AYDIN TİCARET BORSASI

Transkript

1 AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE 2014 YILI PAMUK RAPORU Ata Mahallesi Denizli Bulv. No: AYDIN Tel: Faks: Hazırlayan Cansu KARABULUT Arge- Proje ve Kalite Sorumlusu 1

2 İÇİNDEKİLER TABLOLAR 3 GİRİŞ 4 LİF KARAKTERLERİNE GÖRE ÜRETİLEN PAMUKLAR 5 DÜNYA PAMUK EKİM ALANLARI 6 DÜNYA PAMUK VERİMLERİ 7 DÜNYA PAMUK ÜRETİMİ 8 DÜNYA PAMUK TÜKETİMİ 8 TÜRKİYE PAMUK ÜRETİMİ VE TÜKETİMİ 9 EGE BÖLGESİ PAMUK ÜRETİMİ 10 DÜNYA PAMUK İHRACATI 11 DÜNYA PAMUK İTHALATI 11 TÜRKİYE NİN PAMUK İTHALAT VE İHRACATI 12 PAMUKTA YAŞANAN SORUNLAR 14 2

3 TABLOLAR Tablo 1: Pamuğun Kullanıldığı Alanlar Tablo 2: Dünya Pamuk Ekim Alanları (Bin Ha) Tablo 3: Dünya Lif Pamuk Verimleri (Kg/Ha) Tablo 4: Dünya Lif Pamuk Üretimi (1000 Ton) Tablo 5: Dünya Lif Pamuk Tüketimi (1000 Ton) Tablo 6: Bölgeler İtibariyle Türkiye Pamuk Ekim Alanları (Bin Ha) Tablo 7: Bölgeler İtibariyle Türkiye Lif Pamuk Üretimi (Bin Ton) Tablo 8: 2013/14 Sezonu Ege Bölgesi Pamuk Ekili Alan ve Kütlü Üretim Tahminleri Tablo 9: Dünya Lif Pamuk İhracatı (Bin Ton) Tablo 10: Dünya Lif Pamuk İthalatı (Bin Ton) Tablo 11: Türkiye Pamuk İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı (Bin $) Tablo 12: Türkiye Pamuk İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (Bin $) 3

4 GİRİŞ Değişik kullanım alanlarıyla dünyada tarım, sanayi ve ticaret sektörlerinde önemli bir konuma sahip olan pamuğun insanlar tarafından tarımının yapılma tarihi çok eski dönemlere rastlamaktadır. Pamuk işlenmesi açısından çırçır sanayisinin, lifi ile tekstil sanayisinin, çekirdeği ile yağ ve yem sanayisinin, linteri ile de kağıt sanayisinin hammaddesi durumundadır. Petrole alternatif olarak pamuğun çekirdeğinden elde edilen yağ, giderek artan miktarda biodizel üretiminde de hammadde olarak kullanılmaktadır. Bu sebeplerin yanında nüfusun hızla artması, diğer yandan sanayileşen ve kalkınan toplumlarda hayat seviyesinin yükselmesi pamuğun tüketim ve gereksinimini arttırmıştır. Dünyada sınırlı sayıda ülkenin ekolojisi pamuk tarımına el verdiğinden, dünya üretiminin %80 ine yakınını Türkiye nin de içinde bulunduğu az sayıda ülke üretmektedir. Ülkemiz açısından stratejik bir niteliği bulunan pamuğun üretimi ve kullanımı, diğer bir ifade ile pamuk politikası, izlenen tarım, sanayi ve ticaret politikaları ile uluslararası gelişmelerden yoğun bir şekilde etkilenmektedir. Uluslararası Pamuk Danışma Kurulu nun verilerine göre Türkiye, pamuk ekim alanı yönünden Dünyada dokuzuncu, birim alandan elde edilen lif pamuk verimi yönünden altıncı, pamuk üretim miktarı yönünden sekizinci; pamuk tüketimi yönünden dördüncü, pamuk ithalatı yönünden üçüncü ülke konumundadır. Ayrıca GDO suz pamuk üretimi yapan ülkeler değerlendirildiğinde Türkiye bu alanda verimli pamuk üretimi gerçekleştiren ülkedir. 4

