olculen P hesaplanan P Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen P hesaplanan P 1,840**,000 **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed) ,840** 1,

177 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Süprem Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi Bağımlı değişken hava geçirgenliği, bağımsız değişkenler iplik numarası, ilmek sıra sıklığı, ilmek iplik uzunluğu ve gramaj alınarak analize başlanmış, t testi sonuçlarına göre gramaj değeri analizden çıkarılmış ve sonuç olarak elde edilen değerler Çizelge 5.28 de sunulmuştur. Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,993 b,985,983 88,98973 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, N, IS c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,811,000 a , , b 20 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin 159

178 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 N IS IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: HG Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 36,478 2,296 1,906 15,890,000-55,677 5,716-1,698-9,741, , ,282,737 6,088,000 b. Linear Regression through the Origin Çizelgeden elde edilen verilere göre hava geçirgenliği değeri aşağıdaki eşitlik yardımıyla tahmin edilebilmektedir. HG=36,478*N-55,677*IS+1718,609*IIU R 2 =0,985 (5.6.) Sonuçlardan da görüldüğü gibi belirleyicilik katsayısı oldukça yüksek ve tüm anlamlılık düzeyi değerleri istenilen seviyede gerçekleşmiştir. Çizelge 5.29 da verilen korelasyon analizi sonucuna göre, hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon oldukça yüksektir. Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi olculen HG hesaplanan HG Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). hesaplanan olculen HG HG 1,947**, ,947** 1,

179 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Süprem Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi Süprem kumaşlarda 5. yıkama sonunda sıra ve çubuk yönlerindeki boyut değişimlerini tahmin etmek için, boyutsal parametreler olan k c, k w ve IIU değerleri kullanılmıştır. İlmek sırası (kumaş eni) yönündeki boyut değişimleri için k c ve IIU, çubuk (kumaş boyu) yönündeki boyut değişimleri için ise k w ve IIU değerlerinin kullanılması istatistiksel açıdan anlamlı sonuçlar vermiş olup, sıra yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar Çizelge 5.30 da, çubuk yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar ise Çizelge 5.31 de görülmektedir. Çizelge Sıra yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,992 b,985,983 1,77988 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, kc c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, kc ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 3623, , ,822,000 a 57, , ,056 b 20 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin 161

180 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 kc IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: IBD Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -10,513,562-4,419-18,705, ,666 11,331 3,558 15,061,000 b. Linear Regression through the Origin Elde edilen sonuçlara göre sıra yönünde boyut değişimini tahmin etmek için aşağıdaki eşitlik kullanılmalıdır. IBD = -10,513*k c +170,666*IIU R 2 =0,985 (5.7.) Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,830 b,688,659 3,85007 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, kw c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, kw ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 687, ,948 23,204,000 a 311, , ,181 b 23 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin 162

181 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 kw IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: CBD Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 7,218 1,866 4,311 3,869, ,530 25,239-4,968-4,459,000 b. Linear Regression through the Origin Çubuk yönünde boyut değişimini tahmin etmek için aşağıdaki eşitlik kullanılmalıdır. CBD = 7,218*k w 112,530*IIU R 2 =0,688 (5.8.) İlgili eşitlikler kullanılarak elde edilen korelasyonlar Çizelge de görülmektedir. Çizelge Sıra yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc IBD hes IBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). olc IBD hes IBD 1,824**, ,824** 1, Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc CBD hes CBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olc CBD hes CBD 1,696**, ,696** 1, **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). 163

182 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ çıkmıştır. Çizelgelerden görüldüğü gibi korelasyonlar % 99 güvenilirlikle anlamlı Ribana Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi Çalışmada kullanılan farklı iplik türü ve iplik numarasına sahip ribana kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen ve istatistiksel çalışmada kullanılan verileri Çizelge 5.34 de sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik Ne (N), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), ilmek yoğunluğu (adet/cm 2 ) (İY), ilmek iplik uzunluğu (cm) (İİU), sıkılık faktörü ( tex l) (SF), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG), ilmek sırası yönünde boyut değişimi (%) (IBD), çubuk yönünde boyut değişimi (%) (CBD) kısaltmalarıyla verilmiştir. CBD sütununda bazı verilerde görülen eksiklik, numunenin uygun olmamasından dolayı alınamayan sonuçlardan kaynaklanmaktadır. Çizelge Ribana kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N İS ÇS İY İİU SF G K P HG IBD CBD 29,36 18,8 12,0 225,60 0,272 16,48 242,02 1,03 713,06 489,63-9,87-10,43 51,22 18,0 11,0 198,00 0,273 12,43 108,70 0,80 399, ,44-1,8-12,43 48,12 17,8 13,0 231,40 0,273 12,83 144,46 0,82 479, ,25 2,63 48,12 16,2 11,6 187,92 0,296 11,83 122,46 0,79 442, ,67-0,3 19,63 16,2 9,4 152,28 0,313 17,52 298,25 1,15 752,15 443,38-8, ,63 14,4 9,0 129,60 0,346 15,85 276,50 1,22 667,50 513,71-4,77 28,80 16,2 10, ,310 14,60 195,12 1,05 511,68 934,38 4,77-14,77 29,36 17,8 11,8 210,04 0,285 15,73 229,78 1,01 733,80 518,13-10, ,42 16,4 10,8 177,12 0,304 12,73 157,64 0,87 490, ,14 1,3 48,12 21,0 12,0 252,00 0,245 14,12 152,98 0,82 511,38 993, ,33 19,63 13,8 9,0 124,20 0,357 15,36 252,44 1,23 645,98 620,70 3,57 28,80 19,4 11,0 213,40 0,266 17,02 229,96 1,02 551,33 424,67-10, ,36 16,6 11,0 182,60 0,309 14,51 218,62 1,04 691,15 620, ,23 39,42 20,0 12,6 252,00 0,260 14,88 183,96 0,89 577,22 686,22-10,23-10,13 39,42 18,0 11,6 208,80 0,278 13,92 179,30 0,89 544, , ,22 15,8 10,4 164,32 0,296 11,47 107,48 0,76 384, ,25 13,77 29,36 19,8 12,2 241,56 0,265 16,92 264,40 1,00 779,75 366,50-13,1-8,9 39,23 15,8 10,0 158,00 0,311 12,47 133,08 0,89 463, ,00 1,13-14,8 51,22 20,6 12,0 247,20 0,245 13,85 132,28 0,85 444,35 969, ,3 164

183 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.34-devamı S N İS ÇS İY İİU SF G K P HG IBD CBD 29,36 17,4 11,4 198,36 0,289 15,51 223,76 1,02 649,64 549,88-8,23-12,43 39,23 17,0 10,4 176,80 0,289 13,42 146,14 0,87 498, ,00-1,43 28,80 17,2 11,0 189,20 0,288 15,72 211,44 1,03 481,83 672,50-4,57-12,23 29,36 15,8 10,4 164,32 0,308 14,56 202,68 1,05 635,05 766,89 5,9 39,23 18,0 11,8 212,40 0,270 14,36 161,52 0,89 534,18 882,56-8 Süprem kumaşların analizinde olduğu gibi, değişkenlere ait ölçüm değerleri SPSS veri sayfasına girildikten sonra öncelikle verilerin normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov-Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmıştır. Daha sonra yapılan regresyon analizi ile oluşturulan eşitliklerin anlamlılığını test etmek amacıyla F testi ve bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlılığını tek tek test etmek amacıyla da t (student) testi sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca oluşturulan eşitlikler kullanılarak hesaplanan bağımlı değişkenler ile deneysel olarak ölçülen değerler arasındaki farkların anlamlılığını test etmek amacıyla da korelasyon analizi uygulanmıştır. Çizelge 5.35 de K-S testi sonuçları, Çizelge 5.36 da Runs testi sonuçları görülmektedir. Çizelge Ribana kumaşların K-S testi sonuçları One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test N Normal Parameters a,b Most Extreme Differences Kolmogorov-Smirnov Z Asymp. Sig. (2-tailed) Mean Std. Deviation Absolute Positive Negative a. Test distribution is Normal. b. Calculated from data. N IS CS IY IIU SF G K P HG IBD CBD , , , ,1300, , ,6238, , ,0475-3, , , , , ,74582, , ,79036, , , , ,12106,230,126,109,083,114,091,119,196,139,153,161,124,230,126,066,083,114,091,119,196,139,153,161,124 -,138 -,108 -,109 -,072 -,063 -,070 -,070 -,125 -,100 -,100 -,103 -,106 1,126,619,533,407,560,447,583,962,679,748,790,605,159,838,938,996,913,988,886,313,745,630,561,857 Çizelge Ribana kumaşların Runs testi sonuçları Runs Test Test Value a Cases < Test Value Cases >= Test Value Total Cases Number of Runs Z Asymp. Sig. (2-tailed) a. Mean N IS CS IY IIU SF G K P HG IBD CBD 35, , , ,1300, , ,6238, , ,0475-3, , ,209,666,666,626,788 -,175 -,209 -,209 1,218,000 2,296 2,078,835,506,506,531,431,861,835,835,223 1,000,022,038 Çizelge 5.35 ve 5.36 daki p değerlerinin (Asymp.Sig (2-tailed) 0,05 den büyük olması verilerin sırasıyla normal dağılma uyduğunu ve rastgele seçildiğini ifade etmektedir. 165

