YAYINA HAZIRLAYAN ERKAN KARAARSLAN

Transkript

1

2 YAYINAHAZIRLAYAN ERKANKARAARSLAN 1 i

3 İç Kontrol Mevzuatı ii

4 TEMMUZ/2012 iii

5 İç Kontrol Mevzuatı iv

6 ÇNDEKLER 1. KAMUMALÎYÖNETMVEKONTROLKANUNU 1 2. ÇKONTROLVEÖNMALÎKONTROLELKNUSULVEESASLAR STRATEJGELTRMEBRMLERNNÇALIMAUSULVEESASLARI HAKKINDAYÖNETMELK ÇDENETÇLERNÇALIMAUSULVEESASLARIHAKKINDA YÖNETMELK 39 5.KAMUÇKONTROLSTANDARTLARITEBL 59 6.MALYEBAKANLIISTRATEJGELTRMEBAKANLIIÇ KONTROLVEÖNMALKONTROLLEMLERYÖNERGES 77 7.ÇDENETMSTANDARTLARI 89 8.ÇKONTROLLELGLÇETLMEVZUATDÜZENLEMELER 111 v

7 İç Kontrol Mevzuatı vi

8 1. KAMUMALÎYÖNETMVEKONTROLKANUNU KanunNumaras :5018 KabulTarihi :10/12/2003 R.G.Tarihi :24/12/2003 R.G.Says :25326 çkontrolüntanm BENCKISIM çkontrolsistemi Madde 55 ç kontrol; idarenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli birekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doruvetamolaraktutulmasn,malîbilgiveyönetimbilgisininzamannda vegüvenilirolaraküretilmesinisalamaküzereidaretarafndanoluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontrollerbütünüdür. Görev ve yetkileri çerçevesinde, malî yönetim ve iç kontrol süreçlerine ilikin standartlar ve yöntemler Maliye Bakanlnca, iç denetime ilikin standartlar ve yöntemler iseç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenir, gelitirilir ve uyumlatrlr. Bunlar ayrca, sistemlerin koordinasyonunusalarvekamuidarelerinerehberlikhizmetiverir. çkontrolünamac Madde56çkontrolünamac; a)kamugelir,gider,varlkveyükümlülüklerininetkili,ekonomikveverimli birekildeyönetilmesini, b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyetgöstermesini, c)hertürlümalîkararveilemlerdeusulsüzlükveyolsuzluunönlenmesini, d)kararoluturmakveizlemekiçindüzenli,zamanndavegüvenilirraporve bilgiedinilmesini, 1

9 İç Kontrol Mevzuatı e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, Salamaktr. Kontrolünyapsveileyii Madde57Kamuidarelerininmalîyönetimvekontrolsistemleri;harcama birimleri,muhasebevemalîhizmetlerileönmalîkontrolveiçdenetimden oluur. Yeterli ve etkili bir kontrol sisteminin oluturulabilmesi için; mesleki deerlere ve dürüst yönetim anlayna sahip olunmas, malî yetki ve sorumluluklarn bilgili ve yeterli yöneticilerle personele verilmesi, belirlenmi standartlara uyulmasnn salanmas, mevzuata aykr faaliyetlerin önlenmesi ve kapsaml bir yönetim anlay ile uygun bir çalmaortamnnvesaydamlnsalanmasbakmndanilgiliidarelerinüst yöneticileriiledieryöneticileritarafndangörev,yetkivesorumluluklargöz önündebulundurulmaksuretiylegerekliönlemleralnr. Önmalîkontrol Madde 58 Ön malî kontrol, harcama birimlerinde ilemlerin gerçekletirilmesi aamasnda yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndanyaplankontrollerikapsar. Ön malî kontrol süreci, malî karar ve ilemlerin hazrlanmas, yüklenmeye giriilmesi, i ve ilemlerin gerçekletirilmesi ve belgelendirilmesinden oluur. Kamu idarelerinde ön malî kontrol görevi, yönetim sorumluluu çerçevesindeyürütülür. Harcama birimlerinde ilemlerin gerçekletirilmesi aamasnda yaplacak asgarî kontroller, malî hizmetler birimi tarafndan ön malî kontrole tâbi tutulacakmalîkararveilemlerinusûlveesaslarileönmalîkontroleilikin standart ve yöntemler Maliye Bakanlnca belirlenir. Kamu idareleri, bu standart ve yöntemlere aykr olmamak artyla bu konuda düzenleme yapabilir. Malîkontrolyetkilisininnitelikleriveatanmas Madde59(Kaldrld) 2

10 Malîhizmetlerbirimi Madde 60 Kamu idarelerinde aada saylan görevler, malî hizmetler birimitarafndanyürütülür: a) darenin stratejik plan ve performans programnn hazrlanmasn koordineetmekvesonuçlarnnkonsolideedilmesiçalmalarnyürütmek. b)zleyenikiylnbütçetahminlerinideiçerenidarebütçesini,stratejikplan ve yllk performans programna uygun olarak hazrlamak ve idare faaliyetlerininbunlarauygunluunuizlemekvedeerlendirmek. c) Mevzuat uyarnca belirlenecek bütçe ilke ve esaslar çerçevesinde, ayrntl harcama program hazrlamak ve hizmet gereksinimleri dikkate alnaraködeneinilgilibirimleregönderilmesinisalamak. d) Bütçe kaytlarn tutmak, bütçe uygulama sonuçlarna ilikin verileri toplamak, deerlendirmek ve bütçe kesin hesab ile malî istatistikleri hazrlamak. e)lgili mevzuat çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarnntakipvetahsililemleriniyürütmek. f) Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek. g)harcamabirimleritarafndanhazrlananbirimfaaliyetraporlarndaesas alarakidareninfaaliyetraporunuhazrlamak. h)dareninmülkiyetindeveyakullanmndabulunantanrvetanmazlara ilikinicmalcetvellerinidüzenlemek. i) darenin yatrm programnn hazrlanmasn koordine etmek, uygulama sonuçlarn izlemek ve yllk yatrm deerlendirme raporunu hazrlamak. j)darenin, dier idareler nezdinde takibi gereken malî i ve ilemlerini yürütmekvesonuçlandrmak. k) Malî kanunlarla ilgili dier mevzuatn uygulanmas konusunda üst yöneticiyeveharcamayetkililerinegereklibilgilerisalamakvedanmanlk yapmak. l)önmalîkontrolfaaliyetiniyürütmek. Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu m) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesikonularndaçalmalaryapmak. 3

11 İç Kontrol Mevzuatı n)malîkonulardaüstyöneticitarafndanverilendiergörevleriyapmak. Alm, satm, yapm, kiralama, kiraya verme, bakmonarm ve benzeri malî ilemlerden; idarenin tamamn ilgilendirenler destek hizmetlerini yürüten birim, sadece harcama birimlerini ilgilendirenler ise harcama birimleri tarafndan gerçekletirilir. Ancak, harcama yetkililii görevi uhdesinde kalmakartyla,harcama birimlerinin talebive üst yöneticininonayylabu ilemlerdestekhizmetleriniyürütenbirimtarafndanyaplabilir. Malî hizmetler biriminin yaps tekilât kanunlarnda gösterilir. Malî hizmetler birimlerinin çalma usûl ve esaslar; idarelerin tekilat yaps dikkate alnmak ve stratejik planlama, bütçe ve performans program, muhasebekesinhesapveraporlamaileiçkontrolfonksiyonlarnnayralt birimlertarafndanyürütülebilmesinisalayacakekildemaliyebakanlnca hazrlanarakbakanlarkuruluncaçkarlacakyönetmeliklebelirlenir. Harcamayetkilisiilemuhasebeyetkilisigöreviaynkiidebirleemez.Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler malî ilem sürecindegörevalamazlar. darelerin malî hizmetler birimlerinde malî hizmetler uzman yardmcs ve malî hizmetler uzman çaltrlabilir. Malî hizmetler uzman yardmcs kadrolarna veya pozisyonlarna atanabilmek için 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde saylan genel artlara ilave olarak; a)enazdörtyllklisanseitimiverenhukuk,siyasalbilgiler,iktisat,iletme, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden veya bunlara denklii yetkili makamlarcakabuledilenyurtiçiveyayurtdndakiöretimkurumlarndan mezunolmak, b)yaplacaközelyarmasnavndabaarlolmak, c)snavnyapldylnbaitibaryla30yandoldurmamolmak, artlararanr. Özel yarma snav, Maliye Bakanl tarafndan Örenci Seçme ve Yerletirme Merkezine yaptrlacak yazl snav ve Maliye Bakanlnca yaplacak sözlü snavdan oluur. Özel yarma snavnda baarl olanlar, ÖSYM tarafndan baar sras ve yaptklar tercihler dikkate alnarak belirlenirvebunlaridarelerdemalîhizmetleruzmanyardmcskadroveya pozisyonlarnaatanrlar.bukadroveyapozisyonlaraatananlarenazüçyl çalmakve baarlolmakartyla,açlacakyeterliksnavnagirmehakkn kazanrlar. Maliye Bakanlnca yaplacak yeterlik snavnda baarl olanlar 4

12 malî hizmetler uzman kadro veya pozisyonlarna atanrlar. Malî hizmetler uzmanyardmcldönemindeveyayeterliksnavndabaarlolamayanlar, istihdamekline göre bulunduklar kamu idarelerinde durumlarna uygun kadroveyapozisyonlaraatanrlar.özelyarmasnavnakatlacakadaylarn belirlenmesi,snavlarnyaplmas,atamaveyerletirilmeleri,yetitirilmeleri, yeterliksnavlarileçalmausûlveesaslarmaliyebakanlncaçkarlacak yönetmelikle düzenlenir. Malî hizmetler uzman kadrolarna atandktan sonraenazüçylsüreyleatandklaridarelerdesözkonusukadrolarda657 sayldevletmemurlarkanununagöregörevyapanlar,kendilerininisteive idarelerinin muvafakati ile baka bir kamu idaresinin ayn unvanl kadrolarnaatanabilirler. Muhasebehizmetivemuhasebeyetkilisininyetkivesorumluluklar Madde61Muhasebehizmeti;gelirlerinvealacaklarntahsili,giderlerinhak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen deerler ile emanetlerinalnmas,saklanmas,ilgililereverilmesi,gönderilmesivedier tüm malî ilemlerin kaytlarnn yaplmas ve raporlanmas ilemleridir. Bu ilemleriyürütenlermuhasebeyetkilisidir.memuriyetkadroveunvanlarnn muhasebeyetkilisiniteliineetkisiyoktur. Muhasebeyetkilisi,buhizmetlerinyaplmasndanvemuhasebekaytlarnn usulüne uygun, saydam ve eriilebilirekilde tutulmasndan sorumludur tarihlive4059saylKanunhükümlerisaklkalmakkaydyla,genel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Maliye Bakanlncayürütülür.Muhasebeyetkililerigereklibilgiveraporlardüzenli olarakkamuidarelerineverirler. Muhasebe yetkilileri ödeme aamasnda, ödeme emri belgesi ve eki belgelerüzerinde; a)yetkililerinimzasn, b)ödemeyeilikinilgilimevzuatndasaylanbelgelerintamamolmasn, c)maddihatabulunupbulunmadn, d)haksahibininkimliineilikinbilgileri, Kontroletmekleyükümlüdür. Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu Muhasebeyetkilileri,ilgilimevzuatndadüzenlenmibelgelerdndabelge arayamaz. Yukarda saylan konulara ilikin hata veya eksiklik bulunmas halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatal olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir i günü içinde 5

13 İç Kontrol Mevzuatı gerekçeleriylebirlikteharcamayetkilisineyazlolarakgönderilir.hatalarn düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme ilemi gerçekletirilir. Muhasebe yetkilileri ilemlerine ilikin defter, kayt ve belgeleri muhafaza edervedenetimehazrbulundurur. Muhasebeyetkilileri,34üncümaddeninikincifkrasndakiödemeyeilikin hükümler ile bu maddenin üçüncü fkrasnda belirtilen ödemeye ilikin kontrolyükümlülüklerindendolaysorumludur.muhasebeyetkililerininbu Kanunagöreyapacaklarkontrollereilikinsorumluluklar,görevlerigerei incelemeleri gereken belgelerle snrldr. Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerininyardmclarnadevredilmesine,muhasebeyetkililerininherhangi bir nedenle görevlerinden ayrlmalarnda muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilikin düzenleme yapmaya ve sertifika snavlarna girmeye hak kazanlmas bakmndan muhasebe yetkilisi yardmcs eiti görevleri belirlemeyemaliyebakanlyetkilidir. Muhasebe yetkilisi adna ve hesabna para ve parayla ifade edilebilen deerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebeyetkilisimutemedidir.muhasebeyetkilisimutemetleridorudan muhasebeyetkilisinekarsorumludur.muhasebeyetkilisimutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacaklar defter ve belgeler ve dier hususlara ilikin usul ve esaslar Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikledüzenlenir. Muhasebeyetkilisininnitelikleriveatanmas Madde62Muhasebeyetkilisigöreviniyürütmeküzereatanacaklarn,657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aadakiartlartamasgerekir: a)enazdörtyllkyüksekörenimgörmüolmak. b)kamuidarelerininmuhasebehizmetlerindeenazdörtylçalmolmak kouluylabuidarelerdemuhasebeyetkilisiyardmcsveyaeitigörevlerde bulunmak. c)muhasebeyetkilisisertifikasalmolmak. d)sonüçyliçerisindeolumsuzsicilalmamolmak. e) Aylktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmas cezas almam olmak. f)görevingerektirdiibilgivetemsilyeteneinesahipolmak. 6

14 Ancak, belde ve nüfusu 'in altnda olan ilçe belediyeleri ile mahalli idare birliklerinde muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacaklarn, yukardaki fkrann (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen artlartamalarkaydyla,enazlisemezunuolmalarvekamuidarelerinin muhasebehizmetlerindeenazdörtylçalmolmalaryeterlidir tarihlive4059saylKanunhükümlerisaklkalmakkaydylagenel bütçe kapsamndaki kamu idarelerinde muhasebe yetkilisi Maliye Bakanlnca,dierkamuidarelerindeiseüstyöneticilertarafndanatanr. Muhasebe yetkilisi olacak görevliler, Maliye Bakanlnca görevin nitelii dikkate alnarak meslekî konularda eitime tâbi tutulur ve bu eitimi baarylatamamlayanlarasertifikaverilir. Muhasebeyetkilisisertifikaprogramnabavuruartlar,adaylarneitimi, eitimsüresi,sertifikasnav,sertifikaverilmesi,builemleringenelyönetim kapsamndaki kamu idareleri itibaryla ayr ayr veya birlikte yaplmas ile muhasebe yetkililerinin çalma usul ve esaslar, Maliye Bakanlnca hazrlanan ve Bakanlar Kurulu tarafndan yürürlüe konulan yönetmelikle düzenlenir. çdenetim Madde 63 ç denetim, kamu idaresinin çalmalarna deer katmak ve gelitirmek için kaynaklarn ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarna göre yönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz, nesnel güvence salama ve danmanlk faaliyetidir. Bu faaliyetler, idarelerin yönetim ve kontrol yaplar ile malî ilemlerinin risk yönetimi, yönetim ve kontrol süreçlerinin etkinliini deerlendirmek ve gelitirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklamlavegenelkabulgörmüstandartlarauygunolarakgerçekletirilir. ç denetim, iç denetçiler tarafndan yaplr. Kamu idarelerinin yaps ve personel says dikkate alnmak suretiyle, ç Denetim Koordinasyon Kurulununuygungörüüüzerine,dorudanüstyöneticiyebaliçdenetim birimibakanlklarkurulabilir. çdenetçiningörevleri Madde 64 Kamu idarelerinin yllk iç denetim program üst yöneticinin önerileri de dikkate alnarak iç denetçiler tarafndan hazrlanr ve üst yöneticitarafndanonaylanr. çdenetçi,aadabelirtilengörevleriyerinegetirir: Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu 7

15 İç Kontrol Mevzuatı a)nesnelriskanalizlerinedayanarakkamuidarelerininyönetimvekontrol yaplarndeerlendirmek. b) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmas bakmndan incelemeleryapmakveönerilerdebulunmak. c)harcamasonrasndayasaluygunlukdenetimiyapmak. d)darenin harcamalarnn, malî ilemlere ilikin karar ve tasarruflarnn, amaç ve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara ve performansprogramlarnauygunluunudenetlemekvedeerlendirmek. e) Malî yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu konulardaönerilerdebulunmak. f) Denetim sonuçlar çerçevesinde iyiletirmelere yönelik önerilerde bulunmak. g)denetimsrasndaveyadenetimsonuçlarnagöresoruturmaaçlmasn gerektirecek bir duruma rastlandnda, ilgili idarenin en üst amirine bildirmek. ç denetçi bu görevlerini, ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen ve uluslararas kabul görmü kontrol ve denetim standartlarna uygunekildeyerinegetirir. ç denetçi, görevinde bamszdr ve iç denetçiye asli görevi dnda hiçbir görevverilemezveyaptrlamaz. ç denetçiler, raporlarn dorudan üst yöneticiye sunar. Bu raporlar üst yöneticitarafndandeerlendirmeksuretiylegereiiçinilgilibirimlerilemalî hizmetler birimine verilir.ç denetim raporlar ile bunlar üzerine yaplan ilemler, üst yönetici tarafndan en geç iki ay içinde ç Denetim KoordinasyonKurulunagönderilir. çdenetçininnitelikleriveatanmas Madde 65ç denetçi olarak atanacaklarn, 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aadakiartlar tamas gerekir: a)lgilikamuidaresininözelliidedikkatealnarakçdenetimkoordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen alanlarda en az dört yllk yüksek örenim görmüolmak. b)kamuidarelerindedenetimelemanolarakenazbeylveyaçdenetim KoordinasyonKuruluncabelirlenenalanlardaenazsekizylçalmolmak. 8

16 c)mesleingerektirdiibilgi,ehliyetvetemsilyeteneinesahipolmak. d)çdenetimkoordinasyonkuruluncagerekligörülendierartlartamak. Kamu idarelerine iç denetçi olarak atanacaklar,ç Denetim Koordinasyon Kurulu koordinatörlüünde, Maliye Bakanlnca iç denetim eitimine tâbi tutulur.eitimprogram,içdenetçiadaylarnadenetim,bütçe,malîkontrol, kamuihalemevzuat,muhasebe,personelmevzuat,avrupabirliimevzuat ve mesleki dier konularda yeterli bilgi verilecek ekilde hazrlanr. Bu eitimi baaryla tamamlayanlara sertifika verilir.ç denetçi adaylar için uygulanacak eitim programnn süresi, konular ve eitim sonucunda yaplacak ilemler ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan hazrlanarak Maliye Bakanlnca çkarlacak yönetmelikle düzenlenir. çdenetçiler,bakanlklarvebalidarelerde,üstyöneticilerinteklifiüzerine Bakan, dier idarelerde üst yöneticiler tarafndan sertifikal adaylar arasndan atanr ve ayn usûlle görevden alnr. ç denetçilerin kamu idareleri itibaryla saylar, çalma usul ve esaslar ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulunca hazrlanarak, Maliye Bakanlnn teklifi üzerinebakanlarkuruluncaçkarlacakyönetmeliklebelirlenir. çdenetimkoordinasyonkurulu Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu Madde66MaliyeBakanlnabalçDenetimKoordinasyonKurulu,yedi üyeden oluur. Üyelerden biri Babakann, biri Devlet Planlama Tekilat Müstearlnn bal olduu Bakann, biri Hazine Müstearlnn bal olduu Bakann, biriçileri Bakannn, bakan dahil üçü Maliye Bakannn önerisiüzerinebeylsüreilebakanlarkurulutarafndanatanr.bunlarn67 ncimaddedebelirtilengörevleriyapabileceknitelikleresahipolmasarttr. Maliye Bakan tarafndan önerilecek adaylardan birinin ekonomi, maliye, muhasebe, iletme alanlarndan birinde doktora derecesine sahip öretim üyeleri arasndan olmasart aranr. Üyeler, bu sürenin sonunda yeniden atanabilirler. Gerekli görülen hallerde ç Denetim Koordinasyon Kurulu, oy hakk olmamakkaydylateknikyardmalmakvedanmakamacylauzmankiileri de toplantlara davet edebilir. Kurulun çalma usul ve esaslar ile dier hususlar ç Denetim Koordinasyon Kurulunun önerisi üzerine Maliye Bakanlncaçkarlacakyönetmelikledüzenlenir. ç Denetim Koordinasyon Kurulunda görevlendirilenlerin asli görevleri devam eder. Bakan ve üyelerine, ayda dörtten fazla olmamak üzere her 9

17 İç Kontrol Mevzuatı toplant günü için (3000) gösterge rakamnn memur aylk katsaysyla çarpmsonucubulunacaktutarüzerindentoplantücretiödenir. çdenetimkoordinasyonkurulunungörevleri Madde67çDenetimKoordinasyonKurulu,kamuidarelerininiçdenetim sistemlerini izlemek, bamsz ve tarafsz bir organ olarak hizmet vermek üzereaadakigörevleriyürütür: a)ç denetime ilikin denetim ve raporlama standartlarn belirlemek, denetimrehberlerinihazrlamakvegelitirmek. b)uluslararas uygulamalar ve denetim standartlaryla uyumlu risk deerlendirmeyöntemlerinigelitirmek. c)kamuidarelerinindenetimbirimleriileibirliinisalamak. d)yolsuzluk veya usulsüzlüklerin ortadan kaldrlmas için gerekli önlemlerinalnmaskonusundaönerilerdebulunmak. e)risk içeren alanlarda iç denetçilere program d özel denetim yaptrlmasiçinkamuidarelerineönerilerdebulunmak. f) çdenetçilerineitimprogramlarndüzenlemek. g)çdenetçilerileüstyöneticilerarasndagörüayrlbulunmashalinde anlamazlngiderilmesineyardmcolmak. h)darelerin iç denetim raporlarn deerlendirerek sonuçlarn konsolide etmek suretiyle yllk rapor halinde Maliye Bakanna sunmak ve kamuoyunaaçklamak. i) lemhacimlerivepersonelsaylardikkatealnmaksuretiyleidarelerile ilçe ve belde belediyeleri için iç denetçi atanp atanmayacana karar vermek. j) çdenetçilerinatanmasnailikindierusulleribelirlemek. k)çdenetçilerinuyacaklaretikkurallarbelirlemek. l) Kalite güvence ve gelitirme programn düzenlemek ve iç denetim birimlerinibukapsamdadeerlendirmek. MADDEGEREKÇELER Madde 55. Bu maddede, uluslararas standartlara ve Avrupa Birlii uygulamalarnauygunbiriçkontroltanmyaplmaktavemalîyönetimve harcama öncesi kontrol süreçleri ile iç denetime ilikin standart ve 10

18 Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu yöntemleri belirleyecek merciler tayin edilmektedir. Buna göre, malî yönetim ve kontrol sistemleri konusunda Maliye Bakanl Bütçe ve Malî KontrolGenelMüdürlüü,içdenetimsistemlerikonusundaiseçDenetim KoordinasyonKuruluyetkiliolacaktr. Madde56.Madde,içkontrolünamaçlarnsaymaktadr.çkontrolünher aamasndabuamaçlarngözetilmesiöngörülmektedir. Madde57.Maddede,kamuidarelerindeyeterliveetkinbirkontrolsistemi oluturulmas amacyla aranacak kriterler ile üst yöneticileri ile dier yöneticilertarafndanalnmasgerekenönlemlereilikinesaslarbelirtilmi; ayrca,kontrolsisteminderolalangörevlilerinyeterlimeslekibilgiyesahip olmalarnsalamaküzereeitimetâbitutulmalaresasgetirilmitir. Madde 58. Harcama öncesi kontrol, kurulan yeni kamu iç malî kontrol sistemininenönemliunsurlarndanbirisinioluturmaktadr.buçerçevede, maddede, harcama öncesinde yaplacak malî kontrol görevi düzenlenmektedir. Malî kontrol görevi, malî kontrol yetkilisi tarafndan yürütülecektir.maddede,ayrcaharcamaöncesikontrolilemininkapsam, malî kontrol yetkilisinin sorumluluklar, harcama öncesi kontrol sürecinde uygun görülmeyen ya da vize edilmeyen ilemler karsnda harcama yetkilisinindurumunailikindüzenlemelerdeyeralmtr. Madde 60. Malî hizmetler biriminin görevleri saylm, bu birimlerin çalmaesasveusullerininbiryönetmeliklebelirlenmesiöngörülmütür. Madde 61. Maddede, muhasebe hizmeti tanmlanm ve muhasebe yetkililerinin bu hizmete ilikin sorumluluklar gösterilmitir. Ayrca, 4059 sayl Kanun hükümleri sakl kalmak kaydyla genel bütçe kapsamndaki kamuidarelerininmuhasebehizmetlerininmaliyebakanlncayürütülecei hüküm altna alnarak genel bütçe uygulama sonuçlar ile muhasebe ilemlerinin, ödenek datm ve kullanmlarnn sürekli gözlenerek raporlanmas ve bu suretle kamu malî yönetimine gerekli bilgi desteinin salanmas, borçlanma gereksiniminin ksa dönemler itibariyle tespit edilerekborçlanmamaliyetlerininazaltlmashedeflenmitir. Madde 62. Devlet muhasebesini tutan ve derleyen memurlarn nitelikleri vemeslekibilgileridevletmalîistatistiklerininsalklbirekildeüretilmesi vegüvenilirliikonusundaönemtamaktadr.maddede,muhasebeyetkilisi olacaklardaaranacakniteliklerbelirlenmi,kimlertarafndanatanacaklarile bunlarn atanmalar, görevden alnmalar, çalma usul ve esaslarnn çkarlacak bir yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmü ve devlet 11

19 İç Kontrol Mevzuatı muhasebesinin belli nitelikleri ve mesleki bilgileri olan memurlarca tutulmasveraporlanmasteminataltnaalnmtr. Madde 63. Kamu idarelerinde yaplacak iç denetim tanmlanmakta ve ne ekilde yürütülecei açklanmaktadr. Bu ekilde, Türk kamu iç kontrol sistemindeuluslararasstandartlarveavrupabirliiuygulamalarnauyguniç denetimmüessesesikurulmaktadr. Madde64.Bumaddede,içdenetçileringörevlerisaylmveiçdenetçilerin ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen standartlara uygun bir ekilde denetim yapmalar esas getirilmi ve ayrca iç denetçiler tarafndandüzenlenenraporlarüzerineüstyöneticilerceyaplacakilemlere deinilmitir. Madde 65. Maddede, iç denetçilerde aranacak artlar saylm, iç denetçilerineitimetâbitutulmalaresasgetirilmiveiçdenetçilerinhangi konulardaeitimetâbitutulacaklarkonusundabelirlemeleryaplmtr. Madde 66. Bu madde, uluslararas standartlar ve Avrupa Birlii uygulamalarna uygun olarak, iç denetçilerin eitimi ve iç denetim standartlarnn belirlenmesi amacyla Maliye Bakanlna bal olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu oluturulmasn öngörmektedir. Madde, ayrca Kurulun toplant esaslar ile Kurul üyelerine yaplacak ücret ödemelerinidedüzenlemektedir. Madde 67. Maddede, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri saylmtr. ç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri, denetim standartlarnnbelirlenmesine,içdenetimfaaliyetlerininkolaylatrlmasna veiçdenetçilerineitimprogramlarnndüzenlenmesineyöneliktir. 12

20 2. ÇKONTROLVEÖNMALÎKONTROLELKN USULVEESASLAR R.G.Tarihi R.G.Says :31/12/2005 :26040(3.Mükerrer) Amaç,Kapsam,DayanakveTanmlar BRNCBÖLÜM Madde1BuUsulveEsaslarnamac, düzenleyicivedenetleyicikurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamndaki kamu idarelerinde iç kontrolveönmalîkontrolfaaliyetlerininyürütülmesineilikinilke,i,ilem vesüreçleribelirlemektir. Dayanak Madde2BuUsulveEsaslar,10/12/2003tarihlive5018saylKamuMalî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 55, 56, 57 ve 58 inci maddelerine dayanlarakhazrlanmtr. Madde3BuUsulveEsaslardageçen; Bakanlk:MaliyeBakanln, Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu, dare:düzenleyicivedenetleyicikurumlarhariçolmaküzere,genelyönetim kapsamndakiherbirkamuidaresini, Üst Yönetici: Bakanlklarda müstear, Millî Savunma Bakanlnda bakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi, belediyelerdebelediyebakann, çkontrol:dareninamaçlarna,belirlenmipolitikalaravemevzuatauygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli birekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem, süreç ile iç denetimi kapsayan malî ve dier kontrollerbütününü, 13

21 İç Kontrol Mevzuatı Ön Malî Kontrol:darelerin gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerine ilikin malî karar ve ilemlerinin; idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanlabilir ödenek tutar, harcama program, finansman program, merkezi yönetim bütçekanunuvediermalîmevzuathükümlerineuygunluuvekaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas yönlerinden yaplan kontrolünü, Görü Yazs: Ön malî kontrol sonucunda malî karar ve ilemlerin uygun bulunup bulunmad yönünde verilen yazl görüü veya dayanak belge üzerineyazlanerhi, Malî Hizmetler birimi: Kamu idarelerinde 5018 sayl Kanunun 60 nc maddesindebelirtilengörevleriyürütenbirimi, UsulveEsaslar:BuUsulveEsaslar, ifadeeder. çkontrolünamaçlar Madde4çkontrolünamaçlar; KNCBÖLÜM çkontrol a)kamugelir,gider,varlkveyükümlülüklerininetkili,ekonomikveverimli birekildeyönetilmesini, b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyetgöstermesini, c)hertürlümalîkararveilemlerdeusulsüzlükveyolsuzluunönlenmesini, d)kararoluturmakveizlemekiçindüzenli,zamanndavegüvenilirraporve bilgiedinilmesini, e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, salamaktr. çkontrolstandartlar Madde5çkontrolstandartlar,merkeziuyumlatrmagöreviçerçevesinde Bakanlktarafndanbelirlenirveyaymlanr.dareler,malîvemalîolmayan tüm ilemlerinde bu standartlara uymakla ve gereini yerine getirmekle yükümlüdür. 14