5 DÜNYA PAMUK EKİM ALANLARI Tablo 2: Dünya Pamuk Ekim Alanları (Bin Ha) Ülkeler 2006/ / / / / /12* 2012/13** 2013/14** Hindistan Çin ABD Pakistan Özbekistan Brezilya Türkmenistan Burkina Faso Tanzanya Türkiye Myanmar Zimbabve Arjantin Diğer DÜNYA Kaynak: ICAC Cotton (*) Tahmin, (**) Projeksiyon Uluslararası Pamuk Danışma Kurulu (ICAC) verilerine göre; 2003/04 dönemi ile 2009/10 dönemi arasında dünyada ortalama 33 milyon hektar alanda pamuk üretimi yapıldığı, 2008/09 ile 2009/10 dönemlerinde yaklaşık 30 milyon hektar ekim alanı ile ortalamanın oldukça altında kalındığı tespit edilmektedir. 2011/12 sezonunda ekim alanlarındaki artışın 36 milyon hektarlara ulaştığı tahmin edilmektedir. 2012/13 sezonunda 34,7 milyon hektar olarak öngörülen ekim alanlarının 2013/14 sezonunda 31,5 milyon hektara gerileyeceği öngörülmektedir. Dünya pamuk ekim alanlarının en geniş olduğu ülke ortalama 11 milyon hektar alan (%29 pay) ile Hindistan dır. Onu sırasıyla Çin, ABD, Pakistan, Özbekistan, Brezilya ve Türkmenistan izlemektedir. Türkiye nin ekim alanları tablodaki sekiz dönemin ortalamasına göre dokuzuncu sırada yer almaktadır. DÜNYA PAMUK VERİMLERİ Son yıllar itibariyle, pamuk ekim alanlarında önemli artış kaydedilmemiş olmasına rağmen, yüksek lif verimi nedeniyle üretim miktarları 2008/09 dönemine kadar pozitif 5

6 bir seyir izlemiştir. 1980/81 ve 2002/03 dönemi içerisinde dünya ortalama lif verimi artışı %40-50 olarak kaydedilmiş, ülkemizde verim artışı ise %70-75 ile dünya ortalama verim artışının üzerinde gerçekleşmiştir. Tablo 3: Dünya Lif Pamuk Verimleri (Kg/Ha) ÜLKELER 2008/ / / /12* 2012/13** 2013/14** Avustralya İsrail Brezilya Meksika Çin Türkiye Suriye Yunanistan ABD Mısır Pakistan Özbekistan Türkmenistan Hindistan Arjantin Burkina Faso DÜNYA ORT Kaynak: ICAC Cotton (*)Tahmin, (**) Projeksiyon Tablo 3 de görüldüğü gibi altı dönemin ortalamalarına göre Türkiye dünya pamuk verimi sıralamasında altıncı, önemli pamuk üretici ülkeler arasında ise verim yönüyle Çin den sonra ikinci konumdadır. Ancak, Türkiye nin GDO suz üretim yapan ülkeler sıralamasında birinci konumda olduğu göz önünde bulundurulması gereken önemli bir husustur. Dünya pamuk ekim alanlarında önemli pay alan Hindistan, Pakistan, Özbekistan ve Türkmenistan ortalama verim düzeylerinin altında bir verimle üretim yapmaktadırlar. Bu ülkelerin verim düzeylerinde yaşanacak artış dünya pamuk üretiminde de önemli artışların yaşanmasına neden olacaktır. DÜNYA PAMUK ÜRETİMİ Dünyada en büyük pamuk üretimi Çin de gerçekleşmektedir. Çin i sırasıyla Hindistan, ABD, Pakistan ve Brezilya takip etmektedir. Dünya lif pamuk üretimine bakıldığında ilk beş ülke toplam dünya üretiminin yaklaşık %77 sini oluşturmaktadır. Türkiye üretiminin dünya üretimine katkısı yaklaşık %2 lik bir paydır. 2011/12 sezonunda 27 milyon ton olan dünya lif üretiminin 2013/14 sezonunda %15 lik bir düşüşle 23 milyon tona gerileyeceği tahmin edilmektedir. 6