184 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ K-S ve Runs testlerinden sonra ribana kumaşların önemli fiziksel ve performans özelliklerinden gramaj, kalınlık, patlama mukavemeti ve hava geçirgenliği değerleri ile boyutsal parametrelerinden ilmek sıra ve çubuk yönlü boyut değişimleri regresyon denklemleri yardımıyla tahmin edilmeye çalışılmıştır Ribana Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi Kumaşların gramaj değerine etki ettiği tahmin edilen değişkenlerle analize başlanmış, t testi sonuçlarına göre sig. değeri 0,05 in üstünde bulunan değişkenler analizden çıkarılmış ve Çizelge 5.37 de verilen çıktı görüntüleri elde edilmiştir. Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary Adjusted Std. Error of R R Square R Square the Estimate,964 a,929,922 15,31885 a. Predictors: (Constant), IS, N Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: (Constant), IS, N b. Dependent Variable: G ANOVA b Sum of Squares df Mean Square F Sig , , ,614,000 a 4928, , , Model 1 (Constant) N IS a. Dependent Variable: G Unstandardized Coefficients Coefficients a Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 251,650 30,244 8,321,000-5,572,342-1,044-16,278,000 7,898 1,897,267 4,163,

185 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.37 de verilen analiz sonuçları incelendiğinde, R 2 = 0,929 değeri gramaj değişkenindeki %92,9 luk değişimin modele dahil edilen bağımsız değişkenler olan iplik numarası ve ilmek sıklığı ile açıklanabildiğini göstermektedir. F-testi sig. değerinin 0,01 den küçük olması modelin anlamlı olduğunu, t-testi sig. değerlerinin 0,05 den küçük olması da her bir bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin önemli olduğunu belirtmektedir. Coefficients çizelgesindeki B katsayıları kullanılarak elde edilen eşitlik aşağıda verilmiştir. G = 251,650-5,572*N+7,898*IS R 2 = 0,929 (5.9.) Hesaplanan değerler ile ölçülen değerler arasındaki korelasyon katsayısı 0,964 bulunmuş olup, % 99 güvenle anlamlı olduğu söylenebilmektedir (Çizelge 5.38). hesaplanan G olculen G Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). hesaplanan G olculen G 1,964**, ,964** 1, Ribana Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi Çizelge 5.39 da kumaş kalınlığını tahmin etmeye yönelik iplik numarası, ilmek sıra sıklığı ve gramaj değerlerinin bağımsız değişkenler olarak alındığı regresyon analizi sonuçları görülmektedir. 167

186 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,997 b,995,994, a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: G, N, IS c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: G, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 19, , ,976,000 a,097 18,005 19,221 b 21 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IS G a. Dependent Variable: K Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig.,015,004,597 4,094,001 -,028,013 -,520-2,186,042 b. Linear Regression through the Origin,005,001,972 8,900,000 Analizlere göre elde edilen eşitlik aşağıda verilmiştir. K = 0,015*N-0,028*İS+0,005*G R 2 =0,995 (5.10.) 168

187 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Söz konusu eşitlikte yer alan açıklayıcı değişkenlerin t-testi sig. değerleri 0,05 in altında ve modelin F-testi sonucunu gösteren sig.değeri 0,01 in altında gerçekleştiğinden elde edilen model istatistiksel olarak anlamlıdır. Hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon % 99 güvenilirlikle anlamlı çıkmıştır (Çizelge 5.40). Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi olculen K hesaplanan K Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen K hesaplanan K 1,852**,000 **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed) ,852** 1, Ribana Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi Ribana kumaşlarda patlama mukavemetine etki ettiği düşünülen değişkenlerin analize dahil edilmesiyle yapılan regresyon analizi sonuçları Çizelge 5.41 de verilmiştir. Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,998 b,996,995 39,73578 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: K, N, IY c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin 169

188 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: K, N, IY ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,375,000 a 28420, , b 21 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IY K a. Dependent Variable: P Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -6,500,963 -,423-6,749,000 1,682,260,571 6,472, ,551 32,421,833 15,717,000 b. Linear Regression through the Origin Yukarıdaki sonuçlara göre patlama mukavemeti değerini yüksek güvenilirlikle tahmin edebilmek için iplik numarası, ilmek yoğunluğu ve kalınlık değerlerinin bilinmesi ve aşağıdaki regresyon denkleminin kullanılması gerekmektedir. P = -6,500*N+1,682*IY+509,551*K R 2 =0,996 (5.11.) Ölçülen patlama mukavemeti değerleri ile hesaplanan patlama mukavemeti değerleri arasındaki korelasyon katsayısı 0,864 bulunmuş olup, % 99 güvenle anlamlı olduğu görülebilmektedir (Çizelge 5.42). 170

189 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi olculen P hesaplanan P Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen P hesaplanan P 1,864**,000 **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed) ,864** 1, Ribana Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi Çizelge 5.43 de bağımlı değişkenin hava geçirgenliği, bağımsız değişkenlerin iplik numarası, ilmek sıra sıklığı ve gramaj alındığı regresyon modelinin sonuçları sunulmuştur. Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,995 b,989, ,65850 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, N, IS c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin 171

190 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,980,000 a , , b 24 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IS IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: HG Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 44,579 2,477 1,677 17,994,000-89,990 8,997-1,600-10,002, , ,984,893 7,502,000 b. Linear Regression through the Origin edilmektedir. Coefficients çizelgesindeki B katsayıları kullanılarak aşağıdaki eşitlik elde HG = 44,579*N-89,990*IS+3023,067*IIU R 2 =0,989 (5.12.) Hava geçirgenliği değerlerine ait ölçülen ve hesaplanan değerler arasındaki korelasyon katsayısı 0,968 olup, % 99 güvenilirlikle anlamlıdır (Çizelge 5.44). 172

191 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi olculen HG hesaplanan HG Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). hesaplanan olculen HG HG 1,968**, ,968** 1, Ribana Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi İlmek sırası yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar Çizelge 5.45 de, çubuk yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar ise Çizelge 5.46 da görülmektedir. Çizelge İlmek yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,781 b,609,572 4,85000 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, kc c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin 173

192 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, kc ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 770, ,362 16,383,000 a 493, , ,697 b 23 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 kc IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: IBD Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -8,517 1,907-5,755-4,465, ,586 32,895 5,234 4,061,001 b. Linear Regression through the Origin Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,997 b,995,994,95639 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: ilmek iplik uzunluðu, kw c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin 174

193 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: ilmek iplik uzunluðu, kw ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 1918, , ,652,000 a 10,062 11, ,434 b 13 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 kw ilmek iplik uzunluðu a. Dependent Variable: CBD b. Linear Regression through the Origin Coefficients a,b Unstandardized Coefficients Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 2,733,977,708 2,799,017-73,356 10,909-1,701-6,725,000 Çizelgelere göre boyut değişimlerini tahmin edebilmek için aşağıdaki eşitlikler elde edilmiştir. IBD = -8,517*k c + 133,586*IIU R 2 = 0,609 (5.13.) CBD = 2,733*k w 73,356*IIU R 2 = 0,995 (5.14.) Hesaplanan ve ölçülen değerler için korelasyonlar Çizelge de görülmektedir. 175

194 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge İlmek sırası yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc IBD hes IBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). olc IBD hes IBD 1,661**, ,661** 1, Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc CBD hes CBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olc CBD hes CBD 1,463*, ,463* 1, *. Correlation is significant at the 0.05 level (2-tailed). Çizelgelerden görüldüğü gibi korelasyonlar % 99 ve % 95 güvenilirlikle anlamlı çıkmıştır İnterlok Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Analizi İnterlok kumaşların 5 yıkama sonunda deneysel olarak elde edilen verileri Çizelge 5.49 da sunulmuştur. Çizelgede iplik eğirme sistemi (S), iplik Ne (N), ilmek sıra sıklığı (adet/cm) (İS), çubuk sıklığı (adet/cm) (ÇS), ilmek yoğunluğu (adet/cm 2 ) (İY), ilmek iplik uzunluğu (cm) (İİU), sıkılık faktörü ( tex l) (SF), gramaj (g/m 2 ) (G), kalınlık (mm) (K), patlama mukavemeti (kpa) (P), hava geçirgenliği (mm/s) (HG), ilmek sırası yönünde boyut değişimi (%) (IBD), çubuk yönünde boyut değişimi (%) (CBD) kısaltmalarıyla verilmiştir. 176

