KORKUTELÝ BELEDÝYE BAÞKANLIÐI ÝÇ KONTROL SÝSTEMÝ

Transkript

1 KORKUTELÝ BELEDÝYE BAÞKANLIÐI ÝÇ KONTROL SÝSTEMÝ

2 KORKUTELBELEDYEBAKANLII ÇKONTROLSSTEM ( )

3 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi KorkuteliBelediyeBakanl çkontrolstandartlareylemplan MaliHizmetlerMüdürlüüsorumluluunda çkontrolstandartlarkoordinasyonkurulutarafndanhazrlanmtr. 2 2

4 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi GELECEGÖREBLMEK; ZAFEREVEBAARIYADORUATILMI ENBÜYÜKADIMDIR. M.KemalATATÜRK 3 3

5 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi ÜSTYÖNETCNNSUNUU: geri dönüşüm, Yeniden hazırlanan eylem planı, ancak uygulama sırasında gösterilecek kararlılıkla personelimizin ve birim müdürlerimizin bu konudaki gösterecekleri özenle başarılı olacağı muhakkaktır. özveri ile üzerlerine düşen her türlü sorumluluğu yerine getireceğine dair Iç kontrol standartlarına uyum sağlamak üzere haırlanan ve bu çalışmanın ekinde sunulan Korkuteli Belediye Başkanlığı Iç Kontrol Standartları Eylem Planının hazırlanmasına katkısı olan tüm personelimizi kutlar ve halkımıza hayırlı ve uğurlu olmasını temenni ederim. Saygılarımla Hasan GÖKCE Korkuteli Belediye Başkanı 4 5

6 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi ÇNDEKLER ÇKONTROLSSTEM...7 KORKUTELBELEDYEBAKANLIIÇKONTROLSSTEMHAZIRLAMA REHBER ÇKONTROLSTANDARTLARIEYLEMPLANIREHBER TAMAMLANMATARHNEGÖREKONTROLEYLEMPLANI SORUMLUBRMBAZINDAÇKONTROLEYLEMPLANI

7 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi ÇKONTROLSSTEM 1 MaliYönetimveKontrolSistemi 6 8

8 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi 2 çkontrolmevzuat 5018 Sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu tarih ve sayl Resmi Gazete ç Kontrol ve Ön Mali Kontrole likin Usul ve Esaslar tarih ve sayl 3. mükerrer Resmi Gazete Strateji Gelitirme Birimlerinin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik tarih ve sayl Resmi Gazete ç Denetçilerin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik tarih ve sayl Resmi Gazete Kamu ç Kontrol Standartlar Teblii tarih ve sayl Resmi Gazete Kamu ç Kontrol Standartlarna Uygun Eylem Plan Rehberi tarih 7 9

9 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi 3 çkontrolsistemindesorumlulukalanlar 8 10

10 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi 4 çkontrolkonusundasorumlular 9 11

11 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi BELEDYEMZORGANZASYONEMASI BELEDYE BAKANI HASAN GÖKCE BELEDYE MECLS BELEDYE ENCÜMEN BELEDYE BAKAN YARDIMCISI HASAN ÖNAL BELEDYE BAKAN YARDIMCISI METİN ARSLAN YAZI LER MÜDÜRÜ NEZHA SEZGN MAL HZMETLER MÜDÜRÜ V. AHMET ALAGÖZ TEMİZLİK İŞLERİ MUDÜRÜ Recep ŞAHİN ZABITA MÜDÜRÜ AHMET ALAGÖZ MAR VE EHRCLK MÜDÜRÜ MUSTAFA FEN İŞLERİ MÜDÜR V. MEHMET BATI HUKUK İŞLERİ MÜDÜRÜ EMLAK EF MESUT YAPICI 10 12

12 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi KORKUTELBELEDYEBAKANLII ÇKONTROLSSTEMEYLEMPLANIHAZIRLAMAREHBER Madde1.GenelAçklamalarveYasalDayanaklar: 11 13

13 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi Madde2.çKontrolStandartlarEylemPlannnAmac: Madde3.çKontrolStandartlarEylemPlannKapsamveUnsurlar: 5018saylKamuMaliYönetimiveKontrolKanununun 12 14

14 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi a)kontrolortam: b) Risk deerlendirmesi: c) Kontrol faaliyetleri: d)bilgiveiletiim: e) Gözetim: f) Sorumluluk: Madde4.çKontrolStandartlar: 13 15

15 1KontrolOrtamStandartlar: Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi 2RiskDeerlendirmeStandartlar: 3KontrolFaaliyetleriStandartlar: Ht 14 16

16 4BilgiveletiimStandartlar; Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi 5zlemeStandartlar; Madde5.YürütülecekFaaliyetler ç kontrol sisteminin kurulmas için yaplmas gereken faaliyetler ve i takvimiuekildedir; I KONTROL ORTAMI: a)etikdeerlervedürüstlük; 15 17

17 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi b)misyon,organizasyonyapsvegörevler; c)personelinyeterliliiveperformans; d)yetkidevri; II RSK DEERLENDRME: a)planlamaveprogramlama b)risklerinbelirlenmesivedeerlendirilmesi 16 18

18 Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi III KONTROL FAALYETLER: 146 a)kontrolstratejileriveyöntemleri; b)prosedürlerinbelirlenmesivebelgelendirilmesi c)görevlerayrl d)hiyerarikkontroller e)faaliyetlerinsüreklilii 17 19

19 )BilgiSistemleriKontrolleri; Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi IV. BLG VE LETM: 146 a)bilgiveletiim b)raporlama; c)kaytvedosyalamasistemi; d)hata,usulsüzlükveyolsuzluklarnbildirilmesi V. ZLEME:

20 a)çkontrolündeerlendirilmesi Korkuteli Belediye Başkanlığı İç Kontrol Sistemi b)çdenetim Madde6.Sorumluluk Madde7.Uygulama Korkuteli Belediye Bakanl ç Kontrol Standartlar Eylem Plan 19 21

21 KORKUTELİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI YILLARI İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 21

22 BLEENNO:I. KONTROLORTAMISTANDARTLARI( ) STANDART1 ÇIKTILAR/SONUÇLAR EtikDeerlerveDürüstlük 22 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler 7 Mali Hizmetler Müdürlüğü Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

23 Temmuz Temizlik Işleri Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

24 STANDART2 Misyon,OrganizasyonYapsveGörevler ÇIKTILAR/SONUÇLAR 24 Sorumlu birlii Tamamlanma Birimveya Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Yaplacak Açklama Tarihi Çalma Birimler GrubuÜyeleri Belediyemizin misyonu "Demokratik, katılımcı, şeffaf, hesap verilebilir hizmet yaklaşımıyla adil, etkin, verimli, erişilebilir, nitelikli ve sürdürülebilir politika ve programlar geliştirerek Korkuteli'nin bölgesel ve ülkesel düzeyde örnek bir ilçe olmasını sağlayarak Korkuteli halkının yaşam kalitesini yükseltmektir sayılı yasa ile Belediyemize devri gerçekleşen personeller dahil birimler ve alt birimlerce kamu 6360 sayılı yasa ile devir gelenler dahil Belirlenmiş olan ve uygulama imkanı da bulan misyonumuzun yayını her platformada gerçektirilmektedir. duyurulması sağlamıştır. 01 Ağustos Ocak Ocak 2015 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı oluşturumuş olup bağlı olarak fonksiyonel görev K Büyükşehir Ilçe Belediyesi olmamız vesilesiyle güncellenen görev dağlımı gözden geçirilecektir. Büyükşehir Ilçe Belediyesi olan Haziran 2014 Meclik gündeminde değerlendirilmiş ancak tekrar 5

25 5 25 STANDART3 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Yazı işleri Birimi Tarafından yapılan PersonelinYeterliliivePerformans Mücavir alanı ilçe sırırları olan Belediyemizde daha etkililiği artırmak için Insan Kaynakları Birimi oluşturulmalı, böylece, verimlilik artacaktır. 5 6 Tamamlanma Tarihi 14 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

26 26 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

27 27 STANDART4 ÇIKTILAR/SONUÇLAR YetkiDevri 02 5 Nisan 2015 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı Ağustos 4

28 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

29 BLEENNO:II. RSKDEERLENDRMESTANDARTLARI( ) STANDART5 ÇIKTILAR/SONUÇLAR PlanlamaveProgramlama 29 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler 6360 sayılı yasa lie nüfusu nin üzerine çıkmıştır. Daha önce bu sınırın altında olduğu için hazırlanmamış, stratejik planın hazırlanması gerektiği Belediyemizin tüm birimlerince kavranmıştır. Çalışmalar başlamıştır dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı TBMM de kabul onaylanmıştır. Planda politika ve hedefler: a)nitelikli Insan, Güçlü Toplum b)yenilikçi U retim, Istikrarlı Yüksek Büyüme c)yaşanılabilir Mekanlar, Sürdürülebilir Çevre d)kalkınma için Uluslararası Işbirliği e Hazırlacayaca Performans Programında Onuncu Kalkınma Planı ilkeleri Orta Vadeli Plan , Orta Vadeli Mali Plan , Katılım O ncesi Ekonomik Program , dikkate alınması gerektiği değerlendirilmiştir İlgili mevzuat düzenlemeleri dikkate alınarak 2014 yerel seçimlerinden sonra 6 ay içinde stratejik plan hazırlamak zorunda olan Belediyemiz üst yöneticinin talimatıyla Mali Hizmetler Müdürlüğü koordinatörlüğünde çalışmalara başlayacak, her birim yeterli sayıda personelin katılımıyla katkı sağlaycak aynı zamanda paydaşların katılımıyla yıllarını kapsayan stratejik plan hazırlanacaktır. Stratejik Plana dayanacak olan Tamamlanma Tarihi 30 Eylül 2014 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri Mali Hizmetler Müdürlüğü birlii Yaplacak Birimler Tüm Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

30 Stratejik Plana dayalı olarak Performans esaslı bütçe hazırlanmamış stratejik plana dayanan Eylül 14 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

31 STANDART6 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Risklerinbelirlenmesivedeerlendirilmesi 31 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler 6360 sayılı yasa ile sınırları genişleyen, nufusu artan Belediyemizi bekleyen ristlerin tesipiti mevcut değildir. 5 5b. Tamamlanma Tarihi 1 Eylül Eylül 2014 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

32 BLEENNO:III. KONTROLFAALYETLERSTANDARTLARI( ) STANDART7 KontrolStratejileriveYöntemleri ÇIKTILAR/SONUÇLAR 32 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı 6360 sayılı yasa ile Beledeyemize devri gerçekleşen duran varlıkların envanteri güncellenecek ve sistemize aktarılmasıyla kayıtları devam etmektedir. aylık veya en az yıllık olmak üzere belirli d Mart

33 33 STANDART8 ÇIKTILAR/SONUÇLAR ProsedürlerinBelirlenmesiveBelgelendirilmesi Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı 6

34 34 STANDART9 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar GörevlerAyrl MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Temmuz Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri Mali Hizmetler birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

35 STANDART10 HiyerarikKontroller ÇIKTILAR/SONUÇLAR 35 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

36 STANDART11 FaaliyetlerinSüreklilii ÇIKTILAR/SONUÇLAR 36 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler YIM Tamamlanma Tarihi 115 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

37 STANDART12 BilgiSistemleriKontrolleri ÇIKTILAR/SONUÇLAR 37 Genelartlar MevcutDurum Belediyemizde bilgi sistemlerinin sürekliliğini ve güvenilirliğini sağlayacak kontroller hizmet alımı yoluyla temin edilip uygulanmakla birlikte, norm kadronun gözden geçirilip Belediyemizin Bilgi İşlem Müdürlüğü altında kendi kontrolünda olan bilgi sisteminin kurulması gereği tespiti yapılmıştır. ÖngörülenEylemler Bilgi güvenliği standardı olan ISO belgesi alınması için gerekli çalışmalar yapılacaktır. Bi Kurulacak y, veri ve bilgi girişlerinin analizi raporlanacak, usülsüzlükler tespit edilecek, gereksiz mesai israfnın önüne geçilecek belirlenmiş yetkilendirmeler k sistem sunucularıyla işbirliği içinde güncel tutulmaya özen gösterilecektir. Tamamlanma Tarihi Aralık 2014 Sürekli Sürekli Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı Sürekli Belediyemizde bilişim yönetişimi sağlayacak çalışma başlamıştır. Aralık 2014

38 BLEENNO:IV. BLGVELETMSTANDARTLARI( ) Bilgiveletiim STANDART13 ÇIKTILAR/SONUÇLAR 38 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Halen yatay ve dikey iç ve dış iletişim resmi yazı ve yapılan toplantılar ile gerçekleştirilmektedir. Birim amirlerine ve pesonele tanımlanıcak kurumsal e- posta çalışmaları başlamıştır. kişisel aracılığıyla Birim amirleri ve personele tanımlanacak kurumsal e-posta ile etkili ve minimum maliyetli olmak üzere elektronik ortamda da iletişim ağı sağlanmış olacaktır. 6 personelin yerel yönetim mevzuatı ile ilgili Tamamlanma Tarihi 6 Sürekli Sürekli Eylül 2014 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri Müdürlüğü Satın Alma Mali Hizmetler birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı Ağustos 4

39 Geçmiş dönemde Kurumsal web sayfası güncelleme çalışmaları devam etmektedir. 39 Birimler yazılı ve sözlü iletişimi kişisel e-posta, Belediye internet sitesi, bülten, aracılığıyla bilgi alış verişi yapabilmektedir. Birim amirleri ve personele tanımlanacak kurumsal e-posta ile etkili ve minimum maliyetli olmak üzere elektronik ortamda da iletişim ağı sağlanmış olacaktır. Belediyemizin yönetim bilgi sistemi henüz kurulmamıştır. Belediyemizin Stratejik Plan hazırlama çalışmaları sürmektedir. hazırlanacak olan stratejik plan hedeflerine ulaşmak için Eylül 2014 Temizlik işleri Mali Hizmetler Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı k urulacak e-posta tanımlaması ile birimlerin ihtiyaçları ile Satın Alma Yazı Işleri

40 STANDART14 Raporlama ÇIKTILAR/SONUÇLAR 40 Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Belediyemiz Stratejik Plan ve Performans Programı hazırlıklarına da başlanmış olup, her yıl bütçe ile birlikte kamuoyuna açıklanacaktır.. Tamamlanma Tarihi 31 Temmuz 2014 Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı Faaliyetlerin gözetimi amacıyla Belediyemiz mevcut hiyeyarşik kademeleri arasında raporlama ağı mevcut olmakla beraber yazılı olarak belirlenmemiştir. Birim ve personel, görevleri ve faaliyetleriyle ilgili hazırlanması gereken raporlar hakkında kısmen bilgilendirilmektedir.

41 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı STANDART15 KaytveDosyalamaSistemi ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama 41

42 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı HataUsulsüzlükveYolsuzluklarnBildirilmesi STANDART16 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri. birlii Yaplacak Birimler Açklama 42

43 43 BLEENNO:V. STANDART17 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar MevcutDurum ÖngörülenEylemler çkontrolündeerlendirilmesi ZLEMESTANDARTLARI( ) Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı

44 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı 44

45 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planı STANDART18 ÇIKTILAR/SONUÇLAR Genelartlar çdenetim MevcutDurum ÖngörülenEylemler Tamamlanma Tarihi Sorumlu Birimveya Çalma GrubuÜyeleri birlii Yaplacak Birimler Açklama 45

46 KORKUTELİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI YILLARI İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANININ TARİHSEL SIRALAMASI 46

47 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planının Tarihsel Sıralaması KORKUTELBELEDYEBAKANLII TAMAMLANMATARHNEGÖREÇKONTROLEYLEMPLANI SraNo Eylemin Tamamlanma Tarihi ÖngörülenEylemler SorumluBirim

48 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları İç Kontrol Standartları Eylem Planının Tarihsel Sıralaması

59 KORKUTELİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI YILLARI SORUMLU BİRİM BAZINDA İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 59

60 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları Sorumlu Birim Bazında İç Kontrol Standartları Eylem Planını KORKUTELBELEDYEBAKANLII SORUMLUBRMBAZINDAÇKONTROLEYLEMPLANI SraNo SorumluBirim ÖngörülenEylemler Eylemin Gerçekleme Tarihi

61 Korkuteli Belediye Başkanlığı Yılları Sorumlu Birim Bazında İç Kontrol Standartları Eylem Planını

71 EK İÇ KONTROL MEVZUATI 71

72 ç Kontrole likin Mevzuat 5018 Sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu tarih ve sayl Resmi Gazete ç Kontrol ve Ön Mali Kontrole likin Usul ve Esaslar tarih ve sayl 3. mükerrer Resmi Gazete Strateji Gelitirme Birimlerinin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik tarih ve sayl Resmi Gazete ç Denetçilerin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik tarih ve sayl Resmi Gazete Kamu ç Kontrol Standartlar Teblii tarih ve sayl Resmi Gazete Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Rehberi tarih

73 KAMU MALÎ YÖNETM VE KONTROL KANUNU Kanun Numaras : 5018 Kabul Tarihi : 10/12/2003 R.G. Tarihi : 24/12/2003 R.G. Says : BENC KISIM ç Kontrol Sistemi ç kontrolün tanm Madde 55- ç kontrol; idarenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütünüdür. Görev ve yetkileri çerçevesinde, malî yönetim ve iç kontrol süreçlerine ilikin standartlar ve yöntemler Maliye Bakanlnca, iç denetime ilikin standartlar ve yöntemler ise ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenir, gelitirilir ve uyumlatrlr. Bunlar ayrca, sistemlerin koordinasyonunu salar ve kamu idarelerine rehberlik hizmeti verir. ç kontrolün amac Madde 56- ç kontrolün amac; a) Kamu gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerinin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yönetilmesini, b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyet göstermesini, c) Her türlü malî karar ve ilemlerde usulsüzlük ve yolsuzluun önlenmesini, d) Karar oluturmak ve izlemek için düzenli, zamannda ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini, e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, Salamaktr. Kontrolün yaps ve ileyii Madde 57- Kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrol sistemleri; harcama birimleri, muhasebe ve malî hizmetler ile ön malî kontrol ve iç denetimden oluur. Yeterli ve etkili bir kontrol sisteminin oluturulabilmesi için; mesleki deerlere ve dürüst yönetim anlayna sahip olunmas, malî yetki ve sorumluluklarn bilgili ve yeterli yöneticilerle personele verilmesi, belirlenmi standartlara uyulmasnn salanmas, mevzuata aykr faaliyetlerin önlenmesi ve kapsaml bir yönetim anlay ile uygun bir çalma ortamnn ve saydamln salanmas bakmndan ilgili idarelerin üst yöneticileri ile dier yöneticileri tarafndan görev, yetki ve sorumluluklar göz önünde bulundurulmak suretiyle gerekli önlemler alnr. 73 3

74 Ön malî kontrol Madde 58- Ön malî kontrol, harcama birimlerinde ilemlerin gerçekletirilmesi aamasnda yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndan yaplan kontrolleri kapsar. Ön malî kontrol süreci, malî karar ve ilemlerin hazrlanmas, yüklenmeye giriilmesi, i ve ilemlerin gerçekletirilmesi ve belgelendirilmesinden oluur. Kamu idarelerinde ön malî kontrol görevi, yönetim sorumluluu çerçevesinde yürütülür. Harcama birimlerinde ilemlerin gerçekletirilmesi aamasnda yaplacak asgarî kontroller, malî hizmetler birimi tarafndan ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve ilemlerin usûl ve esaslar ile ön malî kontrole ilikin standart ve yöntemler Maliye Bakanlnca belirlenir. Kamu idareleri, bu standart ve yöntemlere aykr olmamak artyla bu konuda düzenleme yapabilir. Malî kontrol yetkilisinin nitelikleri ve atanmas Madde 59- (Kaldrld) Malî hizmetler birimi Madde 60- Kamu idarelerinde aada saylan görevler, malî hizmetler birimi tarafndan yürütülür: a) darenin stratejik plan ve performans programnn hazrlanmasn koordine etmek ve sonuçlarnn konsolide edilmesi çalmalarn yürütmek. b) zleyen iki yln bütçe tahminlerini de içeren idare bütçesini, stratejik plan ve yllk performans programna uygun olarak hazrlamak ve idare faaliyetlerinin bunlara uygunluunu izlemek ve deerlendirmek. c) Mevzuat uyarnca belirlenecek bütçe ilke ve esaslar çerçevesinde, ayrntl harcama program hazrlamak ve hizmet gereksinimleri dikkate alnarak ödenein ilgili birimlere gönderilmesini salamak. d) Bütçe kaytlarn tutmak, bütçe uygulama sonuçlarna ilikin verileri toplamak, deerlendirmek ve bütçe kesin hesab ile malî istatistikleri hazrlamak. e) lgili mevzuat çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarnn takip ve tahsil ilemlerini yürütmek. f) Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek. g) Harcama birimleri tarafndan hazrlanan birim faaliyet raporlarn da esas alarak idarenin faaliyet raporunu hazrlamak. h) darenin mülkiyetinde veya kullanmnda bulunan tanr ve tanmazlara ilikin icmal cetvellerini düzenlemek. i)darenin yatrm programnn hazrlanmasn koordine etmek, uygulama sonuçlarn izlemek ve yllk yatrm deerlendirme raporunu hazrlamak. j) darenin, dier idareler nezdinde takibi gereken malî i ve ilemlerini yürütmek ve sonuçlandrmak. k) Malî kanunlarla ilgili dier mevzuatn uygulanmas konusunda üst yöneticiye ve harcama yetkililerine gerekli bilgileri salamak ve danmanlk yapmak. l) Ön malî kontrol faaliyetini yürütmek. 74 4

75 m) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak. n) Malî konularda üst yönetici tarafndan verilen dier görevleri yapmak. Alm, satm, yapm, kiralama, kiraya verme, bakm-onarm ve benzeri malî ilemlerden; idarenin tamamn ilgilendirenler destek hizmetlerini yürüten birim, sadece harcama birimlerini ilgilendirenler ise harcama birimleri tarafndan gerçekletirilir. Ancak, harcama yetkililii görevi uhdesinde kalmak artyla, harcama birimlerinin talebi ve üst yöneticinin onayyla bu ilemler destek hizmetlerini yürüten birim tarafndan yaplabilir. Malî hizmetler biriminin yaps tekilât kanunlarnda gösterilir. Malî hizmetler birimlerinin çalma usûl ve esaslar; idarelerin tekilat yaps dikkate alnmak ve stratejik planlama, bütçe ve performans program, muhasebe-kesin hesap ve raporlama ile iç kontrol fonksiyonlarnn ayr alt birimler tarafndan yürütülebilmesini salayacak ekilde Maliye Bakanlnca hazrlanarak Bakanlar Kurulunca çkarlacak yönetmelikle belirlenir. Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi ayn kiide birleemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler malî ilem sürecinde görev alamazlar. darelerin malî hizmetler birimlerinde malî hizmetler uzman yardmcs ve malî hizmetler uzman çaltrlabilir. Malî hizmetler uzman yardmcs kadrolarna veya pozisyonlarna atanabilmek için 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde saylan genel artlara ilave olarak; a) En az dört yllk lisans eitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, iletme, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden veya bunlara denklii yetkili makamlarca kabul edilen yurt içi veya yurt dndaki öretim kurumlarndan mezun olmak, b) Yaplacak özel yarma snavnda baarl olmak, c) Snavn yapld yln ba itibaryla 30 yan doldurmam olmak, artlar aranr. Özel yarma snav, Maliye Bakanl tarafndan Örenci Seçme ve Yerletirme Merkezine yaptrlacak yazl snav ve Maliye Bakanlnca yaplacak sözlü snavdan oluur. Özel yarma snavnda baarl olanlar, ÖSYM tarafndan baar sras ve yaptklar tercihler dikkate alnarak belirlenir ve bunlar idarelerde malî hizmetler uzman yardmcs kadro veya pozisyonlarna atanrlar. Bu kadro veya pozisyonlara atananlar en az üç yl çalmak ve baarl olmak artyla, açlacak yeterlik snavna girme hakkn kazanrlar. Maliye Bakanlnca yaplacak yeterlik snavnda baarl olanlar malî hizmetler uzman kadro veya pozisyonlarna atanrlar. Malî hizmetler uzman yardmcl döneminde veya yeterlik snavnda baarl olamayanlar, istihdam ekline göre bulunduklar kamu idarelerinde durumlarna uygun kadro veya pozisyonlara atanrlar. Özel yarma snavna katlacak adaylarn belirlenmesi, snavlarn yaplmas, atama ve yerletirilmeleri, yetitirilmeleri, yeterlik snavlar ile çalma usûl ve esaslar Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikle düzenlenir. Malî hizmetler uzman kadrolarna atandktan sonra en az üç yl süreyle atandklar idarelerde söz konusu kadrolarda 657 sayl Devlet Memurlar Kanununa göre görev yapanlar, kendilerinin istei ve idarelerinin muvafakati ile baka bir kamu idaresinin ayn unvanl kadrolarna atanabilirler. Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumluluklar Madde 61- Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacaklarn tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen deerler ile emanetlerin alnmas, saklanmas, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve dier tüm malî ilemlerin kaytlarnn yaplmas ve raporlanmas ilemleridir. Bu ilemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Memuriyet kadro ve unvanlarnn muhasebe yetkilisi niteliine etkisi yoktur. 75 5

76 Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yaplmasndan ve muhasebe kaytlarnn usulüne uygun, saydam ve eriilebilir ekilde tutulmasndan sorumludur tarihli ve 4059 sayl Kanun hükümleri sakl kalmak kaydyla, genel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Maliye Bakanlnca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporlar düzenli olarak kamu idarelerine verirler. Muhasebe yetkilileri ödeme aamasnda, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde; a) Yetkililerin imzasn, b) Ödemeye ilikin ilgili mevzuatnda saylan belgelerin tamam olmasn, c) Maddi hata bulunup bulunmadn, d) Hak sahibinin kimliine ilikin bilgileri, Kontrol etmekle yükümlüdür. Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatnda düzenlenmi belgeler dnda belge arayamaz. Yukarda saylan konulara ilikin hata veya eksiklik bulunmas halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatal olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir i günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazl olarak gönderilir. Hatalarn düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme ilemi gerçekletirilir. Muhasebe yetkilileri ilemlerine ilikin defter, kayt ve belgeleri muhafaza eder ve denetime hazr bulundurur. Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fkrasndaki ödemeye ilikin hükümler ile bu maddenin üçüncü fkrasnda belirtilen ödemeye ilikin kontrol yükümlülüklerinden dolay sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacaklar kontrollere ilikin sorumluluklar, görevleri gerei incelemeleri gereken belgelerle snrldr. Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerinin yardmclarna devredilmesine, muhasebe yetkililerinin herhangi bir nedenle görevlerinden ayrlmalarnda muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilikin düzenleme yapmaya ve sertifika snavlarna girmeye hak kazanlmas bakmndan muhasebe yetkilisi yardmcs eiti görevleri belirlemeye Maliye Bakanl yetkilidir. Muhasebe yetkilisi adna ve hesabna para ve parayla ifade edilebilen deerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri dorudan muhasebe yetkilisine kar sorumludur. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacaklar defter ve belgeler ve dier hususlara ilikin usul ve esaslar Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikle düzenlenir. Muhasebe yetkilisinin nitelikleri ve atanmas Madde 62- Muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacaklarn, 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aadaki artlar tamas gerekir: a) En az dört yllk yüksek örenim görmü olmak. b) Kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinde en az dört yl çalm olmak kouluyla bu idarelerde muhasebe yetkilisi yardmcs veya eiti görevlerde bulunmak. c) Muhasebe yetkilisi sertifikas alm olmak. d) Son üç yl içerisinde olumsuz sicil almam olmak. e) Aylktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmas cezas almam olmak. f) Görevin gerektirdii bilgi ve temsil yeteneine sahip olmak. 76 6