7 Tablo 4: Dünya Lif Pamuk Üretimi (1000 Ton) ÜLKELER 2008/ / / /12* 2012/13** 2013/14** Çin Hindistan ABD Pakistan Brezilya Avustralya Özbekistan Türkiye Türkmenistan Yunanistan Diğer TOPLAM Kaynak: ICAC Cotton (*)Tahmin, (**) Projeksiyon DÜNYA PAMUK TÜKETİMİ Dünyada en çok pamuk tüketen ülkeler, yine en çok üretim payına ve pamuğu işleme kapasitesine sahip olan Çin, Hindistan, Pakistan ve Türkiye gibi ülkelerdir. Son 6 sezon incelendiğinde 2010/11 sezonuna kadar artış gösteren dünya tüketimi, daha sonraki sezon %7 lik bir düşüş yaşamıştır. 2012/13 sezonunda 23,4 milyon tona, 2013/14 sezonunda ise 24,2 milyon tona çıkacağı öngörülmektedir. Tablo 5: Dünya Lif Pamuk Tüketimi (1000 Ton) ÜLKELER 2008/ / / /12* 2012/13** 2013/14** Çin Hindistan Pakistan Türkiye Brezilya ABD Bangladeş Endonezya Meksika Vietnam Diğer TOPLAM Kaynak: ICAC Cotton (*)Tahmin, (**) Projeksiyon TÜRKİYE PAMUK ÜRETİMİ VE TÜKETİMİ Türkiye de pamuk tarımı genelde Ege Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile Akdeniz ve Batı Marmara bölgelerinde yapılmaktadır. Son 10 yıllık süreçte pamuk 7

8 ekim alanlarının yaklaşık %23 oranında gerilediği aşağıdaki tablodan görülebilmektedir. Bölgeler bazında incelendiğinde ekim alanlarında en önemli düşüşlerin sırasıyla Batı Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde olduğu görülmektedir. Tablo 6: Bölgeler İtibariyle Türkiye Pamuk Ekim Alanları (Bin Ha) Sezon G.doğu Batı Ege Akdeniz Anadolu Marmara TOPLAM ,3 194,5 133,9 7,6 637, ,2 167,6 138,5 7, ,8 107,9 5,1 546, ,5 146,5 130,4 3,4 590, ,8 116,4 118, , ,1 81,4 99,1 1, ,9 80,3 102,9 0, ,8 82,6 109,4 0,5 480, ,9 96,7 129,9 1, ,2 82,7 102,7 0,7 488,4 Kaynak: TÜİK Ülkemiz pamuk üretiminde son yıllarda yaşanan düşüşe paralel olarak, dünyanın en kaliteli pamuklarının yetiştirildiği Ege bölgesinde de pamuk üretim alanları önemli ölçüde gerilemiştir yılında 195 bin hektar seviyelerinde olan Ege bölgesi pamuk ekim alanları 82 bin hektar seviyelerinde gerilemiştir. Son 10 yılda Ege bölgesindeki düşüş oranı %57,4 olarak gerçekleşmiştir. Lif pamuk üretimimizde en bölge Güneydoğu Anadolu bölgesidir sezonunda üretimin yaklaşık %59,7 Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, %22,5 Akdeniz ve %17,6 Ege bölgesinde gerçekleşmiştir. Tablo 7: Bölgeler İtibariyle Türkiye Lif Üretimi ( Bin Ton) Sezon G.doğu Batı Ege Akdeniz Anadolu Marmara TOPLAM , ,7 7,5 919, ,3 205,3 7,8 935, ,6 212,6 197,2 5,6 863, ,4 221,4 248,6 3,5 976, ,3 229,4 2,7 867, ,3 0,9 673, ,6 113,2 175,6 0,6 638, ,1 143,4 208,5 0,5 816, ,9 166,6 250,2 1,7 954, ,5 151,2 193,4 1,1 858,4 Kaynak: TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre son 10 yıllık süreçte en yüksek lif pamuk üretimi 976,5 bin ton ile 2006 yılında, en düşük lif pamuk üretimi ise 638,2 bin ton ile 8