195 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge İnterlok kumaşlar için SPSS veri sayfasına girilen değerler S N İS ÇS İY İİU SF G K P HG IBD CBD 29,36 17,0 14,6 248,2 0,313 14,37 317,88 1, ,38-10,43-9,9 29,36 15,5 13,8 213,9 0,349 12,85 303,52 1, ,10 9, ,42 14,0 14,4 201,6 0,376 10,29 237,37 1,40 709,30 835,00 10, ,80 15,0 12,5 187,5 0,345 13,12 272,84 1,29 753,35 393,90-2,67-18,23 29,36 14,0 12,8 179,2 0,368 12,18 265,36 1,43 892,37 478,50 9,03-18,77 19,63 16,0 12,2 195,2 0,342 16,03 418,56 1, ,13-13,9-10,77 39,42 15,0 16, ,346 11,18 254,97 1,34 775,05 709,00 2,15-11,85 39,23 15,5 14,7 227,85 0,311 12,47 232,22 1,26 717,40 578,29-8,03-14,67 48,12 14,5 16, ,347 10,09 200,90 1,27 668, ,67 18,5-15,35 48,12 13,0 16,6 215,8 0,377 9,29 202,78 1,34 644, ,38 12,1-15,53 28,80 14,0 12, ,372 12,17 254,18 1,36 670,28 572,67 4,23-20,43 29,36 15,2 13,3 202,16 0,345 13,00 296,16 1,37 898,13 370,75 1,1-15,9 48,12 16,0 17,9 286,4 0,316 11,08 217,24 1,24 727,63 906,43 3,53-9,77 19,63 13,5 11,0 148,5 0,388 14,13 355,45 1, ,56-1,77-18,23 28,80 16,5 13,2 217,8 0,318 14,24 301,60 1,25 803,50 275,00-9,1-13,57 51,22 15,0 15, ,319 10,64 177,24 1,24 508, , ,13 51,22 14,0 14,9 208,6 0,348 9,75 169,50 1,28 468, ,25 22,65-17,35 29,36 13,5 13,5 182,25 0,376 11,92 278,22 1,41 882,50 478, ,13 51,22 12,5 14, ,377 9,00 157,72 1,33 457, , ,47 29,36 17,0 14,9 253,3 0,321 13,97 329,80 1, ,75-5,57-12,33 19,63 15,0 11, ,369 14,86 382,98 1, ,63-8, ,23 12,5 14,6 182,5 0,373 10,40 204,90 1,42 608, ,63 20,77-18,43 39,42 17,0 16,9 287,3 0,319 12,13 280,50 1,29 820,45 539,88 1,23-10,87 39,23 14,0 14,6 204,4 0,345 11,24 221,48 1,37 685,34 765,38 1,9-16,7 Çizelge 5.49 da patlama mukavemeti sütununda bazı kumaşların değerleri boş bırakılmıştır. Bu boşluklar patlama mukavemeti gerçekleşemeyen kumaşlara ait olup, söz konusu kumaşlara ait değerler SPSS veri sayfasına girilememiştir. Diğer kumaşların analizinde olduğu gibi, değişkenlere ait ölçüm değerleri SPSS veri sayfasına girildikten sonra öncelikle verilerin normal dağılıma uygunluğunu tespit etmek için Kolmogorov-Smirnov (K-S), rastgelelik durumu için ise Wold-Wolfowitz Diziler (Runs) testleri uygulanmıştır. Daha sonra yapılan regresyon analizi ile oluşturulan eşitliklerin anlamlılığını test etmek amacıyla F testi ve bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlılığını tek tek test etmek amacıyla da t (student) testi sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca oluşturulan eşitlikler kullanılarak hesaplanan bağımlı değişkenler ile deneysel olarak ölçülen değerler arasındaki farkların anlamlılığını test etmek amacıyla da korelasyon analizi uygulanmıştır. 177

196 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge 5.50 de K-S testi sonuçları, Çizelge 5.51 de Runs testi sonuçları görülmektedir. Çizelge İnterlok kumaşların K-S testi sonuçları One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test N Normal Parameters a,b Most Extreme Differences Kolmogorov-Smirnov Z Asymp. Sig. (2-tailed) Mean Std. Deviation Absolute Positive Negative a. Test distribution is Normal. b. Calculated from data. N IS CS IY IIU SF G K P HG IBD CBD , , , ,2692, , ,8904 1, , ,5012 4, , , , , ,49763, , ,94310, , , , ,99682,230,140,117,094,163,093,071,156,115,156,089,101,230,140,106,094,158,093,071,156,095,156,086,101 -,138 -,100 -,117 -,070 -,163 -,090 -,056 -,092 -,115 -,109 -,089 -,083 1,126,684,574,459,800,456,346,763,486,764,434,493,159,738,897,984,545,985 1,000,606,972,604,992,968 Çizelge İnterlok kumaşların Runs testi sonuçları Runs Test Test Value a Cases < Test Value Cases >= Test Value Total Cases Number of Runs Z Asymp. Sig. (2-tailed) a. Mean N IS CS IY IIU SF G K P HG IBD CBD 35, , , ,2692, , ,8904 1, , ,5012 4, , ,209,245,000 -,175,000,245,209 1,044 -,684 1,218 -,502,245,835,806 1,000,861 1,000,806,835,297,494,223,616,806 K-S ve Runs testlerine ait çizelgelerdeki değerlerinin (Asymp.Sig (2-tailed) 0,05 den büyük olması verilerin sırasıyla normal dağılma uyduğunu ve rastgele seçildiğini ifade etmektedir. İnterlok kumaşlara uygulanan regresyon analizi sonucunda her bir bağımlı değişken için elde edilen veriler aşağıda açıklanmıştır İnterlok Kumaşlarda Gramaj Değerinin Tahmin Edilmesi Çizelge 5.52 de kumaş gramajını tahmin etmeye yönelik iplik numarası ve ilmek sıra sıklığı değerlerinin bağımsız değişkenler olarak alındığı regresyon analizi sonuçları görülmektedir. 178

197 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Gramaj değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary Adjusted Std. Error of R R Square R Square the Estimate,953 a,909,900 21,14838 a. Predictors: (Constant), IS, N Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: (Constant), IS, N b. Dependent Variable: G ANOVA b Sum of Squares df Mean Square F Sig , , ,727,000 a 9392, , ,7 23 Model 1 (Constant) N IS a. Dependent Variable: G Unstandardized Coefficients Coefficients a Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 274,505 56,998 4,816,000-5,543,448 -,850-12,384,000 12,631 3,396,255 3,719,001 Çizelge 5.52 den de görüldüğü gibi R 2 değeri 0,909 olarak tespit edilmiş olup, modele dahil edilen bağımsız değişkenler tarafından gramaj değişkenindeki %90,9 luk değişim açıklanmaktadır. ANOVA çizelgesinde, p<0,01 olması, modelin tümüyle istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Modelin katsayıları kullanılarak interlok kumaşların gramaj değerini tahmin etmek için aşağıdaki eşitlik kullanılabilmektedir. G = 274,505 5,543*N+12,631*IS R 2 =0,909 (5.15.) Eşitlik 5.15 kullanılarak hesaplanan gramaj değerleri ile ölçülen gramaj değerleri arasındaki korelasyon Çizelge 5.53 de verilmiştir. Çizelgeden de görüldüğü 179

198 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ gibi korelasyon katsayısı 0,953 olarak tespit edilmiş olup, % 99 güvenle istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülebilmektedir. hesaplanan G olculen G Çizelge Gramaj değeri için korelasyon analizi Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N hesaplanan G **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). olculen G 1,953**, ,953** 1, İnterlok Kumaşlarda Kalınlık Değerinin Tahmin Edilmesi Kalınlık değerine etki ettiği tahmin edilen değişkenlerle analize başlanmış, t testi sonuçlarına göre sig. değeri 0,05 in üstünde bulunan değişkenler analizden çıkarılmış ve Çizelge 5.54 de verilen çıktı görüntüleri elde edilmiştir. Çizelge Kalınlık değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,998 b,995,994, a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: G, N, IS c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin 180

199 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: G, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 40, , ,259,000 a,200 20,010 41,001 b 23 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: K d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IS G a. Dependent Variable: K Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig.,024,004,679 6,557,000 -,056,022 -,622-2,579,018,005,001,983 6,412,000 b. Linear Regression through the Origin Yukarıda verilen çizelgelerden görüldüğü gibi kumaş kalınlığının tahmin edilmesinde aşağıdaki eşitlik kullanılabilmektedir. K= 0,024*N-0,056*İS+0,005*G R 2 =0,995 (5.16.) Söz konusu eşitlikte yer alan açıklayıcı değişkenlerin t-testi sig. değerleri 0,05 in altında ve modelin F-testi sonucunu gösteren sig.değeri 0,01 in altında gerçekleştiğinden elde edilen model istatistiksel olarak anlamlıdır. Ölçülen kalınlık değerleri ile hesaplanan kalınlık değerleri arasındaki korelasyon katsayısı 0,482 olarak bulunmuş olup, %95 güvenle istatistiksel olarak anlamlıdır (Çizelge 5.55). 181

200 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Kalınlık değeri için korelasyon analizi olculen K hesaplanan K Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen K hesaplanan K 1,482*,017 *. Correlation is significant at the 0.05 level (2-tailed) ,482* 1, İnterlok Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Tahmin Edilmesi İnterlok kumaşlarda patlama mukavemetine etki ettiği düşünülen değişkenlerin analize dahil edilmesiyle yapılan regresyon analizi sonuçları Çizelge 5.56 da verilmiştir. Çizelge Patlama mukavemeti değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,998 b,996,995 51,85301 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: K, N, IY c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin 182