77 Ancak, belde ve nüfusu 'in altnda olan ilçe belediyeleri ile mahalli idare birliklerinde muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacaklarn, yukardaki fkrann (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen artlar tamalar kaydyla, en az lise mezunu olmalar ve kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinde en az dört yl çalm olmalar yeterlidir tarihli ve 4059 sayl Kanun hükümleri sakl kalmak kaydyla genel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinde muhasebe yetkilisi Maliye Bakanlnca, dier kamu idarelerinde ise üst yöneticiler tarafndan atanr. Muhasebe yetkilisi olacak görevliler, Maliye Bakanlnca görevin nitelii dikkate alnarak meslekî konularda eitime tâbi tutulur ve bu eitimi baaryla tamamlayanlara sertifika verilir. Muhasebe yetkilisi sertifika programna bavuru artlar, adaylarn eitimi, eitim süresi, sertifika snav, sertifika verilmesi, bu ilemlerin genel yönetim kapsamndaki kamu idareleri itibaryla ayr ayr veya birlikte yaplmas ile muhasebe yetkililerinin çalma usul ve esaslar, Maliye Bakanlnca hazrlanan ve Bakanlar Kurulu tarafndan yürürlüe konulan yönetmelikle düzenlenir. ç denetim Madde 63- ç denetim, kamu idaresinin çalmalarna deer katmak ve gelitirmek için kaynaklarn ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarna göre yönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz, nesnel güvence salama ve danmanlk faaliyetidir. Bu faaliyetler, idarelerin yönetim ve kontrol yaplar ile malî ilemlerinin risk yönetimi, yönetim ve kontrol süreçlerinin etkinliini deerlendirmek ve gelitirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklamla ve genel kabul görmü standartlara uygun olarak gerçekletirilir. ç denetim, iç denetçiler tarafndan yaplr. Kamu idarelerinin yaps ve personel says dikkate alnmak suretiyle, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun uygun görüü üzerine, dorudan üst yöneticiye bal iç denetim birimi bakanlklar kurulabilir. ç denetçinin görevleri Madde 64- Kamu idarelerinin yllk iç denetim program üst yöneticinin önerileri de dikkate alnarak iç denetçiler tarafndan hazrlanr ve üst yönetici tarafndan onaylanr. ç denetçi, aada belirtilen görevleri yerine getirir: a) Nesnel risk analizlerine dayanarak kamu idarelerinin yönetim ve kontrol yaplarn deerlendirmek. b) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmas bakmndan incelemeler yapmak ve önerilerde bulunmak. c) Harcama sonrasnda yasal uygunluk denetimi yapmak. d) darenin harcamalarnn, malî ilemlere ilikin karar ve tasarruflarnn, amaç ve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara ve performans programlarna uygunluunu denetlemek ve deerlendirmek. e) Malî yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu konularda önerilerde bulunmak. f) Denetim sonuçlar çerçevesinde iyiletirmelere yönelik önerilerde bulunmak. g) Denetim srasnda veya denetim sonuçlarna göre soruturma açlmasn gerektirecek bir duruma rastlandnda, ilgili idarenin en üst amirine bildirmek. ç denetçi bu görevlerini, ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen ve uluslararas kabul görmü kontrol ve denetim standartlarna uygun ekilde yerine getirir. 77 7

78 ç denetçi, görevinde bamszdr ve iç denetçiye asli görevi dnda hiçbir görev verilemez ve yaptrlamaz. ç denetçiler, raporlarn dorudan üst yöneticiye sunar. Bu raporlar üst yönetici tarafndan deerlendirmek suretiyle gerei için ilgili birimler ile malî hizmetler birimine verilir. ç denetim raporlar ile bunlar üzerine yaplan ilemler, üst yönetici tarafndan en geç iki ay içinde ç Denetim Koordinasyon Kuruluna gönderilir. ç denetçinin nitelikleri ve atanmas Madde 65- ç denetçi olarak atanacaklarn, 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aadaki artlar tamas gerekir: a) lgili kamu idaresinin özellii de dikkate alnarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen alanlarda en az dört yllk yüksek örenim görmü olmak. b) Kamu idarelerinde denetim eleman olarak en az be yl veya ç Denetim Koordinasyon Kurulunca belirlenen alanlarda en az sekiz yl çalm olmak. c) Meslein gerektirdii bilgi, ehliyet ve temsil yeteneine sahip olmak. d) ç Denetim Koordinasyon Kurulunca gerekli görülen dier artlar tamak. Kamu idarelerine iç denetçi olarak atanacaklar, ç Denetim Koordinasyon Kurulu koordinatörlüünde, Maliye Bakanlnca iç denetim eitimine tâbi tutulur. Eitim program, iç denetçi adaylarna denetim, bütçe, malî kontrol, kamu ihale mevzuat, muhasebe, personel mevzuat, Avrupa Birlii mevzuat ve mesleki dier konularda yeterli bilgi verilecek ekilde hazrlanr. Bu eitimi baaryla tamamlayanlara sertifika verilir. ç denetçi adaylar için uygulanacak eitim programnn süresi, konular ve eitim sonucunda yaplacak ilemler ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan hazrlanarak Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikle düzenlenir. ç denetçiler, bakanlklar ve bal idarelerde, üst yöneticilerin teklifi üzerine Bakan, dier idarelerde üst yöneticiler tarafndan sertifikal adaylar arasndan atanr ve ayn usûlle görevden alnr. ç denetçilerin kamu idareleri itibaryla saylar, çalma usul ve esaslar ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulunca hazrlanarak, Maliye Bakanlnn teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca çkarlacak yönetmelikle belirlenir. ç Denetim Koordinasyon Kurulu Madde 66- Maliye Bakanlna bal ç Denetim Koordinasyon Kurulu, yedi üyeden oluur. Üyelerden biri Babakann, biri Devlet Planlama Tekilat Müstearlnn bal olduu Bakann, biri Hazine Müstearlnn bal olduu Bakann, biri çileri Bakannn, bakan dahil üçü Maliye Bakannn önerisi üzerine be yl süre ile Bakanlar Kurulu tarafndan atanr. Bunlarn 67 nci maddede belirtilen görevleri yapabilecek niteliklere sahip olmas arttr. Maliye Bakan tarafndan önerilecek adaylardan birinin ekonomi, maliye, muhasebe, iletme alanlarndan birinde doktora derecesine sahip öretim üyeleri arasndan olmas art aranr. Üyeler, bu sürenin sonunda yeniden atanabilirler. Gerekli görülen hallerde ç Denetim Koordinasyon Kurulu, oy hakk olmamak kaydyla teknik yardm almak ve danmak amacyla uzman kiileri de toplantlara davet edebilir. Kurulun çalma usul ve esaslar ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulunun önerisi üzerine Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikle düzenlenir. ç Denetim Koordinasyon Kurulunda görevlendirilenlerin asli görevleri devam eder. Bakan ve üyelerine, ayda dörtten fazla olmamak üzere her toplant günü için (3000) gösterge rakamnn memur aylk katsaysyla çarpm sonucu bulunacak tutar üzerinden toplant ücreti ödenir. 78 8

79 ç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri Madde 67- ç Denetim Koordinasyon Kurulu, kamu idarelerinin iç denetim sistemlerini izlemek, bamsz ve tarafsz bir organ olarak hizmet vermek üzere aadaki görevleri yürütür: a) ç denetime ilikin denetim ve raporlama standartlarn belirlemek, denetim rehberlerini hazrlamak ve gelitirmek. b) Uluslararas uygulamalar ve denetim standartlaryla uyumlu risk deerlendirme yöntemlerini gelitirmek. c) Kamu idarelerinin denetim birimleri ile ibirliini salamak. d) Yolsuzluk veya usulsüzlüklerin ortadan kaldrlmas için gerekli önlemlerin alnmas konusunda önerilerde bulunmak. e) Risk içeren alanlarda iç denetçilere program d özel denetim yaptrlmas için kamu idarelerine önerilerde bulunmak. f) ç denetçilerin eitim programlarn düzenlemek. g) ç denetçiler ile üst yöneticiler arasnda görü ayrl bulunmas halinde anlamazln giderilmesine yardmc olmak. h) darelerin iç denetim raporlarn deerlendirerek sonuçlarn konsolide etmek suretiyle yllk rapor halinde Maliye Bakanna sunmak ve kamuoyuna açklamak. i) lem hacimleri ve personel saylar dikkate alnmak suretiyle idareler ile ilçe ve belde belediyeleri için iç denetçi atanp atanmayacana karar vermek. j) ç denetçilerin atanmasna ilikin dier usulleri belirlemek. k) ç denetçilerin uyacaklar etik kurallar belirlemek. l) Kalite güvence ve gelitirme programn düzenlemek ve iç denetim birimlerini bu kapsamda deerlendirmek. MADDE GEREKÇELER Madde 55.- Bu maddede, uluslararas standartlara ve Avrupa Birlii uygulamalarna uygun bir iç kontrol tanm yaplmakta ve malî yönetim ve harcama öncesi kontrol süreçleri ile iç denetime ilikin standart ve yöntemleri belirleyecek merciler tayin edilmektedir. Buna göre, malî yönetim ve kontrol sistemleri konusunda Maliye Bakanl Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüü, iç denetim sistemleri konusunda ise ç Denetim Koordinasyon Kurulu yetkili olacaktr. Madde 56.- Madde, iç kontrolün amaçlarn saymaktadr. ç kontrolün her aamasnda bu amaçlarn gözetilmesi öngörülmektedir. Madde 57.- Maddede, kamu idarelerinde yeterli ve etkin bir kontrol sistemi oluturulmas amacyla aranacak kriterler ile üst yöneticileri ile dier yöneticiler tarafndan alnmas gereken önlemlere ilikin esaslar belirtilmi; ayrca, kontrol sisteminde rol alan görevlilerin yeterli mesleki bilgiye sahip olmalarn salamak üzere eitime tâbi tutulmalar esas getirilmitir. Madde 58.- Harcama öncesi kontrol, kurulan yeni kamu iç malî kontrol sisteminin en önemli unsurlarndan birisini oluturmaktadr. Bu çerçevede, maddede, harcama öncesinde yaplacak malî kontrol görevi düzenlenmektedir. Malî kontrol görevi, malî kontrol yetkilisi tarafndan yürütülecektir. Maddede, ayrca harcama öncesi kontrol ileminin kapsam, malî kontrol yetkilisinin sorumluluklar, harcama öncesi kontrol sürecinde uygun görülmeyen ya da vize edilmeyen ilemler karsnda harcama yetkilisinin durumuna ilikin düzenlemeler de yer almtr. 79 9

80 Madde 60.- Malî hizmetler biriminin görevleri saylm, bu birimlerin çalma esas ve usullerinin bir yönetmelikle belirlenmesi öngörülmütür. Madde 61.- Maddede, muhasebe hizmeti tanmlanm ve muhasebe yetkililerinin bu hizmete ilikin sorumluluklar gösterilmitir. Ayrca, 4059 sayl Kanun hükümleri sakl kalmak kaydyla genel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinin Maliye Bakanlnca yürütülecei hüküm altna alnarak genel bütçe uygulama sonuçlar ile muhasebe ilemlerinin, ödenek datm ve kullanmlarnn sürekli gözlenerek raporlanmas ve bu suretle kamu malî yönetimine gerekli bilgi desteinin salanmas, borçlanma gereksiniminin ksa dönemler itibariyle tespit edilerek borçlanma maliyetlerinin azaltlmas hedeflenmitir. Madde 62.- Devlet muhasebesini tutan ve derleyen memurlarn nitelikleri ve mesleki bilgileri devlet malî istatistiklerinin salkl bir ekilde üretilmesi ve güvenilirlii konusunda önem tamaktadr. Maddede, muhasebe yetkilisi olacaklarda aranacak nitelikler belirlenmi, kimler tarafndan atanacaklar ile bunlarn atanmalar, görevden alnmalar, çalma usul ve esaslarnn çkarlacak bir yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmü ve devlet muhasebesinin belli nitelikleri ve mesleki bilgileri olan memurlarca tutulmas ve raporlanmas teminat altna alnmtr. Madde 63.- Kamu idarelerinde yaplacak iç denetim tanmlanmakta ve ne ekilde yürütülecei açklanmaktadr. Bu ekilde, Türk kamu iç kontrol sisteminde uluslararas standartlar ve Avrupa Birlii uygulamalarna uygun iç denetim müessesesi kurulmaktadr. Madde 64.- Bu maddede, iç denetçilerin görevleri saylm ve iç denetçilerin ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen standartlara uygun bir ekilde denetim yapmalar esas getirilmi ve ayrca iç denetçiler tarafndan düzenlenen raporlar üzerine üst yöneticilerce yaplacak ilemlere deinilmitir. Madde 65.- Maddede, iç denetçilerde aranacak artlar saylm, iç denetçilerin eitime tâbi tutulmalar esas getirilmi ve iç denetçilerin hangi konularda eitime tâbi tutulacaklar konusunda belirlemeler yaplmtr. Madde 66.- Bu madde, uluslararas standartlar ve Avrupa Birlii uygulamalarna uygun olarak, iç denetçilerin eitimi ve iç denetim standartlarnn belirlenmesi amacyla Maliye Bakanlna bal olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu oluturulmasn öngörmektedir. Madde, ayrca Kurulun toplant esaslar ile Kurul üyelerine yaplacak ücret ödemelerini de düzenlemektedir. Madde 67.- Maddede, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri saylmtr. ç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri, denetim standartlarnn belirlenmesine, iç denetim faaliyetlerinin kolaylatrlmasna ve iç denetçilerin eitim programlarnn düzenlenmesine yöneliktir

81 Ç KONTROL VE ÖN MALÎ KONTROLE LKN USUL VE ESASLAR R.G. Tarihi : 31/12/2005 R.G. Says : (3. Mükerrer) Amaç ve kapsam BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanmlar Madde 1- Bu Usul ve Esaslarn amac, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamndaki kamu idarelerinde iç kontrol ve ön malî kontrol faaliyetlerinin yürütülmesine ilikin ilke, i, ilem ve süreçleri belirlemektir. Dayanak Madde 2- Bu Usul ve Esaslar, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 55, 56, 57 ve 58 inci maddelerine dayanlarak hazrlanmtr. Tanmlar Madde 3- Bu Usul ve Esaslarda geçen; Bakanlk: Maliye Bakanln, Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu, dare: Düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamndaki her bir kamu idaresini, Üst Yönetici: Bakanlklarda müstear, Millî Savunma Bakanlnda bakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi, belediyelerde belediye bakann, ç Kontrol: darenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem, süreç ile iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütününü, Ön Malî Kontrol: darelerin gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerine ilikin malî karar ve ilemlerinin; idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanlabilir ödenek tutar, harcama program, finansman program, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluu ve kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas yönlerinden yaplan kontrolünü, Görü Yazs: Ön malî kontrol sonucunda malî karar ve ilemlerin uygun bulunup bulunmad yönünde verilen yazl görüü veya dayanak belge üzerine yazlan erhi, Malî Hizmetler birimi: Kamu idarelerinde 5018 sayl Kanunun 60 nc maddesinde belirtilen görevleri yürüten birimi, Usul ve Esaslar: Bu Usul ve Esaslar, ifade eder

82 ç kontrolün amaçlar Madde 4- ç kontrolün amaçlar; KNC BÖLÜM ç Kontrol a) Kamu gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerinin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yönetilmesini, b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyet göstermesini, c) Her türlü malî karar ve ilemlerde usulsüzlük ve yolsuzluun önlenmesini, d) Karar oluturmak ve izlemek için düzenli, zamannda ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini, e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, salamaktr. ç kontrol standartlar Madde 5- ç kontrol standartlar, merkezi uyumlatrma görevi çerçevesinde Bakanlk tarafndan belirlenir ve yaymlanr. dareler, malî ve malî olmayan tüm ilemlerinde bu standartlara uymakla ve gereini yerine getirmekle yükümlüdür. Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla, idarelerce görev alanlar çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikin standartlar belirlenebilir. ç kontrolün temel ilkeleri Madde 6- ç kontrolün temel ilkeleri unlardr: a) ç kontrol faaliyetleri idarenin yönetim sorumluluu çerçevesinde yürütülür. b) ç kontrol faaliyet ve düzenlemelerinde öncelikle riskli alanlar dikkate alnr. c) ç kontrole ilikin sorumluluk, ilem sürecinde yer alan bütün görevlileri kapsar. d) ç kontrol malî ve malî olmayan tüm ilemleri kapsar. e) ç kontrol sistemi ylda en az bir kez deerlendirilir ve alnmas gereken önlemler belirlenir. f) ç kontrol düzenleme ve uygulamalarnda mevzuata uygunluk, saydamlk, hesap verebilirlik ve ekonomiklik, etkinlik, etkililik gibi iyi malî yönetim ilkeleri esas alnr. ç kontrolün unsurlar ve genel koullar Madde 7- ç kontrolün unsurlar ve genel koullar unlardr: a) Kontrol ortam: darenin yöneticileri ve çalanlarnn iç kontrole olumlu bir bak salamas, etik deerlere ve dürüst bir yönetim anlayna sahip olmas esastr. Performans esasl yönetim anlay çerçevesinde görev, yetki ve sorumluluklarn uzmanla önem verilerek bilgili ve yeterli kiilere verilmesi ve personelin performansnn deerlendirilmesi salanr. darenin organizasyon yaps ile personelin görev, yetki ve sorumluluklar açk bir ekilde belirlenir. b) Risk deerlendirmesi: Risk deerlendirmesi, mevcut koullarda meydana gelen deiiklikler dikkate alnarak gerçekletirilen ve süreklilik arz eden bir faaliyettir. dare, stratejik plannda ve performans programnda belirlenen amaç ve hedeflerine ulamak için iç ve d nedenlerden kaynaklanan riskleri deerlendirir. c) Kontrol faaliyetleri: Önleyici, tespit edici ve düzeltici her türlü kontrol faaliyeti belirlenir ve uygulanr

83 d) Bilgi ve iletiim: darenin ihtiyaç duyaca her türlü bilgi uygun bir ekilde kaydedilir, tasnif edilir ve ilgililerin iç kontrol ile dier sorumluluklarn yerine getirebilecekleri bir ekilde ve sürede iletilir. e) Gözetim: ç kontrol sistem ve faaliyetleri sürekli izlenir, gözden geçirilir ve deerlendirilir. ç kontrole ilikin yetki ve sorumluluklar Madde 8- Üst yöneticiler, iç kontrol sisteminin kurulmas ve gözetilmesinden, harcama yetkilileri ise görev ve yetki alanlar çerçevesinde, idari ve malî karar ve ilemlere ilikin olarak iç kontrolün ileyiinden sorumludur. darelerin malî hizmetler birimi, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapar ve ön malî kontrol faaliyetini yürütür. Muhasebe yetkilileri, muhasebe kaytlarnn usulüne ve standartlara uygun, saydam ve eriilebilir ekilde tutulmasndan sorumludur. Üst yöneticiler, harcama yetkilileri ve dier yöneticiler, mesleki deerlere ve dürüst yönetim anlayna sahip olunmasndan, malî yetki ve sorumluluklarn bilgili ve yeterli yöneticilerle personele verilmesinden, belirlenmi standartlara uyulmasnn salanmasndan, mevzuata aykr faaliyetlerin önlenmesinden, kapsaml bir yönetim anlayyla uygun bir çalma ortamnn ve saydamln salanmasndan görev ve yetkileri çerçevesinde sorumludurlar. Üst yöneticiler ve bütçe ile ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri, her yl, i ve ilemlerinin amaçlara, iyi malî yönetim ilkelerine, kontrol düzenlemelerine ve mevzuata uygun bir ekilde gerçekletirildiini içeren iç kontrol güvence beyann düzenler ve birim faaliyet raporlar ile idare faaliyet raporlarna eklerler. ç kontrol düzenlemeleri ve iç kontrol sisteminin ileyii, yöneticilerin görüü, kii ve/veya idarelerin talep ve ikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenen raporlar dikkate alnarak ylda en az bir kez deerlendirmeye tâbi tutulur ve gerekli önlemler alnr. Merkezi uyumlatrma görevi Madde 9- ç kontrole ilikin standart ve yöntemler Bakanlk tarafndan belirlenir, gelitirilir ve uyumlatrlr. Bu çerçevede Bakanlk; a) ç kontrol standartlarn belirler ve bu standartlara uyulup uyulmadn izler, b) Ön malî kontrole ilikin standart ve yöntemler ile ön malî kontrole tâbi malî karar ve ilemleri ve bunlarn kontrol usul ve esaslarn belirler, verir, c) ç kontrol alannda idareler arasnda koordinasyonu salar ve idarelere rehberlik hizmeti d) ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin genel ve özel nitelikli düzenlemelerde idarelerle ibirlii yapar, çalma toplantlar düzenler, e) ç kontrol ve ön malî kontrol düzenleme ve uygulamalar hakknda idarelerden rapor ve bilgi alarak sistemlerin ileyiini izler, f) darelerin malî hizmetler birimlerinin çalma usul ve esaslarn belirler, g) Ulusal ve uluslararas iyi uygulama örneklerini aratrr, bunlarn uygulanmas yönünde çalmalar yapar, h) ç kontrol ile malî yönetim ve kontrol sistemine ilikin olarak eitim programlar hazrlar

84 Ön malî kontrolün kapsam ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Ön Malî Kontrol Madde 10- Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafndan yerine getirilir. Ön malî kontrol, harcama birimleri tarafndan yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndan yaplan kontrollerden oluur. Malî hizmetler birimi tarafndan yaplacak ön malî kontrol, Usul ve Esaslarda belirtilen kontroller ile idarelerce yaplacak düzenlemeler çerçevesinde bu birim tarafndan yaplmas öngörülen kontrollerden meydana gelir. Gelir, gider, varlk ve yükümlülüklere ilikin malî karar ve ilemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafndan idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanlabilir ödenek tutar, ayrntl harcama veya finansman programlar, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Malî karar ve ilemler harcama birimleri tarafndan kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas açsndan da kontrol edilir. Ön malî kontrolün nitelii Madde 11- Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilip verilmemesi, danma ve önleyici nitelii haiz olup, malî karar ve ilemlerin harcama yetkilisi tarafndan uygulanmasnda balayc deildir. Malî karar ve ilemlerin ön malî kontrole tâbi tutulmas ve ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmi olmas, harcama yetkilileri ve gerçekletirme görevlilerinin sorumluluunu ortadan kaldrmaz. Ön malî kontrol süreci Madde 12- Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemler, kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Malî hizmetler birimince kontrol edilen ilemler hakknda görü yazs düzenlenir ve ilgili birime gönderilir. Ön malî kontrol sonucunda yazl görü düzenlenmesi halinde bu yazl görüler ayrntl, açk ve gerekçeli olmak zorundadr. Malî hizmetler biriminin görü yazs ilgili ilem dosyasnda saklanr ve bir örnei de ödeme emri belgesine eklenir. Harcama birimlerinde süreç kontrolü yaplr. Süreç kontrolünde, her bir ilem daha önceki ilemlerin kontrolünü içerecek ekilde tasarlanr ve uygulanr. Malî ilemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacaklar ilemden önceki ilemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü salamak amacyla malî ilemlerin süreç ak emas hazrlanr ve üst yöneticinin onay ile yürürlüe konulur. Harcama yetkilileri, yardmclar veya hiyerarik olarak kendisine en yakn üst kademe yöneticileri arasndan bir veya daha fazla sayda gerçekletirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekletirme görevlileri tarafndan yaplan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülerek imzalanr. Kontrol usulü Madde 13 Harcama birimlerinde ve malî hizmetler biriminde yaplan kontrol sonucunda, malî karar ve ilemin uygun görülmesi halinde, dayanak belgenin üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülür veya yazl görü düzenlenir. Malî karar ve ilemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açkça belirtilen bir görü yazs yazlarak kontrole tâbi karar ve ilem belgeleri eklenmek suretiyle ilgili birimine gönderilir

85 Malî hizmetler birimince, Usul ve Esaslarn 17 ve 26 nc maddeleri uyarnca yaplan kontrollerde yazl görü düzenlenmesi zorunludur. Bu yazda, yaplan kontrol sonucunda malî karar ve ilemin uygun görülüp görülmedii, uygun görülmemise nedenleri açkça belirtilir. Mevzuatna uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve ilemlerde, bu eksiklikler ve nasl düzeltilebilecei hususlar belirtilmek ve bunlarn düzeltilmesi kaydyla ilemin uygun görüldüü eklinde yazl görü düzenlenebilir. Kontrol yetkisi Madde 14 Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol yetkisi malî hizmetler birimi yöneticisine aittir. Kontrol sonucunda düzenlenen yazl görü ve kontrol erhleri malî hizmetler birimi yöneticisi tarafndan imzalanr. Malî hizmetler birimi yöneticisi, bu yetkisini snrlarn açkça belirtmek artyla yazl olarak yardmcsna veya birimin iç kontrol alt birim yöneticisine devredebilir. Malî hizmetler birimi yöneticisinin harcama yetkilisi olmas durumunda ön malî kontrol görevi, iç kontrol alt birim yöneticisi tarafndan yürütülür. Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemlerin kontrolü, birimin iç kontrol alt birimi tarafndan yerine getirilir. Harcama birimlerinde ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol görevi, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlisi tarafndan yerine getirilir. Görevler ayrl ilkesi Madde 15- Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi ayn kiide birleemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ile artname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas, malî karar ve ilemlerin belgelendirilmesi, mal ve hizmetlerin teslim alnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarnda görevlendirilemezler ve ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonunda bakan ve üye olamazlar. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Malî Hizmetler Biriminin Ön Malî Kontrolüne Tâbi Malî Karar ve lemler Kanun tasarlarnn malî yükünün hesaplanmas Madde 16- Gelirlerin azalmasna veya giderlerin artmasna neden olacak ve idareye yükümlülük getirecek kanun tasarlar, malî yüklerinin hesaplanmasn salamak üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Kanun tasarlarnn malî yükleri en az üç yllk bir dönem için hesaplanarak, orta vadeli program ve orta vadeli malî plan çerçevesinde, idarenin stratejik plan, performans program ve bütçesi üzerindeki etkileri açsndan deerlendirilir. Sosyal güvenlie yönelik kanun tasarlarnda ise en az yirmi yllk aktüeryal hesaplama yaplr. Taahhüt evrak ve sözleme tasarlar Madde 17- darelerin, ihale kanunlarna tâbi olsun veya olmasn, harcamay gerektirecek taahhüt evrak ve sözleme tasarlarndan tutar mal ve hizmet almlar için bir milyon Yeni Türk Lirasn, yapm ileri için ikimilyon Yeni Türk Lirasn aanlar kontrole tâbidir. Bu tutarlara katma deer vergisi dahil deildir. 02/07/1992 tarihli ve 3833 sayl Kanunun 1 inci maddesi kapsamnda olup, Bakanlar Kurulunca onaylanan yllk programlarda yer verilen projelere ilikin iler, uluslararas anlamalar ve Bakanlar Kurulu karar gereince yurt dna gönderilen Türk Silahl Kuvvetleri Birliklerinin ihtiyac için mahallinden temin edilen her türlü mal ve hizmete ait taahhüt evrak ve sözleme tasarlar ile 85 15

86 2942 sayl Kamulatrma Kanunu kapsamnda yaplan harcamalara ilikin taahhüt evrak tutar ne olursa olsun kontrole tâbi deildir. Kontrole tâbi taahhüt evrak ve sözleme tasarlar, bunlara ilikin tüm bilgi ve belgeleri içerecek ekilde bir ilem dosyas olarak harcama yetkilisi tarafndan malî hizmetler birimine gönderilir. Taahhüt evrak ve sözleme tasarlar, en geç on igünü içinde kontrol edilir. Yaplan kontrol sonucunda düzenlenen görü yazs, ilem dosyas ile birlikte ilgili harcama yetkilisine gönderilir. Ödenek gönderme belgeleri Madde 18- Bütçe ödeneklerinin datm ödenek gönderme belgesiyle yaplr. Ödenek gönderme belgeleri harcama yetkilisi tarafndan imzalandktan sonra kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yl merkezi yönetim bütçe kanununa veya bütçesine, bütçe tertibine, ayrntl harcama veya finansman programlarna, bütçe ödeneklerinin datm ve kullanmna ilikin usul ve esaslara uygunluu yönünden kontrol edilen ve uygun bulunan ödenek gönderme belgeleri, en geç üç igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen ödenek gönderme belgeleri gerekçeli bir yazyla harcama yetkilisine gönderilir. Ödenek aktarma ilemleri Madde 19- Merkezi yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin Kanun ve merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar ile dier idarelerin ilgili düzenlemeler çerçevesinde bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar, harcama birimlerinin talebi üzerine malî hizmetler biriminin bütçe ve performans program alt birimi tarafndan hazrlanr ve üst yöneticinin onayna sunulmadan önce iç kontrol alt birimi tarafndan kontrol edilir. Bu ekilde yaplacak aktarmalar ilgisine göre Kanun, yl merkezi yönetim bütçe kanunu ve bütçe ilemlerine ilikin düzenlemeler çerçevesinde kontrol edilerek en geç iki igünü içinde sonuçlandrlr. Mevzuatna aykr bulunan aktarma talepleri, gerekçeli bir yazyla harcama yetkilisine gönderilir. Kadro dalm cetvelleri Madde sayl Genel Kadro ve Usulü Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri, anlan Kanun Hükmünde Kararname ve Kadro hdas, Serbest Brakma ve Kadro Deiiklii ile Kadrolarn Kullanm Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, Bakanlk ve Devlet Personel Bakanl ile uygunluk salandktan sonra kontrole tâbidir. 78 sayl Yükseköretim Kurumlar Öretim Elemanlarnn Kadrolar Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri ise Yükseköretim Kurulunun onayn müteakip kontrole tâbidir. Kadro dalm cetvelleri en geç be igünü içinde kontrol edilir. lgililerine yaplacak ödemeler bu onayl kadro dalm cetvellerine göre yaplr. Bu cetvellerde yaplacak deiiklikler de ayn ekilde kontrol edilir. 190 sayl Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olmayan idarelerde de kadro ihdas ve deiiklikleri ayn süre içinde kontrol edilir. Türk Silahl Kuvvetleri personelinin kadrolar ile millî güvenlik sebebiyle gizli kalmas gereken kadrolar hakknda bu madde hükümleri uygulanmaz