22 Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla, idarelerce görev alanlar çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli ilemlere ilikinstandartlarbelirlenebilir. çkontrolüntemelilkeleri Madde6çkontrolüntemelilkeleriunlardr: a) ç kontrol faaliyetleri idarenin yönetim sorumluluu çerçevesinde yürütülür. b)ç kontrol faaliyet ve düzenlemelerinde öncelikle riskli alanlar dikkate alnr. c)çkontroleilikinsorumluluk,ilemsürecindeyeralanbütüngörevlileri kapsar. d)çkontrolmalîvemalîolmayantümilemlerikapsar. e)çkontrolsistemiyldaenazbirkezdeerlendirilirvealnmasgereken önlemlerbelirlenir. f)çkontroldüzenlemeveuygulamalarndamevzuatauygunluk,saydamlk, hesap verebilirlik ve ekonomiklik, etkinlik, etkililik gibi iyi malî yönetim ilkeleriesasalnr. çkontrolünunsurlarvegenelkoullar İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esaslars Madde7çkontrolünunsurlarvegenelkoullarunlardr: a)kontrolortam:dareninyöneticileriveçalanlarnniçkontroleolumlu bir bak salamas, etik deerlere ve dürüst bir yönetim anlayna sahip olmasesastr.performansesaslyönetimanlayçerçevesindegörev,yetki ve sorumluluklarn uzmanla önem verilerek bilgili ve yeterli kiilere verilmesivepersonelinperformansnndeerlendirilmesisalanr.darenin organizasyon yaps ile personelin görev, yetki ve sorumluluklar açk bir ekildebelirlenir. b)riskdeerlendirmesi:riskdeerlendirmesi,mevcutkoullardameydana gelendeiikliklerdikkatealnarakgerçekletirilenvesüreklilikarzedenbir faaliyettir.dare, stratejik plannda ve performans programnda belirlenen amaçvehedeflerineulamakiçiniçvednedenlerdenkaynaklananriskleri deerlendirir. c) Kontrol faaliyetleri: Önleyici, tespit edici ve düzeltici her türlü kontrol faaliyetibelirlenirveuygulanr. 15

23 İç Kontrol Mevzuatı d)bilgiveiletiim:dareninihtiyaçduyacahertürlübilgiuygunbirekilde kaydedilir, tasnif edilir ve ilgililerin iç kontrol ile dier sorumluluklarn yerinegetirebilecekleribirekildevesüredeiletilir. e)gözetim:çkontrolsistemvefaaliyetlerisürekliizlenir,gözdengeçirilirve deerlendirilir. çkontroleilikinyetkivesorumluluklar Madde 8 Üst yöneticiler, iç kontrol sisteminin kurulmas ve gözetilmesinden,harcamayetkilileriisegörevveyetkialanlarçerçevesinde, idari ve malî karar ve ilemlere ilikin olarak iç kontrolün ileyiinden sorumludur. darelerin malî hizmetler birimi, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnnuygulanmasvegelitirilmesikonularndaçalmalaryaparve ön malî kontrol faaliyetini yürütür. Muhasebe yetkilileri, muhasebe kaytlarnn usulüne ve standartlara uygun, saydam ve eriilebilirekilde tutulmasndansorumludur. Üstyöneticiler,harcamayetkililerivedieryöneticiler,meslekideerlereve dürüst yönetim anlayna sahip olunmasndan, malî yetki ve sorumluluklarn bilgili ve yeterli yöneticilerle personele verilmesinden, belirlenmi standartlara uyulmasnn salanmasndan, mevzuata aykr faaliyetlerin önlenmesinden, kapsaml bir yönetim anlayyla uygun bir çalma ortamnn ve saydamln salanmasndan görev ve yetkileri çerçevesindesorumludurlar. Üstyöneticilervebütçeileödenektahsisedilenharcamayetkilileri,heryl, i ve ilemlerinin amaçlara, iyi malî yönetim ilkelerine, kontrol düzenlemelerinevemevzuatauygunbirekildegerçekletirildiiniiçereniç kontrol güvence beyann düzenler ve birim faaliyet raporlar ile idare faaliyetraporlarnaeklerler. ç kontrol düzenlemeleri ve iç kontrol sisteminin ileyii, yöneticilerin görüü, kii ve/veya idarelerin talep veikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenen raporlar dikkate alnarak ylda en az bir kez deerlendirmeyetâbitutulurvegerekliönlemleralnr. Merkeziuyumlatrmagörevi Madde 9 ç kontrole ilikin standart ve yöntemler Bakanlk tarafndan belirlenir,gelitirilirveuyumlatrlr.buçerçevedebakanlk; 16

24 a)ç kontrol standartlarn belirler ve bu standartlara uyulup uyulmadn izler, b)önmalîkontroleilikinstandartveyöntemlerileönmalîkontroletâbi malîkararveilemlerivebunlarnkontrolusulveesaslarnbelirler, c)ç kontrol alannda idareler arasnda koordinasyonu salar ve idarelere rehberlikhizmetiverir, d) ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin genel ve özel nitelikli düzenlemelerdeidarelerleibirliiyapar,çalmatoplantlardüzenler, e) ç kontrol ve ön malî kontrol düzenleme ve uygulamalar hakknda idarelerdenraporvebilgialaraksistemlerinileyiiniizler, f)darelerinmalîhizmetlerbirimlerininçalmausulveesaslarnbelirler, g) Ulusal ve uluslararas iyi uygulama örneklerini aratrr, bunlarn uygulanmasyönündeçalmalaryapar, h) ç kontrol ile malî yönetim ve kontrol sistemine ilikin olarak eitim programlarhazrlar. Önmalîkontrolünkapsam İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esaslars ÜÇÜNCÜBÖLÜM ÖnMalîKontrol Madde 10 Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluu çerçevesinde,harcamabirimlerivemalîhizmetlerbirimitarafndanyerine getirilir. Ön malî kontrol, harcama birimleri tarafndan yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndan yaplan kontrollerden oluur. Malî hizmetler birimi tarafndan yaplacak ön malî kontrol, Usul ve Esaslarda belirtilen kontroller ile idarelerce yaplacak düzenlemeler çerçevesinde bu birim tarafndanyaplmasöngörülenkontrollerdenmeydanagelir. Gelir,gider,varlkveyükümlülüklereilikinmalîkararveilemler,harcama birimlerivemalîhizmetlerbirimitarafndanidareninbütçesi,bütçetertibi, kullanlabilir ödenek tutar, ayrntl harcama veya finansman programlar, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Malî karar ve ilemler harcama birimleri tarafndan kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmasaçsndandakontroledilir. 17

25 İç Kontrol Mevzuatı Önmalîkontrolünnitelii Madde 11 Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilip verilmemesi, danma ve önleyici nitelii haiz olup, malî karar ve ilemlerin harcama yetkilisitarafndanuygulanmasndabalaycdeildir. Malîkararveilemlerinönmalîkontroletâbitutulmasveönmalîkontrol sonucunda uygun görü verilmi olmas, harcama yetkilileri ve gerçekletirmegörevlilerininsorumluluunuortadankaldrmaz. Önmalîkontrolsüreci Madde12Malîhizmetlerbirimininönmalîkontrolünetâbimalîkararve ilemler, kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Malî hizmetlerbirimincekontroledilenilemlerhakkndagörüyazsdüzenlenir ve ilgili birime gönderilir. Ön malî kontrol sonucunda yazl görü düzenlenmesi halinde bu yazl görüler ayrntl, açk ve gerekçeli olmak zorundadr. Malî hizmetler biriminin görü yazs ilgili ilem dosyasnda saklanrvebirörneideödemeemribelgesineeklenir. Harcama birimlerinde süreç kontrolü yaplr. Süreç kontrolünde, her bir ilem daha önceki ilemlerin kontrolünü içerecek ekilde tasarlanr ve uygulanr. Malî ilemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacaklar ilemden önceki ilemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü salamak amacylamalîilemlerinsüreçakemashazrlanrveüstyöneticininonay ileyürürlüekonulur. Harcama yetkilileri, yardmclar veya hiyerarik olarak kendisine en yakn üstkademeyöneticileriarasndanbirveyadahafazlasaydagerçekletirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekletirme görevlileri tarafndan yaplan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülerekimzalanr. Kontrolusulü Madde 13 Harcama birimlerinde ve malî hizmetler biriminde yaplan kontrolsonucunda,malîkararveileminuygungörülmesihalinde,dayanak belgeninüzerine Kontroledilmiveuygungörülmütür erhidüülürveya yazlgörüdüzenlenir. 18

26 Malî karar ve ilemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açkça belirtilen bir görü yazs yazlarak kontrole tâbi karar ve ilem belgeleri eklenmeksuretiyleilgilibiriminegönderilir. Malîhizmetlerbirimince,UsulveEsaslarn17ve26ncmaddeleriuyarnca yaplan kontrollerde yazl görü düzenlenmesi zorunludur. Bu yazda, yaplankontrolsonucundamalîkararveileminuygungörülüpgörülmedii, uygun görülmemise nedenleri açkça belirtilir. Mevzuatna uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve ilemlerde, bu eksiklikler ve nasl düzeltilebilecei hususlar belirtilmek ve bunlarn düzeltilmesi kaydyla ilemin uygun görüldüü eklinde yazl görü düzenlenebilir. Kontrolyetkisi Madde14 Malîhizmetlerbirimindeönmalîkontrolyetkisimalîhizmetler birimi yöneticisine aittir. Kontrol sonucunda düzenlenen yazl görü ve kontrolerhleri malî hizmetler birimi yöneticisi tarafndan imzalanr. Malî hizmetler birimi yöneticisi, bu yetkisini snrlarn açkça belirtmekartyla yazl olarak yardmcsna veya birimin iç kontrol alt birim yöneticisine devredebilir. Malî hizmetler birimi yöneticisinin harcama yetkilisi olmas durumundaönmalîkontrolgörevi,içkontrolaltbirimyöneticisitarafndan yürütülür. Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemlerin kontrolü,biriminiçkontrolaltbirimitarafndanyerinegetirilir. Harcamabirimlerindeödemeemribelgesiveekibelgelerüzerindeönmalî kontrol görevi, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirmegörevlisitarafndanyerinegetirilir. Görevlerayrlilkesi İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esaslars Madde 15 Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi ayn kiide birleemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ileartname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas, malîkararveilemlerinbelgelendirilmesi,malvehizmetlerinteslimalnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarnda görevlendirilemezler ve ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonundabakanveüyeolamazlar. 19

27 İç Kontrol Mevzuatı 20 DÖRDÜNCÜBÖLÜM MalîHizmetlerBirimininÖnMalîKontrolüneTâbiMalîKararvelemler Kanuntasarlarnnmalîyükününhesaplanmas Madde16Gelirlerinazalmasnaveyagiderlerinartmasnanedenolacakve idareye yükümlülük getirecek kanun tasarlar, malî yüklerinin hesaplanmasn salamak üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Kanun tasarlarnn malî yükleri en az üç yllk bir dönem için hesaplanarak, orta vadeli program ve orta vadeli malî plan çerçevesinde, idarenin stratejik plan, performans program ve bütçesi üzerindeki etkileri açsndan deerlendirilir.sosyalgüvenlieyönelikkanuntasarlarndaiseenazyirmi yllkaktüeryalhesaplamayaplr. Taahhütevrakvesözlemetasarlar Madde17darelerin,ihalekanunlarnatâbiolsunveyaolmasn,harcamay gerektirecektaahhütevrakvesözlemetasarlarndantutarmalvehizmet almlariçinbirmilyonyenitürklirasn,yapmileriiçinikimilyonyenitürk Lirasn aanlar kontrole tâbidir. Bu tutarlara katma deer vergisi dahil deildir. 02/07/1992tarihlive3833saylKanunun1incimaddesikapsamndaolup, Bakanlar Kurulunca onaylanan yllk programlarda yer verilen projelere ilikiniler,uluslararasanlamalarvebakanlarkurulukarargereinceyurt dnagönderilentürksilahlkuvvetleribirliklerininihtiyaciçinmahallinden temin edilen her türlü mal ve hizmete ait taahhüt evrak ve sözleme tasarlar ile 2942 sayl Kamulatrma Kanunu kapsamnda yaplan harcamalara ilikin taahhüt evrak tutar ne olursa olsun kontrole tâbi deildir. Kontroletâbitaahhütevrakvesözlemetasarlar,bunlarailikintümbilgi ve belgeleri içerecek ekilde bir ilem dosyas olarak harcama yetkilisi tarafndanmalîhizmetlerbiriminegönderilir. Taahhütevrakvesözlemetasarlar,engeçonigünüiçindekontroledilir. Yaplankontrolsonucundadüzenlenengörüyazs,ilemdosyasilebirlikte ilgiliharcamayetkilisinegönderilir. Ödenekgöndermebelgeleri Madde 18 Bütçe ödeneklerinin datm ödenek gönderme belgesiyle yaplr. Ödenek gönderme belgeleri harcama yetkilisi tarafndan imzalandktan sonra kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine

28 gönderilir. Yl merkezi yönetim bütçe kanununa veya bütçesine, bütçe tertibine, ayrntl harcama veya finansman programlarna, bütçe ödeneklerinin datm ve kullanmna ilikin usul ve esaslara uygunluu yönündenkontroledilenveuygunbulunanödenekgöndermebelgeleri,en geçüçigünüiçindesonuçlandrlr.uygungörülmeyenödenekgönderme belgelerigerekçelibiryazylaharcamayetkilisinegönderilir. Ödenekaktarmailemleri Madde 19 Merkezi yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin Kanun ve merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar ile dier idarelerin ilgili düzenlemeler çerçevesinde bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar, harcama birimlerinin talebi üzerine malî hizmetler biriminin bütçe ve performans program alt birimi tarafndan hazrlanrveüstyöneticininonaynasunulmadanönceiçkontrolaltbirimi tarafndan kontrol edilir. Bu ekilde yaplacak aktarmalar ilgisine göre Kanun, yl merkezi yönetim bütçe kanunu ve bütçe ilemlerine ilikin düzenlemeler çerçevesinde kontrol edilerek en geç iki igünü içinde sonuçlandrlr. Mevzuatnaaykrbulunanaktarmatalepleri,gerekçelibiryazylaharcama yetkilisinegönderilir. Kadrodalmcetvelleri İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esaslars Madde sayl Genel Kadro ve Usulü Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri, anlan Kanun HükmündeKararnameveKadrohdas,SerbestBrakmaveKadroDeiiklii ile Kadrolarn Kullanm Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, Bakanlk ve Devlet Personel Bakanl ile uygunluk salandktansonrakontroletâbidir. 78 sayl Yükseköretim Kurumlar Öretim Elemanlarnn Kadrolar Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleriiseyükseköretimkurulununonaynmüteakipkontroletâbidir. Kadro dalm cetvelleri en geç be igünü içinde kontrol edilir.lgililerine yaplacak ödemeler bu onayl kadro dalm cetvellerine göre yaplr. Bu cetvellerdeyaplacakdeiikliklerdeaynekildekontroledilir. 190saylKanunHükmündeKararnameyetâbiolmayanidarelerdedekadro ihdasvedeiiklikleriaynsüreiçindekontroledilir. TürkSilahlKuvvetleripersonelininkadrolarilemillîgüvenliksebebiylegizli kalmasgerekenkadrolarhakkndabumaddehükümleriuygulanmaz. 21

29 İç Kontrol Mevzuatı Seyahatkartlisteleri Madde216245saylHarcrahKanununun48incimaddesiuyarncaçileri, Maliye ve Ulatrma Bakanlklar tarafndan mütereken belirlenen esaslar çerçevesinde, seyahat kart verilecek personel listesi, birimlerin teklifleri deerlendirilerekmalîhizmetlerbirimitarafndankontroledilir.bunailikin talepler yukarda belirtilen esaslar ile Bakanlk tarafndan yaplan düzenlemelereuygunlukvebütçeödeneininyeterliliiyönündenengeçüç igünüiçindekontroledilir.uygungörülmeyentaleplergerekçelibiryazyla ilgilibirimegönderilir. Seyyargörevtazminatcetvelleri Madde22darelerintekilatyaplarveihtiyaçlarnagöreherbirim,bölge, ilveilçeiçinayrayrhazrlananseyyargörevdalmlistelerimalîhizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Bu dalm listeleri 6245 sayl Harcrah Kanunu, bu Kanuna dayanlarak yaplan düzenlemeler, yl bütçesine bu amaçla konulan ödenekler ve Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere uygunluk açsndan en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyentaleplergerekçelibiryazylailgilibirimegönderilir. Geçiciiçipozisyonlar Madde 23 Yl merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen yetki çerçevesinde, genel bütçe kapsamndaki idareler, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarnda çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnnaylarvebirimleritibaryladalmkontroletâbidir. Normkadrouygulamasnageçilmemimahalliidarelerdeçaltrlacakgeçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar itibaryla dalmnn çileri Bakanl tarafndan vizesini müteakip, idarelerin çaltracaklar geçici içilerinbirimleredalmngösterencetvellerkontroletâbidir. Geçici içi pozisyonlar malî hizmetler birimince en geç be igünü içinde kontroledilir.kontrolsonucundauygungörülmeyencetvellergerekçelibir yazylailgilibirimegönderilir. Yanödemecetvelleri Madde24657saylDevletMemurlarKanunuilebuKanununekgeçici9 uncu maddesi kapsamna giren idarelerde istihdam edilen Devlet memurlarndan, hangi ii yapanlara ve hangi görevde bulunanlara zam ve tazminatödenecei,ödenecekzamvetazminatnmiktarlarileödemeusul 22

30 ve esaslarna ilikin olarak anlan Kanunun 152 nci maddesine dayanlarak yürürlüe konulan Bakanlar Kurulu karar uyarnca, zam ve tazminat ödemesi yaplacak personelin kadro veya görev unvanlar, snflar, dereceleri,saylarvehizmetyerleriilebunlarauygunolaraködenecekzam vetazminatnmiktarlarngösterenveserbest kadroüzerinden hazrlanan cetvel ile bunlarn birimler itibaryla dalmn gösteren listeler malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Kontrol ilemi ve süreci ile cetvellerin üst yönetici tarafndan onaylanmas hususu anlan Bakanlar Kurulukararndabelirlenenusulveesaslarçerçevesindeyürütülür. Sözlemelipersonelsayvesözlemeleri Madde25Bakanlktarafndanyllkolarakherbiridarebazndavizeedilen cetvellerevetipsözlemeyeuygunolarakçaltrlacakpersonelleyaplacak sözlemeler ile ilgili mevzuat gereince Bakanlk vizesi alnmakszn çaltrlabilecek sözlemeli personelle yaplacak sözlemeler kontrole tâbidir. Bu sözlemeler, Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye,ilgilikanunlarna,diermevzuatnavebütçelerindeöngörülen düzenlemelere uygunluk yönünden incelenir ve en geç be igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen sözlemeler gerekçeli bir yazyla ilgili birimegönderilir. Yurtdkirakatks Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile 926 sayl Türk Silahl KuvvetleriPersonelKanununatâbiolup,yurtdkadrolarasürekligörevle atananpersoneleyaplacakyurtdkirakatksödemelerineilikinbelgeleri içeren ilem dosyas birimlerince hazrlanr ve kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yurt d kira katksna ilikin talepler yl merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslarauygunlukyönündenincelenirveuygunbulunantaleplerhakknda en geç üç igünü içinde uygun görü verilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçelibiryazylailgilibirimegönderilir. darelerceyaplacakdüzenlemeler İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esaslars BENCBÖLÜM ÇeitliveSonHükümler Madde 27 Usul ve Esaslarda belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalanmalîkararveilemlerindeaynekildemalîhizmetlerbiriminekontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. Bu konuda yaplacak düzenlemeler üst yöneticinin onayyla yürürlüe konulur. Bu 23

31 İç Kontrol Mevzuatı düzenlemelerde,malîhizmetlerbirimininönmalîkontrolünetâbitutulacak malî karar ve ilemler, riskli alanlar dikkate alnmak suretiyle tür, tutar ve konuitibarylabelirlenirveyldabirkezdeerlendirilir. ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin olarak yaplan düzenlemeler, üst yöneticininonaynizleyenonigünüiçindebakanlabildirilir. Uygungörüverilmeyenmalîkararveilemler Madde 28 Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmedii halde harcama yetkilileri tarafndan gerçekletirilen ilemlerin malî hizmetler birimince kaytlar tutulur ve aylk dönemler itibariyle üst yöneticiye bildirilir. Söz konusu kaytlar iç ve d denetim srasnda denetçilere de sunulur. Kontrolsüresi Madde 29 Malî hizmetler birimi, kontrol ve uygun görü ilemlerini belirlenen süre içinde sonuçlandrmak zorundadr. Usul ve Esaslarda belirtilen sürelerin balangç tarihinin belirlenmesinde, malî hizmetler birimininevrakgirikayttarihiniizleyenigünüesasalnr.malîhizmetler biriminintalebiveüstyöneticininonayüzerinebusürelerbirkatnakadar artrlabilir. Düzenlemevekoordinasyongörevi Madde30Bakanlk,KanunveUsulveEsaslarçerçevesinde,içkontrolveön malî kontrole ilikin yöntem ve standartlar konusunda koordinasyonu salamaklagörevliveyetkilidir. Tereddütleringiderilmesi Madde 31 Bu Usul ve Esaslarn uygulanmasnda ortaya çkabilecek tereddütlerigidermeyebakanlkyetkilidir. Yürürlük Madde32BuUsulveEsaslar1/1/2006tarihindeyürürlüegirer. Yürütme Madde33BuUsulveEsaslarMaliyeBakanyürütür. 24

32 3. STRATEJGELTRMEBRMLERNNÇALIMA USULVEESASLARIHAKKINDAYÖNETMELK BKKSays KararTarihi R.G.Tarihi R.G.Says Amaçvekapsam :2006/9972 :6/1/2006 :18/2/2006 :26084 BRNCBÖLÜM AmaçveKapsam,DayanakveTanmlar Madde1 BuYönetmeliinamac;stratejigelitirmebirimlerininçalma usulveesaslarndüzenlemektir. BuYönetmelik,düzenleyicivedenetleyicikurumlarhariçolmaküzere,genel yönetimkapsamndakikamuidarelerinikapsar. Dayanak Madde 2 Bu Yönetmelik, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 60 nc maddesi ile 22/12/2005 tarihli ve 5436saylKanunun15incimaddesinedayanlarakhazrlanmtr. Tanmlar Madde3 BuYönetmeliktegeçen; a)bakanlk:maliyebakanln, b) Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcamayetkisibulunanbirimi, c) dare: Düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetimkapsamndakiherbirkamuidaresini, d)kanun:10/12/2003tarihlive5018saylkamumalîyönetimivekontrol Kanununu, e) Müdür: Strateji gelitirme ve malî hizmetlerin yerine getirildii müdürlüklerinyöneticisini, 25

33 İç Kontrol Mevzuatı f) Strateji gelitirme birimleri: Strateji gelitirme bakanlklar ve strateji gelitirmedairebakanlklarilestratejigelitirmevemalîhizmetlerinyerine getirildiimüdürlükleri, g)üstyönetici:bakanlklardamüstear,millisavunmabakanlndabakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi ve belediyelerdebelediyebakann, ifadeeder. 26 KNCBÖLÜM StratejiGelitirmeBirimlerininFonksiyonlar,GörevleriveYaplanmas Stratejigelitirmebirimleri Madde 4 Strateji gelitirme birimlerinin görevleri, aada belirtilen fonksiyonlarkapsamndayürütülür: a)stratejikyönetimveplanlama. 1)Misyonbelirleme. 2)Kurumsalvebireyselhedefleroluturma. 3)Verianalizvearatrmagelitirme. b)performansvekaliteölçütlerigelitirme. c)yönetimbilgisistemi. d)malîhizmetler. 1)Bütçeveperformansprogram. 2)Muhasebe,kesinhesapveraporlama. 3)çkontrol. dareleringörevalanvetekilatyaplarnagöre,bufonksiyonlaraltbirimler tarafndan yürütülür. Bu fonksiyonlar birletirilerek bir veya daha fazla alt birimtarafndanyürütülebileceigibi, birfonksiyonbirdenfazlasaydaalt birim tarafndan da yürütülebilir. Ancak, malî hizmetler fonksiyonu kapsamnda yürütülen iç kontrol faaliyetinin, dier faaliyetleri yürüten alt birimvepersoneldenayrbiraltbirimvepersoneltarafndanyürütülmesi zorunludur. Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde, muhasebe yetkililii görevi, strateji gelitirme biriminin muhasebekesin hesap ve raporlama fonksiyonunu yürüten alt birim yöneticisi tarafndan yerine getirilir.

34 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks Stratejigelitirmebirimleriningörevleri Madde 5 Aada belirtilen görevler, strateji gelitirme birimleri tarafndanyürütülür: a) Ulusal kalknma strateji ve politikalar, yllk program ve hükümet programçerçevesindeidareninortaveuzunvadelistratejivepolitikalarn belirlemek,amaçlarnoluturmaküzeregerekliçalmalaryapmak. b)darenin görev alanna giren konularda performans ve kalite ölçütleri gelitirmekvebukapsamdaverilecekdiergörevleriyerinegetirmek. c)dareninyönetimiilehizmetleringelitirilmesiveperformanslailgilibilgi veverileritoplamak,analizetmekveyorumlamak. d) darenin görev alanna giren konularda, hizmetleri etkileyecek d faktörleri incelemek, kurum içi kapasite aratrmas yapmak, hizmetlerin etkililiinivetatmindüzeyinianalizetmekvegenelaratrmalaryapmak. e)yönetimbilgisistemlerineilikinhizmetleriyerinegetirmek. f)daredekurulmusastratejigelitirmekurulununsekretaryahizmetlerini yürütmek. g) darenin stratejik plan ve performans programnn hazrlanmasn koordineetmekvesonuçlarnnkonsolideedilmesiçalmalarnyürütmek. h)zleyenikiylnbütçetahminlerinideiçerenidarebütçesini,stratejikplan ve yllk performans programna uygun olarak hazrlamak ve idare faaliyetlerininbunlarauygunluunuizlemekvedeerlendirmek. i) Mevzuat uyarnca belirlenecek bütçe ilke ve esaslar çerçevesinde, ayrntl harcama program hazrlamak ve hizmet gereksinimleri dikkate alnaraködeneinilgilibirimleregönderilmesinisalamak. j) Bütçe kaytlarn tutmak, bütçe uygulama sonuçlarna ilikin verileri toplamak, deerlendirmek ve bütçe kesin hesab ile malî istatistikleri hazrlamak. k)lgili mevzuat çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarnntakipvetahsililemleriniyürütmek. l) Genel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek. m)harcamabirimleritarafndanhazrlananbirimfaaliyetraporlarndaesas alarakidareninfaaliyetraporunuhazrlamak. 27

35 İç Kontrol Mevzuatı n)dareninmülkiyetindeveyakullanmndabulunantanrvetanmazlara ilikinicmalcetvellerinidüzenlemek. o)darenin yatrm programnn hazrlanmasn koordine etmek, uygulama sonuçlarnizlemekveyllkyatrmdeerlendirmeraporunuhazrlamak. p)darenin, dier idareler nezdinde takibi gereken malî i ve ilemlerini yürütmekvesonuçlandrmak. r) Malî kanunlarla ilgili dier mevzuatn uygulanmas konusunda üst yöneticiyeveharcamayetkililerinegereklibilgilerisalamakvedanmanlk yapmak. s)önmalîkontrolfaaliyetiniyürütmek. t) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak; üst yönetimin iç denetime yönelik ilevinin etkililiini ve verimliliini artrmak için gerekli hazrlklar yapmak. u)bakanve/veyaüstyöneticitarafndanverilecekdiergörevleriyapmak. Stratejikyönetimveplanlamafonksiyonu Madde 6 Stratejik yönetim ve planlama fonksiyonu kapsamnda yürütülecekgörevlerunlardr: a)darenin stratejik planlama çalmalarna yönelik bir hazrlk program oluturmak,idareninstratejikplanlamasürecindeihtiyaçduyulacakeitim ve danmanlk hizmetlerini vermek veya verilmesini salamak ve stratejik planlamaçalmalarnkoordineetmek. b)stratejikplanlamayailikindierdestekhizmetleriniyürütmek. c)darefaaliyetraporunuhazrlamak. d)dareninmisyonununbelirlenmesiçalmalarnyürütmek. e) darenin görev alanna giren konularda, hizmetleri etkileyecek d faktörleriincelemek. f)yenihizmetfrsatlarnbelirlemek,etkililikveverimliliiönleyentehditlere tedbirleralmak. g) Kurum içi kapasite aratrmas yapmak, hizmetlerin etkililiini ve yararlancmemnuniyetinianalizetmekvegenelaratrmalaryapmak. h)dareninüstünlükvezayflklarntespitetmek. 28

36 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks i)dareningörevalanylailgiliaratrmagelitirmefaaliyetleriniyürütmek. j)dare faaliyetleri ile ilgili bilgi ve verileri toplamak, tasnif etmek, analiz etmek. Performansvekaliteölçütlerigelitirmefonksiyonu Madde 7 Performans ve kalite ölçütleri gelitirme fonksiyonu kapsamndayürütülecekgörevlerunlardr: a)darenin görev alanna giren konularda performans ve kalite ölçütleri gelitirmek. b)dareninyönetimiilehizmetleringelitirilmesiveperformanslailgilibilgi veverileritoplamak,analizetmekveyorumlamak. c)darenin ve/veya birimlerin belirlenen performans ve kalite ölçütlerine uyumunudeerlendirereküstyöneticiyesunmak. Yönetimbilgisistemifonksiyonu Madde 8 Yönetim bilgi sistemi fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevlerunlardr: a)yönetimbilgisistemlerineilikinhizmetleri varsailgilibirimlerleibirlii içindeyerinegetirmek. b)yönetimbilgisisteminingelitirilmesiçalmalarnyürütmek. c)statistikîkaytvekalitekontrolilemleriniyapmak. Malîhizmetlerfonksiyonu Madde 9 Malî hizmetler fonksiyonu kapsamnda yürütülecek görevler unlardr: a)bütçeveperformansprogram; 1)Performansprogramhazrlklarnnkoordinasyonunusalamak, 2)Bütçeyihazrlamak, 3)Ayrntlharcamaveyafinansmanprogramnhazrlamak, 4)Bütçeilemlerinigerçekletirmekvekaytlarntutmak, 5)Ödenekgöndermebelgesidüzenlemek, 6)Gelirlerintahakkukuilegelirvealacaklarntakipilemleriniyürütmek, 29