9 2009 sezonunda gerçekleşmiştir yılı sezonunda lif pamuk üretimi bir önceki sezona göre %10 luk bir düşüşle 858,4 bin tona gerilemiştir sezonunda tüm bölgelerde üretim miktarı düşmüştür. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde %4.3, Ege Bölgesinde %9.2, Akdeniz Bölgesinde %22.7 ve Batı Marmara Bölgesinde %35.2 oranında düşüş yaşanmıştır. Ege Bölgesi Pamuk Üretimi Ege bölgesinde üretim payında Aydın birinci sırada gelmektedir. Onu sırasıyla İzmir, Denizli ve Manisa takip etmektedir. Tablo 8: 2013/14 YILI EGE BÖLGESİ PAMUK EKİLİ ALAN VE KÜTLÜ ÜRETİM TAHMİNLERİ İLLER Ekim Alanı Toplam Kütlü Ortalama Verim Mahlıç (Kg) (Ha) Üretim (Kg) (Kg/Ha)** (%39 Randıman) AYDIN İZMİR BALIKESİR * DENİZLİ MANİSA MUĞLA ÇANAKKALE *** BURSA **** EGE BÖLGESİ * Balıkesir iline ait Gömeç, Ayvalık ilçesi dışındaki diğer ilçelere ait alan ve verim bilgileri Tarım İl Müdürlüğü' nden alınmıştır. Merkez ilçenin alan verileri proje içeriğinde belirlenmiş, verim bilgileri Tarım İl Müdürlüğü' nden alınmıştır ** Pamuk ekili alanlar ilçeler düzeyinde gelişim özelliğine göre iyi, orta ve zayıf olarak gruplandırılmaktadır. Buna bağlı olarak iller düzeyinde ortalama verim, ilçeler düzeyinde belirlenen grupların ortalama verimleri alındığından, il geneli ortalama verim değerinden küçük bir farka sahiptir. *** Çanakkale ili uydu görüntüsü dışında kaldığından bu ilin alan ve verim bilgileri Çanakkale Tarım İl Müdürlüğünden alınmıştır. **** Bursa ilinin alan ve verim bilgileri Bursa Tarım İl Müdürlüğü' nden alınmıştır. DÜNYA PAMUK İHRACATI Dünyanın en büyük pamuk ihracatçısı ülkeleri yıllara göre değişmekle birlikte, ortalama olarak %30-35 lik payla ilk sırayı alan ABD yi, %19-20 lik payla Hindistan ve %11 payla Özbekistan takip etmektedir. Avustralya da son yıllardaki üretim artışları ile dikkat çeken önemli ihracatçı ülkeler arasında yerini almaktadır. 10 yıl öncesine kadar dünya pamuk üretim ve ticaretindeki yeri çok daha gerilerde olan Hindistan ve Avustralya, aktarma genli yani GDO lu pamuk üretimine geçişle beraber 7 yılda pamuk ihracatını önemli oranda arttırmıştır. Dünya pamuk ihracatı 2008/09 sezonunda, 2001/02 sezonundan bu yana en düşük seviyesine gerilemiş ve bir önceki döneme göre yaklaşık %25 azalışla 6.5 milyon ton seviyesinde gerçekleşmiştir. Ortalama 7,7 milyon ton olan dünya ihracatının 2011/12 9