87 Seyahat kart listeleri Madde sayl Harcrah Kanununun 48 inci maddesi uyarnca çileri, Maliye ve Ulatrma Bakanlklar tarafndan mütereken belirlenen esaslar çerçevesinde, seyahat kart verilecek personel listesi, birimlerin teklifleri deerlendirilerek malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Buna ilikin talepler yukarda belirtilen esaslar ile Bakanlk tarafndan yaplan düzenlemelere uygunluk ve bütçe ödeneinin yeterlilii yönünden en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Seyyar görev tazminat cetvelleri Madde 22- darelerin tekilat yaplar ve ihtiyaçlarna göre her birim, bölge, il ve ilçe için ayr ayr hazrlanan seyyar görev dalm listeleri malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Bu dalm listeleri 6245 sayl Harcrah Kanunu, bu Kanuna dayanlarak yaplan düzenlemeler, yl bütçesine bu amaçla konulan ödenekler ve Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere uygunluk açsndan en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Geçici içi pozisyonlar Madde 23- Yl merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen yetki çerçevesinde, genel bütçe kapsamndaki idareler, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarnda çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar ve birimler itibaryla dalm kontrole tâbidir. Norm kadro uygulamasna geçilmemi mahalli idarelerde çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar itibaryla dalmnn çileri Bakanl tarafndan vizesini müteakip, idarelerin çaltracaklar geçici içilerin birimlere dalmn gösteren cetveller kontrole tâbidir. Geçici içi pozisyonlar malî hizmetler birimince en geç be igünü içinde kontrol edilir. Kontrol sonucunda uygun görülmeyen cetveller gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Yan ödeme cetvelleri Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile bu Kanunun ek geçici 9 uncu maddesi kapsamna giren idarelerde istihdam edilen Devlet memurlarndan, hangi ii yapanlara ve hangi görevde bulunanlara zam ve tazminat ödenecei, ödenecek zam ve tazminatn miktarlar ile ödeme usul ve esaslarna ilikin olarak anlan Kanunun 152 nci maddesine dayanlarak yürürlüe konulan Bakanlar Kurulu karar uyarnca, zam ve tazminat ödemesi yaplacak personelin kadro veya görev unvanlar, snflar, dereceleri, saylar ve hizmet yerleri ile bunlara uygun olarak ödenecek zam ve tazminatn miktarlarn gösteren ve serbest kadro üzerinden hazrlanan cetvel ile bunlarn birimler itibaryla dalmn gösteren listeler malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Kontrol ilemi ve süreci ile cetvellerin üst yönetici tarafndan onaylanmas hususu anlan Bakanlar Kurulu kararnda belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür. Sözlemeli personel say ve sözlemeleri Madde 25- Bakanlk tarafndan yllk olarak her bir idare baznda vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye uygun olarak çaltrlacak personelle yaplacak sözlemeler ile ilgili mevzuat gereince Bakanlk vizesi alnmakszn çaltrlabilecek sözlemeli personelle yaplacak sözlemeler kontrole tâbidir. Bu sözlemeler, Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye, ilgili kanunlarna, dier mevzuatna ve bütçelerinde öngörülen düzenlemelere uygunluk yönünden incelenir ve en geç be igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen sözlemeler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir

88 Yurtd kira katks Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile 926 sayl Türk Silahl Kuvvetleri Personel Kanununa tâbi olup, yurt d kadrolara sürekli görevle atanan personele yaplacak yurt d kira katks ödemelerine ilikin belgeleri içeren ilem dosyas birimlerince hazrlanr ve kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yurt d kira katksna ilikin talepler yl merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslara uygunluk yönünden incelenir ve uygun bulunan talepler hakknda en geç üç igünü içinde uygun görü verilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. darelerce yaplacak düzenlemeler BENC BÖLÜM Çeitli ve Son Hükümler Madde 27 Usul ve Esaslarda belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalan malî karar ve ilemlerin de ayn ekilde malî hizmetler birimine kontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. Bu konuda yaplacak düzenlemeler üst yöneticinin onayyla yürürlüe konulur. Bu düzenlemelerde, malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi tutulacak malî karar ve ilemler, riskli alanlar dikkate alnmak suretiyle tür, tutar ve konu itibaryla belirlenir ve ylda bir kez deerlendirilir. ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin olarak yaplan düzenlemeler, üst yöneticinin onayn izleyen on igünü içinde Bakanla bildirilir. Uygun görü verilmeyen malî karar ve ilemler Madde 28- Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmedii halde harcama yetkilileri tarafndan gerçekletirilen ilemlerin malî hizmetler birimince kaytlar tutulur ve aylk dönemler itibariyle üst yöneticiye bildirilir. Söz konusu kaytlar iç ve d denetim srasnda denetçilere de sunulur. Kontrol süresi Madde 29- Malî hizmetler birimi, kontrol ve uygun görü ilemlerini belirlenen süre içinde sonuçlandrmak zorundadr. Usul ve Esaslarda belirtilen sürelerin balangç tarihinin belirlenmesinde, malî hizmetler biriminin evrak giri kayt tarihini izleyen igünü esas alnr. Malî hizmetler biriminin talebi ve üst yöneticinin onay üzerine bu süreler bir katna kadar artrlabilir. Düzenleme ve koordinasyon görevi Madde 30- Bakanlk, Kanun ve Usul ve Esaslar çerçevesinde, iç kontrol ve ön malî kontrole ilikin yöntem ve standartlar konusunda koordinasyonu salamakla görevli ve yetkilidir. Tereddütlerin giderilmesi Madde 31- Bu Usul ve Esaslarn uygulanmasnda ortaya çkabilecek tereddütleri gidermeye Bakanlk yetkilidir. Yürürlük Madde 32- Bu Usul ve Esaslar 1/1/2006 tarihinde yürürlüe girer. Yürütme Madde 33- Bu Usul ve Esaslar Maliye Bakan yürütür

89 STRATEJ GELTRME BRMLERNN ÇALIMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELK BKK Says : 2006/9972 Karar Tarihi : 6/1/2006 R.G. Tarihi : 18/2/2006 R.G. Says : Amaç ve kapsam BRNC BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanmlar Madde 1 Bu Yönetmeliin amac; strateji gelitirme birimlerinin çalma usul ve esaslarn düzenlemektir. Bu Yönetmelik, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamndaki kamu idarelerini kapsar. Dayanak Madde 2 Bu Yönetmelik, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 60 nc maddesi ile 22/12/2005 tarihli ve 5436 sayl Kanunun 15 inci maddesine dayanlarak hazrlanmtr. Tanmlar Madde 3 Bu Yönetmelikte geçen; a) Bakanlk: Maliye Bakanln, b) Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birimi, c) dare: Düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamndaki her bir kamu idaresini, d) Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu, e) Müdür: Strateji gelitirme ve malî hizmetlerin yerine getirildii müdürlüklerin yöneticisini, f) Strateji gelitirme birimleri: Strateji gelitirme bakanlklar ve strateji gelitirme daire bakanlklar ile strateji gelitirme ve malî hizmetlerin yerine getirildii müdürlükleri, g) Üst yönetici: Bakanlklarda müstear, Milli Savunma Bakanlnda bakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi ve belediyelerde belediye bakann, ifade eder

90 KNC BÖLÜM Strateji Gelitirme Birimlerinin Fonksiyonlar, Görevleri ve Yaplanmas Strateji gelitirme birimleri Madde 4 Strateji gelitirme birimlerinin görevleri, aada belirtilen fonksiyonlar kapsamnda yürütülür: a) Stratejik yönetim ve planlama. 1) Misyon belirleme. 2) Kurumsal ve bireysel hedefler oluturma. 3) Veri-analiz ve aratrma-gelitirme. b) Performans ve kalite ölçütleri gelitirme. c) Yönetim bilgi sistemi. d) Malî hizmetler. 1) Bütçe ve performans program. 2) Muhasebe, kesin hesap ve raporlama. 3) ç kontrol. darelerin görev alan ve tekilat yaplarna göre, bu fonksiyonlar alt birimler tarafndan yürütülür. Bu fonksiyonlar birletirilerek bir veya daha fazla alt birim tarafndan yürütülebilecei gibi, bir fonksiyon birden fazla sayda alt birim tarafndan da yürütülebilir. Ancak, malî hizmetler fonksiyonu kapsamnda yürütülen iç kontrol faaliyetinin, dier faaliyetleri yürüten alt birim ve personelden ayr bir alt birim ve personel tarafndan yürütülmesi zorunludur. Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde, muhasebe yetkililii görevi, strateji gelitirme biriminin muhasebe-kesin hesap ve raporlama fonksiyonunu yürüten alt birim yöneticisi tarafndan yerine getirilir. Strateji gelitirme birimlerinin görevleri Madde 5 Aada belirtilen görevler, strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür: a) Ulusal kalknma strateji ve politikalar, yllk program ve hükümet program çerçevesinde idarenin orta ve uzun vadeli strateji ve politikalarn belirlemek, amaçlarn oluturmak üzere gerekli çalmalar yapmak. b) darenin görev alanna giren konularda performans ve kalite ölçütleri gelitirmek ve bu kapsamda verilecek dier görevleri yerine getirmek. c) darenin yönetimi ile hizmetlerin gelitirilmesi ve performansla ilgili bilgi ve verileri toplamak, analiz etmek ve yorumlamak. d) darenin görev alanna giren konularda, hizmetleri etkileyecek d faktörleri incelemek, kurum içi kapasite aratrmas yapmak, hizmetlerin etkililiini ve tatmin düzeyini analiz etmek ve genel aratrmalar yapmak. e) Yönetim bilgi sistemlerine ilikin hizmetleri yerine getirmek. f) darede kurulmusa Strateji Gelitirme Kurulunun sekretarya hizmetlerini yürütmek. g) darenin stratejik plan ve performans programnn hazrlanmasn koordine etmek ve sonuçlarnn konsolide edilmesi çalmalarn yürütmek

91 h) zleyen iki yln bütçe tahminlerini de içeren idare bütçesini, stratejik plan ve yllk performans programna uygun olarak hazrlamak ve idare faaliyetlerinin bunlara uygunluunu izlemek ve deerlendirmek. i) Mevzuat uyarnca belirlenecek bütçe ilke ve esaslar çerçevesinde, ayrntl harcama program hazrlamak ve hizmet gereksinimleri dikkate alnarak ödenein ilgili birimlere gönderilmesini salamak. j) Bütçe kaytlarn tutmak, bütçe uygulama sonuçlarna ilikin verileri toplamak, deerlendirmek ve bütçe kesin hesab ile malî istatistikleri hazrlamak. k) lgili mevzuat çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarnn takip ve tahsil ilemlerini yürütmek. l) Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek. m) Harcama birimleri tarafndan hazrlanan birim faaliyet raporlarn da esas alarak idarenin faaliyet raporunu hazrlamak. n) darenin mülkiyetinde veya kullanmnda bulunan tanr ve tanmazlara ilikin icmal cetvellerini düzenlemek. o) darenin yatrm programnn hazrlanmasn koordine etmek, uygulama sonuçlarn izlemek ve yllk yatrm deerlendirme raporunu hazrlamak. p) darenin, dier idareler nezdinde takibi gereken malî i ve ilemlerini yürütmek ve sonuçlandrmak. r) Malî kanunlarla ilgili dier mevzuatn uygulanmas konusunda üst yöneticiye ve harcama yetkililerine gerekli bilgileri salamak ve danmanlk yapmak. s) Ön malî kontrol faaliyetini yürütmek. t) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak; üst yönetimin iç denetime yönelik ilevinin etkililiini ve verimliliini artrmak için gerekli hazrlklar yapmak. u) Bakan ve/veya üst yönetici tarafndan verilecek dier görevleri yapmak. Stratejik yönetim ve planlama fonksiyonu Madde 6 Stratejik yönetim ve planlama fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevler unlardr: a) darenin stratejik planlama çalmalarna yönelik bir hazrlk program oluturmak, idarenin stratejik planlama sürecinde ihtiyaç duyulacak eitim ve danmanlk hizmetlerini vermek veya verilmesini salamak ve stratejik planlama çalmalarn koordine etmek. b) Stratejik planlamaya ilikin dier destek hizmetlerini yürütmek. c) dare faaliyet raporunu hazrlamak. d) darenin misyonunun belirlenmesi çalmalarn yürütmek. e) darenin görev alanna giren konularda, hizmetleri etkileyecek d faktörleri incelemek. f) Yeni hizmet frsatlarn belirlemek, etkililik ve verimlilii önleyen tehditlere tedbirler almak. g) Kurum içi kapasite aratrmas yapmak, hizmetlerin etkililiini ve yararlanc memnuniyetini analiz etmek ve genel aratrmalar yapmak. h) darenin üstünlük ve zayflklarn tespit etmek

92 i) darenin görev alanyla ilgili aratrma-gelitirme faaliyetlerini yürütmek. j) dare faaliyetleri ile ilgili bilgi ve verileri toplamak, tasnif etmek, analiz etmek. Performans ve kalite ölçütleri gelitirme fonksiyonu Madde 7 Performans ve kalite ölçütleri gelitirme fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevler unlardr: a) darenin görev alanna giren konularda performans ve kalite ölçütleri gelitirmek. b) darenin yönetimi ile hizmetlerin gelitirilmesi ve performansla ilgili bilgi ve verileri toplamak, analiz etmek ve yorumlamak. c) darenin ve/veya birimlerin belirlenen performans ve kalite ölçütlerine uyumunu deerlendirerek üst yöneticiye sunmak. Yönetim bilgi sistemi fonksiyonu Madde 8 Yönetim bilgi sistemi fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevler unlardr: a) Yönetim bilgi sistemlerine ilikin hizmetleri varsa ilgili birimlerle ibirlii içinde yerine getirmek. b) Yönetim bilgi sisteminin gelitirilmesi çalmalarn yürütmek. c) statistikî kayt ve kalite kontrol ilemlerini yapmak. Malî hizmetler fonksiyonu Madde 9 Malî hizmetler fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevler unlardr: a) Bütçe ve performans program; 1) Performans program hazrlklarnn koordinasyonunu salamak, 2) Bütçeyi hazrlamak, 3) Ayrntl harcama veya finansman programn hazrlamak, 4) Bütçe ilemlerini gerçekletirmek ve kaytlarn tutmak, 5) Ödenek gönderme belgesi düzenlemek, 6) Gelirlerin tahakkuku ile gelir ve alacaklarn takip ilemlerini yürütmek, 7) Yatrm program hazrlklarnn koordinasyonunu salamak, uygulama sonuçlarn izlemek ve yllk yatrm deerlendirme raporunu hazrlamak, 8) Bütçe uygulama sonuçlarn raporlamak; sorunlar önleyici ve etkililii artrc tedbirler üretmek, 9) dare faaliyetlerinin stratejik plan, performans program ve bütçeye uygunluunu izlemek ve deerlendirmek. b) Muhasebe, kesin hesap ve raporlama; 1) Genel bütçe kapsam dndaki idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek, 2) Bütçe kesin hesabn hazrlamak, 3) Mal yönetim dönemine ilikin icmal cetvellerini hazrlamak, 4) Malî istatistikleri hazrlamak. c) ç kontrol; 92 22

93 1) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak, 2) darenin görev alanna ilikin konularda standartlar hazrlamak, 3) Ön malî kontrol görevini yürütmek, 4) Amaçlar ile sonuçlar arasndaki farkll giderici ve etkililii artrc tedbirler önermek. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Strateji Gelitirme Birimlerinin ve lemleri Stratejik planlama çalmalarnn koordinasyonu Madde 10 Stratejik plann hazrlanmas, güncellenmesi ve yenilenmesi çalmalarnda koordinasyon görevi strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. Strateji gelitirme birimleri tarafndan yaplacak stratejik plan hazrlk çalmalarna idarenin dier birimlerinin temsilcilerinin katlm salanr. Stratejik planlama çalmalarnda Kanunun 9 uncu maddesi uyarnca yaplan düzenlemelere de uyulur. Performans program hazrlklarnn koordinasyonu Madde 11 Performans programnn hazrlanmas ve deitirilmesi çalmalarnda koordinasyon görevi strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. Bu çalmalarda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili dier birimlerine gönderilir. Birim performans programlar birimler tarafndan hazrlanarak belirlenen süre içinde strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri, birim performans programlarndan hareketle idare performans programn hazrlar. Strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülen performans programnn hazrlk çalmalarna idarenin ilgili birimlerinin temsilcilerinin katlm salanr. Performans program hazrlklarnda, Kanunun 9 uncu maddesi uyarnca yaplan düzenlemelere de uyulur. Bütçenin hazrlanmas Madde 12 Bütçenin hazrlanmasnda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman, strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili birimlerine gönderilir. Her bir harcama birimi bütçe teklifini hazrlayarak birim performans programyla birlikte strateji gelitirme birimlerine gönderir. Harcama birimi temsilcileri ile görümeler yaplarak idarenin bütçe teklifi strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin bütçe teklifleri Bakanla, idare performans programlar ise Bakanla ve Devlet Planlama Tekilat Müstearlna üst yönetici ile bal, ilgili veya ilikili bulunulan bakan tarafndan imzalanarak gönderilir. darelerin bütçe tekliflerinin hazrlanmasnda orta vadeli program, orta vadeli malî plan, idarenin stratejik plan, bütçe çars ve bütçe hazrlama rehberi, yatrm genelgesi ve yatrm program hazrlama rehberi esas alnr. Sosyal güvenlik kurumlar ve mahallî idarelerin bütçelerinin hazrlanmasnda tekilat kanunlar ve ilgili dier mevzuat dikkate alnr. Yatrm program hazrlklarnn koordinasyonu Madde 13 darelerin yatrm program teklifinin hazrlanmasnda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili birimlerine 93 23

94 gönderilir. Harcama birimleri yatrm programna ilikin tekliflerini hazrlayarak strateji gelitirme birimlerine gönderir. Harcama birimleri temsilcileri ile görümeler yaplarak idarenin yatrm program teklifi strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Yatrm program tekliflerinin hazrlanmasnda orta vadeli program, orta vadeli malî plan, idarenin stratejik plan, bütçe çars ve bütçe hazrlama rehberi, yatrm genelgesi ve yatrm program hazrlama rehberi esas alnr. Sosyal güvenlik kurumlar ve mahallî idarelerin yatrm program tekliflerinin hazrlanmasnda Kanun, tekilat kanunlar ve ilgili dier mevzuat dikkate alnr. Ayrntl harcama ve finansman programlarnn hazrlanmas ve uygulanmas Madde 14 Ayrntl harcama ve finansman programlar, harcama birimlerinin teklifleri dikkate alnarak strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr ve üst yönetici tarafndan onaylanr. Genel bütçe kapsamndaki kamu idareleri ayrntl harcama programlarn hazrlar ve vize edilmek üzere Bakanla gönderir. Bütçe ödenekleri, Bakanlkça belirlenecek esaslar çerçevesinde, nakit planlamas da dikkate alnarak vize edilen ayrntl harcama programlar ve serbest brakma oranlarna göre kullanlr. Özel bütçeli idareler ve sosyal güvenlik kurumlar ayrntl finansman programlarn hazrlar ve harcamalarn bu programa uygun olarak yaparlar. Ayrntl harcama ve finansman programlarnn hazrlanmas, vize edilmesi, uygulanmas ve uygulamann izlenmesinde Bakanlkça belirlenen usul ve esaslara uyulur. Mahallî idarelerin ayrntl harcama ve finansman programlar, ilgili mevzuatnda yer alan hükümlere göre hazrlanr ve üst yönetici tarafndan onaylanr. Bütçe ilemlerinin gerçekletirilmesi ve kaydedilmesi Madde 15 Bütçe ilemleri, harcama birimleriyle koordinasyon salanarak strateji gelitirme birimleri tarafndan gerçekletirilir, kaytlar tutulur ve izlenir. Genel bütçe kapsamndaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerin, bütçe ilemleri Kanun, merkezî yönetim bütçe kanunu ve Bakanlkça yürürlüe konulan düzenlemelere göre, mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn bütçe ilemleri ise ilgili mevzuatna göre gerçekletirilir, kaydedilir ve izlenir. Bütçe kayt ve ilemleri, strateji gelitirme birimi yöneticisinin veya yetki verdii personelin onayyla gerçekletirilir ve idarenin harcama birimlerine açk tutulur. Ödenek gönderme belgelerinin düzenlenmesi Madde 16 Merkez tekilat harcama yetkililerince düzenlenerek strateji gelitirme birimlerine iletilen onayl ödenek gönderme belgeleri, strateji gelitirme birimleri tarafndan kontrol edilerek, merkez d birimlere gönderilir. Ancak, bütçelerinde kurumsal snflandrma yaplamayan ve birimlerine ödenek tahsis edilemeyen idarelerde üst yöneticinin onayyla strateji gelitirme birimleri tarafndan da ödenek gönderme belgesi düzenlenebilir. Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinde ödenek gönderme belgelerinin hazrlanmas, onaylanmas, gönderilmesi, kayd ve tenkis ilemleri Bakanlkça belirlenecek usul ve esaslara göre yürütülür. Mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn bu ilemleri ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekletirilir

95 Gelirlerin tahakkuku, gelir ve alacaklarn takip ve tahsili Madde 17 dare gelirlerinin tahakkuku, gelir ve alacaklarn takibi ve genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde bu gelir ve alacaklarn tahsil ilemleri, ilgili mevzuatnda özel bir düzenleme bulunmad takdirde, strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. darelerin ilemleri sonucunda, herhangi bir gelir tahakkuku veya gelir ve alacaklarn takip ve tahsilini gerektiren bir durumun ortaya çkmas halinde, gereinin yaplmas amacyla ilgili birim tarafndan strateji gelitirme birimlerine bildirilir. Ön malî kontrol ilemleri Madde 18 Ön malî kontrol görevi harcama birimleri ve strateji gelitirme birimleri tarafndan yaplr. Ön malî kontrol süreci malî karar ve ilemlerin hazrlanmas, yüklenmeye giriilmesi, i ve ilemlerin gerçekletirilmesi ve belgelendirilmesinden oluur. dareler, kaynaklarn amaçlarna ve mevzuata uygun, etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas için gerekli ön malî kontrol önlemlerini alr. Etkin bir ön malî kontrol mekanizmasnn kurulmas idarelerin sorumluluundadr. Harcama birimlerinde yaplacak asgarî kontroller, strateji gelitirme birimleri tarafndan ön malî kontrole tabi tutulacak malî karar ve ilemlerin usul ve esaslar ile ön malî kontrole ilikin standart ve yöntemler Bakanlk tarafndan belirlenir. dareler, Bakanlkça yaplacak düzenlemelere uygun olarak ön malî kontrol ilemlerini yürütür. Bakanlkça belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalan malî karar ve ilemlerin de ayn usul ve esaslar çerçevesinde strateji gelitirme birimlerine kontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. darelerce yaplacak düzenlemelerde, strateji gelitirme birimlerinin ön malî kontrolüne tabi tutulacak malî karar ve ilemler riskli alanlar dikkate alnarak tür, tutar ve konu itibaryla belirlenir. darelerce, görev alanlar çerçevesinde, iç kontrol ve ön malî kontrole ilikin olarak yaplan düzenlemeler üst yöneticinin onayyla yürürlüe konulur ve onayn izleyen on i günü içinde Bakanla bildirilir. Strateji gelitirme birimleri tarafndan yaplan ön malî kontrolün sonucu ilgili harcama birimine yazl görü vermek veya dayanak belge üzerine erh düülmek suretiyle bildirilir. Ön malî kontrol sonucunda düzenlenen yazl görüün ilgili malî ileme ilikin dosyada muhafaza edilmesi ve bir örneinin de ödeme emri belgesine eklenmesi zorunludur. Strateji gelitirme birimleri tarafndan ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmedii durumlarda harcama yetkilileri tarafndan gerçekletirilen ilemlerin kaytlar tutulur ve aylk dönemler itibaryla üst yöneticiye bildirilir. Söz konusu kaytlar iç ve d denetim srasnda denetçilere de sunulur. Tanr ve tanmaz kaytlarnn tutulmas Madde 19 darenin mülkiyetinde veya idareye tahsisli olan ya da idarenin kullanmnda bulunan tanr ve tanmazlar ile bunlara ilikin ilemlerin kayd ilgili mevzuatnda belirlenen kiiler tarafndan tutulur. Tanr kaytlar idarenin birimleri baznda düzenlenerek mevzuatnda belirlenen sürede strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri tarafndan bu kaytlar idare baznda konsolide edilir ve tanmaz kaytlar da eklenerek icmal cetvelleri hazrlanr. Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesi Madde 20 9/12/1994 tarihli ve 4059 sayl Kanun hükümleri sakl kalmak kaydyla, genel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Bakanlk tarafndan, genel bütçe kapsam dndaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri ise bu idarelerin strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. Muhasebe hizmetleri, Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde, muhasebe yetkilileri tarafndan yerine getirilir. dareler, muhasebe birimlerini, atanan veya görevlendirilen muhasebe yetkililerini, görev 95 25

96 alanlarn ve bunlara ilikin deiiklikleri, göreve balama veya deiiklik tarihinden itibaren en geç be i günü içinde Saytaya ve Bakanla bildirir. Bütçe kesin hesabnn hazrlanmas Madde 21 Bütçe kesin hesab, bütçe uygulama sonuçlar dikkate alnarak strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin bütçe kesin hesaplar, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanarak, üst yönetici ve bal, ilgili ya da ilikili bulunulan bakan tarafndan onaylanr ve kesin hesap kanun tasarsna dahil edilmek üzere Bakanla gönderilir. Mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn bütçe kesin hesaplar ilgili mevzuatnda yer alan hükümlere göre düzenlenir. Bütçe uygulama sonuçlarnn raporlanmas Madde 22 Bütçe uygulama sonuçlarna ilikin her türlü rapor, cetvel ve belge strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Genel bütçe kapsamndaki idarelerde, muhasebe hizmetleri sonucunda düzenlenen malî tablolarn bir örnei muhasebe yetkilileri tarafndan strateji gelitirme birimlerine gönderilir. dare faaliyet raporunun hazrlanmas Madde 23 Faaliyet raporlar, Kanunun 41 inci maddesi ve bu maddeye dayanlarak yaplan düzenlemelere uygun bir ekilde hazrlanr. Harcama birimleri tarafndan hazrlanan birim faaliyet raporlar, idare faaliyet raporunun hazrlanmasnda esas alnmak üzere, strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri tarafndan harcama birimleri arasnda koordinasyon salanarak idare faaliyet raporu hazrlanr ve üst yönetici ile bal, ilgili veya ilikili bulunulan bakan tarafndan onaylanr. Mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn faaliyet raporlar, ilgili mevzuatnda yer alan düzenlemeler de dikkate alnarak hazrlanr. Yatrm deerlendirme raporunun hazrlanmas Madde 24 Yatrm projelerini uygulayan harcama birimleri, yllk yatrm deerlendirme raporunun hazrlanmasna dayanak tekil eden bilgi ve belgeleri strateji gelitirme birimlerine gönderir. Yatrm projelerinin gerçekleme ve uygulama sonuçlarna ilikin yllk yatrm deerlendirme raporu, strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanarak izleyen yln Mart ay sonuna kadar Saytaya, Bakanla ve Devlet Planlama Tekilat Müstearlna gönderilir. Malî istatistiklerin hazrlanmas Madde 25 Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin malî istatistiklerinin hazrlanmasna dayanak tekil eden istatistikî bilgiler strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanarak Bakanla gönderilir. Merkezî yönetim kapsam dndaki kamu idarelerinin malî istatistikleri Bakanlkça belirlenmi ilkelere uygun olarak hazrlanr ve belirlenen süre içinde Bakanla gönderilir. Malî i ve ilemlerin dier idareler nezdinde izlenmesi Madde 26 darelerin, dier idareler nezdindeki malî i ve ilemleri, harcama birimleri arasnda koordinasyon salanarak, strateji gelitirme birimleri tarafndan izlenir ve sonuçlandrlr. Bu konudaki yazmalar strateji gelitirme birimleri tarafndan yaplr