37 İç Kontrol Mevzuatı 7) Yatrm program hazrlklarnn koordinasyonunu salamak, uygulama sonuçlarn izlemekveyllkyatrmdeerlendirmeraporunuhazrlamak, 8) Bütçe uygulama sonuçlarn raporlamak; sorunlar önleyici ve etkililii artrctedbirlerüretmek, 9) dare faaliyetlerinin stratejik plan, performans program ve bütçeye uygunluunu izlemekvedeerlendirmek. b)muhasebe,kesinhesapveraporlama; 1) Genel bütçe kapsam dndaki idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek, 2)Bütçekesinhesabnhazrlamak, 3)Malyönetimdönemineilikinicmalcetvellerinihazrlamak, 4)Malîistatistiklerihazrlamak. c)çkontrol; 1) ç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesikonularndaçalmalaryapmak, 2)dareningörevalannailikinkonulardastandartlarhazrlamak, 3)Önmalîkontrolgöreviniyürütmek, 4) Amaçlar ile sonuçlar arasndaki farkll giderici ve etkililii artrc tedbirlerönermek. ÜÇÜNCÜBÖLÜM StratejiGelitirmeBirimlerininvelemleri Stratejikplanlamaçalmalarnnkoordinasyonu Madde 10 Stratejik plann hazrlanmas, güncellenmesi ve yenilenmesi çalmalarnda koordinasyon görevi strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. Strateji gelitirme birimleri tarafndan yaplacak stratejik plan hazrlk çalmalarna idarenin dier birimlerinin temsilcilerinin katlm salanr. Stratejik planlama çalmalarnda Kanunun 9 uncu maddesi uyarncayaplandüzenlemeleredeuyulur. 30

38 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks Performansprogramhazrlklarnnkoordinasyonu Madde 11 Performans programnn hazrlanmas ve deitirilmesi çalmalarnda koordinasyon görevi strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülür. Bu çalmalarda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili dier birimlerinegönderilir. Birim performans programlar birimler tarafndan hazrlanarak belirlenen süre içinde strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri, birim performans programlarndan hareketle idare performans programn hazrlar. Strateji gelitirme birimleri tarafndan yürütülen performans programnn hazrlk çalmalarna idarenin ilgili birimlerinin temsilcilerinin katlm salanr. Performans program hazrlklarnda, Kanunun9uncumaddesiuyarncayaplandüzenlemeleredeuyulur. Bütçeninhazrlanmas Madde 12 Bütçenin hazrlanmasnda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman, strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili birimlerine gönderilir. Her bir harcama birimi bütçe teklifini hazrlayarak birim performans programyla birlikte strateji gelitirme birimlerine gönderir.harcamabirimitemsilcileriilegörümeleryaplarakidareninbütçe teklifistratejigelitirmebirimleritarafndanhazrlanr. MerkezîyönetimkapsamndakikamuidarelerininbütçeteklifleriBakanla, idare performans programlar ise Bakanla ve Devlet Planlama Tekilat Müstearlna üst yönetici ile bal, ilgili veya ilikili bulunulan bakan tarafndan imzalanarak gönderilir. darelerin bütçe tekliflerinin hazrlanmasnda orta vadeli program, orta vadeli malî plan, idarenin stratejikplan,bütçeçarsvebütçehazrlamarehberi,yatrmgenelgesive yatrmprogramhazrlamarehberiesasalnr. Sosyalgüvenlikkurumlarvemahallîidarelerinbütçelerininhazrlanmasnda tekilatkanunlarveilgilidiermevzuatdikkatealnr. Yatrmprogramhazrlklarnnkoordinasyonu Madde 13 darelerin yatrm program teklifinin hazrlanmasnda kullanlacak belge ve cetveller ile gerekli doküman strateji gelitirme birimleri tarafndan idarenin ilgili birimlerine gönderilir. Harcama birimleri yatrm programna ilikin tekliflerini hazrlayarak strateji gelitirme birimlerinegönderir.harcamabirimleritemsilcileriilegörümeleryaplarak 31

39 İç Kontrol Mevzuatı idarenin yatrm program teklifi strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Yatrm program tekliflerinin hazrlanmasnda orta vadeli program, orta vadeli malî plan, idarenin stratejik plan, bütçe çars ve bütçe hazrlama rehberi,yatrmgenelgesiveyatrmprogramhazrlamarehberiesasalnr. Sosyalgüvenlikkurumlarvemahallîidarelerinyatrmprogramtekliflerinin hazrlanmasnda Kanun, tekilat kanunlar ve ilgili dier mevzuat dikkate alnr. Ayrntl harcama ve finansman programlarnn hazrlanmas ve uygulanmas Madde 14 Ayrntl harcama ve finansman programlar, harcama birimlerininteklifleridikkatealnarakstratejigelitirmebirimleritarafndan hazrlanrveüstyöneticitarafndanonaylanr. Genel bütçe kapsamndaki kamu idareleri ayrntl harcama programlarn hazrlar ve vize edilmek üzere Bakanla gönderir. Bütçe ödenekleri, Bakanlkça belirlenecek esaslar çerçevesinde, nakit planlamas da dikkate alnarak vize edilen ayrntl harcama programlar ve serbest brakma oranlarnagörekullanlr. Özel bütçeli idareler ve sosyal güvenlik kurumlar ayrntl finansman programlarnhazrlarveharcamalarnbuprogramauygunolarakyaparlar. Ayrntlharcamavefinansmanprogramlarnnhazrlanmas,vizeedilmesi, uygulanmas ve uygulamann izlenmesinde Bakanlkça belirlenen usul ve esaslarauyulur. Mahallî idarelerin ayrntl harcama ve finansman programlar, ilgili mevzuatndayeralanhükümleregörehazrlanrveüstyöneticitarafndan onaylanr. Bütçeilemleriningerçekletirilmesivekaydedilmesi Madde15 Bütçeilemleri,harcamabirimleriylekoordinasyonsalanarak strateji gelitirme birimleri tarafndan gerçekletirilir, kaytlar tutulur ve izlenir. Genel bütçe kapsamndaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerin, bütçe ilemleri Kanun, merkezî yönetim bütçe kanunu ve Bakanlkça yürürlüe konulan düzenlemelere göre, mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn bütçe ilemleri ise ilgili mevzuatna göre gerçekletirilir, kaydedilirveizlenir. 32

40 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks Bütçe kayt ve ilemleri, strateji gelitirme birimi yöneticisinin veya yetki verdiipersonelinonayylagerçekletirilirveidarenin harcamabirimlerine açktutulur. Ödenekgöndermebelgelerinindüzenlenmesi Madde16 Merkeztekilatharcamayetkililerincedüzenlenerekstrateji gelitirme birimlerine iletilen onayl ödenek gönderme belgeleri, strateji gelitirme birimleri tarafndan kontrol edilerek, merkez d birimlere gönderilir. Ancak, bütçelerinde kurumsal snflandrma yaplamayan ve birimlerine ödenek tahsis edilemeyen idarelerde üst yöneticinin onayyla strateji gelitirme birimleri tarafndan da ödenek gönderme belgesi düzenlenebilir. Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinde ödenek gönderme belgelerinin hazrlanmas, onaylanmas, gönderilmesi, kayd ve tenkis ilemleribakanlkçabelirlenecekusulveesaslaragöreyürütülür. Mahallîidarelervesosyalgüvenlikkurumlarnnbuilemleriilgilimevzuat çerçevesindegerçekletirilir. Gelirlerintahakkuku,gelirvealacaklarntakipvetahsili Madde17 daregelirlerinintahakkuku,gelirvealacaklarntakibivegenel bütçe kapsam dnda kalan idarelerde bu gelir ve alacaklarn tahsil ilemleri, ilgili mevzuatnda özel bir düzenleme bulunmad takdirde, stratejigelitirmebirimleritarafndanyürütülür. darelerin ilemleri sonucunda, herhangi bir gelir tahakkuku veya gelir ve alacaklarntakipvetahsilinigerektirenbirdurumunortayaçkmashalinde, gereinin yaplmas amacyla ilgili birim tarafndan strateji gelitirme birimlerinebildirilir. Önmalîkontrolilemleri Madde18 Önmalîkontrolgöreviharcamabirimlerivestratejigelitirme birimleritarafndanyaplr.önmalîkontrolsürecimalîkararveilemlerin hazrlanmas, yüklenmeye giriilmesi, i ve ilemlerin gerçekletirilmesi ve belgelendirilmesindenoluur. dareler, kaynaklarn amaçlarna ve mevzuata uygun, etkili, ekonomik ve verimlibirekildekullanlmasiçingerekliönmalîkontrolönlemlerinialr. Etkin bir ön malî kontrol mekanizmasnn kurulmas idarelerin sorumluluundadr. 33

41 İç Kontrol Mevzuatı Harcama birimlerinde yaplacak asgarî kontroller, strateji gelitirme birimleritarafndanönmalîkontroletabitutulacakmalîkararveilemlerin usulveesaslarileönmalîkontroleilikinstandartveyöntemlerbakanlk tarafndanbelirlenir. dareler,bakanlkçayaplacakdüzenlemelereuygunolarakönmalîkontrol ilemlerini yürütür. Bakanlkça belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalanmalîkararveilemlerindeaynusulveesaslarçerçevesindestrateji gelitirme birimlerine kontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. darelerceyaplacakdüzenlemelerde,stratejigelitirmebirimlerininönmalî kontrolüne tabi tutulacak malî karar ve ilemler riskli alanlar dikkate alnaraktür,tutarvekonuitibarylabelirlenir. darelerce,görevalanlarçerçevesinde,içkontrolveönmalîkontroleilikin olarakyaplandüzenlemelerüstyöneticininonayylayürürlüekonulurve onaynizleyenonigünüiçindebakanlabildirilir. Stratejigelitirmebirimleritarafndanyaplanönmalîkontrolünsonucuilgili harcama birimine yazl görü vermek veya dayanak belge üzerine erh düülmek suretiyle bildirilir. Ön malî kontrol sonucunda düzenlenen yazl görüünilgilimalîilemeilikindosyadamuhafazaedilmesivebirörneinin deödemeemribelgesineeklenmesizorunludur.stratejigelitirmebirimleri tarafndanönmalîkontrolsonucundauygungörüverilmediidurumlarda harcamayetkilileritarafndangerçekletirilenilemlerinkaytlartutulurve aylkdönemleritibarylaüstyöneticiyebildirilir.sözkonusukaytlariçved denetimsrasndadenetçileredesunulur. Tanrvetanmazkaytlarnntutulmas Madde19 dareninmülkiyetindeveyaidareyetahsisliolanyadaidarenin kullanmnda bulunan tanr ve tanmazlar ile bunlara ilikin ilemlerin kaydilgilimevzuatndabelirlenenkiilertarafndantutulur.tanrkaytlar idarenin birimleri baznda düzenlenerek mevzuatnda belirlenen sürede strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri tarafndanbukaytlaridarebazndakonsolideedilirvetanmazkaytlarda eklenerekicmalcetvellerihazrlanr. Muhasebehizmetlerininyürütülmesi Madde20 9/12/1994tarihlive4059saylKanunhükümlerisaklkalmak kaydyla,genelbütçekapsamndakikamuidarelerininmuhasebehizmetleri Bakanlk tarafndan, genel bütçe kapsam dndaki kamu idarelerinin muhasebehizmetleriisebuidarelerinstratejigelitirmebirimleritarafndan 34

42 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks yürütülür. Muhasebe hizmetleri, Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde, muhasebeyetkilileritarafndanyerinegetirilir. dareler, muhasebe birimlerini, atanan veya görevlendirilen muhasebe yetkililerini,görevalanlarnvebunlarailikindeiiklikleri,görevebalama veya deiiklik tarihinden itibaren en geç be i günü içinde Saytaya ve Bakanlabildirir. Bütçekesinhesabnnhazrlanmas Madde21 Bütçekesinhesab,bütçeuygulamasonuçlardikkatealnarak stratejigelitirmebirimleritarafndanhazrlanr. Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin bütçe kesin hesaplar, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanarak, üst yönetici ve bal, ilgili ya da ilikili bulunulanbakantarafndanonaylanrvekesinhesapkanuntasarsnadahil edilmeküzerebakanlagönderilir. Mahallîidarelervesosyalgüvenlikkurumlarnnbütçekesinhesaplarilgili mevzuatndayeralanhükümleregöredüzenlenir. Bütçeuygulamasonuçlarnnraporlanmas Madde22 Bütçeuygulamasonuçlarnailikinhertürlürapor,cetvelve belge strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr. Genel bütçe kapsamndakiidarelerde,muhasebehizmetlerisonucundadüzenlenenmalî tablolarn bir örnei muhasebe yetkilileri tarafndan strateji gelitirme birimlerinegönderilir. darefaaliyetraporununhazrlanmas Madde23 Faaliyetraporlar,Kanunun41incimaddesive bumaddeye dayanlarak yaplan düzenlemelere uygun birekilde hazrlanr. Harcama birimleri tarafndan hazrlanan birim faaliyet raporlar, idare faaliyet raporunun hazrlanmasnda esas alnmak üzere, strateji gelitirme birimlerine gönderilir. Strateji gelitirme birimleri tarafndan harcama birimleri arasnda koordinasyon salanarak idare faaliyet raporu hazrlanr ve üst yönetici ile bal, ilgili veya ilikili bulunulan bakan tarafndan onaylanr. Mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarnn faaliyet raporlar, ilgili mevzuatndayeralandüzenlemelerdedikkatealnarakhazrlanr. 35

43 İç Kontrol Mevzuatı Yatrmdeerlendirmeraporununhazrlanmas Madde24 Yatrmprojeleriniuygulayanharcamabirimleri,yllkyatrm deerlendirme raporunun hazrlanmasna dayanak tekil eden bilgi ve belgeleri strateji gelitirme birimlerine gönderir. Yatrm projelerinin gerçekleme ve uygulama sonuçlarna ilikin yllk yatrm deerlendirme raporu,stratejigelitirmebirimleritarafndanhazrlanarakizleyenylnmart ay sonuna kadar Saytaya, Bakanla ve Devlet Planlama Tekilat Müstearlnagönderilir. Malîistatistiklerinhazrlanmas Madde 25 Merkezî yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin malî istatistiklerininhazrlanmasnadayanaktekiledenistatistikîbilgilerstrateji gelitirmebirimleritarafndanhazrlanarakbakanlagönderilir. Merkezî yönetim kapsam dndaki kamu idarelerinin malî istatistikleri Bakanlkça belirlenmi ilkelere uygun olarak hazrlanr ve belirlenen süre içindebakanlagönderilir. Malîiveilemlerindieridarelernezdindeizlenmesi Madde 26 darelerin, dier idareler nezdindeki malî i ve ilemleri, harcama birimleri arasnda koordinasyon salanarak, strateji gelitirme birimleritarafndanizlenirvesonuçlandrlr.bukonudakiyazmalarstrateji gelitirmebirimleritarafndanyaplr. Danmanlkhizmetisunmavebilgilendirmeyükümlülüü Madde 27 Strateji gelitirme birimleri, harcama birimleri tarafndan birimlerineilikinolarakistenilenbilgilerisalamakveharcamabirimlerine malîkonulardadanmanlkhizmetisunmaklayükümlüdür.buamaçlamalî yönetimvekontroliledenetimkonularndagereklibilgivedokümantasyon, yetki ve görevleri çerçevesinde, strateji gelitirme birimleri tarafndan oluturulurveizlenir. Harcamabirimleri,malîmevzuattameydanagelendeiikliklerkonusunda stratejigelitirmebirimleritarafndanuygunaraçlarlabilgilendirilir. Malî konulardaki düzenleme ve kararlarn uygulanmas konusunda, gerektiindeilgiliidareleringörüüdealnarak,stratejigelitirmebirimleri tarafndan uygulamaya açklk getirici ve yönlendirici yazl bilgilendirme yaplabilir. 36

44 Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliks çkontrolsistemivestandartlar Madde 28 Strateji gelitirme birimleri, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnnuygulanmasvegelitirilmesikonularndaçalmalaryaparve çalmasonuçlarnüstyöneticiyesunar. Kanuna ve Bakanlkça belirlenen standartlara aykr olmamak artyla, idarecegerekligörülenhertürlüyöntem,süreçveözellikliilemlereilikin standartlar strateji gelitirme birimleri tarafndan hazrlanr ve üst yöneticininonaynasunulur. DÖRDÜNCÜBÖLÜM DierHükümler Mahallîidarelerilestratejigelitirmebirimlerikurulmayanidareler Madde 29 5 inci maddenin birinci fkrasnn (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilenlerin dndaki görevler, mahallî idarelerde ilgili mevzuatnda yer alan hükümler çerçevesinde kurulacak birimler; strateji gelitirmebirimikurulmayanidarelerdeisebuidarelerinmevcutyaplarnda malî hizmetlerini yürüten birimler tarafndan bu Yönetmelik hükümlerine göreyerinegetirilir. Stratejigelitirmebirimlerininyöneticileri Madde 30 Strateji Gelitirme Bakanlar, Strateji Gelitirme Daire Bakanlar ile Müdürler strateji gelitirme birimlerinin yöneticisi olup, birimlerinin görevlerinin yerinde ve zamannda yerine getirilmesinden üst yöneticiyekarsorumludur. Stratejigelitirmebirimlerininyöneticileri,görevveyetkilerindenbazlarn snrlarnaçkçabelirtmek,yazlolmakvekanunaaykrolmamakartyla veüstyöneticininonayylaaltbirimyöneticilerinedevredebilir.yetkidevri, uygunaraçlarlailgililereduyurulur. Çalmalardaibirliiveuyum Madde 31 Strateji gelitirme birimlerinin faaliyet ve çalmalarn deerlendirmek ve gerekli önlemleri almak amacyla, strateji gelitirme birimi yöneticisinin bakanlnda alt birim yöneticilerinin katlm ile ayda birdefadan azolmamaküzeredüzenlitoplantlaryaplr.butoplantlarda, strateji gelitirme birimlerinin faaliyetleri ve gerçekletirilen ilemler, sorunlar,görüveönerilerdeerlendirilerekbilgipaylam,ibirliiveuyum salanr. 37

45 İç Kontrol Mevzuatı Görevayrl Madde 32 Harcama yetkililii ile muhasebe yetkililii görevi ayn kiide birleemez. Strateji gelitirme birimlerinde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ileartname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas,malîkararveilemlerinbelgelendirilmesi,malvehizmetlerin teslim alnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarndagörevlendirilemezlerveihalekomisyonuilemuayenevekabul komisyonundabakanveyaüyeolamazlar. Stratejigelitirmebirimlerindekullanlacakdefter,kaytvebelgeler Madde 33 Strateji gelitirme birimlerinde kullanlacak defter, kayt ve belgeler,aynbilgileriiçerecekekildeelektronikortamdadadüzenlenebilir. Bu ekilde düzenlenecek defter, kayt ve belgeler, gerektiinde çktlar alnarak sayfa numaras verilmek ve yetkililerince imzalanmak suretiyle konularnagöreaçlacakdosyalardamuhafazaedilir. Evrakkaytsistemiveyazmalar Madde 34 Strateji gelitirme birimlerine gelen ve giden her evrak bekletilmeksizin kayda alnarak gelen ve giden evrak defterinde izlenir. Yazmalarsnflandrlarakstandartdosyaplannagöredosyalanrveariv sisteminegörekorunur. Yürürlük Madde35 BuYönetmelik1/1/2006tarihindengeçerliolmaküzereyaym tarihindeyürürlüegirer. Yürütme Madde36 BuYönetmelikhükümleriniBakanlarKuruluyürütür. 38

46 4. ÇDENETÇLERNÇALIMAUSULVEESASLARI HAKKINDAYÖNETMELK BKKSays KararTarihi R.G.Tarihi R.G.Says :2006/10654 :26/06/2006 : :26226 KararSays:2006/10654 Ekli çdenetçilerinçalmausulveesaslarhakkndayönetmelik in yürürlüekonulmas;maliyebakanlnn12/9/2005tarihlive18688sayl yazsüzerine,5018saylkamumaliyönetimivekontrolkanununun65inci maddesine göre, Bakanlar Kurulu nca 26/6/2006 tarihinde kararlatrlmtr. Amaç Amaç,Kapsam,DayanakveTanmlar MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliin amac, iç denetçilerin; kamu idareleri itibaryla saylarn, niteliklerini, atanmalarn, çalma usul ve esaslarn, sertifikalarnn verilmesi ve derecelendirilmesi ile dier hususlar düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununaekli(I),(II)ve(IV)sayl cetvellerdeyeralanidareler,bankaclk Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu ile mahallîidareleriniçdenetimfaaliyetleriniveiçdenetçilerinikapsar. Dayanak MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 5018 sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun65incimaddesinedayanlarakhazrlanmtr. Tanmlar MADDE4(1)BuYönetmeliktegeçen; a) Denetim rehberleri: ç denetim faaliyetine ilikin olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan çkarlan ve kamu idarelerinin iç denetim birimlerincehazrlanacakdenetimrehberlerineesastekiledenrehberleri, 39

47 İç Kontrol Mevzuatı b) Denetim standartlar: Uluslararas iç denetim meslekî uygulama standartlar ile uyumlu olarakç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenenkamuçdenetimstandartlarn, c) Etik kurallar: Uluslararas genel kabul görmü etik kurallarla uyumlu olarak ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenen ve iç denetçilerinuyacaklarmeslekahlakkurallarn, ç) Ekonomiklik: Bir faaliyetin planlanm sonuçlarna ya da çktlarna ulamakiçinkullanlankaynaklarnmaliyetinienazaindirmeyi, d)etkililik:birfaaliyetin,planlananvegerçekleenetkisiarasndakiilikiyi; hedefeulamaderecesiniveyerindeliini, e)ç denetim: Kamu idaresinin çalmalarna deer katmak ve gelitirmek içinkaynaklarnekonomiklik,etkililikveverimlilikesaslarnagöreyönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz,nesnelgüvencesalamavedanmanlkfaaliyetini, f) ç kontrol: darenin amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doruvetamolaraktutulmasn,malîbilgiveyönetimbilgisininzamannda vegüvenilirolaraküretilmesinisalamaküzereidaretarafndanoluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontrollerbütününü, g) Kalite güvence ve gelitirme program: ç denetim birimince ve ç Denetim Koordinasyon Kurulunca, ilgili kamu idaresinde yürütülen iç denetim faaliyetinin tüm yönleriyle deerlendirilmesi, standartlara ve etik kurallarauygunluununizlenmesivegelitirilmesineilikinprogram, )Kamuidaresi:5018saylKamuMalîYönetimiveKontrolKanununaekli (I),(II)ve(IV)saylcetvellerdeyeralanidarelerilemahallîidareleri, h)kanun:5018saylkamumaliyönetimivekontrolkanununu, )Kurul:çDenetimKoordinasyonKurulunu, i) Risk: Kamu idarelerinin kurulu amaçlar ile stratejik hedeflerine ulamasna ve görevlerinin ifasna engel olabilecek veya beklenmeyen zararlarayolaçabilecekdurumyadaolaylar, j)riskanalizi:kamuidarelerine,kaynaklarnavevarlklarnayönelikrisklerin deerlendirilmesini, 40

48 k) Risk yönetimi: Potansiyel risklerin sistematik olarak deerlendirilerek, olas zararlarnn etkisini azaltc yönde, verilere dayal karar vermeyi salayanyönetimi, l)üstyönetici:bakanlklardamüstear,millisavunmabakanlndabakan, dier kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi ve belediyelerdebelediyebakann, m) Verimlilik: Kullanlan kaynaklarla, bir faaliyetin sonuçlarn ya da çktlarnazamiyeçkarmay, ifadeeder. çdenetimfaaliyetininamac İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik KNCBÖLÜM çdenetimfaaliyeti MADDE5(1)çdenetimfaaliyeti;kamuidarelerininfaaliyetlerininamaçve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara, performans programlarna ve mevzuata uygun olarak planlanmasn ve yürütülmesini; kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmasn; bilgilerin güvenilirliini, bütünlüünü ve zamannda elde edilebilirliini salamay amaçlar. ç denetim faaliyeti sonucunda, kamu idarelerinin varlklarnn güvencealtnaalnmas,içkontrolsistemininetkinliiverisklerinasgarîye indirilmesi için kamu idaresinin faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek risklerin tanmlanmas, gerekli önlemlerin alnmas, sürekli gözden geçirilmesi ve mümkünse saysallatrlmas konularnda yönetime önerilerdebulunulur. (2)çdenetim,nesnelgüvencesalamannyannda,özellikleriskyönetimi, kontrolveyönetimsüreçlerinigelitirmedeidarelereyardmcolmaküzere bamsz ve tarafsz bir danmanlk hizmeti salar. Danmanlk hizmeti, idarenin hedeflerini gerçekletirmeye yönelik faaliyetlerinin ve ilem süreçlerinin sistemli ve düzenli bir biçimde deerlendirilmesi ve gelitirilmesineyönelikönerilerdebulunulmasdr. (3) Nesnel güvence salama, kurum içerisinde etkin bir iç denetim sistemininvarolduuna;kurumunriskyönetimi,içkontrolsistemiveilem süreçlerinin etkin birekilde ilediine; üretilen bilgilerin doruluuna ve tamlna; varlklarnn korunduuna; faaliyetlerin etkili, ekonomik, verimli ve mevzuata uygun bir ekilde gerçekletirildiine dair, kurum içine ve kurumdnayeterligüvenceninverilmesidir. 41

49 İç Kontrol Mevzuatı çdenetimfaaliyetininkapsam MADDE 6 (1) Kamu idarelerinin yurt d ve tara dahil tüm birimlerinin ilem ve faaliyetleri, risk esasl denetim plan ve programlar kapsamnda sistematik,süreklivedisiplinlibiryaklamladenetimstandartlarnauygun olarakiçdenetimetabitutulur. çdenetimalan MADDE7(1)çdenetim; a)kamuidaresininiçkontrolsistemininyeterliliiveetkinliininincelenmesi vedeerlendirilmesi, b) Risk yönetimi için öneriler gelitirilmesi ile risk deerlendirme ve risk yönetimmetotlarnnuygulamaveetkinliininincelenmesi, c) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmasn salama amaçl performans deerlendirmelerinin yaplmas ve idarelere önerilerde bulunulmas, ç) darenin faaliyet ve ilemlerinin mevzuata, belirlenen hedef ve politikalarauygunluunundenetlenmesi, d) Muhasebe kaytlar ile mali tablolarn, doruluu ve güvenilirliinin incelenmesi, e)üretilenbilgilerilekamuoyunaaçklananhertürlürapor,istatistikvemali tablolarndoruluu,güvenilirliivezamanndalnnsnanmas, f) Elektronik bilgi sistemi ve edevlet hizmetlerinin yönetim ve sistem güvenilirliiningözdengeçirilmesi, alanlarniçerir. çdenetiminuygulanmas MADDE 8 (1) Kamu idarelerinde yaplacak iç denetim aada belirtilen denetimuygulamalarnkapsar: a)uygunlukdenetimi:kamuidarelerininfaaliyetveilemlerininilgilikanun, tüzük,yönetmelikvediermevzuatauygunluununincelenmesidir. b) Performans denetimi: Yönetimin bütün kademelerinde gerçekletirilen faaliyetveilemlerinplanlanmas,uygulanmasvekontrolüaamalarndaki etkililiin,ekonomikliinveverimliliindeerlendirilmesidir. 42

50 c) Mali denetim: Gelir, gider, varlk ve yükümlülüklere ilikin hesap ve ilemlerin doruluunun; mali sistem ve tablolarn güvenilirliinin deerlendirilmesidir. ç) Bilgi teknolojisi denetimi: Denetlenen birimin elektronik bilgi sistemlerininsürekliliininvegüvenilirliinindeerlendirilmesidir. d) Sistem denetimi: Denetlenen birimin faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin; organizasyon yapsna katk salayc bir yaklamla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite ve uygunluunun aratrlmas,kaynaklarnveuygulananyöntemlerinyeterliliininölçülmesi suretiyledeerlendirilmesidir. (2)çdenetim,birincifkradabelirtilendenetimuygulamalarndanbirveya birkaçn kapsayacakekilde risk odakl olarak yaplr. Ayrca, bir faaliyet veyakonutümbirimlerdedenetimkapsamnaalnabilir. Kamuiçdenetimstandartlarveetikkurallar MADDE 9 (1) ç denetçiler, Kurul tarafndan belirlenen denetim standartlarna ve etik kurallara uymakla yükümlüdür. Bu standart ve kurallar, uluslararas genel kabul görmü standart ve kurallar dikkate alnarakbelirlenir. çdenetimrehberleri İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE 10 (1) Kurul, iç denetçilerin iç denetim faaliyetlerinde esas alacaklar denetim rehberlerinin hazrlanmasna ilikin usul ve esaslar belirleyendenetimrehberlerinihazrlar,gelitirirvegüncelletirir. (2)ç denetim birimleri, görev alanlarna giren konular itibaryla Kurulca yaymlanan usul ve esaslara uygun olarak kendi denetim rehberlerini hazrlarvebirörneinikurulaverir. (3)Denetimrehberleriyolgöstericiolmaklabirlikte,içdenetçilerindenetim yeteneklerinisnrlamazveiçdenetimuygulamalarnngelitirilmesineengel tekiletmez. (4) ç denetim birimi, denetim rehberlerinin iç denetim faaliyetlerinin planlanmas,programlanmas,gerçekletirilmesiveyönetilmesibakmndan etkin ve yeterli olup olmadn kalite güvence ve gelitirme programna göreyldabirdefaincelervebukonudakigörüünükurulabildirir. 43

