BİTKİ KULLANIMI YRD.DOÇ.DR. DOĞANAY YENER

Transkript

1 BİTKİ KULLANIMI YRD.DOÇ.DR. DOĞANAY YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı

2 SU BAHÇELERİNDE BİTKİ KULLANIMI

3 Canlıların bulundukları yerin koşullarına uyum sağlayarak, yaşamlarını sürdürmelerine adaptasyon denir. Bazı bitkiler, ya tamamen su içine gömülü olarak (sabit), ya yapraklarını ve çiçeklerini suyun dışına çıkararak ya da suyun içinde yüzerek yaşamlarını sürdürmektedirler. Bu bitkilere, sulu ortamlara yaşamaya adapte oldukları için, su bitkileri ya da aquatik bitkiler denilmektedir.

4 Su bahçeleri, akvaryumlar, yapay ve doğal havuz veya göletlerin yapımında, hareketli ve heyecan verici, aynı zamanda doğal bir görünüm için, su bitkilerinin başka bir deyişle aquatik bitkilerin rolü çok büyüktür. Çeşitli boylarda su bitkileri ve su öğesini kullanılarak, küçük bir bahçeden, büyük bir bahçeye kadar her tarz bahçede ilgi odağı yaratmak mümkündür. Renkli iskele ve köprüler, kenarlarda, irili-ufaklı kayalar ve çakıllar, arazi yapısı da göz önünde bulundurularak, şelaleler, kaskatlar, dereler ile su sesinin de etkisini kullanarak doğal bir görünüm elde edilebileceği gibi, daha modern çizgilerde yapılmış bir havuzu da su bitkileri ile renklendirmek mümkündür.

5 Su bahçeleri; kurbağa, balık, uçan sinek ve böcekler için, hem gölge, hem barınak, hem de besin kaynağı sağlar. Kullanılan bitkiler, süs havuzunuzdaki suyun içindeki metalleri, amonyum, nitrat ve fosfor gibi maddeleri emer ve doğal bir ek filtre sistemi oluşturarak, daha kaliteli su sağlar. Bu sayede, bakım maliyetlerini düşürür. Ayrıca, oksijen sağlar. Balıkların bulunduğu süs havuzlarında veya göletlerde, fotosentez sayesinde balıklar ve diğer canlılar için, stressiz bir yaşam ortamı sağlar. Suyun aşırı ısınmasını önler.

6 Su Bitkileri Çeşitleri

7 Su bitkileri başlıca 6 gruba ayrılır. Herbir grubun ekosistem üzerinde ayrı bir fonksiyonu vardır. Havuzun sağlıklı yaşamı için gereklidir. Örneğin Azolla caroliniana, Lemna sp. gibi yüzen su bitkileri, nilüferler gelişip yüzeyin %60-70 ini kaplayacak duruma gelene kadar onların görevini üstlenerek su yüzeyini örter. Böylece güneş ışığının su içine geçmesini engellediğinden, alg oluşumunu kontrol altına alır. Oksijen üreten su bitkileri ise suyun temiz kalmasına yardımcı olur. Bu fonksiyonlarının yanında, tüm su içi ve bataklık bitkileri renkleri, formları ve kokularıyla su bahçelerinin en çekici ve göz alıcı elemanlarıdır.

8 1. Su içi bitkileri Su bahçesi dibine sıkıca tutunan derin su bitkileridir. Yaprakları su yüzeyindedir. Çoğunlukla gündüz çiçek açarlar fakat bazı türler gece çiçek açar.

9 Nilüferler, en beğenilen su bitkilerinin arasındadır ve çoğunlukla da su bahçesinin temel süs öğesidir. Birkaç güzel nilüfer olmadan bahçe tamamlanmış görünmez. Muhteşem güzelliklerinin yanında havuzu serinletip, balıklara sığınaklık yapan önemli gölge alanları da sağlarlar. İdeal olarak, su yüzeyinin %30-%60 ı su bitkileriyle kaplanmış olmalıdır.

10 Nymphaea- Nilüfer

11 2. Su altı bitkileri Tamamıyla suyun içinde bulunan bitkilerdir. Bu su bitkileri suyun dışında hayatlarını sürdüremezler. Kökle tutunurlar veya köksüz suda yüzerler.