97 Danmanlk hizmeti sunma ve bilgilendirme yükümlülüü Madde 27 Strateji gelitirme birimleri, harcama birimleri tarafndan birimlerine ilikin olarak istenilen bilgileri salamak ve harcama birimlerine malî konularda danmanlk hizmeti sunmakla yükümlüdür. Bu amaçla malî yönetim ve kontrol ile denetim konularnda gerekli bilgi ve dokümantasyon, yetki ve görevleri çerçevesinde, strateji gelitirme birimleri tarafndan oluturulur ve izlenir. Harcama birimleri, malî mevzuatta meydana gelen deiiklikler konusunda strateji gelitirme birimleri tarafndan uygun araçlarla bilgilendirilir. Malî konulardaki düzenleme ve kararlarn uygulanmas konusunda, gerektiinde ilgili idarelerin görüü de alnarak, strateji gelitirme birimleri tarafndan uygulamaya açklk getirici ve yönlendirici yazl bilgilendirme yaplabilir. ç kontrol sistemi ve standartlar Madde 28 Strateji gelitirme birimleri, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapar ve çalma sonuçlarn üst yöneticiye sunar. Kanuna ve Bakanlkça belirlenen standartlara aykr olmamak artyla, idarece gerekli görülen her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikin standartlar strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr ve üst yöneticinin onayna sunulur. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Dier Hükümler Mahallî idareler ile strateji gelitirme birimleri kurulmayan idareler Madde 29 5 inci maddenin birinci fkrasnn (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilenlerin dndaki görevler, mahallî idarelerde ilgili mevzuatnda yer alan hükümler çerçevesinde kurulacak birimler; strateji gelitirme birimi kurulmayan idarelerde ise bu idarelerin mevcut yaplarnda malî hizmetlerini yürüten birimler tarafndan bu Yönetmelik hükümlerine göre yerine getirilir. Strateji gelitirme birimlerinin yöneticileri Madde 30 Strateji Gelitirme Bakanlar, Strateji Gelitirme Daire Bakanlar ile Müdürler strateji gelitirme birimlerinin yöneticisi olup, birimlerinin görevlerinin yerinde ve zamannda yerine getirilmesinden üst yöneticiye kar sorumludur. Strateji gelitirme birimlerinin yöneticileri, görev ve yetkilerinden bazlarn snrlarn açkça belirtmek, yazl olmak ve Kanuna aykr olmamak artyla ve üst yöneticinin onayyla alt birim yöneticilerine devredebilir. Yetki devri, uygun araçlarla ilgililere duyurulur. Çalmalarda ibirlii ve uyum Madde 31 Strateji gelitirme birimlerinin faaliyet ve çalmalarn deerlendirmek ve gerekli önlemleri almak amacyla, strateji gelitirme birimi yöneticisinin bakanlnda alt birim yöneticilerinin katlm ile ayda bir defadan az olmamak üzere düzenli toplantlar yaplr. Bu toplantlarda, strateji gelitirme birimlerinin faaliyetleri ve gerçekletirilen ilemler, sorunlar, görü ve öneriler deerlendirilerek bilgi paylam, ibirlii ve uyum salanr

98 Görev ayrl Madde 32 Harcama yetkililii ile muhasebe yetkililii görevi ayn kiide birleemez. Strateji gelitirme birimlerinde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ile artname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas, malî karar ve ilemlerin belgelendirilmesi, mal ve hizmetlerin teslim alnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarnda görevlendirilemezler ve ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonunda bakan veya üye olamazlar. Strateji gelitirme birimlerinde kullanlacak defter, kayt ve belgeler Madde 33 Strateji gelitirme birimlerinde kullanlacak defter, kayt ve belgeler, ayn bilgileri içerecek ekilde elektronik ortamda da düzenlenebilir. Bu ekilde düzenlenecek defter, kayt ve belgeler, gerektiinde çktlar alnarak sayfa numaras verilmek ve yetkililerince imzalanmak suretiyle konularna göre açlacak dosyalarda muhafaza edilir. Evrak kayt sistemi ve yazmalar Madde 34 Strateji gelitirme birimlerine gelen ve giden her evrak bekletilmeksizin kayda alnarak gelen ve giden evrak defterinde izlenir. Yazmalar snflandrlarak standart dosya planna göre dosyalanr ve ariv sistemine göre korunur. Yürürlük Madde 35 Bu Yönetmelik 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yaym tarihinde yürürlüe girer. Yürütme Madde 36 Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür

99 Ç DENETÇLERN ÇALIMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELK BKK Says : 2006/10654 Karar Tarihi : 26/06/2006 R.G. Tarihi : R.G. Says : Karar Says : 2006/10654 Ekli ç Denetçilerin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelikin yürürlüe konulmas; Maliye Bakanlnn 12/9/2005 tarihli ve sayl yazs üzerine, 5018 sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 65 inci maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 26/6/2006 tarihinde kararlatrlmtr. Amaç BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanmlar MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliin amac, iç denetçilerin; kamu idareleri itibaryla saylarn, niteliklerini, atanmalarn, çalma usul ve esaslarn, sertifikalarnn verilmesi ve derecelendirilmesi ile dier hususlar düzenlemektir. Kapsam MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II) ve (IV) sayl cetvellerde yer alan idareler, Bankaclk Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu ile mahallî idarelerin iç denetim faaliyetlerini ve iç denetçilerini kapsar. Dayanak MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 5018 sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 65 inci maddesine dayanlarak hazrlanmtr. Tanmlar MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Denetim rehberleri: ç denetim faaliyetine ilikin olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan çkarlan ve kamu idarelerinin iç denetim birimlerince hazrlanacak denetim rehberlerine esas tekil eden rehberleri, b) Denetim standartlar: Uluslararas iç denetim meslekî uygulama standartlar ile uyumlu olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen Kamu ç Denetim Standartlarn, c) Etik kurallar: Uluslararas genel kabul görmü etik kurallarla uyumlu olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen ve iç denetçilerin uyacaklar Meslek Ahlak Kurallarn, ç) Ekonomiklik: Bir faaliyetin planlanm sonuçlarna ya da çktlarna ulamak için kullanlan kaynaklarn maliyetini en aza indirmeyi, 99 29

100 d) Etkililik: Bir faaliyetin, planlanan ve gerçekleen etkisi arasndaki ilikiyi; hedefe ulama derecesini ve yerindeliini, e) ç denetim: Kamu idaresinin çalmalarna deer katmak ve gelitirmek için kaynaklarn ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarna göre yönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz, nesnel güvence salama ve danmanlk faaliyetini, f) ç kontrol: darenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütününü, g) Kalite güvence ve gelitirme program: ç denetim birimince ve ç Denetim Koordinasyon Kurulunca, ilgili kamu idaresinde yürütülen iç denetim faaliyetinin tüm yönleriyle deerlendirilmesi, standartlara ve etik kurallara uygunluunun izlenmesi ve gelitirilmesine ilikin program, ) Kamu idaresi: 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II) ve (IV) sayl cetvellerde yer alan idareler ile mahallî idareleri, h) Kanun: 5018 sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununu, ) Kurul: ç Denetim Koordinasyon Kurulunu, i) Risk: Kamu idarelerinin kurulu amaçlar ile stratejik hedeflerine ulamasna ve görevlerinin ifasna engel olabilecek veya beklenmeyen zararlara yol açabilecek durum ya da olaylar, j) Risk analizi: Kamu idarelerine, kaynaklarna ve varlklarna yönelik risklerin deerlendirilmesini, k) Risk yönetimi: Potansiyel risklerin sistematik olarak deerlendirilerek, olas zararlarnn etkisini azaltc yönde, verilere dayal karar vermeyi salayan yönetimi, l) Üst yönetici: Bakanlklarda müstear, Milli Savunma Bakanlnda Bakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi ve belediyelerde belediye bakann, m) Verimlilik: Kullanlan kaynaklarla, bir faaliyetin sonuçlarn ya da çktlarn azamiye çkarmay, ifade eder. ç denetim faaliyetinin amac KNC BÖLÜM ç Denetim Faaliyeti MADDE 5- (1) ç denetim faaliyeti; kamu idarelerinin faaliyetlerinin amaç ve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara, performans programlarna ve mevzuata uygun olarak planlanmasn ve yürütülmesini; kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmasn; bilgilerin güvenilirliini, bütünlüünü ve zamannda elde edilebilirliini salamay amaçlar. ç denetim faaliyeti sonucunda, kamu idarelerinin varlklarnn güvence altna alnmas, iç kontrol sisteminin etkinlii ve risklerin asgarîye indirilmesi için kamu idaresinin faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek risklerin tanmlanmas, gerekli önlemlerin alnmas, sürekli gözden geçirilmesi ve mümkünse saysallatrlmas konularnda yönetime önerilerde bulunulur. (2) ç denetim, nesnel güvence salamann yannda, özellikle risk yönetimi, kontrol ve yönetim süreçlerini gelitirmede idarelere yardmc olmak üzere bamsz ve tarafsz bir danmanlk hizmeti

101 salar. Danmanlk hizmeti, idarenin hedeflerini gerçekletirmeye yönelik faaliyetlerinin ve ilem süreçlerinin sistemli ve düzenli bir biçimde deerlendirilmesi ve gelitirilmesine yönelik önerilerde bulunulmasdr. (3) Nesnel güvence salama, kurum içerisinde etkin bir iç denetim sisteminin var olduuna; kurumun risk yönetimi, iç kontrol sistemi ve ilem süreçlerinin etkin bir ekilde ilediine; üretilen bilgilerin doruluuna ve tamlna; varlklarnn korunduuna; faaliyetlerin etkili, ekonomik, verimli ve mevzuata uygun bir ekilde gerçekletirildiine dair, kurum içine ve kurum dna yeterli güvencenin verilmesidir. ç denetim faaliyetinin kapsam MADDE 6- (1) Kamu idarelerinin yurt d ve tara dahil tüm birimlerinin ilem ve faaliyetleri, risk esasl denetim plan ve programlar kapsamnda sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklamla denetim standartlarna uygun olarak iç denetime tabi tutulur. ç denetim alan MADDE 7- (1) ç denetim; a) Kamu idaresinin iç kontrol sisteminin yeterlilii ve etkinliinin incelenmesi ve deerlendirilmesi, b) Risk yönetimi için öneriler gelitirilmesi ile risk deerlendirme ve risk yönetim metotlarnn uygulama ve etkinliinin incelenmesi, c) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmasn salama amaçl performans deerlendirmelerinin yaplmas ve idarelere önerilerde bulunulmas, ç) darenin faaliyet ve ilemlerinin mevzuata, belirlenen hedef ve politikalara uygunluunun denetlenmesi, d) Muhasebe kaytlar ile mali tablolarn, doruluu ve güvenilirliinin incelenmesi, e) Üretilen bilgiler ile kamuoyuna açklanan her türlü rapor, istatistik ve mali tablolarn doruluu, güvenilirlii ve zamanndalnn snanmas, f) Elektronik bilgi sistemi ve e-devlet hizmetlerinin yönetim ve sistem güvenilirliinin gözden geçirilmesi, alanlarn içerir. ç denetimin uygulanmas MADDE 8- (1) Kamu idarelerinde yaplacak iç denetim aada belirtilen denetim uygulamalarn kapsar: a) Uygunluk denetimi: Kamu idarelerinin faaliyet ve ilemlerinin ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve dier mevzuata uygunluunun incelenmesidir. b) Performans denetimi: Yönetimin bütün kademelerinde gerçekletirilen faaliyet ve ilemlerin planlanmas, uygulanmas ve kontrolü aamalarndaki etkililiin, ekonomikliin ve verimliliin deerlendirilmesidir. c) Mali denetim: Gelir, gider, varlk ve yükümlülüklere ilikin hesap ve ilemlerin doruluunun; mali sistem ve tablolarn güvenilirliinin deerlendirilmesidir. ç) Bilgi teknolojisi denetimi: Denetlenen birimin elektronik bilgi sistemlerinin sürekliliinin ve güvenilirliinin deerlendirilmesidir

102 d) Sistem denetimi: Denetlenen birimin faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin; organizasyon yapsna katk salayc bir yaklamla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite ve uygunluunun aratrlmas, kaynaklarn ve uygulanan yöntemlerin yeterliliinin ölçülmesi suretiyle deerlendirilmesidir. (2) ç denetim, birinci fkrada belirtilen denetim uygulamalarndan bir veya birkaçn kapsayacak ekilde risk odakl olarak yaplr. Ayrca, bir faaliyet veya konu tüm birimlerde denetim kapsamna alnabilir. Kamu iç denetim standartlar ve etik kurallar MADDE 9- (1) ç denetçiler, Kurul tarafndan belirlenen denetim standartlarna ve etik kurallara uymakla yükümlüdür. Bu standart ve kurallar, uluslararas genel kabul görmü standart ve kurallar dikkate alnarak belirlenir. ç denetim rehberleri MADDE 10- (1) Kurul, iç denetçilerin iç denetim faaliyetlerinde esas alacaklar denetim rehberlerinin hazrlanmasna ilikin usul ve esaslar belirleyen denetim rehberlerini hazrlar, gelitirir ve güncelletirir. (2) ç denetim birimleri, görev alanlarna giren konular itibaryla Kurulca yaymlanan usul ve esaslara uygun olarak kendi denetim rehberlerini hazrlar ve bir örneini Kurula verir. (3) Denetim rehberleri yol gösterici olmakla birlikte, iç denetçilerin denetim yeteneklerini snrlamaz ve iç denetim uygulamalarnn gelitirilmesine engel tekil etmez. (4) ç denetim birimi, denetim rehberlerinin iç denetim faaliyetlerinin planlanmas, programlanmas, gerçekletirilmesi ve yönetilmesi bakmndan etkin ve yeterli olup olmadn kalite güvence ve gelitirme programna göre ylda bir defa inceler ve bu konudaki görüünü Kurula bildirir. ç kontrolle iliki MADDE 11- (1) ç denetim, iç kontrol sisteminin yeterlilii, etkinlii ve ileyiiyle ilgili olarak yönetime bilgiler salar, deerlendirmeler yapar ve önerilerde bulunur. (2) ç denetçiler, iç kontrol sisteminin düzenlenmesi ya da uygulanmas süreçlerine ve iç kontrol tedbirlerinin seçimine dâhil edilemez. Kamu idaresinde etkin bir iç kontrolün kurulmas ve sürdürülmesinden üst yönetici sorumludur. Üst yönetici iç denetçilerden, iç kontrol ilkelerine ve iç kontrol sisteminin oluturulmasna yönelik görü alabilir. alr. Üst yöneticinin sorumluluu MADDE 12- (1) Üst yönetici, iç denetim faaliyetlerinin yerine getirilmesinde: a) ç denetçilerin görevlerini bamsz bir ekilde yerine getirmeleri için gereken tüm önlemleri b) ç denetçilere, idarenin faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek risklerin belirlenmesi çalmalarnda gerekli imkan salar. c) ç denetim kapsamna giren konularda, iç denetçilere gerekli bilgi ve belgelerin salanmas amacyla, birimler arasnda etkili iletiim kurulmasn salar. ç) ç denetim raporlarnda düzeltilmesi ve iyiletirilmesi önerilen konular deerlendirir ve gerekli önlemleri alr

103 d) ç kontrol sürecinden elde ettii bilgilerle, iç denetimden elde edilen bilgileri karlatrr ve kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanmna ilikin tedbirleri gerektiinde iç denetçilerle görüerek belirler. e) ç denetçilerin mesleki yeterliliinin gelitirilmesi için gerekli tedbirleri alr. f) ç denetçilerin görevlerini yaparken bamszlk veya tarafszlnn tehlikeye girdii veya ihlal edildii durumlarda gerekli tedbirleri alr. g) ç denetim faaliyetinin kalitesini gözetir ve bu amaçla kalite kontrol ve geliim program oluturur, iç denetçilerin görevlerindeki performanslarn takip eder. ) ç denetim kaynaklarnn etkili, ekonomik ve verimli ekilde kullanlmasn salar. h) Birimin bütçesine ilikin ilemlerin yerine getirilmesi ve personelinin ihtiyac olan meslekî araç, gereç ve malzemenin temin edilmesine ilikin tedbirleri alr. ç denetim birimi ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ç Denetim Birimi ile ç Denetçilerin Görev, Yetki ve Sorumluluklar MADDE 13- (1) Kamu idarelerinin yaps ve personel says dikkate alnmak suretiyle, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun uygun görüü üzerine, dorudan üst yöneticiye bal iç denetim birimi kurulabilir. ç denetçi saysnn beten fazla olmas halinde, üst yönetici iç denetçiler arasndan birini koordinasyonu salamak üzere görevlendirir. Bu görevlendirme Kurula bildirilir. (2) ç denetim birimi bu Yönetmelii dikkate alarak, kendi yönergelerini hazrlar. Yönergede plan ve program harici iç denetçilere yaptrlacak danmanlk ve benzeri görevlerin nitelik ve süreleri standartlara uygun olarak açkça belirtilir. (3) Yönerge, iç denetim faaliyetlerinin planlanmas, programlanmas, yönetilmesi ve yürütülmesi bakmndan ylda en az bir defa gözden geçirilir. Yönerge ve deiiklikleri, üst yönetici tarafndan onaylanr ve bir örnei Kurula gönderilir. (4) ç denetim birimi, birim faaliyetleri hakknda üst yöneticiye düzenli olarak bilgi verir ve Kurul kararlarnn uygulanmasnda ortaya çkan tereddütleri Kurulun bilgisine sunar. ç denetçinin görevlendirilmesi MADDE 14- (1) ç denetçilerin program kapsamnda ve program d iç denetim görevlendirmeleri üst yönetici tarafndan yaplr. ç denetçinin görevleri MADDE 15- (1) ç denetçi, aada belirtilen görevleri yerine getirir: a) Nesnel risk analizlerine dayanarak kamu idarelerinin yönetim ve kontrol yaplarn deerlendirmek. b) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmas bakmndan incelemeler yapmak ve önerilerde bulunmak. c) Harcama sonrasnda yasal uygunluk denetimi yapmak

104 ç) darenin harcamalarnn, malî ilemlere ilikin karar ve tasarruflarnn, amaç ve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara ve performans programlarna uygunluunu denetlemek ve deerlendirmek. d) Malî yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu konularda önerilerde bulunmak. e) Denetim sonuçlar çerçevesinde iyiletirmelere yönelik önerilerde bulunmak ve bunlar takip etmek. f) Denetim srasnda veya denetim sonuçlarna göre soruturma açlmasn gerektirecek bir duruma rastlanldnda, ilgili idarenin en üst amirine bildirmek. g) Kamu idaresince üretilen bilgilerin doruluunu denetlemek. ) Üst yönetici tarafndan gerekli görülen hallerde performans göstergelerini belirlemede yardmc olmak, belirlenen performans göstergelerinin uygulanabilirliini deerlendirmek. h) Suç tekil eden durumlara ilikin tespitlerini üst yöneticiye bildirmek. ç denetçinin yetkileri MADDE 16- (1) ç denetçi, görevlerinin yerine getirilmesiyle ilgili olarak aadaki yetkilere sahiptir: a) Denetim konusuyla ilgili elektronik ortamdakiler dahil her türlü bilgi, belge ve dokümanlar ile nakit, kymetli evrak ve dier varlklarn ibrazn ve gösterilmesini talep etmek. b) Denetlenen birim çalanlarndan, iç denetim faaliyetlerinin gerei olarak yardm almak, yazl ve sözlü bilgi istemek. c) Denetim faaliyetinin gerektirdii araç, gereç ve dier imkanlardan yararlanmak. ç) Denetimi engelleyici tutum, davran ve hareketleri üst yöneticinin bilgisine intikal ettirmek. ç denetçinin sorumluluklar MADDE 17- (1) ç denetçi, görevlerini yerine getirirken aadaki hususlara riayet eder: a) Mevzuata, belirlenen denetim standartlarna ve etik kurallara uygun hareket etmek. b) Mesleki bilgi ve becerilerini sürekli olarak gelitirmek. c) ç denetim faaliyetlerinde yetki ve ehliyetini aan durumlarda iç denetim birimini haberdar etmek. ç) Verilen görevin tarafsz ve bamsz olarak yaplmasna engel olan durumlarn bulunmas halinde, durumu iç denetim birimine bildirmek. d) Denetim raporlarnda kantlara dayanmak ve deerlendirmelerinde objektif olmak. e) Denetim esnasnda elde ettii bilgilerin gizliliini korumak. ç denetçilerin kamu idareleri itibaryla saylar MADDE 18- (1) Kamu idarelerinin iç denetçi saylar; idarelerin yerine getirmek zorunda olduklar görevler, kulland kaynaklar, merkez, tara ve yurt d tekilatnn özellii, toplam personel says ve denetim ihtiyac dikkate alnmak suretiyle ve denetimin maliyeti de göz önünde bulundurularak ekli listede belirlenmitir. Kamu idareleri ilave iç denetçi ihtiyaçlarn Kurula bildirir

105 ç denetçinin nitelikleri DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ç Denetçinin Nitelikleri, Atama, Yükselme ve Görevlerinin Sona Ermesi MADDE 19- (1) ç denetçi olarak atanacaklarn, 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenlerin yan sra aadaki artlar tamas gerekir: a) En az dört yl süreli eitim veren fakülteler ile denklii Yükseköretim Kurulu tarafndan kabul edilen yurt dndaki fakülte veya yüksekokullardan birini bitirmek. b) Yardmclklarda ve aratrma görevliliinde geçen süreler dahil olmak üzere; kamu idarelerinde denetim eleman olarak en az be yl veya yarma snavyla alnp yeterlilik snavn veren uzman, doktora unvann alm öretim eleman ile yönetici olarak müdür ve daha üst unvanlarda en az sekiz yl çalm olmak. c) Meslein gerektirdii bilgi, ehliyet ve temsil yeteneine sahip olmak. ç) ç denetim etik kurallarna uygun bir özgeçmie sahip olmak. d) ngilizce, Almanca veya Franszca dillerinden birisinden son be yl içinde yaplan Kamu Personeli Yabanc Dil Bilgisi Seviye Tespit Snavndan (KPDS) veya Üniversiteleraras Kurul Yabanc Dil Snavndan (ÜDS) en az yetmi puan almak. e) lgili yönetmelik esaslarna göre yaplacak snavlarda baarl olmak. ç denetçilerin eitimi MADDE 20- (1) ç denetçiler gerektiinde Kurul koordinatörlüünde Maliye Bakanlnca yaplacak hizmet içi eitime tabi tutulur. ç denetçilie atanma MADDE 21- (1) ç denetçiler, bakanlklar ve bal idarelerde, üst yöneticilerin teklifi üzerine Bakan, dier idarelerde üst yöneticiler tarafndan, sertifikal adaylar arasndan atanr ve ayn usulle görevden alnr. ç denetçilikte derecelendirme MADDE 22- (1) Kamu iç denetçi sertifikas; kdem sras ve kadro artlar yannda iç denetçinin yeterlilii, mesleki bilgi birikimi ve temsil yetenei dikkate alnarak iç denetim biriminin teklifi ve üst yöneticinin onayyla derecelendirilir. ç denetim birimi, deerlendirmelerini; iç denetçilerin çalmalar, hizmet içi eitim etkinliklerine katlm ve baars ile sicil durumunu dikkate alarak Kurulun düzenlemelerine uygun olarak yapar. (2) Kamu iç denetçi sertifika dereceleri, iç denetçilerin özlük haklarnn tespitinde ve kariyerlerinin planlanmasnda dikkate alnr. (3) Kdem sras ve kadro artlarnn olumasna ramen derecelendirme yaplmamas durumunda, buna ilikin gerekçeler ilgili iç denetçiye ve Kurula yazl olarak bildirilir. Sertifika derecesine uygun görevlendirme MADDE 23- (1) ç denetim faaliyetleri, iç denetçi tarafndan, kamu idaresinin birim, konu ve süreçleri itibaryla snflandrlr. ç denetçilerin denetim alan ve uygulamalarnn deitirilmesi esastr. ç denetçinin sertifika derecesi ile çalma süresince edindii tecrübe ve kdemine göre hangi denetim alan ve uygulamalarnda görevlendirilecei iç denetim birimi yönergelerinde belirlenir

106 ç denetçiliin sona ermesi MADDE 24- (1) ç denetçilik görevi; a) ç denetçinin kendi istei ile ayrlmas, b) Baka bir göreve atanmas veya seçilmesi, c) ç denetçilik meslei ile badamayan hareketlerde bulunduunun rapora balanmas ve bu raporun Kurul tarafndan görüülerek sertifikasnn iptal edilmesi, durumlarnda sona erer. (2) Birinci fkrann (c) bendinde belirtilen durumda, ilgililer, talepleri aranmakszn kurumlarnda, kariyerlerine veya mesleklerine uygun kadrolara atanrlar ve yeniden iç denetçi olamazlar. ç denetçilerin bamszl BENC BÖLÜM ç Denetçilerin Bamszl, Tarafszl ve Güvencesi MADDE 25- (1) ç denetçiler, iç denetim faaliyetine ilikin görevlerini yerine getirirken bamsz olarak hareket eder. ç denetçilerin tarafszl MADDE 26- (1) ç denetçiler, görevlerini yerine getirirken tarafsz davranr. (2) ç denetçiler çalmalarnda; denetimin kalitesinden ödün vermeden, bakalarnn düünce ve telkinlerinden etkilenmeden kanaat oluturur. (3) Üst yönetici, iç denetçilerin görevlendirilmesinde, tarafszlklarn zedeleyecek hususlar dikkate alr. (4) ç denetçiler, faaliyetlerini sürdürürken bamszlk ve tarafszlklarn zedeleyebilecek bir durumla karlamalar halinde koordinasyon salamakla görevlendirilen iç denetçiye, görevlendirme yaplmamsa üst yöneticiye yazl olarak bavurur. (5) ç denetçiler, daha önceden görev yaptklar idari birimlerde bir yl geçmeden iç denetim yapamazlar. ç denetçilerin güvencesi MADDE 27- (1) ç denetçilere bu Yönetmelik ve iç denetim birim yönergelerinde belirtilen görevler dnda hiçbir görev verilemez ve yaptrlamaz. (2) ç denetçiler 24 üncü maddenin ikinci fkras hükmü sakl kalmak kaydyla, hiçbir ekilde istekleri dnda baka bir göreve atanamazlar. ALTINCI BÖLÜM ç Denetçi Sertifikas, Mesleki Yeterlilik ve Eitim Kamu iç denetçi sertifikas MADDE 28- (1) Maliye Bakanlnca verilen iç denetçi aday eitimi sonucunda yaplan yazl snavda baarl olanlara, aldklar puan gösteren ve üç ylda bir (A-1) düzeyinden (A-4) düzeyine

107 kadar derecelendirilen (A) dereceli iç denetçi sertifikas verilir. lk sertifika derecelendirmesi, iç denetim mesleinde be yl geçtikten sonra yaplr. (2) ç denetçiler uluslararas iç denetim sertifika snavlarna girmeye tevik edilir. Sertifikann derecelendirilmesi MADDE 29- (1) Kamu iç denetçi sertifikas, üç yllk dönemde altm puan toplanmasyla bir üst derece sertifika ile deitirilir. Üç yllk dönemde yeterli puan alnmamas durumunda takip eden yllarda geçmi son üç yln toplam puan dikkate alnr. (2) Uluslararas geçerlilii olan CIA (Certified Internal Auditor), CISA (Certified Information System Auditor), CCSA (Certified Control Self Assessment) ve CGAP (Certified Government Auditing Professional) sertifikalardan birini alan iç denetçiye bir defaya mahsus olmak üzere bir üst derece sertifika verilir. Sertifika derecelendirmede puanlama MADDE 30- (1) ç denetçilerin sertifikalar, göreve baladklar tarihten itibaren her üç yllk faaliyetlerinde aada belirtilen alan ve arlklara göre en az altm puan toplamalar halinde bir üst dereceye yükseltilir. (2) ç denetçiler; a) Katldklar meslek içi eitimlerden yirmibe puana kadar, b) Yazdklar rapor ve yaptklar çalmalardan otuzbe puana kadar, c) Yaynlanm makale ve kitaplarndan on puana kadar, ç) Aldklar sicil notu, baar ve takdirnamelerden on puana kadar, d) Eitici olarak katldklar çalmalardan on puana kadar, e) Yabanc dil bilgilerinden on puana kadar, puan toplayabilirler. (3) Ayrca, iç denetçiye yüksek lisans ve doktora eitimlerinin her birinden ilgili deerlendirme döneminde bir defaya mahsus olmak üzere on puan verilir. Sertifika derecelendirilmesine ilikin puanlama koordinasyon salamakla görevlendirilen iç denetçinin teklifi üzerine üst yönetici tarafndan, görevlendirme yaplmamsa dorudan üst yönetici tarafndan yaplr. Kurul sertifika derecelendirilmesine ilikin hususlar ayrca düzenler. Mesleki yeterlilik ve özen MADDE 31- (1) ç denetçiler görevlerinin gerektirdii mesleki yeterlilie sahip olmak ve gelitirmek zorundadr. Mesleki yeterlilik; görevin gerektirdii bilgi ve beceriye sahip olma, denetim konular ile ilgili salkl veri ve kant toplama, inceleyip deerlendirme ve raporlama yeteneini ifade eder. ç denetçiler görevlerini ifa ederken, saduyulu ve yetkin bir iç denetçiden beklenen dikkat ve özeni gösterir. (2) ç denetçiler bilgi teknolojisi riskleri, kontrolleri ve mevcut bilgisayar destekli denetim teknikleri ile ilgili bilgiye sahip olmaldr. (3) Üst yönetici, iç denetçilerin mesleki yönden gelimesi, yenilikleri izlemesi ve çalma isteini artrmak için gerekli tedbirleri alr. Mesleki yeterlilii sürdürme sorumluluu MADDE 32- (1) ç denetçiler aada belirtilen konularda kendilerini yetitirmek ve gelitirmekten sorumludur:

108 a) ç denetim yöntemlerini ve tekniklerini bilmek ve uygulamak. b) Muhasebe ilkeleri ve standartlar ile yönetim muhasebesi ve mali yönetim bilgisine sahip olmak. c) Görev alanyla ilgili mevzuat bilmek ve bu bilgisini uygulamaya geçirmek. ç) Kamu idarelerinin hedeflerindeki önemli sapmalar ve sonuçlarn deerlendirecek düzeyde bilgi birikimine sahip olmak. d) Çevresiyle iletiim kurma yeteneine sahip olmak. e) ç denetim faaliyetinin amacn, tespitlere ilikin deerlendirmelerini, denetim sonuçlarn ve önerilerini anlalr biçimde yazl ve sözlü ifade edebilmek. f) ç denetim faaliyeti srasnda edinilen bilgi, belge ve bulgularn analizi sonucu ortaya çkan emarelerden, detayl inceleme veya soruturmay gerektirecek hususlar ayrt edecek yeterlilie sahip olmak. g) Yönetim ve iç kontrol sistemini gelitirecek ve bunlarn ileyiine ilikin çözüm üretecek bilgiye sahip olmak. ) Performans denetimi ve performans göstergelerinin deerlendirilmesi konularnda yeterli bilgiye sahip olmak. h) Risk analizi, deerlendirmesi ve yönetimi konularnda bilgi sahibi olmak. ) statistiki yöntemleri kullanarak verileri ve elde edilen sonuçlar analiz edebilecek bilgiye sahip olmak. i) Kamu idarelerinin otomasyon sisteminin ileyii hakknda bilgi sahibi olmak. Meslek içi eitim MADDE 33- (1) ç denetçilere, her üç ylda asgari yüz saat meslek içi eitim salanr. Bu sürenin otuz saati, Kurulun koordinatörlüünde Maliye Bakanlnca verilir. Kalan süre, Kurulun eitim konusundaki düzenlemelerine riayet edilerek, ilgili kamu idarelerinin ihtiyaçlarna göre iç denetim birimlerince programlanr. (2) ç denetim birimleri, gerektiinde mesleki kurulular, üniversiteler ve bilimsel alanda etkinlikte bulunan dier kurum ve kurulularla ibirlii yapmak suretiyle, ylda en az bir defa kurs, seminer ve benzeri etkinliklerde bulunurlar. Meslek içi eitim etkinliklerine iç denetim plan ve programnda yer verilir. (3) Meslek içi eitim programlar en az bir ay önce iç denetçilere duyurulur. (4) ç denetçi olarak göreve balayanlara, bir haftadan az olmamak üzere kamu idarelerinde intibak eitimi verilir. (5) Kurul, iç denetçilerin mesleki yetkinliklerini gelitirmek için, uluslararas iç denetim sertifika snavlarna hazrlk kurslar düzenleyebilir. Bilgi teknolojisi denetim eitimi MADDE 34- (1) Kamu idarelerinde görev alan iç denetçilerden ihtiyaca göre oluturulan gruba, Kurulun koordinatörlüünde yazlm, donanm ve bilgi teknolojilerinin yeterlilii, verimli bir ekilde kullanlp kullanlmad, izinsiz eriimlere kar güvenlii, bilgi ve kaytlara eriimlerin kontrol altnda tutulmas ve bir sistem içinde denetlenmesi amacyla ayr bir eitim verilir. (2) Bu gruplarn oluturulmas ve eitimine ilikin usul ve esaslar Kurulca belirlenir

109 Yurt d eitimi MADDE 35- (1) ç denetçilerin yurt d eitim ve stajna ilikin ilkeler ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Kurul tarafndan belirlenir. YEDNC BÖLÜM Risklerin Deerlendirilmesi Denetimin risk odakl yaplmas MADDE 36- (1) ç denetim faaliyetlerinin risk odakl olarak yürütülmesi esastr. Kamu idarelerinin maruz kalabilecei risklerin tespit edilerek sürekli ölçülmesi ve deerlendirilmesi suretiyle, risk odakl iç denetim plan ve program hazrlanr. ç denetim bu plan ve programa uygun olarak yaplr. (2) Kamu idarelerinin en riskli alanlarndan balamak ve iç denetim imkanlar dikkate alnmak suretiyle, iç denetim uygulamalarndan bir veya birkaç birlikte programa alnr. (3) Yaplan risk deerlendirmeleri sonucunda idare için yüksek risk alanlar belirlenir. ç denetim birimi, üst yöneticinin önerilerini de dikkate alarak, idarenin risklerinden kabul edilemeyecek olanlar denetim programna alr ve üst yöneticiye onaylatr. Bu onay denetim programnn risk odakl hazrlamasna, hangi risklerin yüksek, hangilerinin düük olduuna karar vermeye ve programa alnmasna müdahale anlamna gelmez. Program onaylandktan sonra önemli risk alanlarnn tespit edilmesi veya Kurulca önerilmesi halinde program d özel iç denetim yaplabilir. (4) Risk odakl olarak hazrlanan denetim rehberi, Kurul tarafndan gelitirilir ve güncellenir. (5) Kurul, risk odakl iç denetim faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanlacak risk deerlendirme yöntemleri ile risk deerlendirmesine ilikin usul ve esaslar, uluslararas uygulamalar da dikkate alarak belirler. Risklerin deerlendirilmesi MADDE 37- (1) Yönetim, risklerin tanmlanmas ve kontrolü için gerekli stratejilerin gelitirilmesinden ve uygulanmasndan sorumludur. (2) darelerin tüm faaliyetleri Kurulun düzenlemelerine uygun olarak iç denetim birimlerince kapsaml bir risk analizine tabi tutulur. Bu analiz sonuçlar deerlendirilerek, kamu idarelerinin hizmetlerini etkileyebilecek riskler, risklilik oran ve önemine göre arlk verilerek sralanr. (3) Bu deerlendirme sonuçlarna göre en yüksek risk içeren alan ve konulardan balanarak iç denetim plan ve uygulamaya ilikin programlar hazrlanr. Denetim programlarnn hazrlanmasnda; üst yöneticinin riskli gördüü ve öncelik verilmesini istedii hususlarla birlikte, iç denetçilerin says, çalma süre ve imkanlar dikkate alnarak, en riskli alan ve konulara öncelik verilerek azami verim hedeflenir. (4) Yeni birim ve faaliyetler, yeniden yaplandrma projeleri, organizasyon ve insan kaynaklarndaki önemli deiiklikler yüksek risk içerdiinden, denetim programna öncelikle alnr. (5) Yl sonlarnda, denetlenen birimlerde yaplacak toplantlarda denetim sonuçlarna göre mevcut riskler gözden geçirilir. Risk deerlendirmede iç denetçinin sorumluluu MADDE 38- (1) ç denetçi kamu idaresinin hedeflerini, faaliyetlerini ve varlklarn etkileyebilecek önemli riskleri deerlendirir

110 ç denetim plan SEKZNC BÖLÜM ç Denetimin Planlanmas, Yürütülmesi ve Raporlanmas MADDE 39- (1) ç denetim plan; iç denetim faaliyetinin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini salamak amacyla denetimin kapsamn, denetlenecek alan ve konular, ihtiyaç duyulan igücü ve dier kaynaklar içerecek ekilde, birim yöneticileriyle görüülerek ve Kurulca hazrlanan iç denetim stratejik plan da dikkate alnarak, üç yllk dönemler için hazrlanr. Bu plan, her yl risk deerlendirmesi sonuçlarna göre gözden geçirilerek, gerektiinde deitirilir. ç denetim program MADDE 40- (1) En riskli alan ve konulara öncelik verilmek ve denetim maliyeti de dikkate alnmak suretiyle, yöneticiler ve gerektiinde çalanlarla görüülerek iç denetim planyla uyumlu bir iç denetim program hazrlanr. Bir yllk dönemi geçmemek üzere hazrlanacak iç denetim programlarnda; denetlenecek alanlar ve konular, iç denetçilerin isimleri belirtilerek, zaman çizelgesine balanr. Hazrlanan iç denetim program üst yönetici tarafndan onaylanr. (2) Kurul, iç denetim plannn ve programnn hazrlanmasna ilikin usul ve esaslar belirler. Çalmann planlanmas MADDE 41- (1) ç denetçi, denetime balamadan önce, ilgili birimin yöneticisi ve dier personel ile denetimin amac, kapsam, denetimde kullanlacak yöntemler, tahmini denetim süresi, denetime yardmc olacak personel, denetim srasnda çalanlardan beklentiler, idarenin denetimden beklentileri, denetim sonuçlarnn raporlanmas konularnda görümeler yapar. (2) ç denetçi, bu görümelerin sonuçlarn da dikkate alarak çalma plann hazrladktan sonra denetime balar ve denetimler bu çalma planna göre yürütülür. Denetimin yürütülmesi MADDE 42- (1) ç denetçi, denetim rehberlerinden de yararlanarak denetim faaliyetini yürütür. ç denetçi, denetim programnda ve çalma plannda belirlenen denetim hedeflerine ulamak için, yeterli ve güvenilir bilgi ve belgeleri tespit etmek, incelemek ve deerlendirmekle yükümlüdür. Raporlama ilkeleri MADDE 43- (1) Denetim faaliyetinin sonuçlar, düzenlenecek raporla kayt altna alnr. ç denetçi, ulat görüü, görüe ulaamamsa bunun nedenlerini raporunda açkça belirtir. ç denetim raporlar, ksa, açk, kolay anlalr ve tekrara yer vermeyecek bir tarzda yazlr. Raporlar, Kurulun belirledii raporlama standartlarna uygun, yeterli kantlara dayal ve tutarl olarak düzenlenir. (2) Rapor türlerine ve raporlama standartlarna ilikin dier hususlar, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak iç denetim birimlerinin yönergelerinde düzenlenir. Raporlarn sunulmas MADDE 44- (1) ç denetçi, denetim raporunu, belirli bir sürede cevaplandrlmak üzere, denetime tabi tutulan birim yöneticilerine verir. Birim yöneticileri, gerektiinde çalanlardan ve ilgililerden görü almak suretiyle rapordaki ilgili hususlar cevaplandrarak iç denetçiye gönderir. (2) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile yönetici arasnda anlamazlk varsa, iç denetçi bu duruma ilikin deerlendirmesini raporuna dahil eder. (3) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile yönetici, ayn görüteyse, makul bir sürede önlem alnmasnda anlarlar

111 (4) ç denetçi raporunu, idarenin görülerini de ekleyerek cevaplaryla birlikte, iç denetimin kapsam, denetimde tespit edilen riskler, risklerin olas etkileri, denetim sonuçlarna ilikin genel deerlendirme ve risklerin ortadan kaldrlmasna veya en aza indirilmesine yönelik önerileri içeren rapor özetini de ekleyerek üst yöneticiye sunar. (5) Raporlar üst yönetici tarafndan deerlendirildikten sonra gerei için ilgili birimler ve strateji gelitirme birimine verilir. (6) Denetim raporunda belirtilen önlemlerin alnp alnmad üst yönetici tarafndan izlenir. ç denetim raporlarna dayanlarak yaplacak ilemler MADDE 45- (1) ç denetçiler tarafndan düzenlenecek raporlarn, iç denetim birimlerince kalite güvencesi kapsamnda deerlendirilmesine, ilgili makamlara gönderilmesine ve oluabilecek görü ayrlklarnn giderilmesine ilikin usul ve esaslar, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak, iç denetim birim yönergelerinde belirlenir. (2) dari birimlerce rapor üzerine yaplan ilemler veya ilem yaplmama gerekçeleri, iç denetçiye bildirilmek üzere iç denetim birimine gönderilir. (3) ç denetim raporlar ile bunlar üzerine yaplan ilemler, raporun üst yöneticiye sunulduu tarihten itibaren iki ay içinde Kurula gönderilir. Birim faaliyet raporu MADDE 46- (1) Yllk faaliyet raporunda; program d yaplanlar da dahil iç denetim faaliyetleri, iç denetim biriminin performans, tespit ve önerileri, önerilerden onaylanmayan ve uygulanmayanlar varsa onaylanmama ve uygulanmama nedenleri, iç denetçilerin eitimi, yönetime verilen danmanlk hizmetleri ve dier faaliyet sonuçlar ile ilgili bilgiler yer alr. (2) lgili kamu idaresinin yönetim ve kontrol sisteminin genel deerlendirmesi, önemli riskler, yönetim ve kontrol sorunlar ve bunlara ilikin önerilere de faaliyet raporunda yer verilir. Birim faaliyet raporu, ubat ay sonuna kadar Kurula gönderilir. ç denetimin deerlendirilmesi DOKUZUNCU BÖLÜM ç Denetimin zlenmesi MADDE 47- (1) ç denetimin etkililiinin artrlmas amacyla, denetim faaliyetleri, denetlenen birimlerde yaptrlacak bir anketle deerlendirilebilir. ç denetim sonuçlarnn takibi MADDE 48- (1) ç denetim biriminde, denetim raporlarnn uygulanmasn izlemek üzere bir takip sistemi kurulur. (2) Birim yöneticileri, denetlenen faaliyetler konusunda, denetim raporunda yer alan önerilere ilikin önlemleri alr. Önlem alnmamas halinde iç denetim birimi üst yöneticiyi bilgilendirir. ç denetim genel raporu MADDE 49- (1) Kurul, iç denetim raporlarn deerlendirerek sonuçlarn konsolide etmek suretiyle yllk rapor halinde Maliye Bakanna sunar ve kamuoyuna internet ortamnda, basn yoluyla veya yazl olarak açklar

112 ikâyet konularnn deerlendirilmesi ONUNCU BÖLÜM Çeitli ve Son Hükümler MADDE 50- (1) ç denetim birimlerine intikal eden ihbar ve ikâyetlerde iddia edilen konular, risk analizlerinde dikkate alnarak denetim planlamasnda ve denetimde göz önünde bulundurulur. ikâyetçisi belli ve ikâyet konusu açk olan ve acil olarak incelenmesi gereken konular üst yöneticiye bildirilir. Dier kamu idarelerinin iç denetçileri ile ortak çalma MADDE 51- (1) Birden fazla kamu idaresini ilgilendiren konularda, iç denetçilerin birlikte çalmasna ilikin hususlar Kurulca düzenlenir. Yolsuzluk tespitleri MADDE 52- (1) ç denetçi, yolsuzlua ilikin delilleri tespit edebilecek bilgi, beceri ve donanm ile denetim faaliyetini sürdürür. ç denetçi yolsuzluk yapldna ilikin tespitlerini ve elde ettii delilleri ivedilikle üst yöneticiye intikal ettirir. Yurt dnda iç denetim faaliyeti MADDE 53- (1) Kamu idarelerinin yurt d birimlerinin iç denetimine ilikin usul ve esaslar Kurul tarafndan düzenlenir. dari görevlere geçme ve iç denetçilie dönme MADDE 54- (1) ç denetçiler, idari görevlere atanmalarnda ve iç denetçilie dönmelerinde Kurul tarafndan belirlenen meslek ahlak kurallarna ve kamu iç denetim standartlarna uygun davranr. Tereddütlerin giderilmesi ve uygulama birliinin salanmas MADDE 55- (1) Kurul, bu Yönetmeliin uygulanmas, iç denetim faaliyeti sürecinde ortaya çkabilecek tereddütlerin giderilmesi ve uygulama birliinin salanmas amacyla gerekli düzenlemeleri yapmaya yetkilidir. Kanuna göre iç denetçi olarak atanacaklar GEÇC MADDE 1- (1) Kanunun geçici 5 inci maddesinin (c), (d) ve (e) bentlerine göre iç denetçi olarak atananlara, atandklar tarihten itibaren geçerli olmak üzere (A) dereceli iç denetçi sertifikas verilir. Bu ekilde atanan iç denetçiler de Yönetmelikte belirlenen sertifika derecelendirilmesine tabi tutulur. (2) ç denetçilie atananlar Kanunun öngördüü sistemin uygulanmasna yönelik olarak Kurul koordinatörlüünde ve belirlenecek tarihlerde Maliye Bakanlnca üç ay eitime tabi tutulurlar. Yürürlük MADDE 56- (1) Bu Yönetmelik yaym tarihinde yürürlüe girer. Yürütme MADDE 57- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür

113 KAMU Ç KONTROL STANDARTLARI TEBL R.G. Tarihi : 26/12/2007 R.G. Says : Bilindii üzere, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun Beinci Ksmnda "iç kontrol sistemi" düzenlenmitir. Bu ksmda, iç kontrol sistemine ilikin olarak; iç kontrolün tanm ve amac, kontrolün yaps ve ileyii, ön mali kontrol, mali hizmetler birimi, muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumluluklar, muhasebe yetkilisinin nitelikleri ve atanmas, iç denetim, iç denetçinin görevleri, iç denetçilerin nitelikleri ve atanmas, iç denetim koordinasyon kurulu, iç denetim koordinasyon kurulunun görevleri hususlarna yer verilmitir sayl Kanunun 55 inci maddesinde iç kontrol, "idarenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütünü" olarak tanmlanmtr. Kanunun 56 nc maddesinde iç kontrolün amaçlar; Kamu gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerinin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yönetilmesini, Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyet göstermesini, Her türlü malî karar ve ilemlerde usulsüzlük ve yolsuzluun önlenmesini, Karar oluturmak ve izlemek için düzenli, zamannda ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini, Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, salamak olarak belirlenmitir. Kanunun 57 nci maddesinde ise kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrol sistemlerinin harcama birimleri, muhasebe ve malî hizmetler ile ön malî kontrol ve iç denetimden olutuu belirtilmi, yeterli ve etkili bir kontrol sisteminin oluturulabilmesi için; Mesleki deerlere ve dürüst yönetim anlayna sahip olunmas, Malî yetki ve sorumluluklarn bilgili ve yeterli yöneticilerle personele verilmesi, Belirlenmi standartlara uyulmasnn salanmas, Mevzuata aykr faaliyetlerin önlenmesi, Kapsaml bir yönetim anlay ile uygun bir çalma ortamnn ve saydamln salanmas, bakmndan ilgili idarelerin üst yöneticileri ile dier yöneticileri tarafndan görev, yetki ve sorumluluklar göz önünde bulundurulmak suretiyle gerekli önlemlerin alnmas öngörülmütür. Kanunun 11 inci maddesinde, üst yöneticilerin, mali yönetim ve kontrol sisteminin ileyiinin gözetilmesi, izlenmesi ve Kanunda belirtilen görev ve sorumluluklarn yerine getirilmesinden sorumlu olduklar ve bu sorumluluun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler araclyla yerine getirecekleri hükme balanmtr. Buna göre üst yöneticilere, iç kontrol sisteminin kurulmas ve gözetilmesi, iç kontrol sisteminin bir gerei olarak yazl prosedür ve talimatlarn oluturulmas gibi her türlü düzenlemelerin yaplmas,

114 harcama yetkililerine ise görev ve yetki alanlar çerçevesinde, idari ve malî karar ve ilemlere ilikin olarak iç kontrolün ileyiini salama sorumluluu verilmi bulunmaktadr. Kanunun 60, 61, 63 ve 64 üncü maddelerinde, mali hizmetler birimleri, muhasebe yetkilileri ve iç denetçilerin iç kontrol alanndaki görev ve sorumluluklarna yer verilmitir. Buna göre; mali hizmetler birimleri, idarenin iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak ve ön mali kontrol faaliyetini yürütmekten, muhasebe yetkilileri, ödeme emri belgesi ve eklerinin kontrolünden, muhasebe ilemlerinin belirlenmi standartlara ve usulüne uygun olarak kaydedilmesinden, raporlanmasndan, muhafazasndan ve denetime hazr halde bulundurulmasndan, iç denetçiler ise idarelerin iç kontrol sistemlerinin denetlenmesinden ve gelitirilmesi yönünde önerilerde bulunulmasndan sorumludurlar. Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fkrasnda, "Görev ve yetkileri çerçevesinde, mali yönetim ve iç kontrol süreçlerine ilikin standart ve yöntemler Maliye Bakanlnca, iç denetime ilikin standart ve yöntemler ise ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenir, gelitirilir ve uyumlatrlr. Bunlar ayrca sistemlerin koordinasyonunu salar ve kamu idarelerine rehberlik hizmeti verir" hükmü yer almaktadr. Buna göre, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun tarihli ve (12) sayl karar ile Kamu ç Denetim Standartlar belirlenmi bulunmaktadr. Kamu ç Kontrol Standartlar ise COSO modeli, INTOSAI Kamu Sektörü ç Kontrol Standartlar Rehberi ve Avrupa Birlii ç Kontrol Standartlar çerçevesinde Maliye Bakanl tarafndan belirlenmitir. Bilindii üzere, tarihli ve (3. mükerrer) sayl Resmî Gazetede yaymlanan ç Kontrol ve Ön Mali Kontrole likin Usul ve Esaslarn "ç kontrol standartlar" balkl 5 inci maddesinde, iç kontrol standartlarnn, merkezi uyumlatrma görevi çerçevesinde Maliye Bakanl tarafndan belirlenip yaymlanaca, kamu idarelerinin malî ve malî olmayan tüm ilemlerinde bu standartlara uymakla ve gereini yerine getirmekle yükümlü bulunduu, Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla, idarelerce, görev alanlar çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikin standartlar belirlenebilecei belirtilmitir. Bu çerçevede, kamu idareleri tarafndan görev alanlar çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikin olarak belirlenebilecek ayrntl standartlar, 5018 sayl Kanuna, ilgili dier mevzuata ve Kamu ç Kontrol Standartlarna uygun olmak ve idareye münhasr spesifik süreçlere ilikin olmak zorundadr. darelerce gerek görülmesi halinde hazrlanabilecek dare Ayrntl ç Kontrol Standartlar, idarelerin yasal ve idari yaplar ile personel ve mali durumlar gibi her bir idarenin kendine özgü koullar dikkate alnarak katlmc yöntemlerle belirlenecek ve üst yönetici onayn izleyen 10 igünü içinde Maliye Bakanlna gönderilecektir. Kamu idarelerinin, iç kontrol sistemlerinin Kamu ç Kontrol Standartlarna uyumunu salamak üzere; yaplmas gereken çalmalarn belirlenmesi, bu çalmalar için eylem plan oluturulmas, gerekli prosedürler ve ilgili düzenlemelerin hazrlanmas çalmalarn yürütmeleri ve bu çalmalar en geç tarihine kadar tamamlamalar gerekmektedir. Söz konusu çalmalarn etkili bir ekilde ve zamannda yürütülmesini salamak üzere, idarelerin üst yöneticileri tarafndan gerekli önlemler alnacaktr. Dier taraftan, tarihli ve sayl Resmî Gazetede yaymlanan Kamu darelerinde Stratejik Planlamaya likin Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelikle belirlenen geçi takvimi uyarnca, 2008 ve sonraki yllarda stratejik plan ve performans program hazrlayacak idareler, hazrlk çalmalarnda bunlara ilikin standartlar da dikkate alacaklardr. Stratejik plan ve performans program hazrlamayacak kamu idareleri ise bu plan ve programlarn hazrlanmas dnda kalan hususlara uyum salayacaklardr. Tebli olunur

115 KAMU Ç KONTROL STANDARTLARI Kamu ç Kontrol Standartlar, idarelerin, iç kontrol sistemlerinin oluturulmasnda, izlenmesinde ve deerlendirilmesinde dikkate almalar gereken temel yönetim kurallarn göstermekte ve tüm kamu idarelerinde tutarl, kapsaml ve standart bir kontrol sisteminin kurulmasn ve uygulanmasn amaçlamaktadr. Kamu ç Kontrol Standartlar, uluslararas standartlar ve iyi uygulama örnekleri çerçevesinde, iç kontrolün; kontrol ortam, risk deerlendirmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletiim ile izleme bileenleri esas alnarak, tüm kamu idarelerinde uygulanabilir düzeyde olmasn salamak üzere genel nitelikte düzenlenmitir. 1. KONTROL ORTAMI STANDARTLARI Kontrol ortam, iç kontrolün dier unsurlarna temel tekil eden genel bir çerçeve olup, kiisel ve mesleki dürüstlük, yönetim ve personelin etik deerleri, iç kontrole yönelik destekleyici tutum, mesleki yeterlilik, organizasyonel yap, insan kaynaklar politikalar ve uygulamalar ile yönetim felsefesi ve i yapma tarzna ilikin hususlar kapsar. Standart: 1. Etik Deerler ve Dürüstlük Personel davranlarn belirleyen kurallarn personel tarafndan bilinmesi salanmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 1.1. ç kontrol sistemi ve ileyii yönetici ve personel tarafndan sahiplenilmeli ve desteklenmelidir darenin yöneticileri iç kontrol sisteminin uygulanmasnda personele örnek olmaldrlar Etik kurallar bilinmeli ve tüm faaliyetlerde bu kurallara uyulmaldr Faaliyetlerde dürüstlük, saydamlk ve hesap verebilirlik salanmaldr darenin personeline ve hizmet verilenlere adil ve eit davranlmaldr darenin faaliyetlerine ilikin tüm bilgi ve belgeler doru, tam ve güvenilir olmaldr. Standart: 2. Misyon, organizasyon yaps ve görevler darelerin misyonu ile birimlerin ve personelin görev tanmlar yazl olarak belirlenmeli, personele duyurulmal ve idarede uygun bir organizasyon yaps oluturulmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 2.1. darenin misyonu yazl olarak belirlenmeli, duyurulmal ve personel tarafndan benimsenmesi salanmaldr Misyonun gerçekletirilmesini salamak üzere idare birimleri ve alt birimlerince yürütülecek görevler yazl olarak tanmlanmal ve duyurulmaldr dare birimlerinde personelin görevlerini ve bu görevlere ilikin yetki ve sorumluluklarn kapsayan görev dalm çizelgesi oluturulmal ve personele bildirilmelidir darenin ve birimlerinin tekilat emas olmal ve buna bal olarak fonksiyonel görev dalm belirlenmelidir darenin ve birimlerinin organizasyon yaps, temel yetki ve sorumluluk dalm, hesap verebilirlik ve uygun raporlama ilikisini gösterecek ekilde olmaldr

116 2.6. darenin yöneticileri, faaliyetlerin yürütülmesinde hassas görevlere ilikin prosedürleri belirlemeli ve personele duyurmaldr Her düzeydeki yöneticiler verilen görevlerin sonucunu izlemeye yönelik mekanizmalar oluturmaldr. Standart: 3. Personelin yeterlilii ve performans dareler, personelin yeterlilii ve görevleri arasndaki uyumu salamal, performansn deerlendirilmesi ve gelitirilmesine yönelik önlemler almaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 3.1. nsan kaynaklar yönetimi, idarenin amaç ve hedeflerinin gerçeklemesini salamaya yönelik olmaldr darenin yönetici ve personeli görevlerini etkin ve etkili bir ekilde yürütebilecek bilgi, deneyim ve yetenee sahip olmaldr Mesleki yeterlilie önem verilmeli ve her görev için en uygun personel seçilmelidir Personelin ie alnmas ile görevinde ilerleme ve yükselmesinde liyakat ilkesine uyulmal ve bireysel performans göz önünde bulundurulmaldr Her görev için gerekli eitim ihtiyac belirlenmeli, bu ihtiyac giderecek eitim faaliyetleri her yl planlanarak yürütülmeli ve gerektiinde güncellenmelidir Personelin yeterlilii ve performans bal olduu yöneticisi tarafndan en az ylda bir kez deerlendirilmeli ve deerlendirme sonuçlar personel ile görüülmelidir Performans deerlendirmesine göre performans yetersiz bulunan personelin performansn gelitirmeye yönelik önlemler alnmal, yüksek performans gösteren personel için ödüllendirme mekanizmalar gelitirilmelidir Personel istihdam, yer deitirme, üst görevlere atanma, eitim, performans deerlendirmesi, özlük haklar gibi insan kaynaklar yönetimine ilikin önemli hususlar yazl olarak belirlenmi olmal ve personele duyurulmaldr. Standart: 4. Yetki Devri darelerde yetkiler ve yetki devrinin snrlar açkça belirlenmeli ve yazl olarak bildirilmelidir. Devredilen yetkinin önemi ve riski dikkate alnarak yetki devri yaplmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 4.1. ak süreçlerindeki imza ve onay mercileri belirlenmeli ve personele duyurulmaldr Yetki devirleri, üst yönetici tarafndan belirlenen esaslar çerçevesinde devredilen yetkinin snrlarn gösterecek ekilde yazl olarak belirlenmeli ve ilgililere bildirilmelidir Yetki devri, devredilen yetkinin önemi ile uyumlu olmaldr Yetki devredilen personel görevin gerektirdii bilgi, deneyim ve yetenee sahip olmaldr Yetki devredilen personel, yetkinin kullanmna ilikin olarak belli dönemlerde yetki devredene bilgi vermeli, yetki devreden ise bu bilgiyi aramaldr. 2. RSK DEERLENDRME STANDARTLARI Risk deerlendirme, idarenin hedeflerinin gerçeklemesini engelleyecek risklerin tanmlanmas, analiz edilmesi ve gerekli önlemlerin belirlenmesi sürecidir