51 İç Kontrol Mevzuatı çkontrolleiliki MADDE 11 (1) ç denetim, iç kontrol sisteminin yeterlilii, etkinlii ve ileyiiyle ilgili olarak yönetime bilgiler salar, deerlendirmeler yapar ve önerilerdebulunur. (2) ç denetçiler, iç kontrol sisteminin düzenlenmesi ya da uygulanmas süreçlerine ve iç kontrol tedbirlerinin seçimine dâhil edilemez. Kamu idaresindeetkinbiriçkontrolünkurulmasvesürdürülmesindenüstyönetici sorumludur.üstyöneticiiçdenetçilerden,içkontrolilkelerineveiçkontrol sistemininoluturulmasnayönelikgörüalabilir. Üstyöneticininsorumluluu MADDE12(1)Üstyönetici,içdenetimfaaliyetlerininyerinegetirilmesinde: a) ç denetçilerin görevlerini bamsz bir ekilde yerine getirmeleri için gerekentümönlemlerialr. b) ç denetçilere, idarenin faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek risklerin belirlenmesiçalmalarndagerekliimkansalar. c)ç denetim kapsamna giren konularda, iç denetçilere gerekli bilgi ve belgelerinsalanmasamacyla,birimlerarasndaetkiliiletiimkurulmasn salar. ç)ç denetim raporlarnda düzeltilmesi ve iyiletirilmesi önerilen konular deerlendirirvegerekliönlemlerialr. d)ç kontrol sürecinden elde ettii bilgilerle, iç denetimden elde edilen bilgileri karlatrr ve kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanmna ilikintedbirlerigerektiindeiçdenetçilerlegörüerekbelirler. e)ç denetçilerin mesleki yeterliliinin gelitirilmesi için gerekli tedbirleri alr. f) ç denetçilerin görevlerini yaparken bamszlk veya tarafszlnn tehlikeyegirdiiveyaihlaledildiidurumlardagereklitedbirlerialr. g)ç denetim faaliyetinin kalitesini gözetir ve bu amaçla kalite kontrol ve geliim program oluturur, iç denetçilerin görevlerindeki performanslarn takipeder. )çdenetimkaynaklarnnetkili,ekonomikveverimliekildekullanlmasn salar. 44

52 h) Birimin bütçesine ilikin ilemlerin yerine getirilmesi ve personelinin ihtiyac olan meslekî araç, gereç ve malzemenin temin edilmesine ilikin tedbirlerialr. YetkiveSorumluluklar çdenetimbirimi ÜÇÜNCÜBÖLÜM çdenetimbirimiileçdenetçileringörev, MADDE13(1)Kamuidarelerininyapsvepersonelsaysdikkatealnmak suretiyle, ç Denetim Koordinasyon Kurulunun uygun görüü üzerine, dorudan üst yöneticiye bal iç denetim birimi kurulabilir. ç denetçi saysnn beten fazla olmas halinde, üst yönetici iç denetçiler arasndan birinikoordinasyonusalamaküzeregörevlendirir.bugörevlendirmekurula bildirilir. (2)ç denetim birimi bu Yönetmelii dikkate alarak, kendi yönergelerini hazrlar. Yönergede plan ve program harici iç denetçilere yaptrlacak danmanlk ve benzeri görevlerin nitelik ve süreleri standartlara uygun olarakaçkçabelirtilir. (3) Yönerge, iç denetim faaliyetlerinin planlanmas, programlanmas, yönetilmesiveyürütülmesibakmndanyldaenazbirdefagözdengeçirilir. Yönerge ve deiiklikleri, üst yönetici tarafndan onaylanr ve bir örnei Kurulagönderilir. (4) ç denetim birimi, birim faaliyetleri hakknda üst yöneticiye düzenli olarak bilgi verir ve Kurul kararlarnn uygulanmasnda ortaya çkan tereddütlerikurulunbilgisinesunar. çdenetçiningörevlendirilmesi MADDE 14 (1) ç denetçilerin program kapsamnda ve program d iç denetimgörevlendirmeleriüstyöneticitarafndanyaplr. çdenetçiningörevleri İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE15(1)çdenetçi,aadabelirtilengörevleriyerinegetirir: a)nesnelriskanalizlerinedayanarakkamuidarelerininyönetimvekontrol yaplarndeerlendirmek. b) Kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli kullanlmas bakmndan incelemeleryapmakveönerilerdebulunmak. 45

53 İç Kontrol Mevzuatı c)harcamasonrasndayasaluygunlukdenetimiyapmak. ç)darenin harcamalarnn, malî ilemlere ilikin karar ve tasarruflarnn, amaç ve politikalara, kalknma planna, programlara, stratejik planlara ve performansprogramlarnauygunluunudenetlemekvedeerlendirmek. d) Malî yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu konulardaönerilerdebulunmak. e) Denetim sonuçlar çerçevesinde iyiletirmelere yönelik önerilerde bulunmakvebunlartakipetmek. f)denetimsrasndaveyadenetimsonuçlarnagöresoruturmaaçlmasn gerektirecek bir duruma rastlanldnda, ilgili idarenin en üst amirine bildirmek. g)kamuidaresinceüretilenbilgilerindoruluunudenetlemek. ) Üst yönetici tarafndan gerekli görülen hallerde performans göstergelerini belirlemede yardmc olmak, belirlenen performans göstergelerininuygulanabilirliinideerlendirmek. h)suçtekiledendurumlarailikintespitleriniüstyöneticiyebildirmek. çdenetçininyetkileri MADDE 16 (1) ç denetçi, görevlerinin yerine getirilmesiyle ilgili olarak aadakiyetkileresahiptir: a) Denetim konusuyla ilgili elektronik ortamdakiler dahil her türlü bilgi, belgevedokümanlarilenakit,kymetlievrakvediervarlklarnibraznve gösterilmesinitalepetmek. b)denetlenenbirimçalanlarndan,içdenetimfaaliyetleriningereiolarak yardmalmak,yazlvesözlübilgiistemek. c) Denetim faaliyetinin gerektirdii araç, gereç ve dier imkanlardan yararlanmak. ç) Denetimi engelleyici tutum, davran ve hareketleri üst yöneticinin bilgisineintikalettirmek. çdenetçininsorumluluklar MADDE17(1)çdenetçi,görevleriniyerinegetirirkenaadakihususlara riayeteder: a) Mevzuata, belirlenen denetim standartlarna ve etik kurallara uygun hareketetmek. 46

54 b)meslekibilgivebecerilerinisürekliolarakgelitirmek. c)çdenetimfaaliyetlerindeyetkiveehliyetiniaandurumlardaiçdenetim biriminihaberdaretmek. ç) Verilen görevin tarafsz ve bamsz olarak yaplmasna engel olan durumlarnbulunmashalinde,durumuiçdenetimbiriminebildirmek. d) Denetim raporlarnda kantlara dayanmak ve deerlendirmelerinde objektifolmak. e)denetimesnasndaeldeettiibilgileringizliliinikorumak. çdenetçilerinkamuidareleriitibarylasaylar MADDE 18 (1) Kamu idarelerinin iç denetçi saylar; idarelerin yerine getirmekzorundaolduklargörevler,kullandkaynaklar,merkez,tarave yurt d tekilatnn özellii, toplam personel says ve denetim ihtiyac dikkate alnmak suretiyle ve denetimin maliyeti de göz önünde bulundurularak ekli listede belirlenmitir. Kamu idareleri ilave iç denetçi ihtiyaçlarnkurulabildirir. DÖRDÜNCÜBÖLÜM çdenetçininnitelikleri,atama,yükselmevegörevlerininsonaermesi çdenetçininnitelikleri İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE19(1)çdenetçiolarakatanacaklarn,657saylDevletMemurlar Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenlerin yan sra aadakiartlar tamasgerekir: a) En az dört yl süreli eitim veren fakülteler ile denklii Yükseköretim Kurulutarafndankabuledilenyurtdndakifakülteveyayüksekokullardan birinibitirmek. b) Yardmclklarda ve aratrma görevliliinde geçen süreler dahil olmak üzere;kamuidarelerindedenetimelemanolarakenazbeylveyayarma snavyla alnp yeterlilik snavn veren uzman, doktora unvann alm öretim eleman ile yönetici olarak müdür ve daha üst unvanlarda en az sekizylçalmolmak. c)mesleingerektirdiibilgi,ehliyetvetemsilyeteneinesahipolmak. ç)çdenetimetikkurallarnauygunbirözgeçmiesahipolmak. d)ngilizce,almancaveyafranszcadillerindenbirisindensonbeyliçinde yaplan Kamu Personeli Yabanc Dil Bilgisi Seviye Tespit Snavndan (KPDS) 47

55 İç Kontrol Mevzuatı veya Üniversiteleraras Kurul Yabanc Dil Snavndan (ÜDS) en az yetmi puanalmak. e)lgiliyönetmelikesaslarnagöreyaplacaksnavlardabaarlolmak. çdenetçilerineitimi MADDE20(1)çdenetçilergerektiindeKurulkoordinatörlüündeMaliye Bakanlncayaplacakhizmetiçieitimetabitutulur. çdenetçilieatanma MADDE 21 (1) ç denetçiler, bakanlklar ve bal idarelerde, üst yöneticilerin teklifi üzerine Bakan, dier idarelerde üst yöneticiler tarafndan,sertifikaladaylararasndanatanrveaynusullegörevdenalnr. çdenetçiliktederecelendirme MADDE 22 (1) Kamu iç denetçi sertifikas; kdem sras ve kadroartlar yannda iç denetçinin yeterlilii, mesleki bilgi birikimi ve temsil yetenei dikkate alnarak iç denetim biriminin teklifi ve üst yöneticinin onayyla derecelendirilir. ç denetim birimi, deerlendirmelerini; iç denetçilerin çalmalar, hizmet içi eitim etkinliklerine katlm ve baars ile sicil durumunudikkatealarakkurulundüzenlemelerineuygunolarakyapar. (2) Kamu iç denetçi sertifika dereceleri, iç denetçilerin özlük haklarnn tespitindevekariyerlerininplanlanmasndadikkatealnr. (3) Kdem sras ve kadroartlarnn olumasna ramen derecelendirme yaplmamasdurumunda,bunailikingerekçelerilgiliiçdenetçiyevekurula yazlolarakbildirilir. Sertifikaderecesineuygungörevlendirme MADDE 23 (1) ç denetim faaliyetleri, iç denetçi tarafndan, kamu idaresinin birim, konu ve süreçleri itibaryla snflandrlr.ç denetçilerin denetim alan ve uygulamalarnn deitirilmesi esastr. ç denetçinin sertifika derecesi ile çalma süresince edindii tecrübe ve kdemine göre hangidenetimalanveuygulamalarndagörevlendirileceiiçdenetimbirimi yönergelerindebelirlenir. çdenetçiliinsonaermesi MADDE24(1)çdenetçilikgörevi; a)çdenetçininkendiisteiileayrlmas, b)bakabirgöreveatanmasveyaseçilmesi, 48

56 c)çdenetçilikmesleiilebadamayanhareketlerdebulunduununrapora balanmas ve bu raporun Kurul tarafndan görüülerek sertifikasnn iptal edilmesi, durumlarndasonaerer. (2) Birinci fkrann (c) bendinde belirtilen durumda, ilgililer, talepleri aranmakszn kurumlarnda, kariyerlerine veya mesleklerine uygun kadrolaraatanrlarveyenideniçdenetçiolamazlar. BENCBÖLÜM çdenetçilerinbamszl,tarafszlvegüvencesi çdenetçilerinbamszl MADDE25(1)çdenetçiler,içdenetimfaaliyetineilikingörevleriniyerine getirirkenbamszolarakhareketeder. çdenetçilerintarafszl MADDE26(1)çdenetçiler,görevleriniyerinegetirirkentarafszdavranr. (2)ç denetçiler çalmalarnda; denetimin kalitesinden ödün vermeden, bakalarnndüüncevetelkinlerindenetkilenmedenkanaatoluturur. (3) Üst yönetici, iç denetçilerin görevlendirilmesinde, tarafszlklarn zedeleyecekhususlardikkatealr. (4) ç denetçiler, faaliyetlerini sürdürürken bamszlk ve tarafszlklarn zedeleyebilecekbirdurumlakarlamalarhalindekoordinasyonsalamakla görevlendirilen iç denetçiye, görevlendirme yaplmamsa üst yöneticiye yazlolarakbavurur. (5) ç denetçiler, daha önceden görev yaptklar idari birimlerde bir yl geçmedeniçdenetimyapamazlar. çdenetçileringüvencesi İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE 27 (1) ç denetçilere bu Yönetmelik ve iç denetim birim yönergelerinde belirtilen görevler dnda hiçbir görev verilemez ve yaptrlamaz. (2) ç denetçiler 24 üncü maddenin ikinci fkras hükmü sakl kalmak kaydyla,hiçbirekildeistekleridndabakabirgöreveatanamazlar. 49

57 İç Kontrol Mevzuatı 50 ALTINCIBÖLÜM çdenetçisertifikas,meslekiyeterlilikveeitim Kamuiçdenetçisertifikas MADDE 28 (1) Maliye Bakanlnca verilen iç denetçi aday eitimi sonucunda yaplan yazl snavda baarl olanlara, aldklar puan gösteren ve üç ylda bir (A1) düzeyinden (A4) düzeyine kadar derecelendirilen (A) dereceli iç denetçi sertifikas verilir. lk sertifika derecelendirmesi, iç denetimmesleindebeylgeçtiktensonrayaplr. (2)çdenetçileruluslararasiçdenetimsertifikasnavlarnagirmeyetevik edilir. Sertifikannderecelendirilmesi MADDE 29 (1) Kamu iç denetçi sertifikas, üç yllk dönemde altm puan toplanmasyla bir üst derece sertifika ile deitirilir. Üç yllk dönemde yeterlipuanalnmamasdurumundatakipedenyllardageçmisonüçyln toplampuandikkatealnr. (2) Uluslararas geçerlilii olan CIA (Certified Internal Auditor), CISA (Certified Information System Auditor), CCSA (Certified Control Self Assessment) ve CGAP (Certified Government Auditing Professional) sertifikalardanbirinialaniçdenetçiyebirdefayamahsusolmaküzerebirüst derecesertifikaverilir. Sertifikaderecelendirmedepuanlama MADDE 30 (1) ç denetçilerin sertifikalar, göreve baladklar tarihten itibarenherüçyllkfaaliyetlerindeaadabelirtilenalanvearlklaragöre enazaltmpuantoplamalarhalindebirüstdereceyeyükseltilir. (2)çdenetçiler; a)katldklarmeslekiçieitimlerdenyirmibepuanakadar, b)yazdklarraporveyaptklarçalmalardanotuzbepuanakadar, c)yaynlanmmakalevekitaplarndanonpuanakadar, ç)aldklarsicilnotu,baarvetakdirnamelerdenonpuanakadar, d)eiticiolarakkatldklarçalmalardanonpuanakadar, e)yabancdilbilgilerindenonpuanakadar, puantoplayabilirler.

58 (3)Ayrca,içdenetçiyeyükseklisansvedoktoraeitimlerininherbirinden ilgili deerlendirme döneminde bir defaya mahsus olmak üzere on puan verilir. Sertifika derecelendirilmesine ilikin puanlama koordinasyon salamakla görevlendirilen iç denetçinin teklifi üzerine üst yönetici tarafndan, görevlendirme yaplmamsa dorudan üst yönetici tarafndan yaplr.kurulsertifikaderecelendirilmesineilikinhususlarayrcadüzenler. Meslekiyeterlilikveözen İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE 31 (1) ç denetçiler görevlerinin gerektirdii mesleki yeterlilie sahip olmak ve gelitirmek zorundadr. Mesleki yeterlilik; görevin gerektirdii bilgi ve beceriye sahip olma, denetim konular ile ilgili salkl veri ve kant toplama, inceleyip deerlendirme ve raporlama yeteneini ifadeeder.çdenetçilergörevleriniifaederken,saduyuluveyetkinbiriç denetçidenbeklenendikkatveözenigösterir. (2)ç denetçiler bilgi teknolojisi riskleri, kontrolleri ve mevcut bilgisayar desteklidenetimteknikleriileilgilibilgiyesahipolmaldr. (3)Üstyönetici,içdenetçilerinmeslekiyöndengelimesi,yenilikleriizlemesi veçalmaisteiniartrmakiçingereklitedbirlerialr. Meslekiyeterliliisürdürmesorumluluu MADDE 32 (1) ç denetçiler aada belirtilen konularda kendilerini yetitirmekvegelitirmektensorumludur: a)çdenetimyöntemlerinivetekniklerinibilmekveuygulamak. b) Muhasebe ilkeleri ve standartlar ile yönetim muhasebesi ve mali yönetimbilgisinesahipolmak. c)görevalanylailgilimevzuatbilmekvebubilgisiniuygulamayageçirmek. ç) Kamu idarelerinin hedeflerindeki önemli sapmalar ve sonuçlarn deerlendirecekdüzeydebilgibirikiminesahipolmak. d)çevresiyleiletiimkurmayeteneinesahipolmak. e) ç denetim faaliyetinin amacn, tespitlere ilikin deerlendirmelerini, denetim sonuçlarn ve önerilerini anlalr biçimde yazl ve sözlü ifade edebilmek. f)ç denetim faaliyeti srasnda edinilen bilgi, belge ve bulgularn analizi sonucu ortaya çkan emarelerden, detayl inceleme veya soruturmay gerektirecekhususlarayrtedecekyeterliliesahipolmak. 51

59 İç Kontrol Mevzuatı g) Yönetim ve iç kontrol sistemini gelitirecek ve bunlarn ileyiine ilikin çözümüretecekbilgiyesahipolmak. ) Performans denetimi ve performans göstergelerinin deerlendirilmesi konularndayeterlibilgiyesahipolmak. h)riskanalizi,deerlendirmesiveyönetimikonularndabilgisahibiolmak. )statistiki yöntemleri kullanarak verileri ve elde edilen sonuçlar analiz edebilecekbilgiyesahipolmak. i) Kamu idarelerinin otomasyon sisteminin ileyii hakknda bilgi sahibi olmak. Meslekiçieitim MADDE33(1)çdenetçilere,herüçyldaasgariyüzsaatmeslekiçieitim salanr. Bu sürenin otuz saati, Kurulun koordinatörlüünde Maliye Bakanlnca verilir. Kalan süre, Kurulun eitim konusundaki düzenlemelerineriayetedilerek,ilgilikamuidarelerininihtiyaçlarnagöreiç denetimbirimlerinceprogramlanr. (2)ç denetim birimleri, gerektiinde mesleki kurulular, üniversiteler ve bilimsel alanda etkinlikte bulunan dier kurum ve kurulularla ibirlii yapmaksuretiyle,yldaenazbirdefakurs,seminervebenzerietkinliklerde bulunurlar.meslekiçieitimetkinliklerineiçdenetimplanveprogramnda yerverilir. (3)Meslekiçieitimprogramlarenazbirayönceiçdenetçilereduyurulur. (4)ç denetçi olarak göreve balayanlara, bir haftadan az olmamak üzere kamuidarelerindeintibakeitimiverilir. (5)Kurul,içdenetçilerinmeslekiyetkinliklerinigelitirmekiçin,uluslararas içdenetimsertifikasnavlarnahazrlkkurslardüzenleyebilir. MADDE34(1)Kamuidarelerindegörevalaniçdenetçilerdenihtiyacagöre oluturulan gruba, Kurulun koordinatörlüünde yazlm, donanm ve bilgi teknolojilerininyeterlilii,verimlibirekildekullanlpkullanlmad,izinsiz eriimlere kar güvenlii, bilgi ve kaytlara eriimlerin kontrol altnda tutulmasvebirsistemiçindedenetlenmesiamacylaayrbireitimverilir. (2) Bu gruplarn oluturulmas ve eitimine ilikin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. 52

60 Yurtdeitimi MADDE35(1)çdenetçilerinyurtdeitimvestajnailikinilkelerilgili mevzuathükümleriçerçevesindekurultarafndanbelirlenir. Denetiminriskodaklyaplmas YEDNCBÖLÜM RisklerinDeerlendirilmesi MADDE 36 (1) ç denetim faaliyetlerinin risk odakl olarak yürütülmesi esastr.kamuidarelerininmaruzkalabileceirisklerintespitedilereksürekli ölçülmesi ve deerlendirilmesi suretiyle, risk odakl iç denetim plan ve programhazrlanr.çdenetimbuplanveprogramauygunolarakyaplr. (2) Kamu idarelerinin en riskli alanlarndan balamak ve iç denetim imkanlar dikkate alnmak suretiyle, iç denetim uygulamalarndan bir veya birkaçbirlikteprogramaalnr. (3)Yaplanriskdeerlendirmelerisonucundaidareiçinyüksekriskalanlar belirlenir.ç denetim birimi, üst yöneticinin önerilerini de dikkate alarak, idarenin risklerinden kabul edilemeyecek olanlar denetim programna alr ve üst yöneticiye onaylatr. Bu onay denetim programnn risk odakl hazrlamasna, hangi risklerin yüksek, hangilerinin düük olduuna karar vermeye ve programa alnmasna müdahale anlamna gelmez. Program onaylandktan sonra önemli risk alanlarnn tespit edilmesi veya Kurulca önerilmesihalindeprogramdözeliçdenetimyaplabilir. (4)Riskodaklolarakhazrlanandenetimrehberi,Kurultarafndangelitirilir vegüncellenir. (5)Kurul,riskodakliçdenetimfaaliyetlerininyürütülmesindekullanlacak risk deerlendirme yöntemleri ile risk deerlendirmesine ilikin usul ve esaslar,uluslararasuygulamalardadikkatealarakbelirler. Risklerindeerlendirilmesi İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE 37 (1) Yönetim, risklerin tanmlanmas ve kontrolü için gerekli stratejileringelitirilmesindenveuygulanmasndansorumludur. (2) darelerin tüm faaliyetleri Kurulun düzenlemelerine uygun olarak iç denetim birimlerince kapsaml bir risk analizine tabi tutulur. Bu analiz sonuçlar deerlendirilerek, kamu idarelerinin hizmetlerini etkileyebilecek riskler,risklilikoranveöneminegörearlkverilereksralanr. 53

61 İç Kontrol Mevzuatı (3) Bu deerlendirme sonuçlarna göre en yüksek risk içeren alan ve konulardan balanarak iç denetim plan ve uygulamaya ilikin programlar hazrlanr. Denetim programlarnn hazrlanmasnda; üst yöneticinin riskli gördüü ve öncelik verilmesini istedii hususlarla birlikte, iç denetçilerin says,çalmasüreveimkanlardikkatealnarak,enrisklialanvekonulara öncelikverilerekazamiverimhedeflenir. (4)Yenibirimvefaaliyetler,yenidenyaplandrmaprojeleri,organizasyonve insankaynaklarndakiönemlideiiklikleryüksekriskiçerdiinden,denetim programnaönceliklealnr. (5) Yl sonlarnda, denetlenen birimlerde yaplacak toplantlarda denetim sonuçlarnagöremevcutrisklergözdengeçirilir. Riskdeerlendirmedeiçdenetçininsorumluluu MADDE 38 (1) ç denetçi kamu idaresinin hedeflerini, faaliyetlerini ve varlklarnetkileyebilecekönemlirisklerideerlendirir. çdenetimplan SEKZNCBÖLÜM çdenetiminplanlanmas,yürütülmesiveraporlanmas MADDE39(1)çdenetimplan;içdenetimfaaliyetininetkili,ekonomikve verimli birekilde yürütülmesini salamak amacyla denetimin kapsamn, denetlenecek alan ve konular, ihtiyaç duyulan igücü ve dier kaynaklar içerecekekilde, birim yöneticileriyle görüülerek ve Kurulca hazrlanan iç denetimstratejikplandadikkatealnarak,üçyllkdönemleriçinhazrlanr. Bu plan, her yl risk deerlendirmesi sonuçlarna göre gözden geçirilerek, gerektiindedeitirilir. çdenetimprogram MADDE 40 (1) En riskli alan ve konulara öncelik verilmek ve denetim maliyetidedikkatealnmaksuretiyle,yöneticilervegerektiindeçalanlarla görüülerekiçdenetimplanylauyumlubiriçdenetimprogramhazrlanr. Biryllkdönemigeçmemeküzerehazrlanacakiçdenetimprogramlarnda; denetlenecekalanlarvekonular,içdenetçilerinisimleribelirtilerek,zaman çizelgesinebalanr.hazrlananiçdenetimprogramüstyöneticitarafndan onaylanr. (2)Kurul,içdenetimplannnveprogramnnhazrlanmasnailikinusulve esaslarbelirler. 54

62 Çalmannplanlanmas MADDE 41 (1) ç denetçi, denetime balamadan önce, ilgili birimin yöneticisi ve dier personel ile denetimin amac, kapsam, denetimde kullanlacak yöntemler, tahmini denetim süresi, denetime yardmc olacak personel,denetimsrasndaçalanlardanbeklentiler,idarenindenetimden beklentileri, denetim sonuçlarnn raporlanmas konularnda görümeler yapar. (2)çdenetçi,bugörümelerinsonuçlarndadikkatealarakçalmaplann hazrladktansonradenetimebalarvedenetimlerbuçalmaplannagöre yürütülür. Denetiminyürütülmesi MADDE42(1)çdenetçi,denetimrehberlerindendeyararlanarakdenetim faaliyetini yürütür.ç denetçi, denetim programnda ve çalma plannda belirlenen denetim hedeflerine ulamak için, yeterli ve güvenilir bilgi ve belgeleritespitetmek,incelemekvedeerlendirmekleyükümlüdür. Raporlamailkeleri MADDE 43 (1) Denetim faaliyetinin sonuçlar, düzenlenecek raporla kayt altna alnr. ç denetçi, ulat görüü, görüe ulaamamsa bunun nedenleriniraporundaaçkçabelirtir.çdenetimraporlar,ksa,açk,kolay anlalr ve tekrara yer vermeyecek bir tarzda yazlr. Raporlar, Kurulun belirlediiraporlamastandartlarnauygun,yeterlikantlaradayalvetutarl olarakdüzenlenir. (2) Rapor türlerine ve raporlama standartlarna ilikin dier hususlar, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak iç denetim birimlerinin yönergelerindedüzenlenir. Raporlarnsunulmas İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE 44 (1) ç denetçi, denetim raporunu, belirli bir sürede cevaplandrlmak üzere, denetime tabi tutulan birim yöneticilerine verir. Birim yöneticileri, gerektiinde çalanlardan ve ilgililerden görü almak suretiylerapordakiilgilihususlarcevaplandrarakiçdenetçiyegönderir. (2) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile yönetici arasnda anlamazlkvarsa,içdenetçibudurumailikindeerlendirmesiniraporuna dahileder. (3) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile yönetici, ayn görüteyse,makulbirsüredeönlemalnmasndaanlarlar. 55

63 İç Kontrol Mevzuatı (4) ç denetçi raporunu, idarenin görülerini de ekleyerek cevaplaryla birlikte,içdenetiminkapsam,denetimdetespitedilenriskler,risklerinolas etkileri,denetimsonuçlarnailikingeneldeerlendirmeverisklerinortadan kaldrlmasna veya en aza indirilmesine yönelik önerileri içeren rapor özetinideekleyereküstyöneticiyesunar. (5)Raporlarüstyöneticitarafndandeerlendirildiktensonragereiiçinilgili birimlervestratejigelitirmebirimineverilir. (6) Denetim raporunda belirtilen önlemlerin alnp alnmad üst yönetici tarafndanizlenir. çdenetimraporlarnadayanlarakyaplacakilemler MADDE45(1)çdenetçilertarafndandüzenlenecekraporlarn,içdenetim birimlerince kalite güvencesi kapsamnda deerlendirilmesine, ilgili makamlaragönderilmesineveoluabilecekgörüayrlklarnngiderilmesine ilikin usul ve esaslar, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak, iç denetim birimyönergelerindebelirlenir. (2)dari birimlerce rapor üzerine yaplan ilemler veya ilem yaplmama gerekçeleri,içdenetçiyebildirilmeküzereiçdenetimbiriminegönderilir. (3)ç denetim raporlar ile bunlar üzerine yaplan ilemler, raporun üst yöneticiyesunulduutarihtenitibarenikiayiçindekurulagönderilir. Birimfaaliyetraporu MADDE46(1)Yllkfaaliyetraporunda;programdyaplanlardadahiliç denetim faaliyetleri, iç denetim biriminin performans, tespit ve önerileri, önerilerden onaylanmayan ve uygulanmayanlar varsa onaylanmama ve uygulanmama nedenleri, iç denetçilerin eitimi, yönetime verilen danmanlkhizmetlerivedierfaaliyetsonuçlarileilgilibilgileryeralr. (2) lgili kamu idaresinin yönetim ve kontrol sisteminin genel deerlendirmesi, önemli riskler, yönetim ve kontrol sorunlar ve bunlara ilikin önerilere de faaliyet raporunda yer verilir. Birim faaliyet raporu, ubataysonunakadarkurulagönderilir. 56

64 çdenetimindeerlendirilmesi DOKUZUNCUBÖLÜM çdenetiminzlenmesi MADDE 47 (1) ç denetimin etkililiinin artrlmas amacyla, denetim faaliyetleri, denetlenen birimlerde yaptrlacak bir anketle deerlendirilebilir. çdenetimsonuçlarnntakibi MADDE 48 (1)ç denetim biriminde, denetim raporlarnn uygulanmasn izlemeküzerebirtakipsistemikurulur. (2)Birimyöneticileri,denetlenenfaaliyetlerkonusunda,denetimraporunda yer alan önerilere ilikin önlemleri alr. Önlem alnmamas halinde iç denetimbirimiüstyöneticiyibilgilendirir. çdenetimgenelraporu MADDE 49 (1) Kurul, iç denetim raporlarn deerlendirerek sonuçlarn konsolide etmek suretiyle yllk rapor halinde Maliye Bakanna sunar ve kamuoyunainternetortamnda,basnyoluylaveyayazlolarakaçklar. ONUNCUBÖLÜM ÇeitliveSonHükümler ikâyetkonularnndeerlendirilmesi MADDE 50 (1)ç denetim birimlerine intikal eden ihbar veikâyetlerde iddia edilen konular, risk analizlerinde dikkate alnarak denetim planlamasndavedenetimdegözönündebulundurulur.ikâyetçisibellive ikâyet konusu açk olan ve acil olarak incelenmesi gereken konular üst yöneticiyebildirilir. Dierkamuidarelerininiçdenetçileriileortakçalma MADDE 51 (1) Birden fazla kamu idaresini ilgilendiren konularda, iç denetçilerinbirlikteçalmasnailikinhususlarkurulcadüzenlenir. Yolsuzluktespitleri İç Denetçilerin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik MADDE52(1)çdenetçi,yolsuzluailikindelilleritespitedebilecekbilgi, beceri ve donanm ile denetim faaliyetini sürdürür.ç denetçi yolsuzluk yapldnailikintespitleriniveeldeettiidelilleriivedilikleüstyöneticiye intikalettirir. 57