12 Adından da anlaşılacağı gibi bu tür bitkiler su yüzeyinin altında bulunur. Genellikle oksijen aygıtları olarak tanımlanırlar. Su altı bitkileri gün boyunca oksijen üretirler. Su altı bitkileri, neredeyse tamamen su altında yaşar. Bazıları çiçeklenir ve çiçekler çoğunlukla su yüzeyine çıkar. Bataklık seven, su otu, boynuz otu, tilki kuyruğu ve deniz çayırı türü gibi bitkileri içerir. Çoğunlukla su altı bitkileri besinlerini direk sudan alırlar. Bu, besin için yosunlarla mücadele ettiği böylece de ekosistem dengesine fayda sağladığı anlamına gelir.

13 Posidonia oceanica- Deniz çayırı, deniz eriştesi

14 3. Serbest yüzücü bitkiler Bu su bitkileri çok çeşitlidir ve su bahçesinde serbest hareket ederler.

15 Su yüzeyi bitkileri isimlerinden de belli olduğu gibi sadece su yüzeyinde dururlar. Kökleri bitkinin altından tüm besinini sudan alacak şekilde sarkar. Çoğu su yüzeyi bitkisi, diğer bir çok su bitkisinin bulunduğu ya da dikildiği toprağa karşı besinleri sudan direk temizleyerek havuzların filtrelenmesi konusunda büyük fayda sağlar.

16 Lemna minör- Su mercimeği

17 4. Yarısı su içerisinde, yarısı sü üzerinde olan bitkiler (Amphibi) Çamur içinde köklenebilen bitkilerdir. Suyun dışına çıkarak güçlü büyüme ve çiçeklenme gösterir.

18 Acorus calamus

19 5. Su kıyısı bitkileri En fazla sayıda olan su bitkileri grubudur. Susuz yerleri genelde sevmezler.

20 Kenar bitkileri, dayanıklı ve tropikal bitkileri de bünyesinde barındıran açık ara en geniş su bitkisi grubudur. Çoğu gerçekten çok yıllıktır ve yıldan yıla yeniden çıkar. Kenar bitkileri, güzellik katma ve filtreleme gibi önemli fonksiyonlar üstlenirler. Kenar bitkisi denmesinin sebebi, tipik olarak kenarlarda yetişmesinden veya göl ya da havuzun kenarı olmalarındandır. Kenar bitkileri, nemli topraklarda veya durgun suda büyür. Kenar bitkilerinin bazıları, eğir kökü, çuha çiçeği, kulkas kökü, tesbih çiçeği, su zambağı ve bir tür kahkaha çiçeğidir.

21 Calla palustris

22 5. Bataklık bitkileri Bu bitkilerin ihtiyaç duyduğu tek şey ıslak çamurdur.

23 Taxodium distichum

24 Su bitkileri ile düzenleme yaparken;

25 Bitkiler, su öğesine ulaştırılıncaya kadar nemli tutulmalı ve uygulama yapılacak yerin iklimine yakın yerlerden temin edilmelidir.

26 Bitkiler, vejetatif olarak birbirinden farklı isteklere sahiptirler. Bazıları tamamen suyun içine gömülebildiği gibi, bazıları su kenarında, bazıları ise su yüzeyinde yüzerek yaşamlarını sürdürürler. Bitkilerin; toprak öz nitelik istekleri, su derinliği istekleri göz önünde bulundurularak düzenlenmelidirler.

27 Su kenarında kullanılacak türler ve aynı zamanda bataklık bitkileri, bahçe ile gölet arasında dengeli bir peyzaj geçişi için önemlidir (Örnek: Sagittaria spp, Typha spp., Lobelia spp., Caltha palustris, Myriophyllum aquatica, Iris laevigata, Alisma spp., Juncus spp. gibi). Bu türler kullanılırken, bitkilerin toprak istekleri göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin; az asitli topraklarda Alisma türlerinin oluşturduğu topluluklar daha iyi gelişim gösterirken, Juncus türleri daha asitli toprakları sever.

28 Elodea spp., Ceratophyllum spp. gibi türler tamamen suyun içinde kalan türler, akvaryum planlarken kullanılabilecek türlerdir.

29 20 cm ve daha derin su içinde yaşayan türler, güneşi seven türler olarak adlandırılır. Bunlardan Lotus ve nilüferler (Lotus spp. ve Nymphaea spp.) durgun suları severler. Görsel zenginliğinin yanı sıra, balıklar için de gölge alanlar oluşturmak için tercih edilebilecek türlerdir (Nymphaea spp., Orontium aquaticum, Nelumbo spp., Nymphaea spp., Victoria spp., Nuphar lutea, Cyperus papyrus, Acorus calamus, Iris pseudacorus, Calla palustris, Butomus umbellatus gibi).