201 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: K, N, IY ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,204,000 a 40331, , b 18 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: P d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IY K a. Dependent Variable: P Unstandardized Coefficients Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -14,453 1,569 -,811-9,212,000 2,478,364,746 6,798, ,678 50,895 1,041 11,036,000 b. Linear Regression through the Origin Çizelge 5.56 da görüldüğü gibi patlama mukavemeti değerini tahmin etmek için oluşturulan modelde bağımsız değişkenler N, IY ve K olarak görülmektedir. R 2 değeri 0,996 olarak tespit edilmiş olup, ANOVA çizelgesinde p<0,01 olması bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin % 99 güvenilirlikle anlamlı olduğunu göstermektedir. Coefficients başlıklı çizelgedeki sig. değerlerinin tümü 0,05 ten küçük olduğundan modeldeki her bir açıklayıcı değişkenin bağımlı değişkene olan etkisinin oldukça önemli olduğu söylenebilmektedir. Sonuç olarak, patlama mukavemeti değerinin tahmin edilebilmesi için kullanılabilecek eşitlik aşağıda verilmiştir. P = -14,453*N+2,478*IY+561,678*K R 2 = 0,996 (5.17.) 183

202 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon Çizelge 5.57 de verilmiştir. Korelasyon katsayısı 0,932 olarak tespit edilmiş olup, % 99 güvenilirlikle anlamlıdır. Çizelge Patlama mukavemeti değeri için korelasyon analizi olculen P hesaplanan P Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olculen P hesaplanan P 1,932**,000 **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed) ,932** 1, İnterlok Kumaşlarda Hava Geçirgenliği Değerinin Tahmin Edilmesi Çizelge 5.58 de bağımlı değişkenin hava geçirgenliği, bağımsız değişkenlerin iplik numarası, ilmek sıra sıklığı ve ilmek iplik uzunluğu alındığı regresyon modelinin sonuçları sunulmuştur. Çizelge Hava geçirgenliği değerine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,998 b,995,995 50,41374 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: IIU, N, IS c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin 184

203 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: IIU, N, IS ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig , ,190,000 a 48289, , b 22 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: HG d. Linear Regression through the Origin Model 1 N IS IIU Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: HG Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 32,660 1,029 1,721 31,731,000-69,048 5,260-1,515-13,126, , ,045,719 6,291,000 b. Linear Regression through the Origin edilmektedir. Coefficients çizelgesindeki B katsayıları kullanılarak aşağıdaki eşitlik elde HG = 32,660*N-69,048*IS+1422,144*IIU R 2 =0,995 (5.18.) Hava geçirgenliği değerlerine ait ölçülen ve hesaplanan değerler arasındaki korelasyon katsayısı 0,987 olup, % 99 güvenilirlikle anlamlıdır (Çizelge 5.59). 185

204 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge Hava geçirgenliği değeri için korelasyon analizi olculen HG hesaplanan HG Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). hesaplanan olculen HG HG 1,987**, ,987** 1, İnterlok Kumaşlarda Boyutsal Değişimlerin Tahmin Edilmesi İlmek sırası yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar Çizelge 5.60 da, çubuk yönünde boyut değişimini tahmin etmek için elde edilen sonuçlar ise Çizelge 5.61 de görülmektedir. Çizelge İlmek yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,762 b,581,543 7,71832 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: kc, IIU c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin 186

205 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: kc, IIU ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 1816, ,347 15,248,000 a 1310, , ,286 b 24 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: IBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 IIU kc Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable:IBD Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. 248,330 50,552 7,595 4,912,000-16,044 3,437-7,217-4,668,000 b. Linear Regression through the Origin Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimine ait regresyon analizi sonuçları Model 1 Model Summary c,d R R Square a R Square the Estimate Adjusted Std. Error of,992 b,983,982 2,09152 a. For regression through the origin (the no-intercept model), R Square measures the proportion of the variability in the dependent variable about the origin explained by regression. This CANNOT be compared to R Square for models which include an intercept. b. Predictors: kw, IIU c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin 187

206 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Model 1 Regression Residual Total a. Predictors: kw, IIU ANOVA c,d Sum of Squares df Mean Square F Sig. 5410, , ,372,000 a 91, , ,974 b 23 b. This total sum of squares is not corrected for the constant because the constant is zero for regression through the origin. c. Dependent Variable: CBD d. Linear Regression through the Origin Model 1 IIU kw Unstandardized Coefficients a. Dependent Variable: CBD Coefficients a,b Standardized Coefficients B Std. Error Beta t Sig. -71,491 10,374-1,615-6,891,000 1,949,724,631 2,693,014 b. Linear Regression through the Origin Çizelgelere göre boyut değişimlerini tahmin edebilmek için aşağıdaki eşitlikler elde edilmiştir. IBD = -16,044*k c + 248,330*IIU R 2 = 0,581 (5.19.) CBD = 1,949*k w 71,491*IIU R 2 = 0,983 (5.20.) Hesaplanan ve ölçülen değerler için korelasyonlar Çizelge de görülmektedir. 188

207 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ Çizelge İlmek sırası yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc IBD hes IBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). olc IBD hes IBD 1,715**, ,715** 1, Çizelge Çubuk yönünde boyut değişimi için korelasyon analizi olc CBD hes CBD Correlations Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N Pearson Correlation Sig. (2-tailed) N olc CBD hes CBD 1,642**, ,642** 1, **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). Korelasyon çizelgelerinden de görüldüğü gibi % 99 güvenilirlikle anlamlıdır. 189

208 5. İSTATİSTİKSEL ÇALIŞMA VE DEĞERLENDİRME Serin MEZARCIÖZ 190

209 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER 6.1. Çalışmanın Özeti Çalışma kapsamında, farklı üretim sistemlerinden elde edilen ipliklerden örülen kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özellikleri tespit edilerek, üretim öncesi bazı özelliklerinin tahmin edilmesine yönelik eşitliklerin oluşturulması hedeflenmiştir. Bunun için, ve iplik eğirme sistemlerinden üretilen ipliklerden süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarında örme kumaşlar üretilmiş, üretilen kumaşların çeşitli fiziksel, performans ve boyutsal özellikleri ilgili standartlara göre tespit edilmiştir. Testler sonucu elde edilen veriler kullanılarak, kumaşların; gramaj, hava geçirgenliği, patlama mukavemeti vb. özellikleri tahmin edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca örme kumaşlar farklı relaksasyon işlemlerine tabi tutularak, söz konusu fiziksel ve performans özellikleri ile boyutsal parametreleri farklı relaksasyon şartları için incelenmiştir. Ayrıca örme kumaş üretiminde kullanılan farklı incelikteki ipliklerin özellikleri de incelenerek, eğirme sistemleri arasındaki farklılıklar değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda doktora tez çalışmasında izlenen adımlar aşağıda sıralanmıştır. 1. Çalışmada öncelikle örme kumaş üretiminde kullanılmak üzere, ve iplik temin edilebilmesi için çeşitli firmalarla görüşmeler yapılmıştır. Hem iplik, hem de bu ipliklerden üretilecek kumaş özellikleri değerlendirilirken daha sağlıklı sonuçlar elde edilebilmesi adına, tüm ipliklerin aynı harman kullanılarak üretilmesinin gerekliliği ön plana çıkarılmış, bu nedenle bünyesinde ; ve tesislerini içeren ÇMS Tekstil ve yan kuruluşu Balsuyu Mensucat San. ve Tic. A.Ş (Kahramanmaraş) de iplik üretimlerinin yapılmasına karar verilmiştir. 2. İplik büküm değerleri birbirlerine yakın, ve ipliklerin her birinden 101 adet bobin üretilmiş olup, bunlardan rastgele seçilen 5 tanesi 191

210 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ iplik kalite özelliklerini tespit etmek için ayrılmış, kalan 96 tanesi örme makinesinde kumaş üretimi için kullanılmıştır. 3. Her bir iplik tipinden ayrılan 5 er bobine uygulanan testlerle iplik kalite özellikleri (%U, ince yer, kalın yer, kopma kuvveti, tüylülük, vb.) tespit edilmiştir. 4. Örme kumaş üretimleri Orze Tekstil A.Ş. (Adana) ve Kırteks A.Ş (Kahramanmaraş) da gerçekleştirilmiştir. Ring, ve ipliklerden 3 er farklı ilmek iplik uzunluğu değerinde süprem, ribana ve interlok kumaşlar üretilerek toplamda 72 farklı tip örme kumaş numunesi elde edilmiştir. 5. Çalışmada örme kumaşlarda önemli bir parametre olan relaksasyon işlemlerinin de örme kumaşlar üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir Bunun için tüm numunelere kuru relaksasyon uygulandıktan sonra, numunelerin her biri 3 bölüme ayrılmış 1.kısmı sadece kuru relaksasyon 2.kısmı 1. yıkama, ve 3. kısmı da 5. yıkama relaksasyonu işlemleri için kullanılmıştır. Toplamda, farklı relaksasyon işlemleriyle birlikte test edilmek üzere toplam 72*3=216 kumaş elde edilmiştir. 6. Kumaşların ilmek sıra sıklığı, çubuk sıklığı, gramaj, kalınlık, vb. değerleri her relaksasyon sonrası ölçülmüş, 4. bölümde bu sonuçlar kısaca değerlendirilmiştir. 7. Ayrıca örme kumaşların boyut değişimi değerlerinin tahmininde çok önemli olan boyutsal parametreleri her relaksasyon sonrası hesaplanmış, literatürde verilen değerlerle karşılaştırılmıştır. Ayrıca farklı iplik üretim sistemleri için elde edilen değerler literatüre katkı olarak sunulmuştur. 8. İstatistiksel Çalışma ve Değerlendirme bölümünde iplik ve kumaşlardan elde edilen test sonuçlarına SPSS istatistik programında çeşitli analizler uygulanmıştır. İplik eğirme sisteminin ve numarasının iplik kalite özelliklerine etkisi iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma (Post-Hoc) testleri ile değerlendirilmiştir. Kumaşlara uygulanan analizlerde, öncelikle iplik eğirme sisteminin, iplik numarasının ve relaksasyon şartlarının kumaş özelliklerine etkisi iki yönlü MANOVA ve çoklu karşılaştırma (Post-Hoc) 192