65 İç Kontrol Mevzuatı Yurtdndaiçdenetimfaaliyeti MADDE53(1)Kamuidarelerininyurtdbirimlerininiçdenetimineilikin usulveesaslarkurultarafndandüzenlenir. darigörevleregeçmeveiçdenetçiliedönme MADDE54(1)çdenetçiler,idarigörevlereatanmalarndaveiçdenetçilie dönmelerindekurultarafndanbelirlenenmeslekahlakkurallarnavekamu içdenetimstandartlarnauygundavranr. Tereddütleringiderilmesiveuygulamabirliininsalanmas MADDE 55 (1) Kurul, bu Yönetmeliin uygulanmas, iç denetim faaliyeti sürecinde ortaya çkabilecek tereddütlerin giderilmesi ve uygulama birliininsalanmasamacylagereklidüzenlemeleriyapmayayetkilidir. Kanunagöreiçdenetçiolarakatanacaklar GEÇC MADDE 1 (1) Kanunun geçici 5 inci maddesinin (c), (d) ve (e) bentlerine göre iç denetçi olarak atananlara, atandklar tarihten itibaren geçerli olmak üzere (A) dereceli iç denetçi sertifikas verilir. Bu ekilde atanan iç denetçiler de Yönetmelikte belirlenen sertifika derecelendirilmesinetabitutulur. (2)ç denetçilie atananlar Kanunun öngördüü sistemin uygulanmasna yönelik olarak Kurul koordinatörlüünde ve belirlenecek tarihlerde Maliye Bakanlncaüçayeitimetabitutulurlar. Yürürlük MADDE56(1)BuYönetmelikyaymtarihindeyürürlüegirer. Yürütme MADDE57(1)BuYönetmelikhükümleriniBakanlarKuruluyürütür. 58

66 5.KAMUÇKONTROLSTANDARTLARITEBL R.G.Tarihi R.G.Says :26/12/2007 :26738 Bilindiiüzere,10/12/2003tarihlive5018saylKamuMaliYönetimi vekontrolkanunununbeinciksmnda"içkontrolsistemi"düzenlenmitir. Buksmda,içkontrolsistemineilikinolarak;içkontrolüntanmveamac, kontrolünyapsveileyii,önmalikontrol,malihizmetlerbirimi,muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumluluklar, muhasebe yetkilisinin nitelikleri ve atanmas, iç denetim, iç denetçinin görevleri, iç denetçilerin nitelikleri ve atanmas, iç denetim koordinasyon kurulu, iç denetimkoordinasyonkurulunungörevlerihususlarnayerverilmitir sayl Kanunun 55 inci maddesinde iç kontrol, "idarenin amaçlarna,belirlenmipolitikalaravemevzuatauygunolarakfaaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli birekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doru ve tam olarak tutulmasn, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamannda ve güvenilir olarak üretilmesini salamak üzere idare tarafndan oluturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve dier kontroller bütünü" olarak tanmlanmtr. Kanunun56ncmaddesindeiçkontrolünamaçlar; Kamu gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerinin etkili, ekonomik ve verimlibirekildeyönetilmesini, Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyetgöstermesini, Her türlü malî karar ve ilemlerde usulsüzlük ve yolsuzluun önlenmesini, Karar oluturmak ve izlemek için düzenli, zamannda ve güvenilir raporvebilgiedinilmesini, Varlklarnkötüyekullanlmasveisrafnönlemekvekayplarakar korunmasn,salamakolarakbelirlenmitir. Kanunun 57 nci maddesinde ise kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolsistemlerininharcamabirimleri,muhasebevemalîhizmetlerileön malî kontrol ve iç denetimden olutuu belirtilmi, yeterli ve etkili bir kontrolsistemininoluturulabilmesiiçin; 59

67 İç Kontrol Mevzuatı 60 Meslekideerlerevedürüstyönetimanlaynasahipolunmas, Malîyetkivesorumluluklarnbilgiliveyeterliyöneticilerlepersonele verilmesi, Belirlenmistandartlarauyulmasnnsalanmas, Mevzuataaykrfaaliyetlerinönlenmesi, Kapsaml bir yönetim anlay ile uygun bir çalma ortamnn ve saydamlnsalanmas, bakmndan ilgili idarelerin üst yöneticileri ile dier yöneticileri tarafndan görev, yetki ve sorumluluklar göz önünde bulundurulmak suretiyle gerekli önlemlerinalnmasöngörülmütür. Kanunun11incimaddesinde,üstyöneticilerin,maliyönetimvekontrol sistemininileyiiningözetilmesi,izlenmesivekanundabelirtilengörevve sorumluluklarn yerine getirilmesinden sorumlu olduklar ve bu sorumluluun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçileraraclylayerinegetireceklerihükmebalanmtr. Buna göre üst yöneticilere, iç kontrol sisteminin kurulmas ve gözetilmesi, iç kontrol sisteminin bir gerei olarak yazl prosedür ve talimatlarnoluturulmasgibihertürlüdüzenlemelerinyaplmas,harcama yetkililerineisegörevveyetkialanlarçerçevesinde,idarivemalîkararve ilemlereilikinolarakiçkontrolünileyiinisalamasorumluluuverilmi bulunmaktadr. Kanunun60,61,63ve64üncümaddelerinde,malihizmetlerbirimleri, muhasebe yetkilileri ve iç denetçilerin iç kontrol alanndaki görev ve sorumluluklarna yer verilmitir. Buna göre; mali hizmetler birimleri, idarenin iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapmak ve ön mali kontrol faaliyetini yürütmekten, muhasebe yetkilileri, ödeme emri belgesi ve eklerinin kontrolünden, muhasebe ilemlerinin belirlenmi standartlara ve usulüne uygun olarak kaydedilmesinden, raporlanmasndan, muhafazasndan ve denetime hazr halde bulundurulmasndan, iç denetçiler ise idarelerin iç kontrol sistemlerinin denetlenmesinden ve gelitirilmesi yönünde önerilerdebulunulmasndansorumludurlar. Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fkrasnda, "Görev ve yetkileri çerçevesinde, mali yönetim ve iç kontrol süreçlerine ilikin standart ve yöntemlermaliyebakanlnca,içdenetimeilikinstandartveyöntemlerise ç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenir, gelitirilir ve

68 Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği uyumlatrlr. Bunlar ayrca sistemlerin koordinasyonunu salar ve kamu idarelerine rehberlik hizmeti verir" hükmü yer almaktadr. Buna göre,ç DenetimKoordinasyonKurulunun tarihlive(12)saylkararile Kamuç Denetim Standartlar belirlenmi bulunmaktadr. Kamuç Kontrol StandartlariseCOSOmodeli,INTOSAIKamuSektörüçKontrolStandartlar Rehberi ve Avrupa Birlii ç Kontrol Standartlar çerçevesinde Maliye Bakanltarafndanbelirlenmitir. Bilindii üzere, tarihli ve (3. mükerrer) sayl Resmî Gazete de yaymlanan ç Kontrol ve Ön Mali Kontrole likin Usul ve Esaslarn "ç kontrol standartlar" balkl 5 inci maddesinde, iç kontrol standartlarnn,merkeziuyumlatrmagöreviçerçevesindemaliyebakanl tarafndanbelirlenipyaymlanaca,kamuidarelerininmalîvemalîolmayan tüm ilemlerinde bu standartlara uymakla ve gereini yerine getirmekle yükümlü bulunduu, Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla,idarelerce,görevalanlarçerçevesindehertürlüyöntem,süreçve özellikliilemlereilikinstandartlarbelirlenebileceibelirtilmitir. Bu çerçevede, kamu idareleri tarafndan görev alanlar çerçevesinde hertürlüyöntem,süreçveözellikliilemlereilikinolarakbelirlenebilecek ayrntl standartlar, 5018 sayl Kanuna, ilgili dier mevzuata ve Kamuç KontrolStandartlarnauygunolmakveidareyemünhasrspesifiksüreçlere ilikin olmak zorundadr. darelerce gerek görülmesi halinde hazrlanabilecekdare Ayrntlç Kontrol Standartlar, idarelerin yasal ve idari yaplar ile personel ve mali durumlar gibi her bir idarenin kendine özgü koullar dikkate alnarak katlmc yöntemlerle belirlenecek ve üst yöneticionaynizleyen10igünüiçindemaliyebakanlnagönderilecektir. Kamu idarelerinin, iç kontrol sistemlerinin Kamu ç Kontrol Standartlarna uyumunu salamak üzere; yaplmas gereken çalmalarn belirlenmesi, bu çalmalar için eylem plan oluturulmas, gerekli prosedürler ve ilgili düzenlemelerin hazrlanmas çalmalarn yürütmeleri ve bu çalmalar en geç tarihine kadar tamamlamalar gerekmektedir. Söz konusu çalmalarn etkili bir ekilde ve zamannda yürütülmesinisalamaküzere,idarelerinüstyöneticileritarafndangerekli önlemleralnacaktr. Dier taraftan, tarihli ve sayl Resmî Gazete de yaymlanan Kamudarelerinde Stratejik Planlamayalikin Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelikle belirlenen geçi takvimi uyarnca, 2008 ve sonraki yllardastratejikplanveperformansprogramhazrlayacakidareler,hazrlk çalmalarnda bunlara ilikin standartlar da dikkate alacaklardr. Stratejik 61

69 İç Kontrol Mevzuatı planveperformansprogramhazrlamayacakkamuidareleriisebuplanve programlarnhazrlanmasdndakalanhususlarauyumsalayacaklardr. Tebliolunur. KAMUÇKONTROLSTANDARTLARI Kamu ç Kontrol Standartlar, idarelerin, iç kontrol sistemlerinin oluturulmasnda, izlenmesinde ve deerlendirilmesinde dikkate almalar gereken temel yönetim kurallarn göstermekte ve tüm kamu idarelerinde tutarl, kapsaml ve standart bir kontrol sisteminin kurulmasn ve uygulanmasnamaçlamaktadr. Kamuç Kontrol Standartlar, uluslararas standartlar ve iyi uygulama örnekleri çerçevesinde, iç kontrolün; kontrol ortam, risk deerlendirmesi, kontrolfaaliyetleri,bilgiveiletiimileizlemebileenleriesasalnarak,tüm kamu idarelerinde uygulanabilir düzeyde olmasn salamak üzere genel niteliktedüzenlenmitir. 1.KONTROLORTAMISTANDARTLARI Kontrolortam,içkontrolündierunsurlarnatemeltekiledengenel bir çerçeve olup, kiisel ve mesleki dürüstlük, yönetim ve personelin etik deerleri, iç kontrole yönelik destekleyici tutum, mesleki yeterlilik, organizasyonelyap,insankaynaklarpolitikalarveuygulamalarileyönetim felsefesiveiyapmatarznailikinhususlarkapsar. Standart:1.EtikDeerlerveDürüstlük Personel davranlarn belirleyen kurallarn personel tarafndan bilinmesisalanmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 1.1. ç kontrol sistemi ve ileyii yönetici ve personel tarafndan sahiplenilmelivedesteklenmelidir darenin yöneticileri iç kontrol sisteminin uygulanmasnda personeleörnek olmaldrlar. 1.3.Etikkurallarbilinmelivetümfaaliyetlerdebukurallarauyulmaldr Faaliyetlerde dürüstlük, saydamlk ve hesap verebilirlik salanmaldr. 62

70 1.5. darenin personeline ve hizmet verilenlere adil ve eit davranlmaldr. 1.6.darenin faaliyetlerine ilikin tüm bilgi ve belgeler doru, tam ve güvenilir olmaldr. Standart:2.Misyon,organizasyonyapsvegörevler darelerin misyonu ile birimlerin ve personelin görev tanmlar yazl olarak belirlenmeli, personele duyurulmal ve idarede uygun bir organizasyonyapsoluturulmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 2.1. darenin misyonu yazl olarak belirlenmeli, duyurulmal ve personeltarafndanbenimsenmesisalanmaldr. 2.2.Misyonungerçekletirilmesinisalamaküzereidarebirimlerivealt birimlerince yürütülecek görevler yazl olarak tanmlanmal ve duyurulmaldr. 2.3.dare birimlerinde personelin görevlerini ve bu görevlere ilikin yetkivesorumluluklarnkapsayangörevdalmçizelgesioluturulmalve personelebildirilmelidir. 2.4.dareninvebirimlerinintekilatemasolmalvebunabalolarak fonksiyonelgörevdalmbelirlenmelidir darenin ve birimlerinin organizasyon yaps, temel yetki ve sorumluluk dalm, hesap verebilirlik ve uygun raporlama ilikisini gösterecekekildeolmaldr. 2.6.dareninyöneticileri,faaliyetlerinyürütülmesindehassasgörevlere ilikinprosedürleribelirlemelivepersoneleduyurmaldr Her düzeydeki yöneticiler verilen görevlerin sonucunu izlemeye yönelikmekanizmalaroluturmaldr. Standart:3.Personelinyeterliliiveperformans Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği dareler,personelinyeterliliivegörevleriarasndakiuyumusalamal, performansn deerlendirilmesi ve gelitirilmesine yönelik önlemler almaldr. 63

71 İç Kontrol Mevzuatı 64 Bustandartiçingerekligenelartlar: 3.1. nsan kaynaklar yönetimi, idarenin amaç ve hedeflerinin gerçeklemesinisalamayayönelikolmaldr. 3.2.dareninyöneticivepersoneligörevlerinietkinveetkilibirekilde yürütebilecekbilgi,deneyimveyeteneesahipolmaldr Mesleki yeterlilie önem verilmeli ve her görev için en uygun personelseçilmelidir Personelin ie alnmas ile görevinde ilerleme ve yükselmesinde liyakat ilkesine uyulmal ve bireysel performans göz önünde bulundurulmaldr Her görev için gerekli eitim ihtiyac belirlenmeli, bu ihtiyac giderecekeitimfaaliyetleriherylplanlanarakyürütülmelivegerektiinde güncellenmelidir Personelin yeterlilii ve performans bal olduu yöneticisi tarafndanenazyldabirkezdeerlendirilmelivedeerlendirmesonuçlar personelilegörüülmelidir. 3.7.Performansdeerlendirmesinegöreperformansyetersizbulunan personelin performansn gelitirmeye yönelik önlemler alnmal, yüksek performans gösteren personel için ödüllendirme mekanizmalar gelitirilmelidir. 3.8.Personelistihdam,yerdeitirme,üstgörevlereatanma, eitim, performansdeerlendirmesi,özlükhaklargibiinsankaynaklaryönetimine ilikin önemli hususlar yazl olarak belirlenmi olmal ve personele duyurulmaldr. Standart:4.YetkiDevri darelerdeyetkilerveyetkidevrininsnrlaraçkçabelirlenmeliveyazl olarak bildirilmelidir. Devredilen yetkinin önemi ve riski dikkate alnarak yetkidevriyaplmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 4.1. ak süreçlerindeki imza ve onay mercileri belirlenmeli ve personeleduyurulmaldr Yetki devirleri, üst yönetici tarafndan belirlenen esaslar çerçevesinde devredilen yetkinin snrlarn gösterecekekilde yazl olarak belirlenmeliveilgililerebildirilmelidir.

72 4.3.Yetkidevri,devredilenyetkininönemiileuyumluolmaldr Yetki devredilen personel görevin gerektirdii bilgi, deneyim ve yeteneesahipolmaldr Yetki devredilen personel, yetkinin kullanmna ilikin olarak belli dönemlerde yetki devredene bilgi vermeli, yetki devreden ise bu bilgiyi aramaldr. 2.RSKDEERLENDRMESTANDARTLARI Risk deerlendirme, idarenin hedeflerinin gerçeklemesini engelleyecek risklerin tanmlanmas, analiz edilmesi ve gerekli önlemlerin belirlenmesisürecidir. Standart:5.PlanlamaveProgramlama dareler, faaliyetlerini, amaç, hedef ve göstergelerini ve bunlar gerçekletirmek için ihtiyaç duyduklar kaynaklar içeren plan ve programlarnoluturmalveduyurmal,faaliyetlerininplanveprogramlara uygunluunusalamaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği 5.1.dareler, misyon ve vizyonlarn oluturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarn ölçmek, izlemek ve deerlendirmekamacylakatlmcyöntemlerlestratejikplanhazrlamaldr. 5.2.dareler, yürütecekleri program, faaliyet ve projeleri ile bunlarn kaynak ihtiyacn, performans hedef ve göstergelerini içeren performans programhazrlamaldr dareler, bütçelerini stratejik planlarna ve performans programlarnauygunolarakhazrlamaldr. 5.4.Yöneticiler,faaliyetlerinilgilimevzuat,stratejikplanveperformans programylabelirlenenamaçvehedeflereuygunluunusalamaldr. 5.5.Yöneticiler,görevalanlarçerçevesindeidareninhedeflerineuygun özelhedeflerbelirlemelivepersonelineduyurmaldr. 5.6.darenin ve birimlerinin hedefleri, spesifik, ölçülebilir, ulalabilir, ilgilivesüreliolmaldr. 65

73 İç Kontrol Mevzuatı Standart:6.Risklerinbelirlenmesivedeerlendirilmesi dareler, sistemli bir ekilde analizler yaparak amaç ve hedeflerinin gerçeklemesini engelleyebilecek iç ve d riskleri tanmlayarak deerlendirmelivealnacakönlemleribelirlemelidir. Bustandartiçingerekligenelartlar: 6.1.dareler, her yl sistemli birekilde amaç ve hedeflerine yönelik riskleribelirlemelidir. 6.2.Riskleringerçeklemeolaslvemuhtemeletkileriyldaenazbir kezanalizedilmelidir Risklere kar alnacak önlemler belirlenerek eylem planlar oluturulmaldr. 3.KONTROLFAALYETLERSTANDARTLARI Kontrolfaaliyetleri,idareninhedefleriningerçekletirilmesinisalamak ve belirlenen riskleri yönetmek amacyla oluturulan politika ve prosedürlerdir. Standart:7.Kontrolstratejileriveyöntemleri dareler,hedeflerineulamayamaçlayanverisklerikarlamayauygun kontrolstratejiveyöntemlerinibelirlemeliveuygulamaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 7.1.Herbirfaaliyetveriskleriiçinuygunkontrolstratejiveyöntemleri (düzenli gözden geçirme, örnekleme yoluyla kontrol, karlatrma, onaylama, raporlama, koordinasyon, dorulama, analiz etme, yetkilendirme, gözetim, inceleme, izleme v.b.) belirlenmeli ve uygulanmaldr. 7.2.Kontroller,gereklihallerde,ilemöncesikontrol,süreçkontrolüve ilemsonraskontrolleridekapsamaldr Kontrol faaliyetleri, varlklarn dönemsel kontrolünü ve güvenliininsalanmasnkapsamaldr Belirlenen kontrol yönteminin maliyeti beklenen fayday amamaldr. 66

74 Standart:8.Prosedürlerinbelirlenmesivebelgelendirilmesi dareler,faaliyetleriilemalikararveilemleriiçingerekliyazlprosedürleri ve bu alanlara ilikin düzenlemeleri hazrlamal, güncellemeli ve ilgili personelineriiminesunmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 8.1. dareler, faaliyetleri ile mali karar ve ilemleri hakknda yazl prosedürlerbelirlemelidir. 8.2.Prosedürlerveilgilidokümanlar,faaliyetveyamalikararveilemin balamas,uygulanmasvesonuçlandrlmasaamalarnkapsamaldr Prosedürler ve ilgili dokümanlar, güncel, kapsaml, mevzuata uygunveilgilipersoneltarafndananlalabilirveulalabilirolmaldr. Standart:9.Görevlerayrl Hata,eksiklik,yanllk,usulsüzlükveyolsuzlukriskleriniazaltmakiçin faaliyetler ile mali karar ve ilemlerin onaylanmas, uygulanmas, kaydedilmesi ve kontrol edilmesi görevleri personel arasnda paylatrlmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 9.1.Herfaaliyetveyamalikararveileminonaylanmas,uygulanmas, kaydedilmesivekontrolügörevlerifarklkiilereverilmelidir Personel saysnn yetersizlii nedeniyle görevler ayrl ilkesinin tamolarakuygulanamadidarelerinyöneticileririsklerinfarkndaolmalve gerekliönlemlerialmaldr. Standart:10.Hiyerarikkontroller Yöneticiler, i ve ilemlerin prosedürlere uygunluunu sistemli bir ekildekontroletmelidir. Bustandartiçingerekligenelartlar: Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği 10.1.Yöneticiler,prosedürlerinetkilivesüreklibirekildeuygulanmas içingereklikontrolleriyapmaldr Yöneticiler, personelin i ve ilemlerini izlemeli ve onaylamal, hataveusulsüzlükleringiderilmesiiçingereklitalimatlarvermelidir. 67

75 İç Kontrol Mevzuatı Standart:11.Faaliyetlerinsüreklilii dareler, faaliyetlerin sürekliliini salamaya yönelik gerekli önlemleri almaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 11.1.Personelyetersizlii,geçiciveyasürekliolarakgörevdenayrlma, yeni bilgi sistemlerine geçi, yöntem veya mevzuat deiiklikleri ile olaanüstüdurumlargibifaaliyetlerinsürekliliinietkileyennedenlerekar gerekliönlemleralnmaldr Gerekli hallerde usulüne uygun olarak vekil personel görevlendirilmelidir Görevindenayrlanpersonelin,iveyailemlerinindurumunuve gereklibelgelerideiçerenbirraporhazrlamasveburaporugörevlendirilen personelevermesiyöneticitarafndansalanmaldr. Standart:12.Bilgisistemlerikontrolleri dareler, bilgi sistemlerinin sürekliliini ve güvenilirliini salamak için gereklikontrolmekanizmalargelitirmelidir. Bustandartiçingerekligenelartlar: Bilgi sistemlerinin sürekliliini ve güvenilirliini salayacak kontrolleryazlolarakbelirlenmeliveuygulanmaldr Bilgi sistemine veri ve bilgi girii ile bunlara eriim konusunda yetkilendirmeler yaplmal, hata ve usulsüzlüklerin önlenmesi, tespit edilmesivedüzeltilmesinisalayacakmekanizmalaroluturulmaldr dareler biliim yönetiimini salayacak mekanizmalar gelitirmelidir. 4.BLGVELETMSTANDARTLARI Bilgi ve iletiim, gerekli bilginin ihtiyaç duyan kii, personel ve yöneticiye belirli bir formatta ve ilgililerin iç kontrol ve dier sorumluluklarnyerinegetirmelerineimkanverecekbirzamandilimiiçinde iletilmesinisalayacakbilgi,iletiimvekaytsisteminikapsar. Standart:13.Bilgiveiletiim dareler, birimlerinin ve çalanlarnn performansnn izlenebilmesi, karar alma süreçlerinin salkl bir ekilde ileyebilmesi ve hizmet 68

76 sunumunda etkinlik ve memnuniyetin salanmas amacyla uygun bir bilgi veiletiimsisteminesahipolmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 13.1.darelerde,yatayvedikeyiçiletiimilediletiimikapsayanetkili vesüreklibirbilgiveiletiimsistemiolmaldr Yöneticiler ve personel, görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekliveyeterlibilgiyezamanndaulaabilmelidir Bilgilerdoru,güvenilir,tam,kullanlveanlalabilirolmaldr Yöneticiler ve ilgili personel, performans program ve bütçenin uygulanmas ile kaynak kullanmna ilikin dier bilgilere zamannda eriebilmelidir Yönetimbilgisistemi,yönetiminihtiyaçduyduugereklibilgileri ve raporlar üretebilecek ve analiz yapma imkan sunacak ekilde tasarlanmaldr Yöneticiler, idarenin misyon, vizyon ve amaçlar çerçevesinde beklentilerinigörevvesorumluluklarkapsamndapersonelebildirmelidir dareninyatayvedikeyiletiimsistemipersonelindeerlendirme, önerivesorunlarniletebilmelerinisalamaldr. Standart:14.Raporlama darenin amaç, hedef, gösterge ve faaliyetleri ile sonuçlar, saydamlk vehesapverebilirlikilkeleridorultusundaraporlanmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği dareler, her yl, amaçlar, hedefleri, stratejileri, varlklar, yükümlülükleriveperformansprogramlarnkamuoyunaaçklamaldr dareler, bütçelerinin ilk alt aylk uygulama sonuçlar, ikinci alt ayailikinbeklentilervehedeflerilefaaliyetlerinikamuoyunaaçklamaldr Faaliyet sonuçlar ve deerlendirmeler idare faaliyet raporunda gösterilmeliveduyurulmaldr Faaliyetlerin gözetimi amacyla idare içinde yatay ve dikey raporlama a yazl olarak belirlenmeli, birim ve personel, görevleri ve faaliyetleriyle ilgili hazrlanmas gereken raporlar hakknda bilgilendirilmelidir. 69

77 İç Kontrol Mevzuatı Standart:15.Kaytvedosyalamasistemi dareler, gelen ve giden her türlü evrak dahil i ve ilemlerin kaydedildii,snflandrldvedosyalandkapsamlvegüncelbirsisteme sahipolmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 15.1.Kaytvedosyalamasistemi,elektronikortamdakilerdahil,gelen vegidenevrakileidareiçihaberlemeyikapsamaldr Kaytvedosyalamasistemikapsamlvegüncelolmal,yöneticive personeltarafndanulalabilirveizlenebilirolmaldr Kayt ve dosyalama sistemi, kiisel verilerin güvenliini ve korunmasnsalamaldr Kayt ve dosyalama sistemi belirlenmi standartlara uygun olmaldr Gelenvegidenevrakzamanndakaydedilmeli,standartlarauygun bir ekilde snflandrlmal ve ariv sistemine uygun olarak muhafaza edilmelidir darenin i ve ilemlerinin kayd, snflandrlmas, korunmas ve eriimini de kapsayan, belirlenmi standartlara uygun ariv ve dokümantasyonsistemioluturulmaldr. Standart:16.Hata,usulsüzlükveyolsuzluklarnbildirilmesi dareler,hata,usulsüzlükveyolsuzluklarnbelirlenenbirdüzeniçinde bildirilmesinisalayacakyöntemleroluturmaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: 16.1.Hata,usulsüzlükveyolsuzluklarnbildirimyöntemleribelirlenmeli veduyurulmaldr Yöneticiler, bildirilen hata, usulsüzlük ve yolsuzluklar hakknda yeterliincelemeyiyapmaldr Hata, usulsüzlük ve yolsuzluklar bildiren personele haksz ve ayrmcbirmuameleyaplmamaldr. 5.ZLEMESTANDARTLARI zleme,içkontrolsistemininkalitesinideerlendirmeküzereyürütülen tümizlemefaaliyetlerinikapsar. 70

78 Standart:17.çkontrolündeerlendirilmesi dareleriçkontrolsisteminiyldaenazbirkezdeerlendirmelidir. Bustandartiçingerekligenelartlar: 17.1.ç kontrol sistemi, sürekli izleme veya özel bir deerlendirme yapmaveyabuikiyöntembirliktekullanlarakdeerlendirilmelidir ç kontrolün eksik yönleri ile uygun olmayan kontrol yöntemlerinin belirlenmesi, bildirilmesi ve gerekli önlemlerin alnmas konusundasüreçveyöntembelirlenmelidir ç kontrolün deerlendirilmesine idarenin birimlerinin katlm salanmaldr ç kontrolün deerlendirilmesinde, yöneticilerin görüleri, kii ve/veya idarelerin talep ve ikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenenraporlardikkatealnmaldr ç kontrolün deerlendirilmesi sonucunda alnmas gereken önlemlerbelirlenmelivebireylemplançerçevesindeuygulanmaldr. Standart:18.çdenetim dareler fonksiyonel olarak bamsz bir iç denetim faaliyetini salamaldr. Bustandartiçingerekligenelartlar: Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği 18.1.ç denetim faaliyetiç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafndan belirlenenstandartlarauygunbirekildeyürütülmelidir ç denetim sonucunda idare tarafndan alnmas gerekli görülen önlemleriiçereneylemplanhazrlanmal,uygulanmalveizlenmelidir. 71

79 İç Kontrol Mevzuatı KAMUÇKONTROLSTANDARTLARINAUYUMEYLEMPLANIREHBER Bu Rehber, iç kontrol sistemlerini Kamuç Kontrol Standartlar ile uyumlu halegetirmekiçinyaplmasgerekençalmalarnbelirlenmesi,buçalmalar için eylem plan oluturulmas, gerekli prosedürler ve ilgili düzenlemelerin hazrlanmas çalmalarnda kamu idarelerine rehberlik yapmak amacyla hazrlanmtr. I.TEMELLKELER ç kontrol sistemlerinin oluturulmas, uygulanmas, izlenmesi ve gelitirilmesi srasnda aadaki temel ilkelerin dikkate alnmas uygun olacaktr sayl Kanun yönetim sorumluluunu esas almaktadr. Bu dorultuda, etkin bir iç kontrol sistemi kurmak ve ileyiini salamak sorumluluukamuidarelerininüstyöneticileriiledieryöneticilerineaittir. 2. ç kontrol genel anlamda yönetim kontrolü olup; sadece düzenlemelerden, prosedürlerden, süreç ak emalarndan ve ön mali kontrolden olumamaktadr. ç kontrolün, faaliyetlerin yürütülmesinde benimsenen bir yönetim biçimi ve eylemler bütünü olarak ele alnmas gerekmektedir. 3.ç kontrol, idarede ayr bir birim veya görev olmayp, yönetim ileviyle birliktemevcutsistemlerinayrlmazbirparçasniteliindedir. 4. ç kontrolün kapsamna idarenin bütün birimlerindeki mali ve mali olmayanhertürlüfaaliyet,kararveilemdâhildir. 5.ç kontrol sistemine ilikin tüm düzenlemeler, yöneticiler ve personel tarafndan sistemin kurgusunun ve ileyiinin tam ve doru anlalmasn salayacakderecedeayrntlaçklamalariçermelidir. 6.ç kontrol sistemine ilikin yöntem ve süreçlerin belirlenmesinde, risk esasl bir yaklamla, idarelerin yasal ve idari yaplar ile personel ve mali durumlargibikendineözgükoullardikkatealnmaldr. II.YÖNTEM ç kontrol sistemine ilikin çalmalarn yürütülmesinde takip edilecek yöntemin belirlenmesi kamu idarelerinin inisiyatifinde olmakla birlikte, aada yaplan açklamalar dorultusunda bir yaklamn benimsenmesi çalmalardaetkinliinsalanmasnakatksalayacaktr. 72