117 Standart: 5. Planlama ve Programlama dareler, faaliyetlerini, amaç, hedef ve göstergelerini ve bunlar gerçekletirmek için ihtiyaç duyduklar kaynaklar içeren plan ve programlarn oluturmal ve duyurmal, faaliyetlerinin plan ve programlara uygunluunu salamaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 5.1. dareler, misyon ve vizyonlarn oluturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarn ölçmek, izlemek ve deerlendirmek amacyla katlmc yöntemlerle stratejik plan hazrlamaldr dareler, yürütecekleri program, faaliyet ve projeleri ile bunlarn kaynak ihtiyacn, performans hedef ve göstergelerini içeren performans program hazrlamaldr dareler, bütçelerini stratejik planlarna ve performans programlarna uygun olarak hazrlamaldr Yöneticiler, faaliyetlerin ilgili mevzuat, stratejik plan ve performans programyla belirlenen amaç ve hedeflere uygunluunu salamaldr Yöneticiler, görev alanlar çerçevesinde idarenin hedeflerine uygun özel hedefler belirlemeli ve personeline duyurmaldr darenin ve birimlerinin hedefleri, spesifik, ölçülebilir, ulalabilir, ilgili ve süreli olmaldr. Standart: 6. Risklerin belirlenmesi ve deerlendirilmesi dareler, sistemli bir ekilde analizler yaparak amaç ve hedeflerinin gerçeklemesini engelleyebilecek iç ve d riskleri tanmlayarak deerlendirmeli ve alnacak önlemleri belirlemelidir. Bu standart için gerekli genel artlar: 6.1. dareler, her yl sistemli bir ekilde amaç ve hedeflerine yönelik riskleri belirlemelidir Risklerin gerçekleme olasl ve muhtemel etkileri ylda en az bir kez analiz edilmelidir Risklere kar alnacak önlemler belirlenerek eylem planlar oluturulmaldr. 3. KONTROL FAALYETLER STANDARTLARI Kontrol faaliyetleri, idarenin hedeflerinin gerçekletirilmesini salamak ve belirlenen riskleri yönetmek amacyla oluturulan politika ve prosedürlerdir. Standart: 7. Kontrol stratejileri ve yöntemleri dareler, hedeflerine ulamay amaçlayan ve riskleri karlamaya uygun kontrol strateji ve yöntemlerini belirlemeli ve uygulamaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 7.1. Her bir faaliyet ve riskleri için uygun kontrol strateji ve yöntemleri (düzenli gözden geçirme, örnekleme yoluyla kontrol, karlatrma, onaylama, raporlama, koordinasyon, dorulama, analiz etme, yetkilendirme, gözetim, inceleme, izleme v.b.) belirlenmeli ve uygulanmaldr Kontroller, gerekli hallerde, ilem öncesi kontrol, süreç kontrolü ve ilem sonras kontrolleri de kapsamaldr Kontrol faaliyetleri, varlklarn dönemsel kontrolünü ve güvenliinin salanmasn kapsamaldr Belirlenen kontrol yönteminin maliyeti beklenen fayday amamaldr. Standart: 8. Prosedürlerin belirlenmesi ve belgelendirilmesi dareler, faaliyetleri ile mali karar ve ilemleri için gerekli yazl prosedürleri ve bu alanlara ilikin düzenlemeleri hazrlamal, güncellemeli ve ilgili personelin eriimine sunmaldr

118 Bu standart için gerekli genel artlar: 8.1. dareler, faaliyetleri ile mali karar ve ilemleri hakknda yazl prosedürler belirlemelidir Prosedürler ve ilgili dokümanlar, faaliyet veya mali karar ve ilemin balamas, uygulanmas ve sonuçlandrlmas aamalarn kapsamaldr Prosedürler ve ilgili dokümanlar, güncel, kapsaml, mevzuata uygun ve ilgili personel tarafndan anlalabilir ve ulalabilir olmaldr. Standart: 9. Görevler ayrl Hata, eksiklik, yanllk, usulsüzlük ve yolsuzluk risklerini azaltmak için faaliyetler ile mali karar ve ilemlerin onaylanmas, uygulanmas, kaydedilmesi ve kontrol edilmesi görevleri personel arasnda paylatrlmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: 9.1. Her faaliyet veya mali karar ve ilemin onaylanmas, uygulanmas, kaydedilmesi ve kontrolü görevleri farkl kiilere verilmelidir Personel saysnn yetersizlii nedeniyle görevler ayrl ilkesinin tam olarak uygulanamad idarelerin yöneticileri risklerin farknda olmal ve gerekli önlemleri almaldr. Standart: 10. Hiyerarik kontroller Yöneticiler, i ve ilemlerin prosedürlere uygunluunu sistemli bir ekilde kontrol etmelidir. Bu standart için gerekli genel artlar: Yöneticiler, prosedürlerin etkili ve sürekli bir ekilde uygulanmas için gerekli kontrolleri yapmaldr Yöneticiler, personelin i ve ilemlerini izlemeli ve onaylamal, hata ve usulsüzlüklerin giderilmesi için gerekli talimatlar vermelidir. Standart: 11. Faaliyetlerin süreklilii dareler, faaliyetlerin sürekliliini salamaya yönelik gerekli önlemleri almaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: Personel yetersizlii, geçici veya sürekli olarak görevden ayrlma, yeni bilgi sistemlerine geçi, yöntem veya mevzuat deiiklikleri ile olaanüstü durumlar gibi faaliyetlerin sürekliliini etkileyen nedenlere kar gerekli önlemler alnmaldr Gerekli hallerde usulüne uygun olarak vekil personel görevlendirilmelidir Görevinden ayrlan personelin, i veya ilemlerinin durumunu ve gerekli belgeleri de içeren bir rapor hazrlamas ve bu raporu görevlendirilen personele vermesi yönetici tarafndan salanmaldr. Standart: 12. Bilgi sistemleri kontrolleri dareler, bilgi sistemlerinin sürekliliini ve güvenilirliini salamak için gerekli kontrol mekanizmalar gelitirmelidir. Bu standart için gerekli genel artlar: Bilgi sistemlerinin sürekliliini ve güvenilirliini salayacak kontroller yazl olarak belirlenmeli ve uygulanmaldr Bilgi sistemine veri ve bilgi girii ile bunlara eriim konusunda yetkilendirmeler yaplmal, hata ve usulsüzlüklerin önlenmesi, tespit edilmesi ve düzeltilmesini salayacak mekanizmalar oluturulmaldr dareler biliim yönetiimini salayacak mekanizmalar gelitirmelidir

119 4. BLG VE LETM STANDARTLARI Bilgi ve iletiim, gerekli bilginin ihtiyaç duyan kii, personel ve yöneticiye belirli bir formatta ve ilgililerin iç kontrol ve dier sorumluluklarn yerine getirmelerine imkan verecek bir zaman dilimi içinde iletilmesini salayacak bilgi, iletiim ve kayt sistemini kapsar. Standart: 13. Bilgi ve iletiim dareler, birimlerinin ve çalanlarnn performansnn izlenebilmesi, karar alma süreçlerinin salkl bir ekilde ileyebilmesi ve hizmet sunumunda etkinlik ve memnuniyetin salanmas amacyla uygun bir bilgi ve iletiim sistemine sahip olmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: darelerde, yatay ve dikey iç iletiim ile d iletiimi kapsayan etkili ve sürekli bir bilgi ve iletiim sistemi olmaldr Yöneticiler ve personel, görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli ve yeterli bilgiye zamannda ulaabilmelidir Bilgiler doru, güvenilir, tam, kullanl ve anlalabilir olmaldr Yöneticiler ve ilgili personel, performans program ve bütçenin uygulanmas ile kaynak kullanmna ilikin dier bilgilere zamannda eriebilmelidir Yönetim bilgi sistemi, yönetimin ihtiyaç duyduu gerekli bilgileri ve raporlar üretebilecek ve analiz yapma imkan sunacak ekilde tasarlanmaldr Yöneticiler, idarenin misyon, vizyon ve amaçlar çerçevesinde beklentilerini görev ve sorumluluklar kapsamnda personele bildirmelidir darenin yatay ve dikey iletiim sistemi personelin deerlendirme, öneri ve sorunlarn iletebilmelerini salamaldr. Standart: 14. Raporlama darenin amaç, hedef, gösterge ve faaliyetleri ile sonuçlar, saydamlk ve hesap verebilirlik ilkeleri dorultusunda raporlanmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: dareler, her yl, amaçlar, hedefleri, stratejileri, varlklar, yükümlülükleri ve performans programlarn kamuoyuna açklamaldr dareler, bütçelerinin ilk alt aylk uygulama sonuçlar, ikinci alt aya ilikin beklentiler ve hedefler ile faaliyetlerini kamuoyuna açklamaldr Faaliyet sonuçlar ve deerlendirmeler idare faaliyet raporunda gösterilmeli ve duyurulmaldr Faaliyetlerin gözetimi amacyla idare içinde yatay ve dikey raporlama a yazl olarak belirlenmeli, birim ve personel, görevleri ve faaliyetleriyle ilgili hazrlanmas gereken raporlar hakknda bilgilendirilmelidir. Standart: 15. Kayt ve dosyalama sistemi dareler, gelen ve giden her türlü evrak dahil i ve ilemlerin kaydedildii, snflandrld ve dosyaland kapsaml ve güncel bir sisteme sahip olmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: Kayt ve dosyalama sistemi, elektronik ortamdakiler dahil, gelen ve giden evrak ile idare içi haberlemeyi kapsamaldr Kayt ve dosyalama sistemi kapsaml ve güncel olmal, yönetici ve personel tarafndan ulalabilir ve izlenebilir olmaldr

120 15.3. Kayt ve dosyalama sistemi, kiisel verilerin güvenliini ve korunmasn salamaldr Kayt ve dosyalama sistemi belirlenmi standartlara uygun olmaldr Gelen ve giden evrak zamannda kaydedilmeli, standartlara uygun bir ekilde snflandrlmal ve ariv sistemine uygun olarak muhafaza edilmelidir darenin i ve ilemlerinin kayd, snflandrlmas, korunmas ve eriimini de kapsayan, belirlenmi standartlara uygun ariv ve dokümantasyon sistemi oluturulmaldr. Standart: 16. Hata, usulsüzlük ve yolsuzluklarn bildirilmesi dareler, hata, usulsüzlük ve yolsuzluklarn belirlenen bir düzen içinde bildirilmesini salayacak yöntemler oluturmaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: Hata, usulsüzlük ve yolsuzluklarn bildirim yöntemleri belirlenmeli ve duyurulmaldr Yöneticiler, bildirilen hata, usulsüzlük ve yolsuzluklar hakknda yeterli incelemeyi yapmaldr Hata, usulsüzlük ve yolsuzluklar bildiren personele haksz ve ayrmc bir muamele yaplmamaldr. 5. ZLEME STANDARTLARI zleme, iç kontrol sisteminin kalitesini deerlendirmek üzere yürütülen tüm izleme faaliyetlerini kapsar. Standart: 17. ç kontrolün deerlendirilmesi dareler iç kontrol sistemini ylda en az bir kez deerlendirmelidir. Bu standart için gerekli genel artlar: ç kontrol sistemi, sürekli izleme veya özel bir deerlendirme yapma veya bu iki yöntem birlikte kullanlarak deerlendirilmelidir ç kontrolün eksik yönleri ile uygun olmayan kontrol yöntemlerinin belirlenmesi, bildirilmesi ve gerekli önlemlerin alnmas konusunda süreç ve yöntem belirlenmelidir ç kontrolün deerlendirilmesine idarenin birimlerinin katlm salanmaldr ç kontrolün deerlendirilmesinde, yöneticilerin görüleri, kii ve/veya idarelerin talep ve ikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenen raporlar dikkate alnmaldr ç kontrolün deerlendirilmesi sonucunda alnmas gereken önlemler belirlenmeli ve bir eylem plan çerçevesinde uygulanmaldr. Standart: 18. ç denetim dareler fonksiyonel olarak bamsz bir iç denetim faaliyetini salamaldr. Bu standart için gerekli genel artlar: ç denetim faaliyeti ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen standartlara uygun bir ekilde yürütülmelidir ç denetim sonucunda idare tarafndan alnmas gerekli görülen önlemleri içeren eylem plan hazrlanmal, uygulanmal ve izlenmelidir

121 KAMU Ç KONTROL STANDARTLARINA UYUM EYLEM PLANI REHBER Bu Rehber, iç kontrol sistemlerini Kamu ç Kontrol Standartlar ile uyumlu hale getirmek için yaplmas gereken çalmalarn belirlenmesi, bu çalmalar için eylem plan oluturulmas, gerekli prosedürler ve ilgili düzenlemelerin hazrlanmas çalmalarnda kamu idarelerine rehberlik yapmak amacyla hazrlanmtr. I. TEMEL LKELER ç kontrol sistemlerinin oluturulmas, uygulanmas, izlenmesi ve gelitirilmesi srasnda aadaki temel ilkelerin dikkate alnmas uygun olacaktr sayl Kanun yönetim sorumluluunu esas almaktadr. Bu dorultuda, etkin bir iç kontrol sistemi kurmak ve ileyiini salamak sorumluluu kamu idarelerinin üst yöneticileri ile dier yöneticilerine aittir. 2. ç kontrol genel anlamda yönetim kontrolü olup; sadece düzenlemelerden, prosedürlerden, süreç ak emalarndan ve ön mali kontrolden olumamaktadr. ç kontrolün, faaliyetlerin yürütülmesinde benimsenen bir yönetim biçimi ve eylemler bütünü olarak ele alnmas gerekmektedir. 3. ç kontrol, idarede ayr bir birim veya görev olmayp, yönetim ileviyle birlikte mevcut sistemlerin ayrlmaz bir parças niteliindedir. 4. ç kontrolün kapsamna idarenin bütün birimlerindeki mali ve mali olmayan her türlü faaliyet, karar ve ilem dâhildir. 5. ç kontrol sistemine ilikin tüm düzenlemeler, yöneticiler ve personel tarafndan sistemin kurgusunun ve ileyiinin tam ve doru anlalmasn salayacak derecede ayrntl açklamalar içermelidir. 6. ç kontrol sistemine ilikin yöntem ve süreçlerin belirlenmesinde, risk esasl bir yaklamla, idarelerin yasal ve idari yaplar ile personel ve mali durumlar gibi kendine özgü koullar dikkate alnmaldr. II. YÖNTEM ç kontrol sistemine ilikin çalmalarn yürütülmesinde takip edilecek yöntemin belirlenmesi kamu idarelerinin inisiyatifinde olmakla birlikte, aada yaplan açklamalar dorultusunda bir yaklamn benimsenmesi çalmalarda etkinliin salanmasna katk salayacaktr. 1. ç kontrol sisteminin oluturulmas, uygulanmas ve gelitirilmesi çalmalarnn, üst yöneticinin liderlii ve gözetiminde, strateji gelitirme biriminin teknik destei ve koordinatörlüünde ve harcama birimlerinin katlmyla yürütülmesi gerekmektedir. Gerek görülmesi halinde iç denetim biriminin danmanlk desteinden yararlanlabilir. 2. ç kontrol sisteminin oluturulmas, uygulanmas, izlenmesi ve gelitirilmesi sorumluluu esas olarak üst yöneticilere ait bulunmaktadr. Bu nedenle, iç kontrol sistemine yönelik çalmalarn üst yönetici onayyla balatlmas, üst düzey sahiplenmeyi, yetkilendirmeyi ve izlemeyi salamasnn yannda, üst yöneticinin olumlu iradesini göstermesi açsndan büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede, Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan hazrlk çalmalarnn üst yönetici onayyla balatlmas uygun olacaktr. 3. Üst yönetici onaynda veya onaya eklenecek dokümanda; çalmann amac ve kapsam, harcama birimleri, strateji gelitirme birimi ve oluturulacak kurul ve gruplar ile bu kurul ve gruplarda görev alacak personelin bu çalmadaki görev ve sorumluluklar, çalmalarn üst yönetici tarafndan

122 periyodik olarak izlenmesine ilikin yöntem ve gerek duyulan dier hususlarn açklanmas çalmalarda etkinlii artracaktr. 4. Söz konusu onayda ayrca, bir üst yönetici yardmcs veya harcama yetkilisinin bakanlnda, harcama yetkilileri veya görevlendirecekleri yardmclarndan oluan bir ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulu ile harcama birimlerinden yönetici veya hiyerarik olarak harcama yetkilisine en yakn düzeydeki temsilcilerden oluan bir Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubunun oluturulmas yerinde olacaktr. Kurul ve Grubun çalmalarnn koordinasyonu ile sekretarya hizmetleri strateji gelitirme birimi tarafndan yürütülecektir. 5. Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubu tarafndan öncelikle idaredeki mevcut durum ile 5018 sayl Kanun ve ilgili mevzuatta öngörülen iç kontrol sistemini tespit eden, karlatran ve boluklar ortaya koyan bir rapor hazrlanmas ve bu rapora, idarede Kamu ç Kontrol Standartlarna uyumlu bir iç kontrol sisteminin oluturulmasn salamak amacyla yaplmas gereken çalmalar, prosedürleri ve düzenlemeleri gösteren Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Tasla eklenmesi gerekmektedir. 6. Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plannda ekli tablo kullanlarak en az aadaki bilgilere yer verilmesi uygun olacaktr. - Kamu ç Kontrol Standard Bileeni - Kamu ç Kontrol Standard Kod Numaras - Kamu ç Kontrol Standard - Kamu ç Kontrol Standardnn genel art - Mevcut Durum - Eylem Kod Numaras - Yaplmas öngörülen eylem veya eylemler - Eylemlerin gerçekletirilmesinden sorumlu birimler/harcama birimlerinden konusunda uzman personelin katlmyla oluturulacak çalma gruplar - Sorumlu birim/çalma gruplar ile ibirlii yapacak birim/çalma gruplar - Eylemin gerçekletirilmesinden elde edilecek çkt veya sonuç (kanun veya yönetmelik tasla, tebli, genelge, yönerge, talimat, idare ayrntl iç kontrol standartlar, ema, rapor, çizelge, eitim program, eitim materyali, eitim faaliyeti, rehber, bülten, broür, el kitab, yazlm, kontrol listeleri, ve benzeri) - Eylemin tamamlanmas için öngörülen tarih - Açklama 7. Kamu ç Kontrol Standartlarndan veya bu standartlara ilikin genel artlardan bir ksmn karlayan ve iç kontrol sisteminin öngördüü makul güvenceyi salayan mevcut düzenleme veya uygulamalarn bulunmas halinde, bunlara Eylem Plannn mevcut durum bölümünde, bu düzenleme veya uygulamalarn makul güvence salad ve bu nedenle yeni bir düzenleme veya uygulamaya gerek bulunmad hususuna da açklama bölümünde yer verilmesi gerekmektedir. Öte yandan, Kamu ç Kontrol Standartlarndan veya bu standartlara ilikin genel artlardan bir ksmn karlayan ve iç kontrol sisteminin öngördüü makul güvenceyi salayan mevcut bir düzenleme veya uygulama bulunmad halde, çeitli nedenlerle bu alanlara ilikin çalmalarn plan döneminden sonraki bir tarihe braklmas halinde de bu duruma nedenleriyle birlikte açklama bölümünde yer verilmesi gerekmektedir

123 8. Bu çerçevede hazrlanan Rapor ve eki Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Tasla, ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulu tarafndan görüülür. Kurul, Eylem Plan Taslanda mevcut bir eylemin çkarlmas veya yeniden deerlendirilerek gelitirilmesi veya Taslakta bulunmayan bir eylemin eklenmesi gerektii sonucuna varrsa, bu deiiklii yapabilecei gibi, gerekçesi ile birlikte Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Tasla Hazrlama Grubuna gönderebilecektir. 9. ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulu tarafndan uygun bulunan rapor ve Eylem Plan üst yöneticinin onayna sunulur. Eylem Plannda önerilen çalmalar üst yönetici tarafndan deerlendirilir, varsa gerekli görülen deiiklikler bu aamada yaplr. Bu suretle son ekli verilen Eylem Plan üst yönetici tarafndan onaylanarak yürürlüe konulur. Eylem Plannda öngörülen çalmalarn gerçekletirilmesi srasnda ortaya çkan ihtiyaçlar dorultusunda üst yöneticinin onayyla Eylem Plan her zaman revize edilebilecektir. 10. Üst yönetici tarafndan onaylanan Eylem Plannda öngörülen çalmalar gerçekletirmekle görevli birim veya çalma gruplar tarafndan hazrlanan taslak düzenlemeler, Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubunun uygun görüüyle ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulunun deerlendirilmesine sunulur. ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulunun deerlendirmeleriyle son ekli verilen taslak düzenlemeler üst yöneticinin onayna sunulur. 11. Bu çerçevede hazrlanan taslak düzenlemelerden üst yönetici tarafndan uygun bulunanlar onaylanarak yürürlüe konulur ve uygulanr. 12. Eylem Plannda öngörülen faaliyet ve düzenlemelerin gerçekleme sonuçlar, idarelerin strateji gelitirme birimleri tarafndan en az alt ayda bir olmak üzere düzenli olarak izlenir, deerlendirilir ve eylem plan formatnda üst yöneticiye raporlanr. 13. ç kontrol sistemine ilikin yürürlüe konulan düzenlemelerin, ç Kontrol ve Ön Mali Kontrole likin Usul ve Esaslarn 27 nci maddesi uyarnca, üst yöneticinin onayn izleyen on igünü içinde Bakanlmza (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüü) gönderilmesi gerekmektedir. Kamu idareleri, Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan hazrlk ve uygulama çalmalarn, bu Rehberde belirtilen ilke ve yöntemler çerçevesinde organizasyon yaplar, idari kapasiteleri, çalma yöntemleri ve benzeri özelliklerini dikkate alarak yürüteceklerdir

124 Maliye Bakanl Strateji Gelitirme Bakanl ç Kontrol ve Ön Mali Kontrol lemleri Yönergesi Amaç ve kapsam BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanmlar Madde 1- Bu Yönergenin amac, Bakanlmzda iç kontrol ve ön malî kontrol faaliyetlerinin yürütülmesine ilikin ilke, i, ilem ve süreçleri belirlemektir. Dayanak Madde 2- Bu Yönerge, 5436 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Baz Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Deiiklik Yaplmas Hakknda Kanunun 15inci maddesine ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 55, 56, 57 ve 58 inci maddelerine dayanlarak hazrlanmtr. Tanmlar Madde 3- Bu Yönergede geçen; Bakanlk: Maliye Bakanln Üst Yönetici: Maliye Bakanl Müstearn Bakanlk: Strateji gelitirme Bakanln, Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu, Harcama Birimi: ç Kontrol: Bakanlmzn amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere organizasyon, yöntem, süreç ile iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütününü, Ön Malî Kontrol: Bkanlmzn gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerine ilikin malî karar ve ilemlerinin; Bakanlk bütçesi, bütçe tertibi, kullanlabilir ödenek tutar, harcama program, finansman program, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluu ve kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas yönlerinden yaplan kontrolünü, Görü Yazs: Ön malî kontrol sonucunda malî karar ve ilemlerin uygun bulunup bulunmad yönünde verilen yazl görüü veya dayanak belge üzerine yazlan erhi, ifade eder. ç kontrolün amaçlar Madde 4- ç kontrolün amaçlar; KNC BÖLÜM ç Kontrol a) Kamu gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerinin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yönetilmesini,

125 b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyet göstermesini, c) Her türlü malî karar ve ilemlerde usulsüzlük ve yolsuzluun önlenmesini, d) Karar oluturmak ve izlemek için düzenli, zamannda ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini, e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, salamaktr. ç kontrol standartlar Madde 5- ç kontrol standartlar, merkezi uyumlatrma görevi çerçevesinde Bakanlk tarafndan belirlenir ve yaymlanr. Bakanlmzn tüm birimleri malî ve malî olmayan tüm ilemlerinde bu standartlara uymakla ve gereini yerine getirmekle yükümlüdür. Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla, Bakanlmzn talebi ve Üst Yönetiçinin onay ile Bakanlmz görev alanlar çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikin standartlar belirlenebilir. ç kontrolün temel ilkeleri Madde 6- ç kontrolün temel ilkeleri unlardr: a) ç kontrol faaliyetleri idarenin yönetim sorumluluu çerçevesinde yürütülür. b) ç kontrol faaliyet ve düzenlemelerinde öncelikle riskli alanlar dikkate alnr. c) ç kontrole ilikin sorumluluk, ilem sürecinde yer alan bütün görevlileri kapsar. d) ç kontrol malî ve malî olmayan tüm ilemleri kapsar. e) ç kontrol sistemi ylda en az bir kez deerlendirilir ve alnmas gereken önlemler belirlenir. f) ç kontrol düzenleme ve uygulamalarnda mevzuata uygunluk, saydamlk, hesap verebilirlik ve ekonomiklik, etkinlik, etkililik gibi iyi malî yönetim ilkeleri esas alnr. ç kontrolün unsurlar ve genel koullar Madde 7- ç kontrolün unsurlar ve genel koullar unlardr: a) Kontrol ortam: darenin yöneticileri ve çalanlarnn iç kontrole olumlu bir bak salamas, etik deerlere ve dürüst bir yönetim anlayna sahip olmas esastr. Performans esasl yönetim anlay çerçevesinde görev, yetki ve sorumluluklarn uzmanla önem verilerek bilgili ve yeterli kiilere verilmesi ve personelin performansnn deerlendirilmesi salanr. darenin organizasyon yaps ile personelin görev, yetki ve sorumluluklar açk bir ekilde belirlenir. b) Risk deerlendirmesi: Risk deerlendirmesi, mevcut koullarda meydana gelen deiiklikler dikkate alnarak gerçekletirilen ve süreklilik arz eden bir faaliyettir. dare, stratejik plannda ve performans programnda belirlenen amaç ve hedeflerine ulamak için iç ve d nedenlerden kaynaklanan riskleri deerlendirir. c) Kontrol faaliyetleri: Önleyici, tespit edici ve düzeltici her türlü kontrol faaliyeti belirlenir ve uygulanr. d) Bilgi ve iletiim: darenin ihtiyaç duyaca her türlü bilgi uygun bir ekilde kaydedilir, tasnif edilir ve ilgililerin iç kontrol ile dier sorumluluklarn yerine getirebilecekleri bir ekilde ve sürede iletilir. e) Gözetim: ç kontrol sistem ve faaliyetleri sürekli izlenir, gözden geçirilir ve deerlendirilir

126 Bakanln iç kontrole ilikin yetki ve sorumluluklar Madde 8- Bakanlk, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapar ve ön malî kontrol faaliyetini yürütür. Üst yöneticiler ve bütçe ile ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri, her yl, i ve ilemlerinin amaçlara, iyi malî yönetim ilkelerine, kontrol düzenlemelerine ve mevzuata uygun bir ekilde gerçekletirildiini içeren iç kontrol güvence beyann düzenler ve birim faaliyet raporlar ile idare faaliyet raporlarna eklerler. ç kontrol düzenlemeleri ve iç kontrol sisteminin ileyii, yöneticilerin görüü, kii ve/veya idarelerin talep ve ikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenen raporlar dikkate alnarak ylda en az bir kez deerlendirmeye tâbi tutulur ve gerekli önlemler alnr. Ön malî kontrolün kapsam ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Ön Malî Kontrol Madde 10- Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafndan yerine getirilir. Ön malî kontrol, harcama birimleri tarafndan yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndan yaplan kontrollerden oluur. Malî hizmetler birimi tarafndan yaplacak ön malî kontrol, Usul ve Esaslarda belirtilen kontroller ile idarelerce yaplacak düzenlemeler çerçevesinde bu birim tarafndan yaplmas öngörülen kontrollerden meydana gelir. Gelir, gider, varlk ve yükümlülüklere ilikin malî karar ve ilemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafndan idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanlabilir ödenek tutar, ayrntl harcama veya finansman programlar, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Malî karar ve ilemler harcama birimleri tarafndan kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas açsndan da kontrol edilir. Ön malî kontrolün nitelii Madde 11- Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilip verilmemesi, danma ve önleyici nitelii haiz olup, malî karar ve ilemlerin harcama yetkilisi tarafndan uygulanmasnda balayc deildir. Malî karar ve ilemlerin ön malî kontrole tâbi tutulmas ve ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmi olmas, harcama yetkilileri ve gerçekletirme görevlilerinin sorumluluunu ortadan kaldrmaz. Ön malî kontrol süreci Madde 12- Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemler, kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Malî hizmetler birimince kontrol edilen ilemler hakknda görü yazs düzenlenir ve ilgili birime gönderilir. Ön malî kontrol sonucunda yazl görü düzenlenmesi halinde bu yazl görüler ayrntl, açk ve gerekçeli olmak zorundadr. Malî hizmetler biriminin görü yazs ilgili ilem dosyasnda saklanr ve bir örnei de ödeme emri belgesine eklenir. Harcama birimlerinde süreç kontrolü yaplr. Süreç kontrolünde, her bir ilem daha önceki ilemlerin kontrolünü içerecek ekilde tasarlanr ve uygulanr. Malî ilemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacaklar ilemden önceki ilemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü salamak amacyla malî ilemlerin süreç ak emas hazrlanr ve üst yöneticinin onay ile yürürlüe konulur