211 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ testleri ile değerlendirilmiş, daha sonra üretim öncesi çeşitli özelliklerinin tahminlenmesine yönelik eşitlikler regresyon analizi ile oluşturulmuştur. Eşitliklerin geçerlik düzeyi de korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Yapılan deneysel çalışmalar ve istatistiksel analizler neticesinde elde edilen sonuçlar, iplik ve kumaş değerlendirmeleri için ayrı ayrı olmak üzere aşağıda verilmiştir İpliklerin İstatistiksel Değerlendirilmesi 1. Eğirme sistemi ve iplik numarası değişkenlerinin ölçülen tüm iplik özellikleri üzerinde önemli etkiye sahip olduğu, söz konusu değişkenlerin birbirleriyle olan etkileşimlerinin ise sadece kalın yer ve kopma uzaması değerleri üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı tespit edilmiştir. 2. Düzgünsüzlük, tüylülük, kopma kuvveti, Rkm ve neps değerleri açısından, ve sistemleri arasında anlamlı farklılıkların olduğu, ince yer ve kalın yer değerleri için ise sadece ve open end iplikleri arasında anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Tüylülük, kopma kuvveti, kopma uzaması ve kopma işi değerleri için en büyük farkın ve iplikler arasında olduğu görülmüş, bu sonuçlar, özellikle ipliklerin az tüylü ve yüksek mukavemetli özellikleriyle ön plana çıktığını göstermiştir. 3. İplik numarasına göre yapılan değerlendirmelerde, tüylülük açısından Ne 20/1 ve Ne 30/1 inceliğindeki ipliklerin arasındaki farkın anlamsız olduğu, diğer karşılaştırmaların anlamlı olduğu belirlenmiştir. Kopma kuvveti ve kopma işi açısından tüm iplikler arasındaki fark anlamlı çıkmıştır. Analiz sonuçlarına göre, iplik numarası arttıkça kopma kuvvetinin ve tüylülüğün azaldığı, neps değerinin arttığı tespit edilmiştir. Genel olarak, ipliğin üretimi esnasında eğirme üçgeninin daraltılarak, lifler üzerinde daha az gerginliğin olması ve bu sayede iplik içerisinde lif yerleşiminin homojen bir şekilde dağılmasının, iplik özelliklerinde iyileşme sağladığı düşünülmektedir. 193

212 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ 6.3. Kumaşların İstatistiksel Değerlendirilmesi İki Yönlü MANOVA ve Çoklu Karşılaştırma Sonuçlarının Değerlendirilmesi 1. Süprem kumaşların fiziksel ve performans özelliklerine eğirme sisteminin ve iplik numarasının etkisi incelendiğinde, eğirme sisteminin sadece patlama mukavemeti üzerinde, iplik numarasının ise sıra sıklığı ve çubuk sıklığı hariç tüm kumaş özellikleri üzerinde anlamlı etkisi tespit edilmiştir. Open end iplikten kumaşların gramaj, may dönmesi ve hava geçirgenliği değerleri diğer ipliklerden üretilen kumaşlardan istatistiksel olarak anlamlıdır. Genel olarak, süprem örme kumaş özellikleri üzerinde ipliklerin diğer iplik türlerine göre anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. İplik numaralarına göre değerlendirme yapıldığında, süprem kumaşların gramaj değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar görülmüş, iplik inceldikçe gramaj değerleri azalmış, may dönmesi değerleri artmıştır. 2. Süprem kumaşların boyutsal parametrelerine iplik eğirme sisteminin ve relaksasyon şartlarının etkisi incelendiğinde, relaksasyon türünün k c ve k w üzerinde anlamlı etkisinin görülmesi, farklı relaksasyon işlemlerinin süprem kumaşların boyutlarında farklı değişimler oluşturduğunu sergilemiştir. İplik eğirme sistemi sadece k w üzerinde anlamlı etkiye sahip olmuş olup, anlamlı farklar iplik ile diğer iplikler arasında bulunmuştur. Relaksasyon şartlarına göre yapılan değerlendirmelerde k c ve k w değişkenleri için en az farklar 1. yıkama ve 5.yıkama relaksasyonları arasında tespit edilmiştir. 3. Ribana kumaşlarda eğirme sisteminin çözgü sıklığı, gramaj ve patlama mukavemeti değeri üzerinde anlamlı etkisi görülmüş, iplik numarası süprem kumaşlarda olduğu gibi gramaj, kalınlık, patlama mukavemeti ve hava geçirgenliği değerleri üzerinde anlamlı etkiye 194

213 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ sahip olmuştur. Gramaj ve kalınlık değerleri için tüm iplik numaraları arasındaki fark anlamlı çıkmış, iplik inceldikçe gramaj ve kalınlık değerleri azalmıştır. Ne 20/1 ve Ne 30/1 numaralı ipliklerin patlama mukavemeti değerleri arasında anlamlı fark tespit edilememiş, iplik inceldikçe patlama mukavemeti değerinin azaldığı, hava geçirgenliği değerinin arttığı görülmüştür. 4. Relaksasyon şartlarının ribana kumaşların boyutsal parametrelerine etkisi süprem kumaşlardaki gibi tespit edilmiş; relaksasyon türü, ribana kumaşların k c ve k w değerlerinde anlamlı etkiye, iplik eğirme sistemi ise sadece k w üzerinde anlamlı etkiye sahip olmuş olup, anlamlı farklar iplik ile diğer iplikler arasında bulunmuştur. 5. İnterlok kumaşlarda eğirme sistemi patlama mukavemeti üzerinde anlamlı etkiye sahip olmuştur. Kompakt ipliklerden üretilen kumaşların patlama mukavemeti açısından en iyi değerlere sahip olduğu, bunu sırasıyla ve ipliklerden üretilen kumaşların izlediği tespit edilmiştir. Gramaj, patlama mukavemeti ve hava geçirgenliği değerleri için iplik numaraları arasında anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. İplik numarası arttıkça hava geçirgenliği değerleri artmış, gramaj ve patlama mukavemeti değerleri ise azalmıştır. 6. İplik eğirme sistemi interlok kumaşların k c ve k w değerleri üzerinde anlamlı etkiye sahip olmuş, en büyük fark ipliklerden üretilen interlok kumaşlar ile diğer kumaşlar arasında gözlenmiştir. Genel olarak interlok kumaşların süprem ve ribana kumaşlardan daha stabil olmasından dolayı, relaksasyon işlemlerinden boyutsal olarak daha az etkilendiği tespit edilmiştir. Bu değerlendirmelere göre tüm kumaşlar için, iplik eğirme sisteminin en çok patlama mukavemetlerini, iplik numarasının da gramaj değerlerini etkilediği söylenebilmektedir. 195

214 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ Regresyon Analizi Sonuçlarının Değerlendirilmesi Süprem, ribana ve interlok kumaşlara uygulanan regresyon analizleri sonucunda elde edilen eşitlikler, açıklayıcılık değerleri (R 2 ) ve korelasyon değerleri ile birlikte Çizelge de verilmiştir. Çizelge 6.1. Süprem kumaşlar için elde edilen eşitlikler Eşitlik R 2 değeri Korelasyon katsayısı G = 176,836-3,560*N+4,957*İS 0,926 0,962** M = 0,896*N-2,702*İS+3,151*ÇS 0,985 0,944** K = 0,015*N-0,027*İS+0,005*G 0,994 0,446* P = -8,595*N+1,163*İY+745,698*K 0,987 0,840** HG = 36,478*N-55,677*IS+1718,609*IIU 0,985 0,947** IBD = -10,513*k c +170,666*IIU 0,985 0,824** CBD = 7,218*k w 112,530*IIU 0,688 0,696** *: %95 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. **: %99 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. Çizelge 6.2. Ribana kumaşlar için elde edilen eşitlikler Eşitlik R 2 değeri Korelasyon katsayısı G = 251,650-5,572*N+7,898*IS 0,929 0,964** K = 0,015*N-0,028*İS+0,005*G 0,995 0,852** P = -6,500*N+1,682*IY+509,551*K 0,996 0,864** HG = 44,579*N-89,990*IS+3023,067*IIU 0,989 0,968** IBD = -8,517*k c + 133,586*IIU 0,609 0,661** CBD = 2,733*k w 73,356*IIU 0,995 0,463* *: %95 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. **: %99 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. 196