10 sezonunda Çin in tarihi ithalat miktarına paralel olarak 9,7 milyon ton seviyelerine çıkacağı tahmin edilmektedir. Tablo 09: Dünya Lif Pamuk İhracatı (1000 Ton) ÜLKELER 2008/ / / /12* 2012/13** 2013/14** ABD Hindistan Brezilya Avustralya Özbekistan Pakistan Yunanistan Burkina Faso Türkmenistan Türkiye Diğer DÜNYA TOPLAM Kaynak: ICAC Cotton (*)Tahmin, (**) Projeksiyon *** 2012/13, 2013/14 ICAC, diğer sezonlar TÜİK kesinleşen DÜNYA PAMUK İTHALATI Çin, Türkiye ve Bangladeş yıllara göre değişmekle birlikte dünyanın en büyük pamuk ithalatçıları konumundadır. Çin diğer iki ülkeden farklı olarak dünyanın başta gelen pamuk üreticisi olmasına karşın tekstil ve konfeksiyon sektörünün artan ihtiyaçları sebebiyle aynı zamanda küresel olarak büyük ithalatçılar arasında yer almaktadır. Dünya pamuk ithalatının küresel krizle birlikte 2008/09 sezonunda 6.6 milyon tona gerilemesine rağmen, gelişmekte olan ülkelerde yaşanan olumlu gelişmelere paralel olarak 2010/11 sezonunda 7.7 milyon tonun üzerine çıktığı görülmektedir. 2011/12 sezonunda en büyük ithalatçı ülke konumundaki Çin in 2-2,5 milyon ton aralığında gerçekleşen ithalatının 5,34 milyon ton ile tarihi seviyelerde gerçekleşeceği, toplam dünya ithalatının 9,75 milyon ton olacağı tahmin edilmektedir. 2012/13 ve 2013/2014 sezonlarında ise ithalatın dengeli bir seyir izleyerek 7,7 milyon ton seviyelerinde gerçekleşeceği öngörülmektedir. 10

11 Tablo 10: Dünya Lif Pamuk İthalatı (1000 Ton) ÜLKELER 2008/ / / /12* 2012/13** 2013/14** Çin Bangladeş Türkiye *** Endonezya Vietnam G. Kore Tayland Meksika Tayvan Pakistan Diğer DÜNYA TOPLAM Kaynak: ICAC Cotton (*)Tahmin, (**) Projeksiyon *** 2012/13, 2013/14 ICAC, diğer sezonlar TÜİK kesinleşen TÜRKİYE NİN PAMUK İTHALAT VE İHRACATI Ülkemizde yıllar itibariyle tekstil sektöründe yaşanan genişlemeye paralel olarak, pamuk tüketimindeki artış iç üretim artışıyla karşılanamadığından, pamuk ithalat miktarı artmış ve 1990 yılına kadar pamuk ihracatçısı olan Türkiye, başlıca pamuk ithalatçısı ülkelerden biri konumuna gelmiştir. Tablo 11: Türkiye Pamuk İhracat ve İthalatı Sezon İharacat (milyon $) İthalat (milyon $) Dış Ticaret Dengesi (milyon $) Dış Ticaret Hacmi (milyon $) İhracatın İthalatı Karşılama Oranı % , , , , , , , , , * ,36 Kaynak: TÜİK * 2013 verileri geçicidir. Ülkemiz, iç üretimin tüketimi karşılayamaması sebebiyle dünyanın en fazla pamuk ithal eden ikinci ülkesi konumundadır. TÜİK verilerine göre, ülkemizin pamuk ithalatına sezonlar itibariyle bakıldığında, son on yıllık dönemde en fazla ithalat,

12 milyon dolar ile 2011 sezonunda, en düşük ithalat ise milyon dolar ile 2004 sezonunda yapılmıştır. Tablo 12: Türkiye Pamuk İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı (Bin $) ÜLKELER * İTALYA ALMANYA POLONYA TUNUS FAS PORTEKİZ İSPANYA ROMANYA LİBYA ÇİN HONG KONG RUSYA GENEL TOPLAM Kaynak: TÜİK *2013 verileri geçicidir Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi yıllar itibariyle en çok ihracatımızı sırasıyla İtalya, Almanya ve Polonya ya gerçekleştiriyoruz. Tablo 12: Türkiye Pamuk İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (Bin $) ÜLKELER * ABD TÜRKMENİSTAN ÇİN PAKİSTAN HİNDİSTAN MISIR İTALYA ÖZBEKİSTAN BREZİLYA YUNANİSTAN GENEL TOPLAM Kaynak: TÜİK *2013 verileri geçicidir Türkiye nin pamuk ithalatının yaklaşık %50 si ABD ve Türkmenistan dan yapılmaktadır. ABD nin payı %70 civarındadır. Bu ülkeleri Çin, Pakistan, Hindistan, Mısır ve İtalya gibi ülkeler takip etmektedir. 12