127 Harcama yetkilileri, yardmclar veya hiyerarik olarak kendisine en yakn üst kademe yöneticileri arasndan bir veya daha fazla sayda gerçekletirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekletirme görevlileri tarafndan yaplan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülerek imzalanr. Kontrol usulü Madde 13 Harcama birimlerinde ve malî hizmetler biriminde yaplan kontrol sonucunda, malî karar ve ilemin uygun görülmesi halinde, dayanak belgenin üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülür veya yazl görü düzenlenir. Malî karar ve ilemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açkça belirtilen bir görü yazs yazlarak kontrole tâbi karar ve ilem belgeleri eklenmek suretiyle ilgili birimine gönderilir. Malî hizmetler birimince, Usul ve Esaslarn 17 ve 26 nc maddeleri uyarnca yaplan kontrollerde yazl görü düzenlenmesi zorunludur. Bu yazda, yaplan kontrol sonucunda malî karar ve ilemin uygun görülüp görülmedii, uygun görülmemise nedenleri açkça belirtilir. Mevzuatna uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve ilemlerde, bu eksiklikler ve nasl düzeltilebilecei hususlar belirtilmek ve bunlarn düzeltilmesi kaydyla ilemin uygun görüldüü eklinde yazl görü düzenlenebilir. Kontrol yetkisi Madde 14 Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol yetkisi malî hizmetler birimi yöneticisine aittir. Kontrol sonucunda düzenlenen yazl görü ve kontrol erhleri malî hizmetler birimi yöneticisi tarafndan imzalanr. Malî hizmetler birimi yöneticisi, bu yetkisini snrlarn açkça belirtmek artyla yazl olarak yardmcsna veya birimin iç kontrol alt birim yöneticisine devredebilir. Malî hizmetler birimi yöneticisinin harcama yetkilisi olmas durumunda ön malî kontrol görevi, iç kontrol alt birim yöneticisi tarafndan yürütülür. Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemlerin kontrolü, birimin iç kontrol alt birimi tarafndan yerine getirilir. Harcama birimlerinde ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol görevi, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlisi tarafndan yerine getirilir. Görevler ayrl ilkesi Madde 15- Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi ayn kiide birleemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ile artname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas, malî karar ve ilemlerin belgelendirilmesi, mal ve hizmetlerin teslim alnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarnda görevlendirilemezler ve ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonunda bakan ve üye olamazlar. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Malî Hizmetler Biriminin Ön Malî Kontrolüne Tâbi Malî Karar ve lemler Kanun tasarlarnn malî yükünün hesaplanmas Madde 16- Gelirlerin azalmasna veya giderlerin artmasna neden olacak ve idareye yükümlülük getirecek kanun tasarlar, malî yüklerinin hesaplanmasn salamak üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Kanun tasarlarnn malî yükleri en az üç yllk bir dönem için hesaplanarak, orta

128 vadeli program ve orta vadeli malî plan çerçevesinde, idarenin stratejik plan, performans program ve bütçesi üzerindeki etkileri açsndan deerlendirilir. Sosyal güvenlie yönelik kanun tasarlarnda ise en az yirmi yllk aktüeryal hesaplama yaplr. Taahhüt evrak ve sözleme tasarlar Madde 17- darelerin, ihale kanunlarna tâbi olsun veya olmasn, harcamay gerektirecek taahhüt evrak ve sözleme tasarlarndan tutar mal ve hizmet almlar için bir milyon Yeni Türk Lirasn, yapm ileri için ikimilyon Yeni Türk Lirasn aanlar kontrole tâbidir. Bu tutarlara katma deer vergisi dahil deildir. 02/07/1992 tarihli ve 3833 sayl Kanunun 1 inci maddesi kapsamnda olup, Bakanlar Kurulunca onaylanan yllk programlarda yer verilen projelere ilikin iler, uluslararas anlamalar ve Bakanlar Kurulu karar gereince yurt dna gönderilen Türk Silahl Kuvvetleri Birliklerinin ihtiyac için mahallinden temin edilen her türlü mal ve hizmete ait taahhüt evrak ve sözleme tasarlar ile 2942 sayl Kamulatrma Kanunu kapsamnda yaplan harcamalara ilikin taahhüt evrak tutar ne olursa olsun kontrole tâbi deildir. Kontrole tâbi taahhüt evrak ve sözleme tasarlar, bunlara ilikin tüm bilgi ve belgeleri içerecek ekilde bir ilem dosyas olarak harcama yetkilisi tarafndan malî hizmetler birimine gönderilir. Taahhüt evrak ve sözleme tasarlar, en geç on igünü içinde kontrol edilir. Yaplan kontrol sonucunda düzenlenen görü yazs, ilem dosyas ile birlikte ilgili harcama yetkilisine gönderilir. Ödenek gönderme belgeleri Madde 18- Bütçe ödeneklerinin datm ödenek gönderme belgesiyle yaplr. Ödenek gönderme belgeleri harcama yetkilisi tarafndan imzalandktan sonra kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yl merkezi yönetim bütçe kanununa veya bütçesine, bütçe tertibine, ayrntl harcama veya finansman programlarna, bütçe ödeneklerinin datm ve kullanmna ilikin usul ve esaslara uygunluu yönünden kontrol edilen ve uygun bulunan ödenek gönderme belgeleri, en geç üç igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen ödenek gönderme belgeleri gerekçeli bir yazyla harcama yetkilisine gönderilir. Ödenek aktarma ilemleri Madde 19- Merkezi yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin Kanun ve merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar ile dier idarelerin ilgili düzenlemeler çerçevesinde bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar, harcama birimlerinin talebi üzerine malî hizmetler biriminin bütçe ve performans program alt birimi tarafndan hazrlanr ve üst yöneticinin onayna sunulmadan önce iç kontrol alt birimi tarafndan kontrol edilir. Bu ekilde yaplacak aktarmalar ilgisine göre Kanun, yl merkezi yönetim bütçe kanunu ve bütçe ilemlerine ilikin düzenlemeler çerçevesinde kontrol edilerek en geç iki igünü içinde sonuçlandrlr. Mevzuatna aykr bulunan aktarma talepleri, gerekçeli bir yazyla harcama yetkilisine gönderilir. Kadro dalm cetvelleri Madde sayl Genel Kadro ve Usulü Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri, anlan Kanun Hükmünde Kararname ve Kadro hdas, Serbest Brakma ve Kadro Deiiklii ile Kadrolarn Kullanm Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, Bakanlk ve Devlet Personel Bakanl ile uygunluk salandktan sonra kontrole tâbidir

129 78 sayl Yükseköretim Kurumlar Öretim Elemanlarnn Kadrolar Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri ise Yükseköretim Kurulunun onayn müteakip kontrole tâbidir. Kadro dalm cetvelleri en geç be igünü içinde kontrol edilir. lgililerine yaplacak ödemeler bu onayl kadro dalm cetvellerine göre yaplr. Bu cetvellerde yaplacak deiiklikler de ayn ekilde kontrol edilir. 190 sayl Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olmayan idarelerde de kadro ihdas ve deiiklikleri ayn süre içinde kontrol edilir. Türk Silahl Kuvvetleri personelinin kadrolar ile millî güvenlik sebebiyle gizli kalmas gereken kadrolar hakknda bu madde hükümleri uygulanmaz. Seyahat kart listeleri Madde sayl Harcrah Kanununun 48 inci maddesi uyarnca çileri, Maliye ve Ulatrma Bakanlklar tarafndan mütereken belirlenen esaslar çerçevesinde, seyahat kart verilecek personel listesi, birimlerin teklifleri deerlendirilerek malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Buna ilikin talepler yukarda belirtilen esaslar ile Bakanlk tarafndan yaplan düzenlemelere uygunluk ve bütçe ödeneinin yeterlilii yönünden en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Seyyar görev tazminat cetvelleri Madde 22- darelerin tekilat yaplar ve ihtiyaçlarna göre her birim, bölge, il ve ilçe için ayr ayr hazrlanan seyyar görev dalm listeleri malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Bu dalm listeleri 6245 sayl Harcrah Kanunu, bu Kanuna dayanlarak yaplan düzenlemeler, yl bütçesine bu amaçla konulan ödenekler ve Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere uygunluk açsndan en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Geçici içi pozisyonlar Madde 23- Yl merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen yetki çerçevesinde, genel bütçe kapsamndaki idareler, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarnda çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar ve birimler itibaryla dalm kontrole tâbidir. Norm kadro uygulamasna geçilmemi mahalli idarelerde çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar itibaryla dalmnn çileri Bakanl tarafndan vizesini müteakip, idarelerin çaltracaklar geçici içilerin birimlere dalmn gösteren cetveller kontrole tâbidir. Geçici içi pozisyonlar malî hizmetler birimince en geç be igünü içinde kontrol edilir. Kontrol sonucunda uygun görülmeyen cetveller gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Yan ödeme cetvelleri Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile bu Kanunun ek geçici 9 uncu maddesi kapsamna giren idarelerde istihdam edilen Devlet memurlarndan, hangi ii yapanlara ve hangi görevde bulunanlara zam ve tazminat ödenecei, ödenecek zam ve tazminatn miktarlar ile ödeme usul ve esaslarna ilikin olarak anlan Kanunun 152 nci maddesine dayanlarak yürürlüe konulan Bakanlar Kurulu karar uyarnca, zam ve tazminat ödemesi yaplacak personelin kadro veya görev unvanlar, snflar, dereceleri, saylar ve hizmet yerleri ile bunlara uygun olarak ödenecek zam ve tazminatn miktarlarn gösteren ve serbest kadro üzerinden hazrlanan cetvel ile bunlarn birimler itibaryla dalmn gösteren listeler malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Kontrol ilemi ve süreci ile cetvellerin üst yönetici tarafndan onaylanmas hususu anlan Bakanlar Kurulu kararnda belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür. Sözlemeli personel say ve sözlemeleri Madde 25- Bakanlk tarafndan yllk olarak her bir idare baznda vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye uygun olarak çaltrlacak personelle yaplacak sözlemeler ile ilgili mevzuat gereince

130 Bakanlk vizesi alnmakszn çaltrlabilecek sözlemeli personelle yaplacak sözlemeler kontrole tâbidir. Bu sözlemeler, Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye, ilgili kanunlarna, dier mevzuatna ve bütçelerinde öngörülen düzenlemelere uygunluk yönünden incelenir ve en geç be igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen sözlemeler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. Yurtd kira katks Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile 926 sayl Türk Silahl Kuvvetleri Personel Kanununa tâbi olup, yurt d kadrolara sürekli görevle atanan personele yaplacak yurt d kira katks ödemelerine ilikin belgeleri içeren ilem dosyas birimlerince hazrlanr ve kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yurt d kira katksna ilikin talepler yl merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslara uygunluk yönünden incelenir ve uygun bulunan talepler hakknda en geç üç igünü içinde uygun görü verilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçeli bir yazyla ilgili birime gönderilir. darelerce yaplacak düzenlemeler BENC BÖLÜM Çeitli ve Son Hükümler Madde 27 Usul ve Esaslarda belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalan malî karar ve ilemlerin de ayn ekilde malî hizmetler birimine kontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. Bu konuda yaplacak düzenlemeler üst yöneticinin onayyla yürürlüe konulur. Bu düzenlemelerde, malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi tutulacak malî karar ve ilemler, riskli alanlar dikkate alnmak suretiyle tür, tutar ve konu itibaryla belirlenir ve ylda bir kez deerlendirilir. ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin olarak yaplan düzenlemeler, üst yöneticinin onayn izleyen on igünü içinde Bakanla bildirilir. Uygun görü verilmeyen malî karar ve ilemler Madde 28- Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmedii halde harcama yetkilileri tarafndan gerçekletirilen ilemlerin malî hizmetler birimince kaytlar tutulur ve aylk dönemler itibariyle üst yöneticiye bildirilir. Söz konusu kaytlar iç ve d denetim srasnda denetçilere de sunulur. Kontrol süresi Madde 29- Malî hizmetler birimi, kontrol ve uygun görü ilemlerini belirlenen süre içinde sonuçlandrmak zorundadr. Usul ve Esaslarda belirtilen sürelerin balangç tarihinin belirlenmesinde, malî hizmetler biriminin evrak giri kayt tarihini izleyen igünü esas alnr. Malî hizmetler biriminin talebi ve üst yöneticinin onay üzerine bu süreler bir katna kadar artrlabilir. Düzenleme ve koordinasyon görevi Madde 30- Bakanlk, Kanun ve Usul ve Esaslar çerçevesinde, iç kontrol ve ön malî kontrole ilikin yöntem ve standartlar konusunda koordinasyonu salamakla görevli ve yetkilidir. Tereddütlerin giderilmesi Madde 31- Bu Usul ve Esaslarn uygulanmasnda ortaya çkabilecek tereddütleri gidermeye Bakanlk yetkilidir. Yürürlük Madde 32- Bu Usul ve Esaslar 1/1/2006 tarihinde yürürlüe girer. Yürütme Madde 33- Bu Usul ve Esaslar Maliye Bakan yürütür

131 KAMU Ç DENETM STANDARTLARI Kamu iç denetim standartlar, 5018 sayl Kanunun 67 nci maddesinin birinci fkrasnn (a) bendi uyarnca ç Denetim Koordinasyon Kurulu (Kurul) tarafndan belirlenmitir. ç Denetçilerin Çalma Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmeliin 9 uncu maddesinin (1) numaral fkras uyarnca da, iç denetçilerin bu standartlara uymalar zorunludur. ç denetim, kamu idaresinin çalmalarna deer katmak ve gelitirmek için kaynaklarn ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarna göre yönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz nesnel güvence salama ve danmanlk faaliyetidir. Bu faaliyet, idarelerin yönetim, kontrol ve risk yönetimi süreçlerinin etkinliini deerlendirmek ve gelitirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklamla ve genel kabul görmü standartlara uygun olarak gerçekletirilir. Kamu ç Denetim Standartlarnn (Standartlar) belirlenmesinde, Uluslararas ç Denetçiler Enstitüsünün (IIA) Uluslararas ç Denetim Mesleki Uygulama Standartlar esas alnm, bunun yan sra dier uluslararas denetim standartlarndan da yararlanlmtr. Standartlar, iç denetçilerin niteliklerini ve iç denetim faaliyetinde uygulanmas gereken süreçleri belirler. Standartlar; iç denetimin planlanmas, uygulanmas ve raporlanmas ile iç denetçilerin yetkin, dürüst, tarafsz ve bamsz bir ekilde görev yapabilmelerine ilikin hususlar düzenler. Standartlar; iç denetimin uygulanmasna ilikin temel ilkeleri tanmlamak, uygulamaya yönelik bir çerçeve oluturmak, iç denetimin kalitesinin deerlendirilmesi için gereken ölçütleri belirlemek, kurumsal ilem ve süreçlerin geliimini desteklemek suretiyle iç denetimin katma deerinin artrlmasn amaçlar. ç denetimin kalitesinin kamu idaresi içinde ve dnda kabul görebilmesi için Standartlar ve Meslek Ahlak Kurallarnn iç denetçiler tarafndan iyi anlalmas ve denetim faaliyetlerinin icrasnda bu standart ve kurallara bal kalnmas büyük önem tar. ç denetim birim yöneticileri ve iç denetçilerin bu standart ve kurallara uymalar zorunludur. Standartlarda öngörülmeyen durumlarda ise IIAin belirlemi olduu Uluslararas ç Denetim Mesleki Uygulama Standartlarnn uygulama önerilerine uyulur. Standartlar, nitelik standartlar ve çalma standartlarndan oluur. Nitelik standartlar iç denetim birimi ve iç denetçilerin sahip olmas gereken özelliklere, çalma standartlar ise iç denetim faaliyetinin aamalarna ve sonuçlarnn izlenmesine yöneliktir Amaç, Yetki ve Sorumluluklar NTELK STANDARTLARI ç denetim birim/faaliyetinin amaç, yetki ve sorumluluklar, iç denetimin tanmna ve bu Standartlara uygun olarak her kamu idaresi için üst yöneticinin onay ile çkarlacak bir yönerge ile belirlenmelidir. ç denetim birimi yöneticisi, yönergede belirlenen amaç, yetki ve sorumluluklarn iç denetim birim/faaliyetinin hedeflerine ulamas ve iç denetim faaliyetlerinin bu standartlara uygun bir ekilde yürütülmesini salamak amacyla denetim yönergesini dönemsel olarak inceleyerek, yeni düzenlemelerin gerekli olup olmadn deerlendirmeli ve sonuçlar hakknda üst yöneticiyi bilgilendirerek yaplmas gereken deiiklikler hakknda önerilerde bulunmaldr G1 - dareye salanan güvence hizmetlerinin nitelii iç denetim yönergesinde belirtilmelidir. dare dndaki taraflara güvence hizmeti salanacaksa, bunun nitelii de yönergede açklanmaldr

132 1000.D1 - Danmanlk hizmetlerinin nitelii, iç denetim yönergesinde belirtilmelidir Bamszlk ve Tarafszlk ç denetim faaliyeti bamsz olmal ve iç denetçiler görevlerini yerine getirirken tarafsz davranmaldr. ç denetim birimi/faaliyeti, iç denetçilerin görevlerini yerine getirirken tarafsz ve etkili tavsiyelerde ve mesleki yarglarda bulunmalarn kolaylatracak biçimde, denetlenen birimlerden/faaliyetlerden bamsz olmaldr dare çi Bamszlk ç denetim birimi dorudan üst yöneticiye bal olmaldr G1 - ç denetim faaliyeti, denetim konu ve kapsamnn belirlenmesi, yürütülmesi ve sonuçlarn raporlanmas hususunda her türlü müdahaleden uzak olmaldr Bireysel Tarafszlk ç denetçiler, tarafsz ve önyargsz bir ekilde davranmal ve her türlü çkar çatmasndan kaçnmaldr Bamszlk ve Tarafszl Bozan Etkenler Denetçilerin bamszl veya tarafszl fiilen bozulduu veya bozulduu izlenimi doduu takdirde, durum ilgili taraflara açklanmaldr. Bu açklamann kapsam, bozucu etkenin niteliine baldr. ç denetçiler, denetim çalmalarn sürdürürken bamszlk ve tarafszlklarn zedeleyebilecek bir durumla karlamalar halinde bu durumu iç denetim birimi yöneticisine yazl olarak bildirmelidir. Denetim görevlendirmelerinde ayn alanda veya konuda uzun süreli denetim yaplmasnn tarafszl bozabilecei gözönünde bulundurularak denetçiler ve denetim görevleri arasnda zaman zaman rotasyon yaplmaldr G1 - ç denetçiler, daha önce fiilen sorumlu olduu veya yönetici olarak görev yapt faaliyetlere ilikin denetim görevi yapmaktan kaçnmaldr. Bir iç denetçinin son bir yl içinde sorumlu olduu idari bir faaliyet hakknda denetim hizmeti vermesinin, tarafszln bozaca varsaylr G2 - ç denetim birimi yöneticisinin denetim görevi yerine getirmesi halinde sorumluluundaki ilevlere yönelik güvence görevleri, üst yönetici tarafndan gözetlenmelidir D1 - ç denetçiler, daha önce sorumlusu olduklar idari faaliyetlere ilikin danmanlk hizmeti verebilir D2 - ç denetçiler, önerilen danmanlk hizmetleriyle ilgili bamszlklarna ve tarafszlklarna zarar verecek hususlar söz konusu ise, görevi kabul etmeden önce danmanlk hizmetini talep edene bu durumu açklamaldr Yetkinlik, Azami Mesleki Özen ve Dikkat Denetim görevleri yetkin kiilerce, azami mesleki özen ve dikkat ile yerine getirilmelidir Yetkinlik Mesleki yetkinlik; görevin gerektirdii bilgi ve beceriye sahip olma, denetim konular ile ilgili salkl veri ve kant toplama, inceleyip deerlendirme ve raporlama yeteneini ifade eder. ç denetçiler, sorumluluklarn yerine getirmek için gereken bilgi, beceri ve dier vasflara sahip olmaldr. ç denetim birimi de gerekli kurumsal yetkinlii haiz olmaldr

133 1210.G1 - ç denetçiler, görevin tamamn veya bir ksmn yapmak için gereken bilgi ve becerilerin veya dier vasflarn hepsine sahip deilse, iç denetim birimi yöneticisi idare dndaki uzmanlardan denetim görevinin hedeflerine ulamasn salamak üzere tavsiye ve yardm temin etmelidir G2 - ç denetçi, yolsuzluk belirtilerini tespit edebilecek yeterli bilgiye sahip olmaldr. Ancak iç denetçinin, esas görevi ve sorumluluu yolsuzluklar tespit etmek ve soruturmak olan savc ve polis gibi kiilerin uzmanlna sahip olmas beklenmemelidir G3 - ç denetçiler, verilen görevi yerine getirebilmek için bilgi teknolojileri ve kontrolleriyle ilgili temel bilgilere ve teknoloji tabanl denetim tekniklerine hakim olmaldr. Ancak, tüm iç denetçilerin; asl sorumluluu bilgi teknolojileri denetimi olan iç denetçiler kadar uzmanla sahip olmas beklenemez D1 - ç denetçilerin danmanlk görevini yapabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve dier vasflara sahip olmad durumlarda, iç denetim birimi yöneticisi görevi reddetmeli veya belirlenen danmanlk hedeflerine ulalmasn salayacak gereken yardm temin etmelidir Azami Mesleki Özen ve Dikkat ç denetçiler, denetim görevlerinde makul snrlar içinde tedbirli ve ehil bir iç denetçiden beklenen azami mesleki özen ve dikkati göstermeli, denetim hedeflerine ulalmasn salayacak ekilde yeterli bilgi ve beceriye sahip olmaldr. Ancak, azami meslekî özen ve dikkat, hiç hata yaplmayaca anlamna gelmez G1 Denetim görevlerinde azami mesleki özen ve dikkatin gösterilmesinde iç denetçiler aadaki hususlar göz önünde bulundurmaldr. Görevle ilgili amaçlara ulamak için gereken çalmann kapsam, Güvence prosedürlerinin tatbik edildii konularn karmaklk, hacim veya önem derecesi, Risk yönetimi, kontrol ve yönetim süreçlerinin etkinlii ve yeterlilii, Önemli hatalarn, düzensizliklerin veya aykrlklarn bulunma ihtimali, Güvence hizmetinin potansiyel faydalarnn maliyeti G2 - ç denetçi, azamî meslekî özen ve dikkati gösterirken, bilgisayar destekli denetim tekniklerini ve dier veri analiz tekniklerini imkânlar ölçüsünde kullanmaldr G3 - ç denetçi, amaçlar, faaliyetleri veya kaynaklar etkileyebilecek önemli risklere kar dikkatli olmaldr. Ancak, güvence prosedürleri azamî meslekî özen ve dikkatle uygulansa bile, bütün önemli risklerin tehis edilmesini garanti etmez D1 - ç denetçi bir danmanlk görevi srasnda, aadaki hususlar göz önüne alarak azamî meslekî özen ve dikkati göstermelidir: Görev sonuçlarnn nitelii, zamanlamas ve raporlanmas da dâhil danmanlk hizmetini talep eden denetlenenin ihtiyaç ve beklentileri, Görev amaçlarna ulaabilmek için gerekli çalmann boyutu ve nisbî karmakl, Danmanlk görevinin potansiyel fayda ve maliyetleri Sürekli Mesleki Geliim ç denetçiler, mevcut bilgi, beceri ve dier mesleki yetkinliklerini sürekli bir ekilde gelitirmeli güçlendirmelidir

134 Üst yönetici ve iç denetim birimi yöneticisi, iç denetçilerin mesleki yönden gelimesi, yenilikleri izlemesi ve çalma isteini artrmas için gerekli tedbirleri almaldr. ç denetim biriminde, iç denetim faaliyetinin snrlar göz önünde bulundurularak, eitim düzeyi, nitelik ve deneyim açsndan yeterli sayda iç denetçi istihdam edilmelidir. ç denetçiler görevlerinin gerektirdii eitime tabi tutulmal ve süreklilik gösteren uygun eitim programlar araclyla mesleki yeterliliklerini sürdürmelidir Kalite Güvence ve Gelitirme Program Kalite güvence ve gelitirme program, ilgili kamu idaresinde yürütülen iç denetim faaliyetinin iç denetim birimince ve Kurulca, tüm yönleriyle deerlendirilmesi, standartlara ve meslek ahlak kurallarna uygunluunun izlenmesi ve gelitirilmesine ilikin programdr. ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetinin tüm yönlerini kapsayan ve etkinliini sürekli gözetleyen, Kurulun düzenlemelerine uygun, bir kalite güvence ve gelitirme program hazrlamal ve sürdürmelidir. Bu program, dönemsel iç ve d kalite deerlendirmelerini ve devaml iç gözetleme faaliyetini içermelidir. Programn her parças, iç denetim faaliyetinin katma deer yaratmasna, idarenin faaliyetlerinin gelitirilmesine yardmc olmal ve iç denetim faaliyetinin standartlara ve meslek ahlak kurallarna uymas konusunda güvence salamaldr Kalite Program Deerlendirmeleri ç denetim birimi yöneticisi, kalite programnn genel etkinliini gözetlemek ve deerlendirmek amacna yönelik bir program gelitirmelidir. Bu program hem iç hem de d deerlendirmeleri içermelidir ç Deerlendirmeler ç deerlendirmeler; ç denetim performansnn devaml gözden geçirilmesini, Öz deerlendirme (kendi kendini deerlendirme) yoluyla veya idare içinde, iç denetim uygulamalar ve standartlarn bilen kiilerce yaplan dönemsel gözden geçirmeleri, kapsamaldr. ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetine ilikin, dönemsel olarak gerçekletirilecek, idare içi kalite incelemelerine yönelik ilkeler belirlemelidir. dare içi incelemeler, iç denetim faaliyetinin ve gözetiminin; kalitesini, standartlara ve iç denetim biriminin denetim rehberlerine uygunluunu, idareye ilave deer katma yöntemini ve performans göstergelerine ulalp ulalmadn deerlendirmelidir. ç denetim birimi yöneticisi, kalite güvence ve gelitirme program çerçevesinde yaplan iç deerlendirme sonuçlarn yllk faaliyet raporunda göstermeli ve en az ylda bir kez üst yönetime bilgi sunmaldr D Deerlendirmeler D deerlendirme, Kurulca ilgili idare dndan belirlenecek vasfl ve bamsz bir uzman veya ekip tarafndan en az be ylda bir yaplr. D deerlendirmeyi yapanlarn, deerlendirmeye tâbi olan idareye veya idare personeline kar herhangi bir yükümlülüü bulunmamal ve idareden herhangi bir çkar olmamaldr. ki kamu idaresi arasnda karlkl d deerlendirme yaplmamaldr. ç denetimin görev alan, bamszl ve tarafszl, nitelik ve nicelik olarak yeterlilii, stratejisi ve programlarn formüle etme yaklamnn verimlilii ve etkililii, Standartlara ve DKK tarafndan yaplan düzenlemeler, dier mevzuat ve birimin kendi denetim rehberlerine uygunluu, idarenin faaliyetine katma deer salamas, performans göstergelerine ulalmas, iç denetimde gözetimin kalitesi gibi hususlar d deerlendirmenin kapsamn oluturmaldr

135 Üst yönetici, iç denetim birimi yöneticisiyle birlikte sonuçlarn deerlendirilmesi neticesinde tespit edilen ve üzerinde mutabakata varlan yetersizlikleri gidermek üzere bir eylem plan hazrlamaldr. Bu tür eylem planlarndaki gelimeler yllk faaliyet raporunda belirtilmelidir Kalite Program Hakknda Raporlama ç denetim birimi yöneticisi, d deerlendirme sonuçlar ile eylem plann Kurula ve varsa yönetim kuruluna göndermelidir "Standartlara Uygun Yaplmtr" baresinin Kullanlmas ç denetçiler, iç denetimin Kamu ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlarna uygun yapldn" belirtmelidir. Ancak iç denetçilerin bu ibareyi kullanabilmesi için, iç denetim birim/faaliyetinin 1312 Nolu standart kapsamnda kalite gelitirme program deerlendirmesinin yaplmas ve deerlendirme sonucunda standartlara uygunluunun teyidi gerekir Aykrlklarn Açklanmas ç denetimin standartlara ve iç denetçilerin meslek ahlak kurallarna tam uyumlu olarak gerçekletirilmesi esastr. Ancak tam uyumun salanamad durumlarda aykrlklar iç denetimin genel kapsamn veya faaliyetlerini etkiler hâle geldiinde Kurula, üst yöneticiye ve varsa yönetim kuruluna özel durum açklamas yaplmaldr ç Denetimin Yönetimi ÇALIMA STANDARTLARI ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetini idareye deer katacak ekilde yönetmelidir. ç denetim birimi yöneticisi; iç denetim yönergesinde tanmlanan genel amaç ve sorumluluklarn yerine getirilmesi, iç denetim kaynaklarnn etkin, etkili ve verimli bir ekilde kullanlmas ve iç denetim faaliyetlerinin Standartlara uygun yaplmasn salayacak ekilde iç denetim birimini yönetmekten sorumludur Planlama ç denetim birimi yöneticisi; idarenin hedeflerine uygun olarak, iç denetimin önceliklerini belirleyen risk esasl plan ve programlar yapmaldr G1 - ç denetimin plan ve program, ylda en az bir kez yaplan bir risk deerlendirmesine dayanmaldr. Üst yönetici ve varsa yönetim kurulu, bu sürece dahil edilerek görüleri dikkate alnmaldr D1 - ç denetim birimi yöneticisi; danmanlk taleplerini, görevin risk yönetimini gelitirme, katma deer yaratma ve faaliyetleri gelitirme potansiyelini ve yllk denetim plannn uygulanmasna olan etkilerini gözönünde bulundurarak kabul edip etmemeyi düünmelidir. Kabul edilen görevler programa dahil edilmelidir Bildirim ve Onay ç denetim birimi yöneticisi; önemli ara deiiklikler de dahil iç denetim faaliyetinin planlarn ve kaynak snrlamalarnn etkilerini de belirterek kaynak ihtiyaçlarn, gözden geçirme ve onay için üst yöneticiye ve varsa yönetim kuruluna bildirmelidir Kaynak Yönetimi ç denetim birimi yöneticisi, onaylanm denetim programnn uygulanabilmesi için iç denetim kaynaklarnn uygun ve yeterli olmasn ve etkin bir ekilde kullanlmasn salamaldr