215 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ Çizelge 6.3. İnterlok kumaşlar için elde edilen eşitlikler Eşitlik R 2 değeri Korelasyon katsayısı G = 274,505-5,543*N+12,631*IS 0,909 0,953** K= 0,024*N-0,056*İS+0,005*G 0,995 0,482* P = -14,453*N+2,478*IY+561,678*K 0,996 0,932** HG = 32,660*N-69,048*IS+1422,144*IIU 0,995 0,987** IBD = -16,044*k c + 248,330*IIU 0,581 0,715** CBD = 1,949*k w 71,491*IIU 0,983 0,642** *: %95 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. **: %99 güvenilirlikle anlamlı bir ilişki mevcuttur. Çizelgeler incelendiğinde, her üç kumaş türü için de birbirine uyumlu (aynı bağımsız değişkenlere sahip) eşitliklerin elde edilebildiği görülmektedir. Söz konusu eşitliklerde yer alan bağımlı değişkenler ile bağımsız değişkenler incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar elde edilmektedir. Kumaş gramajını tahmin etmek için oluşturulan eşitliklerde; gramaj değişkeninin iplik numarası ile ters, ilmek sıra sıklığı ile doğru orantılı olduğu görülmektedir. İplik numarasının artması (incelmesi) kumaş ağırlığını azaltmakta, sıra sıklığının artması ise birim alana daha çok ilmek düşüreceğinden, kumaş gramajını arttırmaktadır. Her üç kumaş tipi için de, elde edilen bu değişkenlerin açıklayıcılık gücü yüksek, hesaplanan ve ölçülen değerler arasındaki korelasyon %99 güvenilirlikle anlamlıdır. Sadece süprem kumaşlarda görülen may dönmesi değerini veren eşitliğin, iplik numarası ve çözgü sıklığı ile doğru, ilmek sıklığı ile ters orantılı olduğu görülmektedir. Özellikle artan iplik numarası ve azalan ilmek sıklığı, ipliklerin kumaş içerisinde daha rahat hareket etmesini sağlayacak, dolayısıyla may dönmesi değerini arttıracaktır. Eşitliğin açıklayıcılık gücü ve korelasyonu yüksektir. Kalınlık için oluşturulan eşitlik incelendiğinde, iplik numarası ve gramaj değişkeni ile doğru, ilmek sıklığı ile ters orantılı bir eşitlik elde edildiği görülmektedir. Eşitlikte belirtilen ilişkilerle birim alandaki 197

216 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ ilmek yoğunluğu artacağından kumaş kalınlığı da artabilecektir. Eşitliğin açıklayıcılık gücü ve korelasyonu oldukça yüksektir. Patlama mukavemetini veren denklem incelendiğinde, ilmek yoğunluğu ve kalınlık ile doğru, iplik numarası ile ters orantılı bir eşitliğin oluşturulduğu görülmektedir. İplik verilerinin analizinde de görüldüğü gibi, artan iplik numarası iplik mukavemetinde ve dolayısıyla kumaş mukavemetinde azalmaya neden olmakta, ilmek yoğunluğu ve kalınlığın artması ise daha mukavemetli bir kumaş yapısı meydana getirmektedir. Söz konusu eşitlik bütün kumaşlar için elde edilen fiziksel, performans ve boyutsal denklemler içerisinde açıklayıcılık gücü en yüksek olan eşitliktir. Hava geçirgenliğini tahmin etmek için oluşturulan eşitlik, iplik numarasının ve ilmek iplik uzunluğu değerinin artmasıyla ve ilmek sıra sıklığının azalmasıyla kumaş içerisindeki gözenek boşluğu artacağından dolayı, kumaşların hava geçirgenliği değerinin artacağını göstermektedir. Eşitliğin açıklayıcılık gücü ve korelasyonu oldukça yüksektir. Boyutsal parametrelere bağlı olarak sıra ve çubuk yönlü boyut değişimlerini veren eşitlikler incelendiğinde, elde edilen sıra yönlü boyut değişimlerinin k c değeri ile ters, ilmek iplik uzunluğu ile doğru, çubuk yönlü boyut değişimlerinin ise k w değeri ile doğru, ilmek iplik uzunluğu ile ters orantılı olduğu görülebilmektedir. Denklemlerin açıklayıcılık gücü ve korelasyonları % 95 ve % 99 güvenilirlikle anlamlıdır Boyutsal Parametrelerin Değerlendirilmesi Örme kumaşların farklı relaksasyon şartları için elde edilen k c, k w ve R değerlerinin literatürde verilen değerlere oldukça yakın olduğu tespit edilmiştir. 198

217 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ Çalışma kapsamında elde edilen ilmek parametreleri farklı numaralarda ve farklı iplik türlerinden oluşturulan örme kumaşlar için hesaplanmıştır. Önceki araştırmacıların hesapladığı değerlerin, tek bir iplik türünden ya da aynı inceliğe sahip ipliklerden örülen kumaşlara ait olmasından dolayı, çalışma kapsamında hesaplanan söz konusu değerlerin, bu konuda yapılacak çalışmalara önemli bir katkısının olacağı düşünülmektedir Öneriler Bu çalışmada, farklı eğirme sistemlerinden elde edilen ipliklerin özellikleri ve bu ipliklerin farklı konstrüksyonlarda üretilen örme kumaş performansına olan etkileri incelenmiş, farklı relaksasyon şartlarının örme kumaşların fiziksel, performans ve boyutsal özelliklerine etkisi belirlenmiştir. Tam relaksasyonlu örme kumaşların üretim öncesi bazı özelliklerinin tahmin edilmesine yönelik eşitlikler oluşturulmuştur. Bu çalışma temel alınarak yapılabilecek diğer araştırmalar aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir. Çalışmada, ve rotor iplikçiliğinden elde edilen ipliklerden örülen süprem, ribana ve interlok konstrüksiyonlarındaki atkılı örme kumaşların üretim öncesi çeşitli özellikleri eşitlikler yardımıyla tahmin edilmeye çalışılmıştır. Temel örgü yapılarının dışındaki örgüler kullanılarak ilgili eşitlikler yeniden oluşturulabilir. Hava jetli iplik eğirme, friksiyon iplik eğirme vb. sistemlerden üretilen ipliklerden örülen kumaşlarda eğirme sistemlerinin kumaş özelliklerine etkisi incelenebilir. Çalışmada % 100 pamuklu iplikler kullanılmış olup, farklı numaralarda ve karışımlarda (pes/pamuk, viskon/pamuk, pamuk/likra) iplikler ile benzer bir çalışma yapılabilir. İplik çapının boyutsal değişimlere etkisi araştırılabilir. Benzer çalışma farklı relaksasyon şartlarıyla (yaş bekletme, 10 yıkama uygulama, tumble kurutucuda çeşitli devir sayılarında kurutma) veya 199

218 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Serin MEZARCIÖZ boyanmış kumaşlarla yürütülüp, ilmek parametrelerinin çeşitli relaksasyon ve boyama sonrası değerleri incelenebilir. 200

219 KAYNAKLAR AKAYDIN, M., ve CAN, Y., Pilling Performance and Abrasion Characteristics of Selected Basic Weft Knitted Fabrics. Fibres & Textiles in Eastern Europe, Vol.18, No.2(79), AKGÜL, A., ve ÇEVİK, O., İstatistiksel Analiz Teknikleri-SPSS te İşletme Yönetimi Uygulamaları. Emek Ofset, Ankara. AKKIŞ, B., Farklı İplik Numaralarından Örülmüş Değişik Örgü Tiplerinin Kumaşın Fiziksel Özelliklerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, 139s. ALIMAA, D., MATSUO, T., NAKAJIMA, M., and TAKAHASHI, M., Effects of Yarn Bending and Fabric Structure on the Bending Properties of Plain and Rib Knitted Fabrics, Textile Research Journal, 70 (9), AMREEVA, G., and KURBAK, A., Experimental Studies on the Dimensional Properties of Half Milano and Milano Rib Fabrics, Textile Research Journal, 77 (3): ANAND, S.C., BROWN, K.S.M., HIGGINS, L.G., HOLMES, D.A., HALL, M.E., and CONRAD, D., Effect of Launde on the Dimensional Stability and Distortion of Knitted Fabrics. AUTEX Research Journal, 2(2): ARTZT, P., Farklı Eğirme Sistemlerinin İpliklerin Strüktür ve Özellikleri Üzerine Etkisi (The Influence of Different Spinning Processes on the Structure and Properties of Yarn-Çeviri) Tekstil Maraton, 3: BABAARSLAN, O., Kompakt Ring İplik Üretim Sistemleri ve İplik Özellikleri. Tekstil ve Hazır Giyim Araştırma Dergisi, Ocak-Mart:19-25.,2005. İplik Oluşumu Yapı ve Özellikleri. Lisansüstü Ders Notu. Çukurova Üniversitesi, Adana. 201