80 Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği 1. ç kontrol sisteminin oluturulmas, uygulanmas ve gelitirilmesi çalmalarnn, üst yöneticinin liderlii ve gözetiminde, strateji gelitirme biriminin teknik destei ve koordinatörlüünde ve harcama birimlerinin katlmylayürütülmesigerekmektedir.gerekgörülmesihalindeiçdenetim biriminindanmanlkdesteindenyararlanlabilir. 2. ç kontrol sisteminin oluturulmas, uygulanmas, izlenmesi ve gelitirilmesisorumluluuesasolaraküstyöneticilereaitbulunmaktadr.bu nedenle, iç kontrol sistemine yönelik çalmalarn üst yönetici onayyla balatlmas, üst düzey sahiplenmeyi, yetkilendirmeyi ve izlemeyi salamasnnyannda,üstyöneticininolumluiradesinigöstermesiaçsndan büyükönemarzetmektedir.buçerçevede,kamuçkontrolstandartlarna Uyum Eylem Plan hazrlk çalmalarnn üst yönetici onayyla balatlmas uygunolacaktr. 3. Üst yönetici onaynda veya onaya eklenecek dokümanda; çalmann amac ve kapsam, harcama birimleri, strateji gelitirme birimi ve oluturulacak kurul ve gruplar ile bu kurul ve gruplarda görev alacak personelinbuçalmadakigörevvesorumluluklar,çalmalarnüstyönetici tarafndan periyodik olarak izlenmesine ilikin yöntem ve gerek duyulan dierhususlarnaçklanmasçalmalardaetkinliiartracaktr. 4. Söz konusu onayda ayrca, bir üst yönetici yardmcs veya harcama yetkilisinin bakanlnda, harcama yetkilileri veya görevlendirecekleri yardmclarndan oluan birç Kontrolzleme ve Yönlendirme Kurulu ile harcama birimlerinden yönetici veya hiyerarik olarak harcama yetkilisine enyakndüzeydekitemsilcilerdenoluanbirkamuçkontrolstandartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubunun oluturulmas yerinde olacaktr. Kurul ve Grubun çalmalarnn koordinasyonu ile sekretarya hizmetleri stratejigelitirmebirimitarafndanyürütülecektir. 5. Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubu tarafndanöncelikleidaredekimevcutdurumile5018saylkanunveilgili mevzuatta öngörülen iç kontrol sistemini tespit eden, karlatran ve boluklarortayakoyanbirraporhazrlanmasveburapora,idaredekamu ç Kontrol Standartlarna uyumlu bir iç kontrol sisteminin oluturulmasn salamak amacyla yaplmas gereken çalmalar, prosedürleri ve düzenlemeleri gösteren Kamuç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Taslaeklenmesigerekmektedir. 6. Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plannda ekli tablo kullanlarakenazaadakibilgilereyerverilmesiuygunolacaktr. 73

81 İç Kontrol Mevzuatı KamuçKontrolStandardBileeni KamuçKontrolStandardKodNumaras KamuçKontrolStandard KamuçKontrolStandardnngenelart MevcutDurum EylemKodNumaras Yaplmasöngörüleneylemveyaeylemler Eylemleringerçekletirilmesindensorumlubirimler/harcamabirimlerinden konusundauzmanpersonelinkatlmylaoluturulacakçalmagruplar Sorumlubirim/çalmagruplarileibirliiyapacakbirim/çalmagruplar Eylemingerçekletirilmesindeneldeedilecekçktveyasonuç(kanunveya yönetmeliktasla,tebli,genelge,yönerge,talimat,idareayrntliçkontrol standartlar,ema,rapor,çizelge,eitimprogram,eitimmateryali,eitim faaliyeti, rehber, bülten, broür, el kitab, yazlm, kontrol listeleri, ve benzeri ) Eylemintamamlanmasiçinöngörülentarih Açklama 7. Kamu ç Kontrol Standartlarndan veya bu standartlara ilikin genel artlardanbirksmnkarlayanveiçkontrolsistemininöngördüümakul güvenceyi salayan mevcut düzenleme veya uygulamalarn bulunmas halinde, bunlara Eylem Plannn mevcut durum bölümünde, bu düzenlemeveyauygulamalarnmakulgüvencesaladvebunedenleyeni birdüzenlemeveyauygulamayagerekbulunmadhususunada açklama bölümünde yer verilmesi gerekmektedir. Öte yandan, Kamu ç Kontrol Standartlarndan veya bu standartlara ilikin genelartlardan bir ksmn karlayan ve iç kontrol sisteminin öngördüü makul güvenceyi salayan mevcutbirdüzenlemeveyauygulamabulunmadhalde,çeitlinedenlerle bu alanlara ilikin çalmalarn plan döneminden sonraki bir tarihe braklmas halinde de bu duruma nedenleriyle birlikte açklama bölümündeyerverilmesigerekmektedir. 8. Bu çerçevede hazrlanan Rapor ve eki Kamuç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Tasla, ç Kontrol zleme ve Yönlendirme Kurulu tarafndan görüülür. Kurul, Eylem Plan Taslanda mevcut bir eylemin çkarlmas veya yeniden deerlendirilerek gelitirilmesi veya Taslakta 74

82 bulunmayanbireylemineklenmesigerektiisonucunavarrsa,budeiiklii yapabileceigibi,gerekçesiilebirlikte Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Tasla Hazrlama Grubunagönderebilecektir. 9.çKontrolzlemeveYönlendirmeKurulutarafndanuygunbulunanrapor ve Eylem Plan üst yöneticinin onayna sunulur. Eylem Plannda önerilen çalmalar üst yönetici tarafndan deerlendirilir, varsa gerekli görülen deiikliklerbuaamadayaplr.busuretlesonekliverileneylemplanüst yönetici tarafndan onaylanarak yürürlüe konulur. Eylem Plannda öngörülen çalmalarn gerçekletirilmesi srasnda ortaya çkan ihtiyaçlar dorultusunda üst yöneticinin onayyla Eylem Plan her zaman revize edilebilecektir. 10.ÜstyöneticitarafndanonaylananEylemPlanndaöngörülençalmalar gerçekletirmeklegörevlibirimveyaçalmagruplartarafndanhazrlanan taslak düzenlemeler, Kamu ç Kontrol Standartlarna Uyum Eylem Plan Hazrlama Grubunun uygun görüüyleç Kontrolzleme ve Yönlendirme Kurulunun deerlendirilmesine sunulur.ç Kontrolzleme ve Yönlendirme Kurulunun deerlendirmeleriyle sonekli verilen taslak düzenlemeler üst yöneticininonaynasunulur. 11.Buçerçevedehazrlanantaslakdüzenlemelerdenüstyöneticitarafndan uygunbulunanlaronaylanarakyürürlüekonulurveuygulanr. 12. Eylem Plannda öngörülen faaliyet ve düzenlemelerin gerçekleme sonuçlar,idarelerinstratejigelitirmebirimleritarafndanenazaltaydabir olmaküzeredüzenliolarakizlenir,deerlendirilirveeylemplanformatnda üstyöneticiyeraporlanr. 13.çkontrolsistemineilikinyürürlüekonulandüzenlemelerin,çKontrol ve Ön Mali Kontrolelikin Usul ve Esaslarn 27 nci maddesi uyarnca, üst yöneticinin onayn izleyen on igünü içinde Bakanlmza (Bütçe ve Mali KontrolGenelMüdürlüü)gönderilmesigerekmektedir. Kamuidareleri,KamuçKontrolStandartlarnaUyumEylemPlanhazrlkve uygulama çalmalarn, bu Rehberde belirtilen ilke ve yöntemler çerçevesindeorganizasyonyaplar,idarikapasiteleri,çalmayöntemlerive benzeriözelliklerinidikkatealarakyürüteceklerdir. Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği 75

83 İç Kontrol Mevzuatı 76

84 6.MALYEBAKANLIISTRATEJGELTRME BAKANLIIÇKONTROLVEÖNMALKONTROL LEMLERYÖNERGES BRNCBÖLÜM Amaç,Kapsam,DayanakveTanmlar Madde 1 Bu Yönergenin amac, Bakanlmzda iç kontrol ve ön malî kontrol faaliyetlerinin yürütülmesine ilikin ilke, i, ilem ve süreçleri belirlemektir. Dayanak Madde2BuYönerge,5436saylKamuMalîYönetimiveKontrolKanunuile Baz Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Deiiklik Yaplmas HakkndaKanunun15 incimaddesineve5018saylkamumalîyönetimive Kontrol Kanununun 55, 56, 57 ve 58 inci maddelerine dayanlarak hazrlanmtr. Madde3BuYönergedegeçen; Bakanlk:MaliyeBakanln ÜstYönetici:MaliyeBakanlMüstearn Bakanlk:StratejigelitirmeBakanln, Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu, HarcamaBirimi: ç Kontrol: Bakanlmzn amaçlarna, belirlenmi politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde yürütülmesini, varlk ve kaynaklarn korunmasn, muhasebe kaytlarnn doruvetamolaraktutulmasn,malîbilgiveyönetimbilgisininzamannda vegüvenilirolaraküretilmesinisalamaküzereorganizasyon,yöntem,süreç ileiçdenetimikapsayanmalîvedierkontrollerbütününü, Ön Malî Kontrol: Bakanlmzn gelir, gider, varlk ve yükümlülüklerine ilikinmalîkararveilemlerinin;bakanlkbütçesi,bütçetertibi,kullanlabilir ödenek tutar, harcama program, finansman program, merkezi yönetim bütçekanunuvediermalîmevzuathükümlerineuygunluuvekaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmas yönlerinden yaplan kontrolünü, 77

85 İç Kontrol Mevzuatı Görü Yazs: Ön malî kontrol sonucunda malî karar ve ilemlerin uygun bulunup bulunmad yönünde verilen yazl görüü veya dayanak belge üzerineyazlanerhi, ifadeeder. çkontrolünamaçlar Madde4çkontrolünamaçlar; KNCBÖLÜM çkontrol a)kamugelir,gider,varlkveyükümlülüklerininetkili,ekonomikveverimli birekildeyönetilmesini, b) Kamu idarelerinin kanunlara ve dier düzenlemelere uygun olarak faaliyetgöstermesini, c)hertürlümalîkararveilemlerdeusulsüzlükveyolsuzluunönlenmesini, d)kararoluturmakveizlemekiçindüzenli,zamanndavegüvenilirraporve bilgiedinilmesini, e) Varlklarn kötüye kullanlmas ve israfn önlemek ve kayplara kar korunmasn, salamaktr. çkontrolstandartlar Madde5çkontrolstandartlar,merkeziuyumlatrmagöreviçerçevesinde Bakanlk tarafndan belirlenir ve yaymlanr. Bakanlmzn tüm birimleri malîvemalîolmayantümilemlerindebustandartlarauymaklavegereini yerinegetirmekleyükümlüdür. Kanuna ve iç kontrol standartlarna aykr olmamak kouluyla, BakanlmzntalebiveÜstYöneticininonayileBakanlmzgörevalanlar çerçevesindehertürlüyöntem,süreçveözellikliilemlereilikinstandartlar belirlenebilir. çkontrolüntemelilkeleri Madde6çkontrolüntemelilkeleriunlardr: a) ç kontrol faaliyetleri idarenin yönetim sorumluluu çerçevesinde yürütülür. 78

86 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı İç Kontrol Ve Ön Mali Kontrol İşlemleri Yönergesi İç Denetim Standartları b)ç kontrol faaliyet ve düzenlemelerinde öncelikle riskli alanlar dikkate alnr. c)çkontroleilikinsorumluluk,ilemsürecindeyeralanbütüngörevlileri kapsar. d)çkontrolmalîvemalîolmayantümilemlerikapsar. e)çkontrolsistemiyldaenazbirkezdeerlendirilirvealnmasgereken önlemlerbelirlenir. f)çkontroldüzenlemeveuygulamalarndamevzuatauygunluk,saydamlk, hesap verebilirlik ve ekonomiklik, etkinlik, etkililik gibi iyi malî yönetim ilkeleriesasalnr. çkontrolünunsurlarvegenelkoullar Madde7çkontrolünunsurlarvegenelkoullarunlardr: a)kontrolortam:dareninyöneticileriveçalanlarnniçkontroleolumlu bir bak salamas, etik deerlere ve dürüst bir yönetim anlayna sahip olmasesastr.performansesaslyönetimanlayçerçevesindegörev,yetki ve sorumluluklarn uzmanla önem verilerek bilgili ve yeterli kiilere verilmesivepersonelinperformansnndeerlendirilmesisalanr.darenin organizasyon yaps ile personelin görev, yetki ve sorumluluklar açk bir ekildebelirlenir. b)riskdeerlendirmesi:riskdeerlendirmesi,mevcutkoullardameydana gelendeiikliklerdikkatealnarakgerçekletirilenvesüreklilikarzedenbir faaliyettir.dare, stratejik plannda ve performans programnda belirlenen amaçvehedeflerineulamakiçiniçvednedenlerdenkaynaklananriskleri deerlendirir. c) Kontrol faaliyetleri: Önleyici, tespit edici ve düzeltici her türlü kontrol faaliyetibelirlenirveuygulanr. d)bilgiveiletiim:dareninihtiyaçduyacahertürlübilgiuygunbirekilde kaydedilir, tasnif edilir ve ilgililerin iç kontrol ile dier sorumluluklarn yerinegetirebilecekleribirekildevesüredeiletilir. e)gözetim:çkontrolsistemvefaaliyetlerisürekliizlenir,gözdengeçirilirve deerlendirilir. 79

87 İç Kontrol Mevzuatı Bakanlniçkontroleilikinyetkivesorumluluklar Madde 8 Bakanlk, iç kontrol sisteminin kurulmas, standartlarnn uygulanmas ve gelitirilmesi konularnda çalmalar yapar ve ön malî kontrolfaaliyetiniyürütür. Üstyöneticilervebütçeileödenektahsisedilenharcamayetkilileri,heryl, i ve ilemlerinin amaçlara, iyi malî yönetim ilkelerine, kontrol düzenlemelerinevemevzuatauygunbirekildegerçekletirildiiniiçereniç kontrol güvence beyann düzenler ve birim faaliyet raporlar ile idare faaliyetraporlarnaeklerler. ç kontrol düzenlemeleri ve iç kontrol sisteminin ileyii, yöneticilerin görüü, kii ve/veya idarelerin talep veikâyetleri ile iç ve d denetim sonucunda düzenlenen raporlar dikkate alnarak ylda en az bir kez deerlendirmeyetâbitutulurvegerekliönlemleralnr. Önmalîkontrolünkapsam 80 ÜÇÜNCÜBÖLÜM ÖnMalîKontrol Madde 10 Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluu çerçevesinde,harcamabirimlerivemalîhizmetlerbirimitarafndanyerine getirilir. Ön malî kontrol, harcama birimleri tarafndan yaplan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafndan yaplan kontrollerden oluur. Malî hizmetler birimi tarafndan yaplacak ön malî kontrol, Usul ve Esaslarda belirtilen kontroller ile idarelerce yaplacak düzenlemeler çerçevesinde bu birim tarafndanyaplmasöngörülenkontrollerdenmeydanagelir. Gelir,gider,varlkveyükümlülüklereilikinmalîkararveilemler,harcama birimlerivemalîhizmetlerbirimitarafndanidareninbütçesi,bütçetertibi, kullanlabilir ödenek tutar, ayrntl harcama veya finansman programlar, merkezi yönetim bütçe kanunu ve dier malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Malî karar ve ilemler harcama birimleri tarafndan kaynaklarn etkili, ekonomik ve verimli bir ekilde kullanlmasaçsndandakontroledilir. Önmalîkontrolünnitelii Madde 11 Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilip verilmemesi, danma ve önleyici nitelii haiz olup, malî karar ve ilemlerin harcama yetkilisitarafndanuygulanmasndabalaycdeildir.

88 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı İç Kontrol Ve Ön Mali Kontrol İşlemleri Yönergesi İç Denetim Standartları Malîkararveilemlerinönmalîkontroletâbitutulmasveönmalîkontrol sonucunda uygun görü verilmi olmas, harcama yetkilileri ve gerçekletirmegörevlilerininsorumluluunuortadankaldrmaz. Önmalîkontrolsüreci Madde12Malîhizmetlerbirimininönmalîkontrolünetâbimalîkararve ilemler, kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Malî hizmetlerbirimincekontroledilenilemlerhakkndagörüyazsdüzenlenir ve ilgili birime gönderilir. Ön malî kontrol sonucunda yazl görü düzenlenmesi halinde bu yazl görüler ayrntl, açk ve gerekçeli olmak zorundadr. Malî hizmetler biriminin görü yazs ilgili ilem dosyasnda saklanrvebirörneideödemeemribelgesineeklenir. Harcama birimlerinde süreç kontrolü yaplr. Süreç kontrolünde, her bir ilem daha önceki ilemlerin kontrolünü içerecek ekilde tasarlanr ve uygulanr. Malî ilemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacaklar ilemden önceki ilemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü salamak amacylamalîilemlerinsüreçakemashazrlanrveüstyöneticininonay ileyürürlüekonulur. Harcama yetkilileri, yardmclar veya hiyerarik olarak kendisine en yakn üstkademeyöneticileriarasndanbirveyadahafazlasaydagerçekletirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekletirme görevlileri tarafndan yaplan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine Kontrol edilmi ve uygun görülmütür erhi düülerekimzalanr. Kontrolusulü Madde 13 Harcama birimlerinde ve malî hizmetler biriminde yaplan kontrolsonucunda,malîkararveileminuygungörülmesihalinde,dayanak belgeninüzerine Kontroledilmiveuygungörülmütür erhidüülürveya yazlgörüdüzenlenir. Malî karar ve ilemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açkça belirtilen bir görü yazs yazlarak kontrole tâbi karar ve ilem belgeleri eklenmeksuretiyleilgilibiriminegönderilir. Malîhizmetlerbirimince,UsulveEsaslarn17ve26ncmaddeleriuyarnca yaplan kontrollerde yazl görü düzenlenmesi zorunludur. Bu yazda, yaplankontrolsonucundamalîkararveileminuygungörülüpgörülmedii, 81

89 İç Kontrol Mevzuatı uygun görülmemise nedenleri açkça belirtilir. Mevzuatna uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve ilemlerde, bu eksiklikler ve nasl düzeltilebilecei hususlar belirtilmek ve bunlarn düzeltilmesi kaydyla ilemin uygun görüldüü eklinde yazl görü düzenlenebilir. Kontrolyetkisi Madde14 Malîhizmetlerbirimindeönmalîkontrolyetkisimalîhizmetler birimi yöneticisine aittir. Kontrol sonucunda düzenlenen yazl görü ve kontrolerhleri malî hizmetler birimi yöneticisi tarafndan imzalanr. Malî hizmetler birimi yöneticisi, bu yetkisini snrlarn açkça belirtmekartyla yazl olarak yardmcsna veya birimin iç kontrol alt birim yöneticisine devredebilir. Malî hizmetler birimi yöneticisinin harcama yetkilisi olmas durumundaönmalîkontrolgörevi,içkontrolaltbirimyöneticisitarafndan yürütülür. Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve ilemlerin kontrolü,biriminiçkontrolaltbirimitarafndanyerinegetirilir. Harcamabirimlerindeödemeemribelgesiveekibelgelerüzerindeönmalî kontrol görevi, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekletirmegörevlisitarafndanyerinegetirilir. Görevlerayrlilkesi Madde 15 Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi ayn kiide birleemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler, onay belgesi ve ekleri ileartname ve sözleme tasarlarnn hazrlanmas,malîkararveilemlerinbelgelendirilmesi,malvehizmetlerin teslim alnmas gibi malî karar ve ilemlerin hazrlanmas ve uygulanmas aamalarndagörevlendirilemezlerveihalekomisyonuilemuayenevekabul komisyonundabakanveüyeolamazlar. DÖRDÜNCÜBÖLÜM MalîHizmetlerBirimininÖnMalîKontrolüneTâbiMalîKararvelemler Kanuntasarlarnnmalîyükününhesaplanmas Madde16Gelirlerinazalmasnaveyagiderlerinartmasnanedenolacakve idareye yükümlülük getirecek kanun tasarlar, malî yüklerinin hesaplanmasn salamak üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Kanun tasarlarnn malî yükleri en az üç yllk bir dönem için hesaplanarak, orta vadeli program ve orta vadeli malî plan çerçevesinde, idarenin stratejik 82

90 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı İç Kontrol Ve Ön Mali Kontrol İşlemleri Yönergesi İç Denetim Standartları plan, performans program ve bütçesi üzerindeki etkileri açsndan deerlendirilir.sosyalgüvenlieyönelikkanuntasarlarndaiseenazyirmi yllkaktüeryalhesaplamayaplr. Taahhütevrakvesözlemetasarlar Madde17darelerin,ihalekanunlarnatâbiolsunveyaolmasn,harcamay gerektirecektaahhütevrakvesözlemetasarlarndantutarmalvehizmet almlar için bir milyon Yeni Türk Lirasn, yapm ileri için iki milyon Yeni TürkLirasnaanlarkontroletâbidir.Bututarlarakatmadeervergisidahil deildir. 02/07/1992tarihlive3833saylKanunun1incimaddesikapsamndaolup, Bakanlar Kurulunca onaylanan yllk programlarda yer verilen projelere ilikiniler,uluslararasanlamalarvebakanlarkurulukarargereinceyurt dnagönderilentürksilahlkuvvetleribirliklerininihtiyaciçinmahallinden temin edilen her türlü mal ve hizmete ait taahhüt evrak ve sözleme tasarlar ile 2942 sayl Kamulatrma Kanunu kapsamnda yaplan harcamalara ilikin taahhüt evrak tutar ne olursa olsun kontrole tâbi deildir. Kontroletâbitaahhütevrakvesözlemetasarlar,bunlarailikintümbilgi ve belgeleri içerecek ekilde bir ilem dosyas olarak harcama yetkilisi tarafndanmalîhizmetlerbiriminegönderilir. Taahhütevrakvesözlemetasarlar,engeçonigünüiçindekontroledilir. Yaplankontrolsonucundadüzenlenengörüyazs,ilemdosyasilebirlikte ilgiliharcamayetkilisinegönderilir. Ödenekgöndermebelgeleri Madde 18 Bütçe ödeneklerinin datm ödenek gönderme belgesiyle yaplr. Ödenek gönderme belgeleri harcama yetkilisi tarafndan imzalandktan sonra kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yl merkezi yönetim bütçe kanununa veya bütçesine, bütçe tertibine, ayrntl harcama veya finansman programlarna, bütçe ödeneklerinin datm ve kullanmna ilikin usul ve esaslara uygunluu yönündenkontroledilenveuygunbulunanödenekgöndermebelgeleri,en geçüçigünüiçindesonuçlandrlr.uygungörülmeyenödenekgönderme belgelerigerekçelibiryazylaharcamayetkilisinegönderilir. Ödenekaktarmailemleri Madde 19 Merkezi yönetim kapsamndaki kamu idarelerinin Kanun ve merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca bütçeleri içinde yapacaklar 83

91 İç Kontrol Mevzuatı aktarmalar ile dier idarelerin ilgili düzenlemeler çerçevesinde bütçeleri içinde yapacaklar aktarmalar, harcama birimlerinin talebi üzerine malî hizmetler biriminin bütçe ve performans program alt birimi tarafndan hazrlanrveüstyöneticininonaynasunulmadanönceiçkontrolaltbirimi tarafndan kontrol edilir. Bu ekilde yaplacak aktarmalar ilgisine göre Kanun, yl merkezi yönetim bütçe kanunu ve bütçe ilemlerine ilikin düzenlemeler çerçevesinde kontrol edilerek en geç iki igünü içinde sonuçlandrlr. Mevzuatnaaykrbulunanaktarmatalepleri,gerekçelibiryazylaharcama yetkilisinegönderilir. Kadrodalmcetvelleri Madde sayl Genel Kadro ve Usulü Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleri, anlan Kanun HükmündeKararnameveKadrohdas,SerbestBrakmaveKadroDeiiklii ile Kadrolarn Kullanm Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, Bakanlk ve Devlet Personel Bakanl ile uygunluk salandktansonrakontroletâbidir. 78 sayl Yükseköretim Kurumlar Öretim Elemanlarnn Kadrolar Hakknda Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi idarelere ait kadro dalm cetvelleriiseyükseköretimkurulununonaynmüteakipkontroletâbidir. Kadro dalm cetvelleri en geç be igünü içinde kontrol edilir.lgililerine yaplacak ödemeler bu onayl kadro dalm cetvellerine göre yaplr. Bu cetvellerdeyaplacakdeiikliklerdeaynekildekontroledilir. 190saylKanunHükmündeKararnameyetâbiolmayanidarelerdedekadro ihdasvedeiiklikleriaynsüreiçindekontroledilir. TürkSilahlKuvvetleripersonelininkadrolarilemillîgüvenliksebebiylegizli kalmasgerekenkadrolarhakkndabumaddehükümleriuygulanmaz. Seyahatkartlisteleri Madde216245saylHarcrahKanununun48incimaddesiuyarncaçileri, Maliye ve Ulatrma Bakanlklar tarafndan mütereken belirlenen esaslar çerçevesinde, seyahat kart verilecek personel listesi, birimlerin teklifleri deerlendirilerekmalîhizmetlerbirimitarafndankontroledilir.bunailikin talepler yukarda belirtilen esaslar ile Bakanlk tarafndan yaplan düzenlemelereuygunlukvebütçeödeneininyeterliliiyönündenengeçüç igünüiçindekontroledilir.uygungörülmeyentaleplergerekçelibiryazyla ilgilibirimegönderilir. 84

92 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı İç Kontrol Ve Ön Mali Kontrol İşlemleri Yönergesi İç Denetim Standartları Seyyargörevtazminatcetvelleri Madde22darelerintekilatyaplarveihtiyaçlarnagöreherbirim,bölge, ilveilçeiçinayrayrhazrlananseyyargörevdalmlistelerimalîhizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Bu dalm listeleri 6245 sayl Harcrah Kanunu, bu Kanuna dayanlarak yaplan düzenlemeler, yl bütçesine bu amaçla konulan ödenekler ve Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere uygunluk açsndan en geç üç igünü içinde kontrol edilir. Uygun görülmeyentaleplergerekçelibiryazylailgilibirimegönderilir. Geçiciiçipozisyonlar Madde 23 Yl merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen yetki çerçevesinde, genel bütçe kapsamndaki idareler, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarnda çaltrlacak geçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnnaylarvebirimleritibaryladalmkontroletâbidir. Normkadrouygulamasnageçilmemimahalliidarelerdeçaltrlacakgeçici içi pozisyon (adam/ay) saylarnn aylar itibaryla dalmnn çileri Bakanl tarafndan vizesini müteakip, idarelerin çaltracaklar geçici içilerinbirimleredalmngösterencetvellerkontroletâbidir. Geçici içi pozisyonlar malî hizmetler birimince en geç be igünü içinde kontroledilir.kontrolsonucundauygungörülmeyencetvellergerekçelibir yazylailgilibirimegönderilir. Yanödemecetvelleri Madde24657saylDevletMemurlarKanunuilebuKanununekgeçici9 uncu maddesi kapsamna giren idarelerde istihdam edilen Devlet memurlarndan, hangi ii yapanlara ve hangi görevde bulunanlara zam ve tazminatödenecei,ödenecekzamvetazminatnmiktarlarileödemeusul ve esaslarna ilikin olarak anlan Kanunun 152 nci maddesine dayanlarak yürürlüe konulan Bakanlar Kurulu karar uyarnca, zam ve tazminat ödemesi yaplacak personelin kadro veya görev unvanlar, snflar, dereceleri,saylarvehizmetyerleriilebunlarauygunolaraködenecekzam vetazminatnmiktarlarngösterenveserbest kadroüzerinden hazrlanan cetvel ile bunlarn birimler itibaryla dalmn gösteren listeler malî hizmetler birimi tarafndan kontrol edilir. Kontrol ilemi ve süreci ile cetvellerin üst yönetici tarafndan onaylanmas hususu anlan Bakanlar Kurulukararndabelirlenenusulveesaslarçerçevesindeyürütülür. 85