13 PAMUKTA YAŞANAN SORUNLAR 1.Türkiye de pamuk üretimi ihtiyacın oldukça altında gerçekleşmekte ve dolayısıyla tüketimi karşılayamamaktadır. Bu durum pamuk ithalatında dünyada ikinci sıraya kadar yükselmemize neden olmuştur ve her yıl (yılara göre değişmekle birlikte) 1 milyar dolar civarında dövizin tüketimi karşılamak üzere ülke içinden çıkmasına neden olmaktadır. Lif pamuk, pamuk ipliği ve pamuklu dokuma ithalatı birlikte değerlendirildiğinde bu bedel son yıllarda 2 milyar doların üstünde gerçekleşmektedir. 2.Pamuk üretiminde ülkemiz verimliliği dünya ortalamasının üzerinde olmasına rağmen, girdi fiyatlarının artışı, üretimi azaltmakta, sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Girdi fiyatları, küçük işletme yapısının getirdiği sorunlar, işçilik giderleri, tarıma yönelik mal ve hizmetlere uygulanan vergi oranları, üretici için önemli maliyet unsurlarıdır. 3.Ülkemizde pamuk üretiminde destekleme primi verilmektedir. Ancak söz konusu destek miktarları, girdi maliyetlerini karşılayarak pamuk üretimini karlı hale getirme ve teşvik etme yönlerinden rakip ülkelere göre yetersiz kalmaktadır. Bunun sonucu olarak, son yıllarda pamuk üretimine elverişli alanlarda başka ürünlerin tercih edilmesi üretimdeki düşüşün en önemli nedenleri arasındadır. 4.Pamukta standardizasyon ve kalite kontrolü halen bir sorun olmaya devam etmektedir. 5.Üretimi daha kolay olan çekirdeksiz kuru üzüm, mısır ve ayçiçeği gibi ürünlerin fiyatlarının nispeten yüksek oluşması ve bu ürünler için verilen destekler pamuk üretimini olumsuz yönde etkilemektedir. Pamuk ekilen alanlarda söz konusu ürünlere geçilmesi nedeniyle, pamuk üretiminde (GAP ın devreye girmesine rağmen), iç talebi karşılayacak miktarda artış sağlanamamıştır. 6.Pamukta kirlilik halen önemli bir sorun olarak devam etmektedir. Bu sorunun devam etmesi pamuklarımızın iç ve dış piyasa değerini düşürmekte ve ithal pamukların tercih edilmesine neden olmaktadır. 13

14 7.Ülkemizde pamuk alanlarında ortalama 70 dekar düzeyindeki küçük ve çok parçalı arazi yapısı, pamuk üretiminin ekonomik işletme yapısına dönüşümünü ve makineli hasadın yaygınlaşmasını engellemektedir. Yüksek verim ve kaliteye rağmen küçük ölçek yapısı maliyet dezavantajına neden olmaktadır. 8.Pamuğun tarla aşamasında tarım ürünü, işlenmesi açısından sanayi ürünü olarak değerlendirilmesi ve pazarlama yönü gibi çok boyutlu yapısı, pamukla ilgili bütüncül politika üretiminde sorunlara yol açmaktadır. 9.Getirilen yasaklayıcı düzenlemelere rağmen, bölgeler arasında kütlü pamuk nakli devam etmektedir. Bu durum, beraberinde kalite sorununu ve Türk Pamuğu imajını zedelemektedir. 14