220 BABAARSLAN, O., ve VURUŞKAN, D., Kompakt İplik Eğirme Sistemleri: Tekstilde Yeri ve Önemi. Tekstil Teknolojileri ve Tekstil Makineleri Kongresi, TMMOB Tekstil ve Makine Mühendisleri Odası, Kasım, Gaziantep. BASAL, G., and OXENHAM, W., Comparison of Properties and Structures of Compact and Conventional Spun Yarns. Textile Research Journal, 76(7): BAYAZIT, A., OE-Rotor İpliklerinden Üretilen 1x1 Rib Örgülerin Boyutsal Özelliklerinin İncelenmesi. Tekstil ve Konfeksiyon, 6(1): ,1997. Pamuklu Düz Örme Kumaşların Boncuklanma Eğilimleri Üzerine Bir Araştırma. Tekstil ve Konfeksiyon, 4: ,1999. Çeşitli Makine Ayarlarının 1x1 Rib Kumaşların Boyutsal Özelliklerine Etkisi, Tekstil ve Konfeksiyon, BECEREN, Y., and NERGİS, B.U., Comparison of the Effects of Cotton Yarns Produced by New, Modified and Conventional Spinning Systems on Yarn and Knitted Fabric Performance. Textile Research Journal, 78(4): BLACK, D.H., Knitting with Cotton and Cotton Blend Open-end Spun Yarns, Textile Research Journal, 45(1): BOZKURT, B., x2 Rib (Kaşkorse) Örgülerin Kalınlık Değerleri Üzerine Bir Araştırma, Tekstil ve Konfeksiyon, 2: CAN, Ö., Örme Kumaş Gramajının İplik Sevk Miktarı Yardımıyla Tahminlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, Isparta, 131s. CAN, Y., Bazı Terbiye İşlemlerinin Kompakt ve Ring İpliklerin Mukavemet ve Uzama Özelliklerine Etkisinin İncelenmesi. Tekstil ve Konfeksiyon, 19(1): CANDAN, C., NERGİS, U.B., and İRİDAĞ, Y., The Performance of Openend & Ring Spun Yarns in Weft Knitted Fabrics. Textile Research Journal, 70(2):

221 CANDAN, C. and ÖNAL, L., Dimensional, Pilling and Abrasion Properties of Weft Knits Made from Open-end and Ring Spun Yarns, Textile Research Journal, 72 (2), CEPUJNOSKA, V., and CORTOSEVA, S., Optimization of the Processing Parameters of the Rib Knitted Fabrics. Bulletin of the Chemists and Technologists of Macedonia, 15(2): CHEN, Q.H., AU, K.F., YUEN, C.W.M. and YEUNG K.M., Effects of Yarn and Knitting Parameters on the Spirality of Plain Knitted Wool Fabrics, Textile Research Journal, 73 (5), CHOI, M.S., and ASHDOWN, S.P., Effect of Changes in Knit Structure and Density on the Mechanical and Hand Properties of Weft-Knitted Fabrics for Outerwear. Textile Research Journal, 70(12): ÇEKEN, F., Örmecilik Esasları. D.E.Ü. Mühendislik Fakültesi Basım Ünitesi, İzmir, 144s. ÇEKEN, F. and GÖKTEPE, F., Comparison of the Properties of Knitted Fabrics Produced by Conventional and Compact Ring-Spun Yarns, Fibres&Textiles in Eastern Europe, Vol.13, No.1(49): ÇEKEN, F., BAL, S., ve Kuş, S., Süprem Yuvarlak Örme Kumaşlarda Görülen May Dönmesi ve Bunun Giysiye Etkileri. Tekstil Maraton, 5: ÇELİK, N., and ÇORUH, E., Investigation Of Performance and Structural Properties of Single Jersey Fabrics Made From Open-End Rotor Spun Yarns. Tekstil ve Konfeksiyon, 18(4): DEĞİRMENCİ, Z. and TOPALBEKİROĞLU, M., Effects of Weight, Dyeing and the Twist Direction on the Spirality of Single Jersey Fabrics. Fibres & Textiles in Eastern Europe, Vol.18, No.3(80), DEMİRÖZ, A., Atkılı Örme Kumaşların Boyutsal Özelliklerini Etkileyen Faktörler. Tekstil Maraton, 6:

222 DURU BAYKAL, P., Pamuk/Polyester Karışımı OE rotor İplik Özelliklerinin Tahmin Edilmesi ve Karışımın Optimizasyonu. Doktora Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Anabilim Dalı, Adana. EMİRHANOVA, N., and KAVUŞTURAN, Y., Effects of Knit Structure on the Dimensional and Physical Properties of Winter Outerwear Knitted Fabrics. Fibres & Textiles in Eastern Europe, Vol.16, No.2(67), ERBİL, Y., Karışım OE-rotor İpliği Üretiminde Eğirme Elemanlarından Düsenin İplik Kalitesi Üzerindeki Etkisinin Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, 180s. ERKOÇ, S., Yuvarlak Örme Makinelerinde Üretilen Örme Kumaş Özelliklerini Etkileyen Parametrelerin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, 109s. ERTUĞRUL, S., and UÇAR, N., Predicting Bursting Strength of Cotton Plain Knitted Fabrics Using Intelligent Techniques. Textile Research Journal, 70 (10): GRAVAS, E., KIEKENS, P., and LANGENHOVE, L.V., Predicting Fabric Weight per Unit Area of Single and Double Knitted Structures Using Appropriate Software. AUTEX Research Journal, 6(4): GÖKTEPE, F., YILMAZ, D., and GÖKTEPE, O., A Comparison of Compact Yarn Properties Produced on Different Systems. Textile Research Journal, 76(3): HERATH, C.N., KANG, B.C., and JEON, H.Y., Dimensional Stability of Cotton-Spandex Interlock Structures under Relaxation, Fibers and Polymers, 8(1): HOŞSOY, İ., Kompakt ve Konvansiyonel Ring İplik Eğirme Sistemlerinin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 58s. 204

223 HUH, Y., KIM, Y.R., and OXENHAM, W., Analyzing Structural and Physical Properties of Ring, Rotor and Friction Spun Yarns. Textile Research Journal, 72(2): IWS Standard TM 276, Test Method for the Angle of Spirality (in Plain Knitted Garments). JACKOWSKA-STRUMILLO, L., CYNIAK, D., CZEKALSKI, J., and JACKOWSKI, T., Quality of Cotton Yarns Spun Using Ring-, Compact-, and Rotor-Spinning Machines as a Function of Selected Spinning Process Parameters, Fibres&Textiles in Eastern Europe, January/March, Vol.15, No. 1(60): JACKOWSKI T., CYNIAK D., and CZEKALSKI J., Compact Cotton Yarn. Fibres&Textiles in Eastern Europe, Vol. 12, No. 4(48): KALAYCI, Ş., SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Asil Yayınevi, 426s. KANE, C.D., PATIL, U.J., and SUDHAKAR, P., Studies on the Influence of Knit Structure and Stitch Length on Ring and Compact Yarn Single Jersey Fabric Properties. Textile Research Journal, 77(8): KRETZSCHMAR, S.C., ÖZGÜNEY, A.T., ÖZÇELİK, G., and ÖZERDEM, A., The Comparison of Cotton Knitted Fabric Properties Made of Compact and Conventional Ring Yarns Before and After the Dyeing Process. Textile Research Journal, 77(4): KRIFA M. and ETHRIDGE M.D., Compact Spinning Effect on Cotton Yarn Quality: Interactions with Fiber Characteristics. Textile Research Journal, Vol 76(5): MAJUMDAR, A., MAJUMDAR, P.K., and SARKAR, B., Selecting Cotton Bales by Spinning Consistency Index and Micronire Using Artificial Neural Networks. AUTEX Research Journal, 4(1):1-8. MARMARALI, A.B., Dimensional and Physical Properties of Cotton/Spandex Single Jersey Fabrics. Textile Research Journal, 73(1), ,2004. Atkı Örmeciliğine Giriş. Ege Üniversitesi Tekstil ve Konfeksiyon Araştırma-Uygulama Merkezi Yayını, Yayın No:9, İzmir, 158s. 205

224 ,2006. Örme Kumaşlarda Elastik İplik Kullanımı. Örme Dünyası, MAVRUZ, S., ve OĞULATA R.T., 2008a. Ring ve Kompakt İplik Özellikleri İle Bu İpliklerden Üretilen Örme Kumaş Özelliklerinin İstatistiksel Olarak İncelenmesi. Tekstil ve Konfeksiyon, 18(3): ,2008b. Örme Kumaşlarda Patlama Mukavemeti Değerinin Optimizasyonu: Taguchi Ortogonal Dizayn ve Tam Faktöriyel Dizayn ın Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi 30.Yıl Sempozyumu, Ekim 2008.,2010. Taguchi Approach for the Optimisation of the Bursting Strength of Knitted Fabrics. Fibres & Textiles in Eastern Europe, Vol.18, No.2(79), ,2009. Pamuklu Örme Kumaşlarda Hava Geçirgenliğinin İncelenmesi ve İstatistiksel Olarak Tahminlenmesi. Tekstil ve Konfeksiyon, 19(1): MENCELOĞLU, Y.Z., KONTART, O., ve YARBAŞ, T., Pamuklu Ürünlerde Çevreci Bitim İşlemleri:Enzimler., I. Ulusal Çukurova Tekstil Kongresi, Çukurova Üniversitesi, Adana. MEZARCIÖZ S., ve OĞULATA R.T., Farklı İpliklerden Üretilen Süprem Kumaşlarda May Dönmesi Değerlerinin İncelenmesi. Ç.Ü. Mühendislik- Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt:24, Sayı:1-2, MICHAEL, M.N., and DYAB, W.A., Effect of Spinning Method and Knitting Type on Dyeability and Fading Kinetics. AATCC Review, 1(3): MONTGOMERY, D, C., Design and Analysis of Experiments. John Wiley & Sons, Inc., USA, 649 p. MSAHLI, S., ZITOUNI, B., and SAKLI, F., Örgü Kumaşların Pillingleşme Eğilimi. Tekstil Maraton Dergisi. Sayı 75, s NICOLIC, M., STJEPANOVIE, Z., LESJAK, F., and STRITOF, A., Compact Spinning for Improved Quality of Ring-Spun Yarns. Fibres&Textiles in Eastern Europe, 1(43): OINUMA R., Effect of Stitch Length on Some Properties of Cotton 1x1 Rib Knitted Fabrics. Journal of the Textile Machinery Society of Japan, 36(3),