93 İç Kontrol Mevzuatı Sözlemelipersonelsayvesözlemeleri Madde25Bakanlktarafndanyllkolarakherbiridarebazndavizeedilen cetvellerevetipsözlemeyeuygunolarakçaltrlacakpersonelleyaplacak sözlemeler ile ilgili mevzuat gereince Bakanlk vizesi alnmakszn çaltrlabilecek sözlemeli personelle yaplacak sözlemeler kontrole tâbidir. Bu sözlemeler, Bakanlk tarafndan vize edilen cetvellere ve tip sözlemeye,ilgilikanunlarna,diermevzuatnavebütçelerindeöngörülen düzenlemelere uygunluk yönünden incelenir ve en geç be igünü içinde sonuçlandrlr. Uygun görülmeyen sözlemeler gerekçeli bir yazyla ilgili birimegönderilir. Yurtdkirakatks Madde sayl Devlet Memurlar Kanunu ile 926 sayl Türk Silahl KuvvetleriPersonelKanununatâbiolup,yurtdkadrolarasürekligörevle atananpersoneleyaplacakyurtdkirakatksödemelerineilikinbelgeleri içeren ilem dosyas birimlerince hazrlanr ve kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Yurt d kira katksna ilikin talepler yl merkezi yönetim bütçe kanunu uyarnca, Bakanlkça belirlenen usul ve esaslarauygunlukyönündenincelenirveuygunbulunantaleplerhakknda en geç üç igünü içinde uygun görü verilir. Uygun görülmeyen talepler gerekçelibiryazylailgilibirimegönderilir. darelerceyaplacakdüzenlemeler 86 BENCBÖLÜM ÇeitliveSonHükümler Madde 27 Usul ve Esaslarda belirlenen malî karar ve ilemlerin dnda kalanmalîkararveilemlerindeaynekildemalîhizmetlerbiriminekontrol ettirilmesine yönelik düzenleme yaplabilir. Bu konuda yaplacak düzenlemeler üst yöneticinin onayyla yürürlüe konulur. Bu düzenlemelerde,malîhizmetlerbirimininönmalîkontrolünetâbitutulacak malî karar ve ilemler, riskli alanlar dikkate alnmak suretiyle tür, tutar ve konuitibarylabelirlenirveyldabirkezdeerlendirilir. ç kontrol ve ön malî kontrole ilikin olarak yaplan düzenlemeler, üst yöneticininonaynizleyenonigünüiçindebakanlabildirilir. Uygungörüverilmeyenmalîkararveilemler Madde 28 Ön malî kontrol sonucunda uygun görü verilmedii halde harcama yetkilileri tarafndan gerçekletirilen ilemlerin malî hizmetler

94 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı İç Kontrol Ve Ön Mali Kontrol İşlemleri Yönergesi İç Denetim Standartları birimince kaytlar tutulur ve aylk dönemler itibariyle üst yöneticiye bildirilir. Söz konusu kaytlar iç ve d denetim srasnda denetçilere de sunulur. Kontrolsüresi Madde 29 Malî hizmetler birimi, kontrol ve uygun görü ilemlerini belirlenen süre içinde sonuçlandrmak zorundadr. Usul ve Esaslarda belirtilen sürelerin balangç tarihinin belirlenmesinde, malî hizmetler birimininevrakgirikayttarihiniizleyenigünüesasalnr.malîhizmetler biriminintalebiveüstyöneticininonayüzerinebusürelerbirkatnakadar artrlabilir. Düzenlemevekoordinasyongörevi Madde30Bakanlk,KanunveUsulveEsaslarçerçevesinde,içkontrolveön malî kontrole ilikin yöntem ve standartlar konusunda koordinasyonu salamaklagörevliveyetkilidir. Tereddütleringiderilmesi Madde 31 Bu Usul ve Esaslarn uygulanmasnda ortaya çkabilecek tereddütlerigidermeyebakanlkyetkilidir. Yürürlük Madde32BuUsulveEsaslar1/1/2006tarihindeyürürlüegirer. Yürütme Madde33BuUsulveEsaslarMaliyeBakanyürütür. 87

95 İç Kontrol Mevzuatı 88

96 7.ÇDENETMSTANDARTLARI Kamuiçdenetimstandartlar,5018saylKanunun67ncimaddesininbirinci fkrasnn (a) bendi uyarnca ç Denetim Koordinasyon Kurulu (Kurul) tarafndanbelirlenmitir.çdenetçilerinçalmausulveesaslarhakknda Yönetmeliin 9 uncu maddesinin (1) numaral fkras uyarnca da, iç denetçilerinbustandartlarauymalarzorunludur. çdenetim,kamuidaresininçalmalarnadeerkatmakvegelitirmekiçin kaynaklarn ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarna göre yönetilip yönetilmediini deerlendirmek ve rehberlik yapmak amacyla yaplan bamsz nesnel güvence salama ve danmanlk faaliyetidir. Bu faaliyet, idarelerin yönetim, kontrol ve risk yönetimi süreçlerinin etkinliini deerlendirmek ve gelitirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklamlavegenelkabulgörmüstandartlarauygunolarakgerçekletirilir. KamuçDenetimStandartlarnn(Standartlar)belirlenmesinde,Uluslararas çdenetçilerenstitüsünün(iia) UluslararasçDenetimMeslekiUygulama Standartlar esas alnm, bunun yan sra dier uluslararas denetim standartlarndandayararlanlmtr.standartlar,içdenetçilerinniteliklerini veiçdenetimfaaliyetindeuygulanmasgerekensüreçleribelirler. Standartlar; iç denetimin planlanmas, uygulanmas ve raporlanmas ile iç denetçilerin yetkin, dürüst, tarafsz ve bamsz bir ekilde görev yapabilmelerineilikinhususlardüzenler. Standartlar; iç denetimin uygulanmasna ilikin temel ilkeleri tanmlamak, uygulamaya yönelik bir çerçeve oluturmak, iç denetimin kalitesinin deerlendirilmesi için gereken ölçütleri belirlemek, kurumsal ilem ve süreçlerin geliimini desteklemek suretiyle iç denetimin katma deerinin artrlmasnamaçlar. çdenetiminkalitesininkamuidaresiiçindevedndakabulgörebilmesiiçin Standartlar ve Meslek Ahlak Kurallarnn iç denetçiler tarafndan iyi anlalmas ve denetim faaliyetlerinin icrasnda bu standart ve kurallara balkalnmasbüyükönemtar. ç denetim birim yöneticileri ve iç denetçilerin bu standart ve kurallara uymalar zorunludur. Standartlarda öngörülmeyen durumlarda ise IIA in belirlemi olduu Uluslararas ç Denetim Mesleki Uygulama Standartlar nnuygulamaönerilerineuyulur. 89

97 İç Kontrol Mevzuatı Standartlar, nitelik standartlar ve çalma standartlarndan oluur. Nitelik standartlar iç denetim birimi ve iç denetçilerin sahip olmas gereken özelliklere, çalma standartlar ise iç denetim faaliyetinin aamalarna ve sonuçlarnnizlenmesineyöneliktir. NTELKSTANDARTLARI 1000Amaç,YetkiveSorumluluklar ç denetim birim/faaliyetinin amaç, yetki ve sorumluluklar, iç denetimin tanmna ve bu Standartlara uygun olarak her kamu idaresi için üst yöneticininonayileçkarlacakbiryönergeilebelirlenmelidir. ç denetim birimi yöneticisi, yönergede belirlenen amaç, yetki ve sorumluluklarn iç denetim birim/faaliyetinin hedeflerine ulamas ve iç denetim faaliyetlerinin bu standartlara uygun bir ekilde yürütülmesini salamakamacyladenetimyönergesinidönemselolarakinceleyerek,yeni düzenlemelerin gerekli olup olmadn deerlendirmeli ve sonuçlar hakknda üst yöneticiyi bilgilendirerek yaplmas gereken deiiklikler hakkndaönerilerdebulunmaldr G1 dareye salanan güvence hizmetlerinin nitelii iç denetim yönergesinde belirtilmelidir. dare dndaki taraflara güvence hizmeti salanacaksa,bununniteliideyönergedeaçklanmaldr D1 Danmanlk hizmetlerinin nitelii, iç denetim yönergesinde belirtilmelidir. 1100BamszlkveTarafszlk ç denetim faaliyeti bamsz olmal ve iç denetçiler görevlerini yerine getirirkentarafszdavranmaldr. ç denetim birimi/faaliyeti, iç denetçilerin görevlerini yerine getirirken tarafsz ve etkili tavsiyelerde ve mesleki yarglarda bulunmalarn kolaylatracak biçimde, denetlenen birimlerden/faaliyetlerden bamsz olmaldr. 1110dareçiBamszlk çdenetimbirimidorudanüstyöneticiyebalolmaldr G1 ç denetim faaliyeti, denetim konu ve kapsamnn belirlenmesi, yürütülmesivesonuçlarnraporlanmashususundahertürlümüdahaleden uzakolmaldr. 90

98 1120BireyselTarafszlk çdenetçiler,tarafszveönyargszbirekildedavranmalvehertürlüçkar çatmasndankaçnmaldr. 1130BamszlkveTarafszlBozanEtkenler Denetçilerin bamszl veya tarafszl fiilen bozulduu veya bozulduu izlenimi doduu takdirde, durum ilgili taraflara açklanmaldr. Bu açklamannkapsam,bozucuetkeninniteliinebaldr. ç denetçiler, denetim çalmalarn sürdürürken bamszlk ve tarafszlklarn zedeleyebilecek bir durumla karlamalar halinde bu durumuiçdenetimbirimiyöneticisineyazlolarakbildirmelidir. Denetim görevlendirmelerinde ayn alanda veya konuda uzun süreli denetim yaplmasnn tarafszl bozabilecei gözönünde bulundurularak denetçiler ve denetim görevleri arasnda zaman zaman rotasyon yaplmaldr G1 ç denetçiler, daha önce fiilen sorumlu olduu veya yönetici olarak görev yapt faaliyetlere ilikin denetim görevi yapmaktan kaçnmaldr. Bir iç denetçinin son bir yl içinde sorumlu olduu idari bir faaliyet hakknda denetim hizmeti vermesinin, tarafszln bozaca varsaylr G2ç denetim birimi yöneticisinin denetim görevi yerine getirmesi halinde sorumluluundaki ilevlere yönelik güvence görevleri, üst yönetici tarafndangözetlenmelidir D1ç denetçiler, daha önce sorumlusu olduklar idari faaliyetlere ilikindanmanlkhizmetiverebilir D2 ç denetçiler, önerilen danmanlk hizmetleriyle ilgili bamszlklarna ve tarafszlklarna zarar verecek hususlar söz konusu ise, görevikabuletmedenöncedanmanlkhizmetinitalepedenebudurumu açklamaldr Yetkinlik,AzamiMeslekiÖzenveDikkat İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri Denetimgörevleriyetkinkiilerce,azamimeslekiözenvedikkatileyerine getirilmelidir. 91

99 İç Kontrol Mevzuatı 1210 Yetkinlik Meslekiyetkinlik;görevingerektirdiibilgivebeceriyesahipolma,denetim konular ile ilgili salkl veri ve kant toplama, inceleyip deerlendirme ve raporlamayeteneiniifadeeder. çdenetçiler,sorumluluklarnyerinegetirmekiçingerekenbilgi,becerive dier vasflara sahip olmaldr. ç denetim birimi de gerekli kurumsal yetkinliihaizolmaldr G1 ç denetçiler, görevin tamamn veya bir ksmn yapmak için gereken bilgi ve becerilerin veya dier vasflarn hepsine sahip deilse, iç denetim birimi yöneticisi idare dndaki uzmanlardan denetim görevinin hedeflerineulamasnsalamaküzeretavsiyeveyardmteminetmelidir G2ç denetçi,yolsuzlukbelirtilerinitespitedebilecekyeterlibilgiye sahip olmaldr. Ancak iç denetçinin, esas görevi ve sorumluluu yolsuzluklar tespit etmek ve soruturmak olan savc ve polis gibi kiilerin uzmanlnasahipolmasbeklenmemelidir G3 ç denetçiler, verilen görevi yerine getirebilmek için bilgi teknolojileri ve kontrolleriyle ilgili temel bilgilere ve teknoloji tabanl denetim tekniklerine hakim olmaldr. Ancak, tüm iç denetçilerin; asl sorumluluubilgiteknolojileridenetimiolaniçdenetçilerkadaruzmanla sahipolmasbeklenemez D1çdenetçilerindanmanlkgöreviniyapabilmesiiçingereklibilgi, beceri ve dier vasflara sahip olmad durumlarda, iç denetim birimi yöneticisi görevi reddetmeli veya belirlenen danmanlk hedeflerine ulalmasnsalayacakgerekenyardmteminetmelidir. 1220AzamiMeslekiÖzenveDikkat çdenetçiler,denetimgörevlerindemakulsnrlariçindetedbirliveehilbiriç denetçiden beklenen azami mesleki özen ve dikkati göstermeli, denetim hedeflerine ulalmasn salayacakekilde yeterli bilgi ve beceriye sahip olmaldr. Ancak, azami meslekî özen ve dikkat, hiç hata yaplmayaca anlamnagelmez G1 Denetim görevlerinde azami mesleki özen ve dikkatin gösterilmesinde iç denetçiler aadaki hususlar göz önünde bulundurmaldr. Görevleilgiliamaçlaraulamakiçingerekençalmannkapsam, 92

100 Güvenceprosedürlerinintatbikedildiikonularnkarmaklk,hacimveya önemderecesi, Riskyönetimi,kontrolveyönetimsüreçlerininetkinliiveyeterlilii, Önemlihatalarn,düzensizliklerinveyaaykrlklarnbulunmaihtimali, Güvencehizmetininpotansiyelfaydalarnnmaliyeti G2çdenetçi,azamîmeslekîözenvedikkatigösterirken,bilgisayar destekli denetim tekniklerini ve dier veri analiz tekniklerini imkânlar ölçüsündekullanmaldr G3ç denetçi, amaçlar, faaliyetleri veya kaynaklar etkileyebilecek önemli risklere kar dikkatli olmaldr. Ancak, güvence prosedürleri azamî meslekî özen ve dikkatle uygulansa bile, bütün önemli risklerin tehis edilmesinigarantietmez D1çdenetçibirdanmanlkgörevisrasnda,aadakihususlargöz önünealarakazamîmeslekîözenvedikkatigöstermelidir: Görev sonuçlarnn nitelii, zamanlamas ve raporlanmas da dâhil danmanlkhizmetinitalepedendenetleneninihtiyaçvebeklentileri, Görev amaçlarna ulaabilmek için gerekli çalmann boyutu ve nisbî karmakl, Danmanlkgörevininpotansiyelfaydavemaliyetleri. 1230SürekliMeslekiGeliim çdenetçiler,mevcutbilgi,becerivediermeslekiyetkinliklerinisüreklibir ekildegelitirmeligüçlendirmelidir. Üstyöneticiveiçdenetimbirimiyöneticisi,içdenetçilerinmeslekiyönden gelimesi, yenilikleri izlemesi ve çalma isteini artrmas için gerekli tedbirlerialmaldr. ç denetim biriminde, iç denetim faaliyetinin snrlar göz önünde bulundurularak,eitimdüzeyi,nitelikvedeneyimaçsndanyeterlisaydaiç denetçiistihdamedilmelidir.çdenetçilergörevleriningerektirdiieitime tabi tutulmal ve süreklilik gösteren uygun eitim programlar araclyla meslekiyeterliliklerinisürdürmelidir. 1300KaliteGüvenceveGelitirmeProgram İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri Kalite güvence ve gelitirme program, ilgili kamu idaresinde yürütülen iç denetim faaliyetinin iç denetim birimince ve Kurulca, tüm yönleriyle 93

101 İç Kontrol Mevzuatı deerlendirilmesi, standartlara ve meslek ahlak kurallarna uygunluunun izlenmesivegelitirilmesineilikinprogramdr. çdenetimbirimiyöneticisi,içdenetimfaaliyetinintümyönlerinikapsayan veetkinliinisürekligözetleyen,kurulundüzenlemelerineuygun,birkalite güvence ve gelitirme program hazrlamal ve sürdürmelidir. Bu program, dönemsel iç ve d kalite deerlendirmelerini ve devaml iç gözetleme faaliyetiniiçermelidir.programnherparças,içdenetimfaaliyetininkatma deer yaratmasna, idarenin faaliyetlerinin gelitirilmesine yardmc olmal ve iç denetim faaliyetinin standartlara ve meslek ahlak kurallarna uymas konusundagüvencesalamaldr. 1310KaliteProgramDeerlendirmeleri çdenetimbirimiyöneticisi,kaliteprogramnngeneletkinliinigözetlemek vedeerlendirmekamacnayönelikbirprogramgelitirmelidir.buprogram hemiçhemdeddeerlendirmeleriiçermelidir. 1311çDeerlendirmeler çdeerlendirmeler; çdenetimperformansnndevamlgözdengeçirilmesini, Öz deerlendirme (kendi kendini deerlendirme) yoluyla veya idare içinde, iç denetim uygulamalar ve standartlarn bilen kiilerce yaplan dönemselgözdengeçirmeleri, kapsamaldr. çdenetimbirimiyöneticisi,içdenetimfaaliyetineilikin,dönemselolarak gerçekletirilecek, idare içi kalite incelemelerine yönelik ilkeler belirlemelidir. dare içi incelemeler, iç denetim faaliyetinin ve gözetiminin; kalitesini, standartlara ve iç denetim biriminin denetim rehberlerine uygunluunu, idareyeilavedeerkatmayönteminiveperformansgöstergelerineulalp ulalmadndeerlendirmelidir. ç denetim birimi yöneticisi, kalite güvence ve gelitirme program çerçevesinde yaplan iç deerlendirme sonuçlarn yllk faaliyet raporunda göstermeliveenazyldabirkezüstyönetimebilgisunmaldr. 1312DDeerlendirmeler D deerlendirme, Kurulca ilgili idare dndan belirlenecek vasfl ve bamszbiruzmanveyaekiptarafndanenazbeyldabiryaplr. 94

102 D deerlendirmeyi yapanlarn, deerlendirmeye tâbi olan idareye veya idarepersonelinekarherhangibiryükümlülüübulunmamalveidareden herhangi bir çkar olmamaldr. ki kamu idaresi arasnda karlkl d deerlendirmeyaplmamaldr. çdenetimingörevalan,bamszlvetarafszl,nitelikvenicelikolarak yeterlilii, stratejisi ve programlarn formüle etme yaklamnn verimlilii ve etkililii, Standartlara vedkk tarafndan yaplan düzenlemeler, dier mevzuat ve birimin kendi denetim rehberlerine uygunluu, idarenin faaliyetinekatmadeersalamas,performansgöstergelerineulalmas,iç denetimdegözetiminkalitesigibihususlarddeerlendirmeninkapsamn oluturmaldr. Üst yönetici, iç denetim birimi yöneticisiyle birlikte sonuçlarn deerlendirilmesineticesindetespitedilenveüzerindemutabakatavarlan yetersizlikleri gidermek üzere bir eylem plan hazrlamaldr. Bu tür eylem planlarndakigelimeleryllkfaaliyetraporundabelirtilmelidir. 1320KaliteProgramHakkndaRaporlama ç denetim birimi yöneticisi, d deerlendirme sonuçlar ile eylem plann Kurulavevarsayönetimkurulunagöndermelidir. 1330"StandartlaraUygunYaplmtr"baresininKullanlmas ç denetçiler, iç denetimin Kamu ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlarna uygun yapldn" belirtmelidir. Ancak iç denetçilerin bu ibareyikullanabilmesiiçin,içdenetimbirim/faaliyetinin1312no lustandart kapsamnda kalite gelitirme program deerlendirmesinin yaplmas ve deerlendirmesonucundastandartlarauygunluununteyidigerekir. 1340AykrlklarnAçklanmas ç denetimin standartlara ve iç denetçilerin meslek ahlak kurallarna tam uyumluolarakgerçekletirilmesiesastr.ancaktamuyumunsalanamad durumlarda aykrlklar iç denetimin genel kapsamn veya faaliyetlerini etkilerhâlegeldiindekurula,üstyöneticiyevevarsayönetimkurulunaözel durumaçklamasyaplmaldr. ÇALIMASTANDARTLARI 2000çDenetiminYönetimi İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetini idareye deer katacak ekildeyönetmelidir. 95

103 İç Kontrol Mevzuatı ç denetim birimi yöneticisi; iç denetim yönergesinde tanmlanan genel amaçvesorumluluklarnyerinegetirilmesi,içdenetimkaynaklarnnetkin, etkili ve verimli bir ekilde kullanlmas ve iç denetim faaliyetlerinin Standartlara uygun yaplmasn salayacak ekilde iç denetim birimini yönetmektensorumludur. 2010Planlama çdenetimbirimiyöneticisi;idareninhedeflerineuygunolarak,içdenetimin önceliklerinibelirleyenriskesaslplanveprogramlaryapmaldr G1çdenetiminplanveprogram,yldaenazbirkezyaplanbirrisk deerlendirmesine dayanmaldr.üst yöneticivevarsayönetimkurulu,bu sürecedahiledilerekgörüleridikkatealnmaldr D1çdenetimbirimiyöneticisi;danmanlktaleplerini,görevinrisk yönetimini gelitirme, katma deer yaratma ve faaliyetleri gelitirme potansiyelini ve yllk denetim plannn uygulanmasna olan etkilerini gözönündebulundurarak kabuledipetmemeyidüünmelidir.kabuledilen görevlerprogramadahiledilmelidir. 2020BildirimveOnay ç denetim birimi yöneticisi; önemli ara deiiklikler de dahil iç denetim faaliyetinin planlarn ve kaynak snrlamalarnn etkilerini de belirterek kaynak ihtiyaçlarn, gözden geçirme ve onay için üst yöneticiye ve varsa yönetimkurulunabildirmelidir. 2030KaynakYönetimi ç denetim birimi yöneticisi, onaylanm denetim programnn uygulanabilmesiiçiniçdenetimkaynaklarnnuygunveyeterliolmasnve etkinbirekildekullanlmasnsalamaldr. 2040PolitikaveSüreçler ç denetim birimi yöneticisi, iç denetim faaliyetini yönlendirmek amacyla izlenecekpolitikavesüreçleribelirlemelidir. 2050Egüdüm çdenetimbirimiyöneticisi;aynçalmalarngereksiztekrarnönlemekve iin kapsamn en uygun ekilde belirlemek amacyla, güvence ve danmanlkhizmetleriniyerinegetirendieriçveddenetçilerle,mevcut bilgileripaylamalvefaaliyetleribunlarlaegüdümiçindesürdürmelidir. 96

104 2060ÜstYöneticiveYönetimKurulunaRaporlamalar çdenetimbirimiyöneticisi;içdenetimfaaliyetininamac,yetkileri,görevve sorumluluklar ile programa kyasla gerçekleen performans konularnda, üstyöneticiyevevarsayönetimkurulunadönemselraporlarsunmaldr.bu raporlar; idarenin önemli riskleri, kontrol ve yönetim sorunlar ile üst yönetici ve varsa yönetim kurulunun ihtiyaç duyabilecei veya talep edebileceibakakonulardaiçermelidir. 2100inNitelii ç denetim faaliyeti; sistematik ve disiplinli bir yaklamla, risk yönetimi, kontrol ve yönetim süreçlerini deerlendirmeli ve bu süreçlerin iyiletirilmesinekatkdabulunmaldr. 2110RiskYönetimi çdenetimfaaliyeti;önemliriskemaruzalanlartespitedipdeerlendirmek ve risk yönetimi ile kontrol süreçlerinin iyiletirilmesine katkda bulunmak suretiyleidareyeyardmcolmaldr G1ç denetim faaliyeti, idarenin risk yönetim sürecinin etkinliini gözlemelivedeerlendirmelidir G2ç denetim faaliyeti, aadaki hususlar dikkate alarak, idarenin yönetim ve kontrol faaliyetleriyle bilgi sistemlerinin maruz kald riskleri deerlendirmelidir; Maliveoperasyonelbilgileringüvenilirliivebütünlüü, Faaliyetlerinetkililikveverimlilii, Varlklarnkorunmas, Kanunvedierdüzenlemelereuyum. İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri 2110.D1ç denetçiler, danmanlk görevleri srasnda, görevin amacyla uyumlu ekilde riski ele almal ve dier önemli risklere kar dikkatli olmaldr D2 ç denetçiler, danmanlk görevlerinden elde ettikleri risk bilgilerini,idareninmaruzkaldönemliriskleribelirlemevedeerlendirme sürecindekullanmaldr. 97

105 İç Kontrol Mevzuatı 2120Kontrol çdenetimfaaliyeti,kontrollerinetkililikveverimliliinideerlendirmekve sürekli geliimi tevik etmek suretiyle, idarenin etkin kontrollere sahip olmasnayardmcolmaldr G1 Risk deerlendirmesinin sonuçlarna bal olarak iç denetim faaliyeti, söz konusu riskleri gidermek üzere idarenin yönetimini, faaliyetlerinivebilgisistemlerinikapsayanmevcutkontrollerinyeterliliini ve etkinliini deerlendirmeli ve gerekli hallerde ilave kontroller önermelidir. Budeerlendirme; maliveoperasyonelbilgileringüvenilirliinivebütünlüünü, faaliyetlerinetkililikveverimliliini, varlklarnkorunmasnve kanunlaravedierdüzenlemelereuyumkonularn kapsamaldr G2 ç denetçiler, iç denetim plan ve programlarndaki hedef ve amaçlarn kapsam ve bunlarn idarenin hedef ve amaçlarna uyum derecesinianlaypdeerlendirmelidir G3 ç denetçiler, faaliyet ve programlarn planland ekilde uygulanp uygulanmadn ve elde edilen sonuçlarn belirlenen hedef ve amaçlarlauyumluolupolmadndeerlendirmelidir G4 Kontrollerin deerlendirilmesi için uygun ve yeterli kriterlere ihtiyaç vardr. ç denetçiler, yönetimin hedef ve amaçlarna ulap ulamadn belirlemek için oluturduu kriterlerin yeterlilik derecesini tespit etmelidir. Bu kriterler yeterli görülürse, iç denetçiler de kendi deerlendirmelerinde bunlar kullanabilir. Söz konusu kriterler yeterli görülmezse, iç denetçiler uygun deerlendirme kriterleri gelitirmek için yönetimlebirlikteçalmaldr D1 Danmanlk görevi srasnda iç denetçiler, yaplan kontrolleri görevleri çerçevesinde gözden geçirmeli ve herhangi bir kontrol yetersizliinekardikkatliolmaldr D2 ç denetçiler; danmanlk görevlerinden elde ettii kontrol bilgilerini,idareninmaruzkaldönemliriskleribelirlemevedeerlendirme sürecindekullanmaldr. 98

106 2130Yönetim çdenetimfaaliyeti,aadakiamaçlarngerçekletirilmesineyönelikolarak yönetimsüreçlerininiyiletirilmesiiçingerekliönerilerdebulunmaldr: dareiçindegerekliiahlakvedierdeerleringelitirilmesi, Etkili bir kurumsal performans yönetimi ve hesap verebilirliin salanmas, Risk ve kontrol bilgilerinin idarenin gerekli birimlerine etkili birekilde iletilmesi, ç ve d denetçiler ile üst yönetimin faaliyetleri arasnda egüdümün salanmas ve bunlar arasnda gerekli bilgilerin etkili birekilde iletiminin salanmas G1ç denetim faaliyeti, idarede i ahlak kültürünün yerletirilmesi içinkurumsalamaç,programvefaaliyetlerinintasarmn,uygulanmasnve etkinliinideerlendirmelidir D1 Danmanlk görevinin amaçlar, idarenin genel deerleri ve hedefleriyleuyumluolmaldr. 2200GörevPlanlamas ç denetçiler, her görev için, kapsam, amaçlar, zamanlama ve kaynak dalmhususlarndadikkatealanayrbirplanhazrlamalvekaytaltna almaldr.buplanlamaçalmalaraadakiunsurlariçermelidir. 2201PlanlamadaDikkateAlnmasGerekenler İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri çdenetçiler,herdenetimgöreviiçinbirdenetimplanhazrlarkenaadaki hususlardikkatealmaldr; Denetlenecek faaliyetin hedefleri ve bu hedeflere ulamadaki performansdeerlendirmeyeyarayacakaraçveyakriterler, Faaliyetler,hedeflervekaynaklarüzerindekiönemlirisklerileburisklerin muhtemeletkilerinikabuledilebilirseviyedetutmannyolveyöntemleri, Faaliyetin risk yönetimi ve kontrol sistemlerinin ilgili kontrol çerçevesi veyamodelinekyaslayeterlilikveetkinlii, Faaliyetinriskyönetimivekontrolsistemlerindeönemligelimesalama imkânlar. 99

107 İç Kontrol Mevzuatı 2201.G1 ç denetçiler, idare dndaki taraflar için bir görevlendirme planlarken, görevlendirmenin amaçlar, kapsam, her iki tarafn sorumluluklar ve (görev kaytlarna erime ve sonuçlarn paylamna getirilecek kstlamalar dahil) dier karlkl beklentiler konusunda söz konusutaraflarlaanlamaldr D1 ç denetçiler, görevlendirmenin amaçlar, kapsam, yerine getirilecek sorumluluklar ve beklentiler hakknda, danmanlk hizmeti verecekleri ilgili yöneticiyle mutabakata varmaldr. Çok önemli görevlendirmelerdebumutabakatyazlhâlegetirilmelidir. 2210GörevAmaçlar Her denetim görevi için söz konusu denetim göreviyle ilgili denetim amaçlarbelirlenmelidir.görevamaçlar,denetlenenfaaliyetleilgiliriskleri, kontrolleriveyönetimsüreçlerinikapsamaldr G1 ç denetçiler, denetlenen faaliyetle ilgili risklerin ön deerlendirmesiniyapmaldr.görevinamaçlar,buriskdeerlendirmesinin sonuçlarnyanstmaldr G2ç denetçiler, görevin amaçlarn belirlerken, önemli hatâlarn, düzensizliklerin, aykrlklarn ve dier risklerin meydana gelme ihtimalini dikkatealmaldr D1 Danmanlk görevlerinin amaçlarnda, ilgili yöneticiyle mutabk kalndölçüde,risk,kontrolveyönetimsüreçlerinedetemasedilmelidir. 2220GörevKapsam Görevin kapsam, denetim görevinin amaçlarna ulalmasna uygun seviyedeolmaldr G1Görevinkapsam,ilgilisistemlerin,kaytlarn,personelvemaddî varlklarn deerlendirilmesini de (üçüncü taraflarn sahip olduklar dahil) içermelidir G2Birgüvencegöreviesnasndadanmanlktalebindebulunulursa, görevin amaçlar, kapsam, karlkl sorumluluklar ve dier beklentiler bir yazyla iç denetim birimine iletilmelidir. Uygun görülmesi halinde danmanlk görevi yürütülerek sonuçlar danmanlk ilkelerine uygun olarakraporlanmaldr D1 ç denetçiler, danmanlk görevlerini yürütürken, görevin kapsamnn,üzerindemutabkkalnanamaçlarayeterincetemasettiinden eminolmaldr.eergörevesnasndakapsamlailgiliihtirazikaytlarolursa, 100