30 Su yüzeyinin kısa zamanda bitki ile kapanmasının sorun olacağı düşünülerek yerleştirme yapılmalıdır. Derin ve sığ kıyı bitkileri, gölge yerlerde iyi gelişirler. Doğal bir çizgi oluşumu sağlamakla birlikte bütün olarak derinlik hissi kazandırırlar. Toprak içinde kök gelişimine ihtiyaç duyduklarından kendi içlerinde bir hacim oluştururlar. ¾ derinliğindeki bahçe toprağına konularak doğal veya biraz alkali bir kap içerisine yerleştirilmelidir. Suyun sürekli karıştırılması bitkiler için bir sorun oluşturabilir.

31 o Su bitkilerinin yetişme derinlikleri türlere göre değişmektedir. Havuz içerisinde yetişme derinliklerine göre taş veya tuğladan basamaklar yapılabilir. Bitkiler bu basamaklar üzerine yerleştirilir. Zamanla bitkilerin büyümeleri durumunda basamaklar azaltılarak bitki daha derinlere veya tabana kadar indirilebilir.

32 Plastik kaplar kullanılacak ise; plastik kabın altında mutlaka delik açılmalıdır. Özel geliştirilmiş, keçeli topraklar kullanılarak dikimi yapılan türler olduğu gibi, bazı türler saksı ile gömülürler. Bu türleri kullanırken, saksıları çakıl taşları ile gizlemek mümkündür. Havuz veya göletin içinde bitki cepleri oluşturulabileceği gibi, etrafında da inşaat aşamasında bitki cepleri oluşturulabilir. Tamamen tasarıma göre değişen bu durum, uygun bitki seçimiyle başarılı bir uygulama sağlar.

33 Su bitkileri için likit gübreler olduğu gibi, saksıda kullanılan su bitkileri için, granül gübreler de kullanılabilir. Ayrıca, yüzen su bitkileri için, büyüme sezonu boyunca, tablet gübreler kullanılabilir.

34 Başarılı bir su bahçesi için, özenli ve dikkatli bir yapım aşaması şarttır. Mimari ve teknik konularda olduğu gibi bitki seçiminde de aynı itina gösterilmelidir. Güvenlik önlemleri de göz önünde bulundurularak yapılan, estetik bir tasarım, park ve bahçeler için, huzur verici, keyifli, heyecan verici ortamlar yaratmak için oldukça güzel fırsatlar sunmaktadır.

35 Su bitkileri dikim yöntemleri

36 Su bitkilerinin havuzlara yerleştirilmesi 2 yöntemle yapılmaktadır. Yöntemlerden bir tanesi havuz içerisinde bitkilerin doğrudan dikilmesi, diğeri ise bitkilerin özel saksılara dikilerek havuz içerisine yerleştirilmesidir.

37 Bitkilerin doğrudan toprağa dikilmesi Bu yöntemde havuzun yapımı sırasında bitkiler için özel dikim yatakları hazırlanır. Bu yatakların yükseklikleri kullanılacak bitkilerin suda yetişme derinlikleri hesaplanarak yapılmalıdır. Bitkilerin derinlik isteklerine göre gerekirse taş ya da tuğladan teraslar yapılabilir. Hazırlanan dikim yataklarına cm derinliğinde kültür toprağı konulmalıdır. Toprakta dikkat edilmesi gereken noktalar; hastalık ve yabani ot köklerinin bulunmaması ve elenerek temizlenmiş olmasıdır. Toprağın altına su geçirgenliğini engellemek için yaklaşık 30 cm kil döşenmelidir.

38 Bitkilerin özel saksılara dikilerek su bahçesine yerleştirilmesi Birçok bitki kompost veya toprağın içindeki köklere ihtiyaç duyarlar. Dikkat edilmesi gereken hususlar; suyu kirletmemeli, gerekli dengede olup balıkları tutabilmeli, yeteri kadar besini sağlayarak zengin bir kompost ve gübre yapabilmelidir. Bitkiler, içinde toprak bulunan bir kap ile sınırları belirlenmiş bir yere konabilir.

39

40

41

42

43

44