136 Politika ve Süreçler ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetini yönlendirmek amacyla izlenecek politika ve süreçleri belirlemelidir Egüdüm ç denetim birimi yöneticisi; ayn çalmalarn gereksiz tekrarn önlemek ve iin kapsamn en uygun ekilde belirlemek amacyla, güvence ve danmanlk hizmetlerini yerine getiren dier iç ve d denetçilerle, mevcut bilgileri paylamal ve faaliyetleri bunlarla egüdüm içinde sürdürmelidir Üst Yönetici ve Yönetim Kuruluna Raporlamalar ç denetim birimi yöneticisi; iç denetim faaliyetinin amac, yetkileri, görev ve sorumluluklar ile programa kyasla gerçekleen performans konularnda, üst yöneticiye ve varsa yönetim kuruluna dönemsel raporlar sunmaldr. Bu raporlar; idarenin önemli riskleri, kontrol ve yönetim sorunlar ile üst yönetici ve varsa yönetim kurulunun ihtiyaç duyabilecei veya talep edebilecei baka konular da içermelidir in Nitelii ç denetim faaliyeti; sistematik ve disiplinli bir yaklamla, risk yönetimi, kontrol ve yönetim süreçlerini deerlendirmeli ve bu süreçlerin iyiletirilmesine katkda bulunmaldr Risk Yönetimi ç denetim faaliyeti; önemli riske maruz alanlar tespit edip deerlendirmek ve risk yönetimi ile kontrol süreçlerinin iyiletirilmesine katkda bulunmak suretiyle idareye yardmc olmaldr G1 - ç denetim faaliyeti, idarenin risk yönetim sürecinin etkinliini gözlemeli ve deerlendirmelidir G2 - ç denetim faaliyeti, aadaki hususlar dikkate alarak, idarenin yönetim ve kontrol faaliyetleriyle bilgi sistemlerinin maruz kald riskleri deerlendirmelidir; Mali ve operasyonel bilgilerin güvenilirlii ve bütünlüü, Faaliyetlerin etkililik ve verimlilii, Varlklarn korunmas, Kanun ve dier düzenlemelere uyum D1 - ç denetçiler, danmanlk görevleri srasnda, görevin amacyla uyumlu ekilde riski ele almal ve dier önemli risklere kar dikkatli olmaldr D2 - ç denetçiler, danmanlk görevlerinden elde ettikleri risk bilgilerini, idarenin maruz kald önemli riskleri belirleme ve deerlendirme sürecinde kullanmaldr Kontrol ç denetim faaliyeti, kontrollerin etkililik ve verimliliini deerlendirmek ve sürekli geliimi tevik etmek suretiyle, idarenin etkin kontrollere sahip olmasna yardmc olmaldr G1 - Risk deerlendirmesinin sonuçlarna bal olarak iç denetim faaliyeti, söz konusu riskleri gidermek üzere idarenin yönetimini, faaliyetlerini ve bilgi sistemlerini kapsayan mevcut kontrollerin yeterliliini ve etkinliini deerlendirmeli ve gerekli hallerde ilave kontroller önermelidir. Bu deerlendirme; mali ve operasyonel bilgilerin güvenilirliini ve bütünlüünü, faaliyetlerin etkililik ve verimliliini, varlklarn korunmasn ve

137 kanunlara ve dier düzenlemelere uyum konularn kapsamaldr G2 - ç denetçiler, iç denetim plan ve programlarndaki hedef ve amaçlarn kapsam ve bunlarn idarenin hedef ve amaçlarna uyum derecesini anlayp deerlendirmelidir G3 - ç denetçiler, faaliyet ve programlarn planland ekilde uygulanp uygulanmadn ve elde edilen sonuçlarn belirlenen hedef ve amaçlarla uyumlu olup olmadn deerlendirmelidir G4 - Kontrollerin deerlendirilmesi için uygun ve yeterli kriterlere ihtiyaç vardr. ç denetçiler, yönetimin hedef ve amaçlarna ulap ulamadn belirlemek için oluturduu kriterlerin yeterlilik derecesini tespit etmelidir. Bu kriterler yeterli görülürse, iç denetçiler de kendi deerlendirmelerinde bunlar kullanabilir. Söz konusu kriterler yeterli görülmezse, iç denetçiler uygun deerlendirme kriterleri gelitirmek için yönetimle birlikte çalmaldr D1 - Danmanlk görevi srasnda iç denetçiler, yaplan kontrolleri görevleri çerçevesinde gözden geçirmeli ve herhangi bir kontrol yetersizliine kar dikkatli olmaldr D2 - ç denetçiler; danmanlk görevlerinden elde ettii kontrol bilgilerini, idarenin maruz kald önemli riskleri belirleme ve deerlendirme sürecinde kullanmaldr Yönetim ç denetim faaliyeti, aadaki amaçlarn gerçekletirilmesine yönelik olarak yönetim süreçlerinin iyiletirilmesi için gerekli önerilerde bulunmaldr: dare içinde gerekli i ahlak ve dier deerlerin gelitirilmesi, Etkili bir kurumsal performans yönetimi ve hesap verebilirliin salanmas, Risk ve kontrol bilgilerinin idarenin gerekli birimlerine etkili bir ekilde iletilmesi, ç ve d denetçiler ile üst yönetimin faaliyetleri arasnda egüdümün salanmas ve bunlar arasnda gerekli bilgilerin etkili bir ekilde iletiminin salanmas G1 - ç denetim faaliyeti, idarede i ahlak kültürünün yerletirilmesi için kurumsal amaç, program ve faaliyetlerinin tasarmn, uygulanmasn ve etkinliini deerlendirmelidir D1 - Danmanlk görevinin amaçlar, idarenin genel deerleri ve hedefleriyle uyumlu olmaldr Görev Planlamas ç denetçiler, her görev için, kapsam, amaçlar, zamanlama ve kaynak dalm hususlarn da dikkate alan ayr bir plan hazrlamal ve kayt altna almaldr. Bu planlama çalmalar aadaki unsurlar içermelidir Planlamada Dikkate Alnmas Gerekenler ç denetçiler, her denetim görevi için bir denetim plan hazrlarken aadaki hususlar dikkate almaldr; Denetlenecek faaliyetin hedefleri ve bu hedeflere ulamadaki performans deerlendirmeye yarayacak araç veya kriterler, Faaliyetler, hedefler ve kaynaklar üzerindeki önemli riskler ile bu risklerin muhtemel etkilerini kabul edilebilir seviyede tutmann yol ve yöntemleri, Faaliyetin risk yönetimi ve kontrol sistemlerinin ilgili kontrol çerçevesi veya modeline kyasla yeterlilik ve etkinlii, Faaliyetin risk yönetimi ve kontrol sistemlerinde önemli gelime salama imkânlar

138 2201.G1 - ç denetçiler, idare dndaki taraflar için bir görevlendirme planlarken, görevlendirmenin amaçlar, kapsam, her iki tarafn sorumluluklar ve (görev kaytlarna erime ve sonuçlarn paylamna getirilecek kstlamalar dahil) dier karlkl beklentiler konusunda söz konusu taraflarla anlamaldr D1 - ç denetçiler, görevlendirmenin amaçlar, kapsam, yerine getirilecek sorumluluklar ve beklentiler hakknda, danmanlk hizmeti verecekleri ilgili yöneticiyle mutabakata varmaldr. Çok önemli görevlendirmelerde bu mutabakat yazl hâle getirilmelidir Görev Amaçlar Her denetim görevi için söz konusu denetim göreviyle ilgili denetim amaçlar belirlenmelidir. Görev amaçlar, denetlenen faaliyetle ilgili riskleri, kontrolleri ve yönetim süreçlerini kapsamaldr G1 - ç denetçiler, denetlenen faaliyetle ilgili risklerin ön deerlendirmesini yapmaldr. Görevin amaçlar, bu risk deerlendirmesinin sonuçlarn yanstmaldr G2 - ç denetçiler, görevin amaçlarn belirlerken, önemli hatâlarn, düzensizliklerin, aykrlklarn ve dier risklerin meydana gelme ihtimalini dikkate almaldr D1 - Danmanlk görevlerinin amaçlarnda, ilgili yöneticiyle mutabk kalnd ölçüde, risk, kontrol ve yönetim süreçlerine de temas edilmelidir Görev Kapsam Görevin kapsam, denetim görevinin amaçlarna ulalmasna uygun seviyede olmaldr G1 - Görevin kapsam, ilgili sistemlerin, kaytlarn, personel ve maddî varlklarn deerlendirilmesini de (üçüncü taraflarn sahip olduklar dahil) içermelidir G2 - Bir güvence görevi esnasnda danmanlk talebinde bulunulursa, görevin amaçlar, kapsam, karlkl sorumluluklar ve dier beklentiler bir yazyla iç denetim birimine iletilmelidir. Uygun görülmesi halinde danmanlk görevi yürütülerek sonuçlar danmanlk ilkelerine uygun olarak raporlanmaldr D1 - ç denetçiler, danmanlk görevlerini yürütürken, görevin kapsamnn, üzerinde mutabk kalnan amaçlara yeterince temas ettiinden emin olmaldr. Eer görev esnasnda kapsamla ilgili ihtirazi kaytlar olursa, göreve devam edip etmeyeceini belirlemek üzere, iç denetçiler bunlar ilgili yöneticiyle tartmaldr Görev Kaynaklarnn Tahsisi ç denetçiler, görevin amaçlarna ulamak için gereken kaynaklar tespit etmelidir. Görev kadrosu; görevin nitelii, karmakl, zaman kstlamalar ve mevcut kaynaklar dikkate alnarak oluturulmaldr Program ç denetçiler, denetim amaçlarna ulalmasn salayacak ekilde her denetim görevinin amaçlarn, görev için ayrlan kaynaklar, muhtemel süresini ve denetimde takip edilecek süreçleri gösteren i programlar hazrlamaldr. Bu i programlar yazl hâle getirilmelidir G1 - programlar, görev srasnda uygulanacak bilgi toplama, analiz, deerlendirme ve kayt süreçlerini içermeli ve göstermelidir. program, ie balanmadan önce onaylanmal, programda yaplan deiiklikler için de iç denetim birimi yöneticisinden onay alnmaldr D1 - Danmanlk görevleri için hazrlanan i programlarnn ekli ve içerii, görevin niteliine bal olarak deiebilir

139 Görevin Yürütülmesi ç denetçiler, üstlendikleri görevin hedeflerine ulamak için yeterli bilgileri belirlemeli, analiz etmeli, deerlendirmeli ve kaydetmelidir. ç denetçiler görevlerini ifa ederken, saduyulu ve yetkin bir iç denetçiden beklenen dikkat ve özeni gösterir. Mesleki özen ve dikkat, ayn veya benzer durum ve koullarda, makul snrlar dahilinde tedbirli ve yetkin bir iç denetçiden beklenen beceri, özen ve dikkatin gösterilmesidir Bilgilerin Tespiti ve Tanmlanmas ç denetçiler, görev amaçlarna ulamak için yeterli, güvenilir, ilgili ve faydal olan bilgileri tespit etmeli ve tanmlamaldr. Bilgi ve belgeler; görevin amaç ve kapsamyla ilgili bütün konularda toplanmal, tespit ve tavsiyelere salam ve güvenilir bir dayanak oluturacak seviyede yeterli, güvenilir, ilgili ve gerekli olmaldr Analiz ve Deerlendirme ç denetçiler, görev sonunda vardklar sonuçlar uygun analiz ve deerlendirmelere dayandrmaldr Bilgilerin Kaydedilmesi ç denetçiler, vardklar kanaatleri ve görev sonuçlarna dayanak tekil eden bütün bilgileri kaydetmelidir G1 - ç denetim birimi yöneticisi; görev kaytlarna eriimi kontrol etmeli, gerektiinde bu kaytlar idare d taraflara vermeden önce, üst yöneticinin onayn ve/veya hukuk müavirliinin görüünü almaldr G2 - ç denetim birimi yöneticisi, görev kaytlarnn saklanmasna ilikin esaslar belirlemelidir. Bu esaslar, idarenin temel ilkelerine ve ilgili mevzuata uygun olmaldr D1 - ç denetim birimi yöneticisi, görev kaytlarnn tutulmas, saklanmas ve idare içi ve d taraflara sunulmasn düzenleyen politikalar belirlemelidir. Bu politikalar, idarenin düzenlemelerine, ilgili mevzuata ve dier gereklere uygun olmaldr Görevin Gözetim ve Kontrolü Görevler; görev amaçlarna ulalmasn, kalitenin güvence altna alnmasn ve personelin gelitirilmesini salayacak bir tarzda gözetlenmeli ve kontrol edilmelidir Sonuçlarn Raporlanmas ç denetçilerin, görev sonuçlarn raporlamas gereklidir. Raporlar, yetkisiz kiilerin eriimini engellemek için gizlilik içinde muhafaza edilmelidir Raporlama Kstaslar Raporlamalar; varlan sonuçlar, yaplan tavsiyeler ve önerilen eylem planlarnn yannda, görevin hedeflerini ve kapsamn da içermelidir G1 - Sonuçlar gösteren nihai rapor, iç denetçinin görü ve kanaatlerini de içermelidir G2 - ç denetçiler, görev raporlamalarnda tatminkâr bir performans göstermeye tevik edilmelidir G3 - Görev sonuçlar idare dndaki taraflara bildirilirken, söz konusu bildirim, sonuçlarn paylam ve kullanm konusundaki snrlamalar da içermelidir D1 - lerlemenin ara raporlanmasnn ve danmanlk görevlerinin sonuçlar, görevlendirmenin niteliine ve ilgili yöneticinin ihtiyaçlarna bal olarak, ekil ve içerik deitirebilir

140 Raporlamalarn Kalitesi Raporlamalar; doru, tarafsz, açk, özlü, yapc, tam olarak ve zamannda yaplmaldr Hata ve Eksiklikler Eer nihai raporlama önemli bir hata veya eksiklik içeriyorsa, iç denetim birimi yöneticisi, hatal ve eksik raporu alan bütün taraflara düzeltilmi bilgileri iletmelidir Görevlendirmelerde Standartlara Aykrlklarn Açklanmas Standartlara aykrlklar belli bir görevi etkilediinde, sonuçlar raporlanrken aadaki hususlar özel durum olarak açklanmaldr: Tam olarak uyulamayan Standart/Standartlar Aykrlk sebepleri Aykrln göreve etkisi Sonuçlarn Raporlanmas ç denetim birimi yöneticisi, görev sonuçlarn ilgili taraflara raporlamaldr G1 - Görev sonuçlarnn öngördüü tedbirlerin alnmasn salayabilecek taraflara, sonuçlarn raporlanmasndan iç denetim birimi yöneticisi sorumludur G2 - ç denetim birimi yöneticisi, aksi hukuki düzenlemelerle belirlenmedii takdirde, görev sonuçlarn idare dndaki taraflara iletmeden önce, idarede doabilecek muhtemel riskleri deerlendirmeli, üst yönetim ve/veya hukuk müavirlii ile istiare etmeli ve sonuçlarn raporlanmasn, kullanmn kstlayarak kontrol etmelidir D1 - ç denetim birimi yöneticisi, danmanlk görevlerinin nihai sonuçlarnn ilgili yöneticilere raporlanmasndan sorumludur D2 - Danmanlk görevleri srasnda, risk yönetimi, kontrol ve yönetim sorunlar tespit edilebilir. Bu sorunlar, idare için önemli hâle geldiinde üst yöneticiye ve varsa yönetim kuruluna bildirilmelidir lerlemenin zlenmesi ç denetim birimi yöneticisi, yönetime rapor edilen hususlarn sonuçlarnn takibi için bir izleme sistemi kurmal ve uygulamaldr. Denetlenen birim yöneticileri, denetim raporunda yer alan önerilere ilikin önlemleri alr. Önlem alnmamas halinde iç denetim birimi yöneticisi, üst yöneticiyi bilgilendirir G1 - ç denetim birimi yöneticisi, yönetimin ald tedbirlerin etkili bir ekilde uygulanmasn veya üst yönetimin gerekli tedbiri almamashalinde doabilecek riski üstlenip üstlenmediini tespit etmek ve gelimeleri gözlemek amacna yönelik bir takip süreci oluturmaldr D1 - ç denetim birimi, ilgili yöneticilerle mutabk kalnd ölçüde, danmanlk görevlerinin sonuçlarn izlemelidir Yönetimin Artk Riskleri Üstlenmesi ç denetim birimi yöneticisi, üst yönetimin idare için kabul edilemeyebilecek bir artk (bakiye) risk düzeyini üstlenmeyi kabul ettiine inand takdirde, konuyu üst yönetimle müzakere etmelidir. Artk riskle ilgili bir karara varlamazsa, iç denetim birimi yöneticisi ve üst yönetim, konuyu çözümlenmesi için üst yöneticiye rapor etmelidir

141 IMF MAL SAYDAMLIK Y UYGULAMALAR TÜZÜÜ (2007) IMF Yönetim Kurulu Ara Komitesi, 1996 ylnn Eylül aynda sürdürülebilir küresel büyüme ortakln benimseyerek iyi yönetiimin önemini vurgulam, Eylül 1997'de Hong Kong SAR toplantsnda da bu ilgisini tekrarlayarak, mali saydamln iyi yönetiime katksnn büyük olacan ifade etmitir. Bu sayede mali politikalarn planlanmas ve sonuçlar ile ilgili daha bilinçli bir kamuoyunun olumas, mali politikalarn uygulanmas konusunda hükümetlerin sorumlu tutulmas ve böylece makro ekonomik politikalarn ve seçimlerin daha iyi anlalmas ve geçerlilik kazanmas mümkün olabilecektir. IMF bu nedenle Mali Saydamlk yi Uygulamalar Tüzüünün üye ülkelerde uygulanmasn tevik etmektedir. Uluslararas Para Fonu (IMF) tarafndan anlan Tüzük ile belirlenen standartlar birçok ülke tarafndan uyarlanarak deerlendirilmektedir. Bu standartlar son olarak 2007 yl Mays aynda IMF tarafndan güncellenmitir. Rollerin ve sorumluluklarn açk olmas, bütçe sürecinin açk olmas, bilginin kamuya açk olmas ve dürüstlüün güvencesi olarak dört balk altnda toplanan söz konusu standartlarn ayrntsna aada yer verilmitir. 1. ROLLERN VE SORUMLULUKLARIN AÇIK OLMASI 1.1. Kamu kesiminin ekonominin kalan ksmndan açk bir ekilde ayrlmas ve kamunun politika ve yönetim rollerinin açkça ve net bir biçimde ortaya konulmas Kamunun yaps ve fonksiyonlar açk (net) olmaldr Yasama, yürütme ve yarg organlarnn mali güçleri çok iyi tanmlanmaldr Kamu kesimin farkl düzeylerindeki sorumluluklar ve bunlar arasndaki ilikiler açkça belirlenmelidir Kamu kesimi ile kamu irketleri arasndaki ilikiler açk düzenlemelere dayandrlmaldr Kamu kesiminin özel sektörle olan ilikileri açk bir tarzda belirgin kural ve yöntemler takip edilerek yürütülmelidir Mali yönetim için açk ve net bir yasal ve yönetsel çerçeve olmas Gelir toplanmas, yüklenmeye giriilmesi ve kamu fonlarnn kullanlmas, kapsaml bütçe, vergi ve dier kamu mali kanunlar, düzenlemeleri ve yönetsel prosedürlere dayandrlarak yürütülmelidir Vergi ve vergi d gelirlerin toplanmasna ilikin yasalar ve dier düzenlemeler ile uygulamada idarenin inisiyatiflerine yol gösterecek kriterler açk, anlalabilir ve kolayca ulalabilir olmaldr. Vergi ve vergi d yükümlülüklere ilikin istek ve itirazlar zamannda deerlendirilmelidir Yasa teklifleri, düzenlemelerde yaplacak deiiklikler ve daha geni politika deiikliklerinin deerlendirilmesi ve müzakeresi için yeterli ve makul bir zaman olmaldr Devletin kamu irketleri veya kamu imtiyazlar çerçevesinde doal kaynaklar ileten irket ve iletmecileri dâhil özel irketler arasndaki sözlemeye balanm düzenlemeler kamuya açk ve anlalr olmaldr Kamunun, kamu varlklarnn kullanlmasna yönelik imtiyaz haklar dahil yükümlük ve varlk yönetimi kesin yasal temeller üzerine kurulmaldr. 2. BÜTÇE SÜRECNN AÇIK OLMASI 2.1. Bütçenin hazrlanmasnn belli bir takvime göre ve çok iyi tanmlanm makroekonomik ve mali politika hedeflerinin rehberliinde yaplmas Bir bütçe takvimi belirlenmeli ve buna bal kalnmaldr. Bütçe tasars ve bunun yasal görümeleri için uygun zaman verilmelidir Yllk bütçe gerçekçi olmal ve kapsaml bir orta dönem makroekonomik ve mali politika çerçevesinde hazrlanmal ve sunulmaldr. Mali hedefler ve her türlü mali kurallar net bir ekilde belirlenmeli ve açklanmaldr

142 Ana gider ve gelir ölçütlerinin türleri tanmlanmal ve bunlarn politika hedeflerine katks salanmaldr. Tahminler ayrca bunlarn mevcut ve gelecekteki bütçesel etkilerini ve daha geni çapl ekonomik anlamlarn da içermelidir Bütçe doküman mali sürdürülebilirlie ilikin bir deerlendirme içermelidir. Ekonomik gelimeler ve politikalarla ilgili temel varsaymlar gerçekçi olmal, açkça belirlenmeli ve duyarllk analizleri hazrlanmaldr Tüm mali politika çerçevesinin içindeki bütçesel ve bütçe d faaliyetlerin koordinasyonu ve yönetimi için açk mekanizmalar olmaldr Bütçenin uygulanmas, izlenmesi ve raporlanmas için açk ve net süreçlerin bulunmas Hesap verme sistemi gelirlerin, taahhütlerin, ödemelerin, borçlarn, varlk ve yükümlülüklerin izlenmesi için güvenilir bir temel oluturmaldr Bütçenin geliimi üzerine yl ortas raporu zamannda yasama organna sunulmaldr. Çok sk, en azndan 3 aylk güncellemeler yaymlanmaldr Mali yl içindeki ek gelir ve harcama teklifleri gerçek bütçenin sunumuyla tutarl bir biçimde yasama organna sunulmaldr Bütçenin onaylanm ve uzlalm halini içeren denetlenmi nihai hesaplar ve denetim raporlar yasama organna sunulmal ve yl içinde yaymlanmaldr. 3. BLGNN KAMUYA AÇIK OLMASI 3.1. Kamuya, geçmi, imdiki ve gelecee dönük planlanm mali faaliyetlere ve temel mali risklere ilikin kapsaml bilginin salanmas Nihai hesaplar ile yaymlanm dier mali raporlar içeren bütçe doküman merkezi yönetimin bütçesel ve bütçe d bütün faaliyetlerini kapsamaldr Yllk bütçede karlatrlabilir bilginin yer alaca bir ekilde en aznda son 2 mali yln sonuçlar bulunmal, ayrca takip eden 2 yln bütçesine ait öngörüler ile temel bütçe büyüklüklerine ait duyarllk analizlerine de yer verilmelidir Bütün dier temel mali risklerin deerlendirmesiyle birlikte merkezi yönetimin vergi harcamalarnn, olas (koullu) yükümlülüklerinin ve yar mali faaliyetlerinin mali önemi ve doasnn tanmlanarak açklanmas bütçe dokümannn bir parças haline gelmelidir Faaliyetlere bal gelirler ve d yardmlar dâhil bütün temel gelir kaynaklarndan salanan hâslat yllk bütçede ayr ayr tanmlanarak sunulmaldr Merkezi yönetim, borçlarnn ve mali varlklarnn düzeyi ve bileimi, önemli yükümlülükleri (sosyal güvenlik, salanan garantiler ve dier sözlemelere tabi zorunluluklar dâhil) ve doal kaynak varlklarna ait bilgileri yaymlamaldr Eyaletlerin (Yerel idarelerin) mali pozisyonlar ve kamu irketlerinin mali durumlar bütçe dokümannda raporlanmaldr Hükümet uzun dönemli kamu mali bilgilerini periyodik olarak yaymlamaldr. 3.2 Mali bilgilerin hesap verilebilirliin gelitirilmesine yönelik ve politika analizlerini kolaylatracak yöntemlerle sunulmas Yllk bütçe ile birlikte bütçeye ilikin açk ve basit özet bir rehber uygulamas yaygnlatrlmaldr Önemli gelir kalemleri, harcamalar ve finansmana ilikin mali veriler kurumsal, ekonomik ve fonksiyonel snflandrmaya tabi tutularak gayri safi olarak raporlanmaldr Genel yönetimin bütün bilânçosu ve gayri safi borç tutar veya bunlarn edeer tahakkuklar yönetimin mali durumu için standart özet göstergeler olmaldr. Bunlar genel denge,

143 kamu kesimi dengesi ve net borçlanma gibi uygun dier mali göstergeleri tamamlayc mahiyette olmaldr Sonuçlar yasama organnca yllk olarak sunulan temel bütçe programndaki hedeflerle ilgili olarak elde edilmelidir (sunulmaldr). 3.3 Mali bilgilerin zamannda yaymlanmas konusunda taahhüt Mali bilgilerin zamannda yaymlanmas hükümet tarafndan yasal bir zorunluluk olmaldr Mali bilgilerin yaymlanmasna ilikin takvim önceden duyurulmal ve buna bal kalnmaldr. 4. DÜRÜSTLÜÜN GÜVENCES 4.1 Mali verilerin kabul edilmi kalite standartlarn karlamas Bütçe tahminleri ve güncellemeleri en son gelir ve harcama eilimlerini, temel makroekonomik gelimeleri ve iyi tanmlanm politika taahhütlerini yanstmaldr Yllk bütçe ve mali hesaplar mali verilerin derlenmesi ve sunulmasnda kullanlan muhasebe esaslarn göstermelidir Mali raporlardaki veriler dier kaynaklardan elde edilen ilgili verilerle tutarl ve uyumlu olmaldr. Tarihsel mali verilerin temel gözden geçirmeleri ile veri snflandrmasndaki deiiklikler açklanmaldr. 4.2 Mali faaliyetlerin etkili iç gözetim ve koruma önlemlerine tabi olmas Kamu görevlilerinin davranlarna yönelik etik standartlar açk olmal ve iyi tanmlanmaldr Kamu kesimi istihdam yöntemleri ve durumlar belgelendirilmeli ve ilgili taraflarca eriilebilir olmaldr Satn almaya ilikin düzenlemeler uluslar aras standartlar karlamal, eriilebilir ve uygulamada izlenebilir olmaldr Kamu varlklarnn sat ve alm açk bir biçimde yaplmal ve temel ilemler ayr ayr belirlenmelidir Hükümetin faaliyetleri ve hesaplar iç denetime tabi tutulmal ve denetim prosedürleri yeniden gözden geçirmeye açk olmaldr Ulusal gelir yönetimi politik yönlendirmelere kar yasal olarak korunmal, vergi mükelleflerine güvence vermeli ve faaliyetlerini düzenli olarak kamuoyuna raporlamaldr. 4.3 Mali bilgilerin d denetime tabi tutulmas Kamu hesaplar ve politikalar ulusal bir denetim organnca veya yürütmeden bamsz edeer bir kurum tarafndan denetime tabi tutulmaldr Ulusal denetim organ veya edeeri kurum yllk rapor dâhil tüm raporlar yasama organna sunmal ve bunlar yaymlamaldr. Bu sürecin ileyii süregelen faaliyetlerle yerinde izlenmelidir Mali öngörüleri ve bunun temelindeki makroekonomik öngörüler ile öncelikli varsaymlar deerlendirmeleri için bamsz uzmanlar görevlendirilmelidir Mali verilerin niteliini dorulamak için kurumsal olarak bamsz bir ulusal istatistik kurumu oluturulmaldr

144 DER LGL MEVZUAT Sayl Bilgi Edinme Hakk Kanunu Sayl Elektronik Imza Kanunu Sayl Bakanlklarn Kurulu ve Görev Esaslar Hakknda Kanun Sayl Etik Kurulu Kurulmas Hakknda Kanun 5. Bilgi Edinme Hakk Kanununun Uygulanmasna likin Esas ve Usuller Hakknda Yönetmelik 6. Elektronik mza Kanununun Uygulanmasna likin Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik 7. Kamu Görevlileri Etik Davran lkeleri ile Bavuru Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik 8. Resmi Yazamalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakknda Yönetmelik 9. Kamu darelerince Hazrlanacak Faaliyet Raporlar Hakknda Yönetmelik 10. Kamu darelerinde Stratejik Planlamaya likin Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik 11. Mevzuat Hazrlama Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik 12. Standart Dosya Planna likin Babakanlk Genelgesi 13. Kamu Kurumlar nternet Sitesi Klavuzuna likin Babakanlk Genelgesi 14. Kamu Mali Yönetiminde Deiim Çalmalar Hakknda Babakanlk Genelgesi

Daha göster