108 görevedevamedipetmeyeceinibelirlemeküzere,içdenetçilerbunlarilgili yöneticiyletartmaldr. 2230GörevKaynaklarnnTahsisi ç denetçiler, görevin amaçlarna ulamak için gereken kaynaklar tespit etmelidir.görevkadrosu;görevinnitelii,karmakl,zamankstlamalar vemevcutkaynaklardikkatealnarakoluturulmaldr. 2240Program ç denetçiler, denetim amaçlarna ulalmasn salayacak ekilde her denetim görevinin amaçlarn, görev için ayrlan kaynaklar, muhtemel süresini ve denetimde takip edilecek süreçleri gösteren i programlar hazrlamaldr.buiprogramlaryazlhâlegetirilmelidir G1programlar,görevsrasndauygulanacakbilgitoplama,analiz, deerlendirmevekaytsüreçleriniiçermelivegöstermelidir.program,ie balanmadan önce onaylanmal, programda yaplan deiiklikler için de iç denetimbirimiyöneticisindenonayalnmaldr D1 Danmanlk görevleri için hazrlanan i programlarnnekli ve içerii,görevinniteliinebalolarakdeiebilir. 2300GörevinYürütülmesi çdenetçiler,üstlendiklerigörevinhedeflerineulamakiçinyeterlibilgileri belirlemeli,analizetmeli,deerlendirmelivekaydetmelidir. çdenetçilergörevleriniifaederken,saduyuluveyetkinbiriçdenetçiden beklenendikkatveözenigösterir.meslekiözenvedikkat,aynveyabenzer durum ve koullarda, makul snrlar dahilinde tedbirli ve yetkin bir iç denetçidenbeklenenbeceri,özenvedikkatingösterilmesidir. 2310BilgilerinTespitiveTanmlanmas çdenetçiler,görevamaçlarnaulamakiçinyeterli,güvenilir,ilgilivefaydal olanbilgileritespitetmelivetanmlamaldr. Bilgi ve belgeler; görevin amaç ve kapsamyla ilgili bütün konularda toplanmal,tespitvetavsiyeleresalamvegüvenilirbirdayanakoluturacak seviyedeyeterli,güvenilir,ilgilivegerekliolmaldr. 2320AnalizveDeerlendirme İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri ç denetçiler, görev sonunda vardklar sonuçlar uygun analiz ve deerlendirmeleredayandrmaldr. 101

109 İç Kontrol Mevzuatı 2330BilgilerinKaydedilmesi çdenetçiler,vardklarkanaatlerivegörevsonuçlarnadayanaktekileden bütünbilgilerikaydetmelidir G1 ç denetim birimi yöneticisi; görev kaytlarna eriimi kontrol etmeli, gerektiinde bu kaytlar idare d taraflara vermeden önce, üst yöneticininonaynve/veyahukukmüavirliiningörüünüalmaldr G2çdenetimbirimiyöneticisi,görevkaytlarnnsaklanmasnailikin esaslarbelirlemelidir.buesaslar,idarenintemelilkelerineveilgilimevzuata uygunolmaldr D1 ç denetim birimi yöneticisi, görev kaytlarnn tutulmas, saklanmasveidareiçivedtaraflarasunulmasn düzenleyenpolitikalar belirlemelidir. Bu politikalar, idarenin düzenlemelerine, ilgili mevzuata ve diergereklereuygunolmaldr. 2340GörevinGözetimveKontrolü Görevler;görevamaçlarnaulalmasn,kaliteningüvencealtnaalnmasn vepersonelingelitirilmesinisalayacakbirtarzdagözetlenmelivekontrol edilmelidir. 2400SonuçlarnRaporlanmas çdenetçilerin,görevsonuçlarnraporlamasgereklidir. Raporlar,yetkisizkiilerineriiminiengellemekiçingizlilikiçindemuhafaza edilmelidir. 2410RaporlamaKstaslar Raporlamalar; varlan sonuçlar, yaplan tavsiyeler ve önerilen eylem planlarnnyannda,görevinhedeflerinivekapsamndaiçermelidir G1Sonuçlargösterennihairapor,içdenetçiningörüvekanaatlerini deiçermelidir G2ç denetçiler, görev raporlamalarnda tatminkâr bir performans göstermeyetevikedilmelidir G3Görevsonuçlaridaredndakitaraflarabildirilirken,sözkonusu bildirim, sonuçlarn paylam ve kullanm konusundaki snrlamalar da içermelidir. 102

110 2410.D1 lerlemenin ara raporlanmasnn ve danmanlk görevlerinin sonuçlar,görevlendirmeninniteliineveilgiliyöneticininihtiyaçlarnabal olarak,ekilveiçerikdeitirebilir. 2420RaporlamalarnKalitesi Raporlamalar; doru, tarafsz, açk, özlü, yapc, tam olarak ve zamannda yaplmaldr. 2421HataveEksiklikler Eer nihai raporlama önemli bir hata veya eksiklik içeriyorsa, iç denetim birimi yöneticisi, hatal ve eksik raporu alan bütün taraflara düzeltilmi bilgileriiletmelidir. 2430GörevlendirmelerdeStandartlaraAykrlklarnAçklanmas Standartlaraaykrlklarbellibirgörevietkilediinde,sonuçlarraporlanrken aadakihususlarözeldurumolarakaçklanmaldr: TamolarakuyulamayanStandart/Standartlar Aykrlksebepleri Aykrlngöreveetkisi 2440SonuçlarnRaporlanmas İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri çdenetimbirimiyöneticisi,görevsonuçlarnilgilitaraflararaporlamaldr G1 Görev sonuçlarnn öngördüü tedbirlerin alnmasn salayabilecek taraflara, sonuçlarn raporlanmasndan iç denetim birimi yöneticisisorumludur G2 ç denetim birimi yöneticisi, aksi hukuki düzenlemelerle belirlenmedii takdirde, görev sonuçlarn idare dndaki taraflara iletmedenönce,idarededoabilecekmuhtemelrisklerideerlendirmeli,üst yönetim ve/veya hukuk müavirlii ile istiare etmeli ve sonuçlarn raporlanmasn,kullanmnkstlayarakkontroletmelidir D1 ç denetim birimi yöneticisi, danmanlk görevlerinin nihai sonuçlarnnilgiliyöneticilereraporlanmasndansorumludur D2Danmanlkgörevlerisrasnda,riskyönetimi,kontrolveyönetim sorunlartespitedilebilir.busorunlar,idareiçinönemlihâlegeldiindeüst yöneticiyevevarsayönetimkurulunabildirilmelidir. 103

111 İç Kontrol Mevzuatı 2500lerlemeninzlenmesi çdenetimbirimiyöneticisi,yönetimeraporedilenhususlarnsonuçlarnn takibiiçinbirizlemesistemikurmalveuygulamaldr. Denetlenenbirimyöneticileri,denetimraporundayeralanönerilereilikin önlemleri alr. Önlem alnmamas halinde iç denetim birimi yöneticisi, üst yöneticiyibilgilendirir G1çdenetimbirimiyöneticisi,yönetiminaldtedbirlerinetkilibir ekilde uygulanmasn veya üst yönetimin gerekli tedbiri almamashalinde doabilecek riski üstlenip üstlenmediini tespit etmek ve gelimeleri gözlemekamacnayönelikbirtakipsürecioluturmaldr D1ç denetim birimi, ilgili yöneticilerle mutabk kalnd ölçüde, danmanlkgörevlerininsonuçlarnizlemelidir. 2600YönetiminArtkRiskleriÜstlenmesi çdenetimbirimiyöneticisi,üstyönetiminidareiçinkabuledilemeyebilecek bir artk (bakiye) risk düzeyini üstlenmeyi kabul ettiine inand takdirde, konuyu üst yönetimle müzakere etmelidir. Artk riskle ilgili bir karara varlamazsa, iç denetim birimi yöneticisi ve üst yönetim, konuyu çözümlenmesiiçinüstyöneticiyeraporetmelidir. IMFMALSAYDAMLIKYUYGULAMALARTÜZÜÜ(2007) IMF Yönetim Kurulu Ara Komitesi, 1996 ylnn Eylül aynda sürdürülebilir küresel büyüme ortakln benimseyerek iyi yönetiimin önemini vurgulam, Eylül 1997'de Hong Kong SAR toplantsnda da bu ilgisini tekrarlayarak, mali saydamln iyi yönetiime katksnn büyük olacan ifadeetmitir.busayedemalipolitikalarnplanlanmasvesonuçlarileilgili daha bilinçli bir kamuoyunun olumas, mali politikalarn uygulanmas konusunda hükümetlerin sorumlu tutulmas ve böylece makro ekonomik politikalarn ve seçimlerin daha iyi anlalmas ve geçerlilik kazanmas mümkün olabilecektir. IMF bu nedenle Mali Saydamlkyi Uygulamalar Tüzüünün üyeülkelerdeuygulanmasnteviketmektedir. Uluslararas Para Fonu (IMF) tarafndan anlan Tüzük ile belirlenen standartlar birçok ülke tarafndan uyarlanarak deerlendirilmektedir. Bu standartlar son olarak 2007 yl Mays aynda IMF tarafndan güncellenmitir.rollerinvesorumluluklarnaçkolmas,bütçesürecininaçk olmas, bilginin kamuya açk olmas ve dürüstlüün güvencesi olarak dört balk altnda toplanan söz konusu standartlarn ayrntsna aada yer verilmitir. 104

112 1.ROLLERNVESORUMLULUKLARINAÇIKOLMASI 1.1.Kamukesimininekonomininkalanksmndanaçkbirekildeayrlmas vekamununpolitikaveyönetimrollerininaçkçavenetbirbiçimdeortaya konulmas Kamununyapsvefonksiyonlaraçk(net)olmaldr Yasama, yürütme ve yarg organlarnn mali güçleri çok iyi tanmlanmaldr Kamu kesimin farkl düzeylerindeki sorumluluklar ve bunlar arasndakiilikileraçkçabelirlenmelidir Kamukesimiilekamuirketleriarasndakiilikileraçkdüzenlemelere dayandrlmaldr Kamu kesiminin özel sektörle olan ilikileri açk bir tarzda belirgin kuralveyöntemlertakipedilerekyürütülmelidir. 1.2.Maliyönetimiçinaçkvenetbiryasalveyönetselçerçeveolmas Gelir toplanmas, yüklenmeye giriilmesi ve kamu fonlarnn kullanlmas, kapsaml bütçe, vergi ve dier kamu mali kanunlar, düzenlemeleriveyönetselprosedürleredayandrlarakyürütülmelidir Vergi ve vergi d gelirlerin toplanmasna ilikin yasalar ve dier düzenlemeler ile uygulamada idarenin inisiyatiflerine yol gösterecek kriterleraçk,anlalabilirvekolaycaulalabilirolmaldr.vergivevergid yükümlülüklereilikinistekveitirazlarzamanndadeerlendirilmelidir Yasa teklifleri, düzenlemelerde yaplacak deiiklikler ve daha geni politika deiikliklerinin deerlendirilmesi ve müzakeresi için yeterli ve makulbirzamanolmaldr Devletin kamuirketleri veya kamu imtiyazlar çerçevesinde doal kaynaklar ileten irket ve iletmecileri dâhil özel irketler arasndaki sözlemeyebalanmdüzenlemelerkamuyaaçkveanlalrolmaldr Kamunun, kamu varlklarnn kullanlmasna yönelik imtiyaz haklar dahilyükümlükvevarlkyönetimikesinyasaltemellerüzerinekurulmaldr. 2.BÜTÇESÜRECNNAÇIKOLMASI İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri 2.1.Bütçeninhazrlanmasnnbellibirtakvimegöreveçokiyitanmlanm makroekonomikvemalipolitikahedeflerininrehberliindeyaplmas Bir bütçe takvimi belirlenmeli ve buna bal kalnmaldr. Bütçe tasarsvebununyasalgörümeleriiçinuygunzamanverilmelidir. 105

113 İç Kontrol Mevzuatı Yllk bütçe gerçekçi olmal ve kapsaml bir orta dönem makroekonomikvemalipolitikaçerçevesindehazrlanmalvesunulmaldr. Mali hedefler ve her türlü mali kurallar net bir ekilde belirlenmeli ve açklanmaldr Anagidervegelirölçütlerinintürleritanmlanmalvebunlarnpolitika hedeflerine katks salanmaldr. Tahminler ayrca bunlarn mevcut ve gelecektekibütçeseletkilerinivedahageniçaplekonomikanlamlarnda içermelidir Bütçe doküman mali sürdürülebilirlie ilikin bir deerlendirme içermelidir. Ekonomik gelimeler ve politikalarla ilgili temel varsaymlar gerçekçiolmal,açkçabelirlenmeliveduyarllkanalizlerihazrlanmaldr Tüm mali politika çerçevesinin içindeki bütçesel ve bütçe d faaliyetlerinkoordinasyonuveyönetimiiçinaçkmekanizmalarolmaldr Bütçenin uygulanmas, izlenmesi ve raporlanmas için açk ve net süreçlerinbulunmas Hesap verme sistemi gelirlerin, taahhütlerin, ödemelerin, borçlarn, varlkveyükümlülüklerinizlenmesiiçingüvenilirbirtemeloluturmaldr Bütçenin geliimi üzerine yl ortas raporu zamannda yasama organna sunulmaldr. Çok sk, en azndan 3 aylk güncellemeler yaymlanmaldr Mali yl içindeki ek gelir ve harcama teklifleri gerçek bütçenin sunumuylatutarlbirbiçimdeyasamaorgannasunulmaldr Bütçenin onaylanm ve uzlalm halini içeren denetlenmi nihai hesaplar ve denetim raporlar yasama organna sunulmal ve yl içinde yaymlanmaldr. 3.BLGNNKAMUYAAÇIKOLMASI 3.1.Kamuya,geçmi,imdikivegeleceedönükplanlanmmalifaaliyetlere vetemelmalirisklereilikinkapsamlbilgininsalanmas Nihai hesaplar ile yaymlanm dier mali raporlar içeren bütçe doküman merkezi yönetimin bütçesel ve bütçe d bütün faaliyetlerini kapsamaldr Yllkbütçedekarlatrlabilirbilgininyeralacabirekildeenaznda son2maliylnsonuçlarbulunmal,ayrcatakipeden2ylnbütçesineait 106

114 İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri öngörüler ile temel bütçe büyüklüklerine ait duyarllk analizlerine de yer verilmelidir Bütün dier temel mali risklerin deerlendirmesiyle birlikte merkezi yönetimin vergi harcamalarnn, olas (koullu) yükümlülüklerinin ve yar malifaaliyetlerininmaliönemivedoasnntanmlanarakaçklanmasbütçe dokümannnbirparçashalinegelmelidir Faaliyetlere bal gelirler ve d yardmlar dâhil bütün temel gelir kaynaklarndan salanan hâslat yllk bütçede ayr ayr tanmlanarak sunulmaldr Merkeziyönetim,borçlarnnvemalivarlklarnndüzeyivebileimi, önemli yükümlülükleri (sosyal güvenlik, salanan garantiler ve dier sözlemelere tabi zorunluluklar dâhil) ve doal kaynak varlklarna ait bilgileriyaymlamaldr Eyaletlerin (Yerel idarelerin) mali pozisyonlar ve kamuirketlerinin malidurumlarbütçedokümanndaraporlanmaldr Hükümet uzun dönemli kamu mali bilgilerini periyodik olarak yaymlamaldr. 3.2 Mali bilgilerin hesap verilebilirliin gelitirilmesine yönelik ve politika analizlerinikolaylatracakyöntemlerlesunulmas Yllk bütçe ile birlikte bütçeye ilikin açk ve basit özet bir rehber uygulamasyaygnlatrlmaldr Önemligelirkalemleri,harcamalarvefinansmanailikinmaliveriler kurumsal,ekonomikvefonksiyonelsnflandrmayatabitutularakgayrisafi olarakraporlanmaldr Genel yönetimin bütün bilânçosu ve gayri safi borç tutar veya bunlarn edeer tahakkuklar yönetimin mali durumu için standart özet göstergeler olmaldr. Bunlar genel denge, kamu kesimi dengesi ve net borçlanma gibi uygun dier mali göstergeleri tamamlayc mahiyette olmaldr Sonuçlar yasama organnca yllk olarak sunulan temel bütçe programndakihedeflerleilgiliolarakeldeedilmelidir(sunulmaldr). 3.3Malibilgilerinzamanndayaymlanmaskonusundataahhüt Malibilgilerinzamanndayaymlanmashükümettarafndanyasalbir zorunlulukolmaldr. 107

115 İç Kontrol Mevzuatı Malibilgilerinyaymlanmasnailikintakvimöncedenduyurulmalve bunabalkalnmaldr. 4.DÜRÜSTLÜÜNGÜVENCES 4.1Maliverilerinkabuledilmikalitestandartlarnkarlamas Bütçe tahminleri ve güncellemeleri en son gelir ve harcama eilimlerini, temel makroekonomik gelimeleri ve iyi tanmlanm politika taahhütleriniyanstmaldr Yllk bütçe ve mali hesaplar mali verilerin derlenmesi ve sunulmasndakullanlanmuhasebeesaslarngöstermelidir Maliraporlardakiverilerdierkaynaklardaneldeedilenilgiliverilerle tutarlveuyumluolmaldr.tarihselmaliverilerintemelgözdengeçirmeleri ileverisnflandrmasndakideiiklikleraçklanmaldr. 4.2Malifaaliyetlerinetkiliiçgözetimvekorumaönlemlerinetabiolmas Kamugörevlilerinindavranlarnayöneliketikstandartlaraçkolmal veiyitanmlanmaldr Kamu kesimi istihdam yöntemleri ve durumlar belgelendirilmeli ve ilgilitaraflarcaeriilebilirolmaldr Satnalmayailikindüzenlemeleruluslararasstandartlarkarlamal, eriilebilirveuygulamadaizlenebilirolmaldr Kamuvarlklarnnsatvealmaçkbirbiçimdeyaplmalvetemel ilemlerayrayrbelirlenmelidir Hükümetin faaliyetleri ve hesaplar iç denetime tabi tutulmal ve denetimprosedürleriyenidengözdengeçirmeyeaçkolmaldr Ulusal gelir yönetimi politik yönlendirmelere kar yasal olarak korunmal, vergi mükelleflerine güvence vermeli ve faaliyetlerini düzenli olarakkamuoyunaraporlamaldr. 4.3Malibilgilerinddenetimetabitutulmas Kamu hesaplar ve politikalar ulusal bir denetim organnca veya yürütmeden bamsz edeer bir kurum tarafndan denetime tabi tutulmaldr Ulusal denetim organ veya edeeri kurum yllk rapor dâhil tüm raporlar yasama organna sunmal ve bunlar yaymlamaldr. Bu sürecin ileyiisüregelenfaaliyetlerleyerindeizlenmelidir. 108

116 4.3.3 Mali öngörüleri ve bunun temelindeki makroekonomik öngörüler ile öncelikli varsaymlar deerlendirmeleri için bamsz uzmanlar görevlendirilmelidir Maliverilerinniteliinidorulamakiçinkurumsalolarakbamszbir ulusalistatistikkurumuoluturulmaldr. İç Kontrolle İlgili Çeşitli Mevzuat Düzenlemeleri 109

117 İç Kontrol Mevzuatı 110

118 8.ÇKONTROLLELGLÇETLMEVZUAT DÜZENLEMELER SaylBilgiEdinmeHakkKanunu SaylElektronikmzaKanunu SaylBakanlklarnKuruluveGörevEsaslarHakkndaKanun SaylEtikKuruluKurulmasHakkndaKanun 5. Bilgi Edinme Hakk Kanununun Uygulanmasnalikin Esas ve Usuller HakkndaYönetmelik 6. Elektronik mza Kanununun Uygulanmasna likin Usul ve Esaslar HakkndaYönetmelik 7. Kamu Görevlileri Etik Davran lkeleri ile Bavuru Usul ve Esaslar HakkndaYönetmelik 8. ResmiYazmalardaUygulanacakEsasveUsullerHakkndaYönetmelik 9. KamudarelerinceHazrlanacakFaaliyetRaporlarHakkndaYönetmelik 10. KamudarelerindeStratejikPlanlamayalikinUsulveEsaslarHakknda Yönetmelik 11. MevzuatHazrlamaUsulveEsaslarHakkndaYönetmelik 12. StandartDosyaPlannalikinBabakanlkGenelgesi 13. KamuKurumlarnternetSitesiKlavuzunalikinBabakanlkGenelgesi 14. Kamu Mali Yönetiminde Deiim Çalmalar Hakknda Babakanlk Genelgesi 111

119 İç Kontrol Mevzuatı 112

120 ERKANKARAARSLAN INYAYINLANMIKTAPLARI 1 Devlet Muhasebesi Olgusu ve Ülkemizde Devlet Muhasebesi Standartlar(TurmobYaynlar,Kasm2005) 2MahallidarelerçinTahakkukEsaslDevletMuhasebesi(Güncel MevzuatAratrmaveEitimDernei,Ocak2006) 3SoruBankas(MuhasebatKontrolörleriDernei,YaynNo:7Mart 2006) 4YeniKamuMaliYönetimAnlay(SeçkinYaynlar,2006) 5GenelBütçeKapsamndakiKamudareleriçinDevletMuhasebesi (MuhasebatKontrolörleriDernei,YaynNo:10Nisan2006) 6 Tahakkuk Esasl Devlet Muhasebesi Eitim El Kitab (Muhasebat GenelMüdürlüü,Mays2002) 7 Devlet Muhasebesinde Reform Çalmalar: Nakit Esasndan TahakkukEsasna(MuhasebatGenelMüdürlüü,Kasm2002) 8 Reform Studies In The Government Accounting: From Cash to Accrual Basis (General Directorate of Public Accounts, November 2002) 9 Tahakkuk Esasl Devlet Muhasebesi Pilot Uygulama Sonuçlar (MuhasebatGenelMüdürlüü,Mays2003) 10TahakkukEsaslDevletMuhasebesiEitimRehberi(Muhasebat GenelMüdürlüü,BirinciBasmTemmuz2003) 11TahakkukEsaslDevletMuhasebesiEitimRehberi(Muhasebat GenelMüdürlüü,kinciBasmAralk2003) 12 Özel Bütçelidarelerçin Tahakkuk Esasl Devlet Muhasebesi (GüncelMevzuatAratrmaveEitimDernei,Nisan2006) 13SosyalTesislerMuhasebesi(GüncelMevzuatAratrmaveEitim Dernei,Mays2006) 14 Güncel Mali Sorunlar (Muhasebat Kontrolörleri Dernei, Yayn No:11Mays2006) Editörolarakdüzenlenmitir. 113

121 İç Kontrol Mevzuatı 15 Devlet Muhasebesi Uygulamasnda Sklkla Yaplan Hatalar (GüncelMevzuatAratrmaveEitimDernei,Mays2006) 16KamuMaliYönetimiveTahakkukEsaslDevletMuhasebesiDers Notlar(GüncelMevzuatAratrmaveEitimDernei,Austos2006) 17KamuHarcamaHukuku(YaklamYaynlar,Eylül2006) 18 Açklamal Soru Bankas (Güncel Mevzuat Aratma ve Eitim DerneiYaynlar,Kasm2006) 19 Stratejik Planlama ve Performans Esasl Bütçeleme (Seçkin Yaynlar,2006) 20DevletMuhasebesiMevzuat(MuhasebatKontrolörleriDernei, YaynNo:18Mart2007) 21KamuMuhasebesiYazlar(MTAGEDYaynlar,Nisan2007) 22 Soru ve Cevaplarla Devlet Muhasebesi (MTAGED Yaynlar, Mays2007) 23MerkeziYönetimKapsamndakidarelerçinDevletMuhasebesi (MuhasebatKontrolörleriDernei,YaynNo:22Temmuz2007) 24DönemSonuUygulamalar(MTAGEDYaynlar,Kasm2007) 25TümYönleriyleAnaokullarveAnaSnflarMuhasebesileKamu Kurum ve Kurulularnca letilen Sosyal Tesisler Muhasebesi (OkutmanYaynclk,Eylül2008) 26 Açklamal ve Konu Anlatml Devlet Muhasebesi Soru Bankas (MaliHizmetlerDernei,ubat2009) 27 Mahalli darelerin Özellikli Bütçe Muhasebe Ödenek Raporlamalemleri(MaliHizmetlerDernei,Mays2009) 28KamuMuhasebesindeDönemSonulemleri(TURMOByaynlar, Kasm2009) 29 Tüm Yönleriyle Ba ve Yardmlar (Mali Hizmetler Dernei Yaynlar,Aralk2009) 30 Açklamal ve Konu Anlatml Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol KanunuSoruBankas(MaliHizmetlerDerneiYaynlar,Ocak2010) 114

122 31TanrMalYönetmelii(MaliHizmetlerDerneiYaynlar,Ocak 2010) 32 Güncel Mali Sorunlar2 (Mali Hizmetler Dernei Yaynlar, Austos2010) 33 Mahalli dareler Görevde Yükselme Snavlarna Hazrlk (OkutmanYaynlar,Austos2010) 34Türkiye dekaytdstihdam(malihizmetlerderneiyaynlar, Kasm2010) 35 Belediye Mali Hizmetler Mevzuat (Dou Karadeniz Belediyeler BirliiYaynlar,Aralk2010) 36 Harcama Belgeleri Mevzuat (Ataehir Belediyesi Yaynlar, Austos2011) 37HarcamaBelgeleriMevzuat(MaliHizmetYaynlar,Eylül2011) 38YeniKamuMuhasebesi(MaliHizmetYaynlar,Aralk2011) 39 Belediyeirketleri ve Türk Ticaret Kanunu (Mali Hizmet Yaynlar, Temmuz2012) 40çKontrolMevzuat(MaliHizmetYaynlar,Temmuz2012) 115

123 İç Kontrol Mevzuatı 116

124 ErkanKARAARSLAN 1975 doumlu olan Erkan KARAARSLAN 1997 ylnda Gazi Üniversitesi ktisadi vedari Bilimler Fakültesi Maliye Bölümünü bitirdi. Ayn bölümde yüksek lisans yapt. 2. Yüksek lisansm ise Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri EnstitüsündeKazalarnÇevreselveTeknikAratrlmasBölümündeyapt.3. YükseklisansndaEndüstriMühendisliibölümündeyapt ylnda Maliye Bakanl merkezi denetim elemanlklarndan MuhasebatKontrolörüolarakmemuriyethayatnabalad.2008ylndaSGK PrimsizÖdemelerGenelMüdürlüüKurumsalGeliimveOrtakVeriTaban DaireBakankadrosunaatand ylnda yaplan görevlendirmeler çerçevesinde Kamu Mali Yönetim Projesikapsamnda,KamuMaliYönetimSistemininkurulmasveKamuda TahakkukEsaslDevletMuhasebesinegeçiprogramnyürüttü.Buanlamda Türkkamuyönetimindeuygulanan KamuMuhasebeTeorisini kalemeald. PrimsizÖdemelerGenelMüdürlüüKurumsalGeliimDaireBakanolarak "Sosyal Yardm Kanunu Tasar Tasla" hazrlad. Bunlarnyan sra Kuzey Kbrs Türk Cumhuriyetinde Tahakkuk Bazl Devlet Muhasebesi Sisteminin Kurulmas Projesinde; Kamuda Yeni Bir Ödeme Sistemi Kurulmas Projesinde ve EDevlet Kapsamnda, Genel Yönetime Dahildarelere Ait Verilerin Derlenmesine Yönelik dari Kapasitenin Artrlmas Adyla Twinning (Eletirme) Projelerinde görev yapt. Staretejik Yönetimde Kurumsal Kapasitenin artrlmas projesinin uzman olarak çalt. Uluslararas muhasebe standartlarnn Türk kamu mali yönetimine uyarlanmas ve kabulüne ilikin çalma grubu üyesi olarak görev ald. Bu çerçevede yurt dnda OECD, AB ve çeitli devlet kurulularyla ortak çalmalaryaptveçoksaydayurtdtoplantlardagörevald. Birçoualanndayazlmilkvehalatekolmaözelliklerinisürdüren,37adet kitap yazd. Bunlardan 8. Bask adedine ulaanlar bulunmaktad. Kitaplar adet satlmtr. Bu kitaplarn, Kamu Harcama Hukuku kitabnda olduu gibi, yarsna yakn ksm üniversitelerde ders kitab olarak okutulmakta. Maliye, muhasebe, hukuk ve ekonomi konularnda çeitli dergilerde yaynlanm286adetmakalevetebliimbulunmakta. 117

125 İç Kontrol Mevzuatı Uzun yllar Mali Klavuz, Yerel Dünya ve Denetim Dergilerinin yaz ileri müdürlüü görevini yürüttüm. Ayrca, Kamu Muhasebesi Enstitüsü, Muhasebat Kontrolörleri Dernei ve Mali Hizmetler Dernei nin Yönetim Kurulu Bakanl görevlerini yürüttü.devlet Denetim Elemanlar Dernei YönetimKuruluÜyesiolarakbulundu. KamuMaliYönetimSistemi,hale Sistemi,GiderKanunlar,Bütçe,Memur Suçlar ve Devlet Muhasebesi ile ilgili400 e yaknseminer, panel ve konferansa konumac olarak katld. Bu çerçevede kiiye ders anlatt.belediyelervedierkamuidarelerindeplanlama,içkontrolvekayt sisteminin kurulmas ile ilgili, Türkiye nin tüm bölgelerinde çalmalar yürüttü.çalmalaryaptmyerlerindetaylbirlistesikiiselwebsayfamda bulunmakta. adresli kiisel web sayfas bulunmakta olup, bu sayfa ayda civarnda hit saysna ulamaktadr. Yine aylk tekil kullancsays civarndadr. Türkiye deyenibirsosyalyardmsistemininkurulmas,kaytdstihdam venedenolduukayplarnbütçeüzerindekietkilerivecezamuhakemesi Kanunu ile ilgili üç ade tez hazrlad. Bu tezler kitap olarak yaymland ve ülkemizdeönemlietkilerdourdu. Kaytdistihdamileilgiliyllk100milyarTLkayphesaplayançalmasbir çokköeyazsnakonuolduvebukonudaliteratürdeiikliklerineyolaçt. KaytdistihdamlailgiliTÜRK tensonratüsad dadeerlendirmelerime bavurduvebunlargörüdergisindeyaymland. 118