225 OUNIMO, R., and TAKEDA, H., Spirality in Plain-Jersey Fabrics Knitted of Three-Ply Cotton Yarns. Journal of the Textile Machinery Society of Japan, 34(3): ÖMEROĞLU, S., Kompakt ve Ring İpliklerden Elde Edilmiş Örme Kumaşların Patlama Mukavemeti ve Boncuklanma Performansı Üzerine Bir Araştırma. Pamukkale Üniversitesi, Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(3): ÖMEROĞLU, S., and ÜLKÜ, Ş., An Investigation about Tensile Strength, Pilling and Abrasion Properties of Woven Fabrics Made from Conventional and Compact Ring-Spun Yarns. Fibres & Textiles in Eastern Europe, Vol.15, No.1(60): ÖRTLEK, H.G., TUTAK, M., and YOLACAN, G., Assessing Colour Differences of Viscose Fabrics Knitted from Vortex-, Ring- and Openend Rotor-spun Yarns After Abrasion. The Journal of the Textile Institute, Vol.101(4): ÖRTLEK, H.G., and ÖNAL, L., Comparative Study on the Characteristics of Knitted Fabrics Made of Vortex-spun Viscose Yarns, Fibers and Polymers, 9(2): ÖZDAMAR, K., Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi-2 (Çok Değişkenli Analizler). Kaan Kitabevi, Eskişehir, 513s. ÖZDEMİR, H., Farklı İplik Üretim Sistemleri ile Eğrilmiş İpliklerin Fiziksel Özellikleri ve Bobin Boyama Performansının İncelenmesi. Doktora Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, 264s. ÖZDİL, N., Kumaşlarda Fiziksel Kalite Kontrol Yöntemleri, E.Ü. Tekstil ve Konfeksiyon Araştırma-Uygulama Merkezi Yayını, Yayın no:21, İzmir, 136s. ÖZDİL, N., ÖZDOĞAN, E., DEMİREL, A., and ÖKTEM, T., A Comparative Study of the Characteristics of Compact Yarn-Based Knitted Fabrics. Fibres&Textiles in Eastern Europe, Vol.13, No.2(50):

226 ÖZGÜNEY, A.T., TAŞKIN, C., D. KRETZSCHMAR, S., ÖZERDEM, A., GÜRKAN, P., ÖZÇELİK, G., ve BAYKALDI, B., Kompakt ve Konvansiyonel Ring İpliklerden Dokunan ve Örülen Kumaşların Boya- Baskı İşlemleri Öncesi ve Sonrası Özelliklerinin Karşılaştırılması. Tübitak (TAM). Proje No: TAM , İzmir, 191s. ÖZTÜRK, M., and NERGİS, B.U., Determining the Dependence of Colour Values on Yarn Structure. Society of Dyers and Colourists, Coloration Technology, 124: PARK, S.W., and HWANG, Y.G., Measu and Fuzzy Predicting Total Handle from Selected Mechanical Properties of Double Weft-Knitted Fabrics. Textile Research Journal, 69(1): QUAYNOR, L., TAKAHASHI, M., and NAKAJIMA, M., Effects of Launde on the Surface Properties and Dimensional Stability of Plain Knitted Fabrics. Textile Research Journal, 70(1):28-35.,1998. Effect of Launde on Bending Properties of Plain-Knitted Fabrics, Journal Text. Mac. Soc. Japan (English Edt), 44(4): QUAYNOR, L., NAKAJIMA, M., and TAKAHASHI, M., Dimensional Changes in Knitted Silk and Cotton Fabrics with Launde, Textile Research Journal, 69 (4): rieter-com4.pdf ComforSpin Machine K44 Kataloğu, 2006, Web Sayfası, Erişim tarihi: SEZGİN, O.S., Konvansiyonel Ring ve Kompakt İplik Eğirme Sistemleri ile Elde Edilen İpliklerin Örme Kumaş Performanslarının Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, Isparta, 117s. SHAHBAZ, B., JAMIL, N. A., FAROOQ, A., and SALEEM, F., Comparative Study of Quality Parameters of Knitted Fabric from Air-jet and Ring Spun Yarn. Journal of Applied Sciences, 5(2): SOE, A.U., MATSUO, T., TAKAHASHI, M., and NAKAJIMA M., Compression of Plain Knitted Fabrics Predicted from Yarn Properties and Fabric Geometry, Textile Research Journal, 73(10):

227 TAŞKIN, C., ÖZGÜNEY, A., DÖNMEZ, S., GÜRKAN, P., ÖZÇELİK, G., ve ÖZERDEM, A., Kompakt ve Konvansiyonel Ring İpliklerin Fiziksel Özelliklerinin Bobinleme İşlemi Sonrası Karşılaştırılması. Tekstil&Teknik, THANGAMANI, K., Dimensional Stability of Weft Knitted Fabrics Made from Lycra Yarns. 3 rd Indo-Czech Textıle Research Conference. Czech Republic. TURGAY A., Yuvarlak Örme Kumaşlarda May Dönmesine Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, Bursa, 187s. UÇAR, N., Süprem Kumaşların Fiziksel Özellikleri, Tekstil ve Konfeksiyon, 3: UÇAR, N., and ERTUĞRUL, S., Predicting Circular Knitting Machine Parameters for Cotton Plain Fabrics Using Conventional and Neuro- Fuzzy Methods, Textile Research Journal, 72(4): UÇAR, M., Mechanical Behaviour of Knitted Fabrics Under Bending and Shear Deformation, Turkish J. Eng. Env. Sci., 27: UÇAR, N., and KARAKAŞ, H.C., Effect of Lyocell Blend Yarn and Pile Type on the Properties of Pile Loop Knit Fabrics. Textile Research Journal, 75(4): URAL, A., ve KILIÇ, İ., Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS ile Veri Analizi. Detay Yayıncılık, Ankara, 274s. UYGUN, B., Örgü Kumaşlarda Boyutsal Değişim, Tekstil&Teknik, ÜLKÜ, Ş. ve ÖMEROĞLU, S., Bobinleme İşleminin İplik Tüylülüğüne Etkileri Üzerine Bir Araştırma. Uludağ Üniversitesi, Mühendislik- Mimarlık Fakültesi Dergisi, 7(1): ÜNAL, P.G., UREYEN, M.E., and ARMAKAN, H.D.M., Predicting Bursting Strength of Plain Knitted Fabrics Using ANN. Second International Conference On Agents and Artificial Intelligence, January, Valencia, Spain. (POSTER) 209

228 ÜNAL, B.Z., Dokunmuş Havlu Kumaşların Üretim Parametreleri ve Performans Özelliklerinin Optimizasyonu. Doktora Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, 232s. YAZICIOĞLU, ve Y., ERDOĞAN, S., SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Detay Yayınları, Ankara, 297s. YOON, H., and PARK, S., Determining the Structural Parameters That Affect Overall Properties of Warp Knitted Fabrics Using Cluster Analysis, Textile Research Journal, 72(11): BS EN ISO , Textiles Bursting Properties of Fabrics, Part:2 Pneumatic Method for Determination of Bursting Strength and Bursting Distension. TS EN 14970, Tekstil-Örülmüş Kumaş-Tek İplikli Örme Kumaşlarda Örgü İlmeği ve İplik Doğrusal Yoğunluğunun Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS EN 14971, Tekstil-Örülmüş Kumaşlar-Birim Uzunluk ve Birim Alan Başına Örgü İlmeği Sayısının Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS 251, Birim Uzunluk ve Birim Alan Kütlesinin Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS 391 EN ISO 9237, Tekstil-Kumaşlarda Hava Geçirgenliğinin Tayini. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS 7128 EN ISO 5084, Tekstil ve Tekstil Mamullerinin Kalınlık Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS 4073 EN ISO 3759, Kumaşların ve Giysilerin Boyutsal Değişimlerinin Tayini Deneyleri İçin İşaretlenmesi, Ölçülmesi ve Hazırlanması Metodu, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. TS EN ISO , Tekstil- Kumaşlarda Yüzey Tüylenmesi ve Boncuklanma Yatkınlığının Tayini- Bölüm 2: Geliştirilmiş Martindale Metodu, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara. Uster Kataloğu, Yarn Laboratory, Web Sayfası, Erişim tarihi:

229 Web Sayfası, Erişim tarihi: Web Sayfası, Erişim tarihi: Web sayfası, Erişim tarihi: Web sayfası, Erişim tarihi:

230 212

231 ÖZGEÇMİŞ Serin (MAVRUZ) MEZARCIÖZ, 1981 yılında Adana da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Adana da tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümü nden mezun olup, yüksek lisans eğitimine başladı. Aynı yıl Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalına Araştırma Görevlisi olarak atandı yılında başladığı doktora öğrenimine devam etmektedir. 213