(1.2) MÜLTECILER VE VATANSIZ KIŞILER

Transkript

1 (1.2) MÜLTECILER VE VATANSIZ KIŞILER

2 1.2.1 BIRLEŞMIŞ MILLETLER MÜLTECILER YÜKSEK KOMISERLIĞI'NIN TÜZÜĞÜ 14 Aralık 1950 tarihli GENEL KURUL KARARI 428 (V) Genel Kurul, 319 A (IV) sayılı ve 3 Aralık 1949 tarihli kararı doğrultusunda, 1. Bu kararın ekini, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisinin Tüzüğü olarak kabul eder; Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 319 (IV) sayılı ve 3 Aralık 1949 tarihli kararı ile 1 Ocak 1951'den itibaren bir Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisini kurmaya karar verdi. Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisi Tüzüğü, Genel Kurul tarafından 14 Aralık 1950 tarihinde 428 (V) kararın ekinde kabul edildi. Bu kararda Hükümetler, Ofisin yetkileri dahilindeki mültecilerle ilgili görevlerini yerine getirmesinde Yüksek Komiserlik ile işbirliği içinde davranmaya davet edildiler. Bu yönetmelik uyarınca, Yüksek Komiser'in görevi, insani ve sosyal olup kesinlikle siyasi olmayan bir niteliktedir. Yüksek Komiserin görevleri, Tüzükte ve Genel Kurul tarafından daha sonra kabul edilen çeşitli kararlarda tanımlanır. Yüksek Komiserlik Ofisi ile ilgili olarak, Genel Kurul ile Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından alınan Kararlar, BMMYK tarafından HCR/INF/48/Rev.2 bilgi dokümanında olduğu gibi yayınlanır. Yüksek Komiser, Ekonomik ve Sosyal Konsey aracılığı ile Genel Kurul'a yıllık rapor verir. Tüzüğün 4. maddesi uyarınca Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından Mültecilerle ilgili bir Danışma Komitesi kurulmuştur (10 Eylül 1951 tarih ve 393 (XIII) B sayılı Karar). Bu kuruluş daha sonra Birleşmiş Milletler Mülteciler Fonu (UNREF) Yürütme Komitesine dönüştürülmüştür (21 Ekim 1954 tarihli ve 832 IX sayılı Genel Kurul kararını takiben çıkarılan 31 Mart 1995 tarihli ve 565(XIX) sayılı Ekonomik ve Sosyal Konsey Kararı). Bu kuruluşun yerini 1958 tarihinde Yüksek Komiserlik Programının Yürütme Komitesi almıştır (Genel Kurulun 26 Kasım 1957 tarih ve 1166 (XII), Ekonomik ve Sosyal Konsey'in 30 Nisan 1958 tarih ve 672 (XXV) sayılı Kararları). Görev tanımına göre Yürütme Komitesi, diğerlerinin yanı sıra/inter alia, Yüksek Komiserlik Ofisinin malzeme yardımı programını onaylar ve programa nezaret eder; ayrıca Yüksek Komiserliğe kendi isteği üzerine Yönetmeliğe göre belirlenen görevleri içinde tavsiyelerde bulunur. Yürütme Komitesi başlangıçta 24 ülkeden oluşuyordu. Genel Kurul'un 12 Aralık 1963 tarih ve 1958 (XVIII) sayılı kararı ile üye sayısı 30'a yükseltildi. 11 Aralık 1967 tarihinde de 2294(XXII) sayılı yeni bir karar ile mümkün olan en geniş coğrafi temsili sağlamak üzere 31'e çıkarılmıştır. Ofis başlangıçta 3 yıllık bir dönem için kurulmuştur ( Yönetmelik 5. paragraf). 23 Ekim 1953 tarihli ve 727 (VIII) sayılı, 26 Kasım 1957 tarih ve 1165 (XII) sayılı, 7 Aralık 1962 tarih ve 1783 (XVII) sayılı,11 Aralık 1967 tarih ve 2294 (XXII) sayılı, 12 Aralık 1972 tarih ve 2957 (XXVII) sayılı ve 8 Aralık 1977 tarih ve 32/68 sayılı kararları ile Ofisin görev süresi, ilki 31 Aralık 1983'te biten ve birbirini takip eden 5 yıllık dönemler için uzatılmıştır.

3 2. Hükümetleri, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseriyle Komiserlik Ofisinin yetki alanına giren görevlerini yerine getirmesinde, özellikle de: (a) Mültecilerin korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmelere taraf olarak ve bu sözleşmelerin uygulanması için gerekli tedbirleri alarak; (b) Mültecilerin durumlarını iyileştirmeye ve korunmaya ihtiyaç duyanların sayılarını azaltmaya yönelik önlemlerin uygulanması için Yüksek Komiserlik ile özel antlaşmalar yaparak; (c) En muhtaç durumda olanları da dışlamayacak şekilde, mültecilere kendi topraklarına girme izni vererek; (d) Mültecilerin gönüllü geri dönüşlerini teşvik etmek amacıyla, Yüksek Komiser'in harcadığı çabalara yardım ederek; (e) Mültecilerin, özellikle sığındıkları ülkenin vatandaşlığını kazanmalarına yardımcı olmak yoluyla toplum tarafından özümlenmelerini teşvik ederek; (f) Mültecilere, seyahat belgeleri ve ulusal makamlarca diğer yabancılara sağlanan ve özellikle de yeniden yerleşimlerini kolaylaştıracak belgeleri sağlayarak; (g) Mültecilere kendi mallarını, özellikle de yeniden yerleşimleri için gerekli olan mallarını transfer etme izni vererek; (h) Mültecilerin sayıları, durumları ve onlarla ilgili kanun ve yönetmelikler hakkında Yüksek Komiserlik'e bilgi vererek; işbirliği yapmaya davet eder. 3. Genel Sekreter'den, bu kararı ve ekini, BM üyesi olmayan ülkelere de kararın uygulanmasında işbirliklerini sağlayabilmek için iletmesini talep eder.

4 EK BIRLEŞMIŞ MILLETLER MÜLTECILER YÜKSEK KOMISERLIĞI'NIN TÜZÜĞÜ I. BÖLÜM Genel Hükümler 1. Genel Kurul'un yetkisi altında hareket eden Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri, Birleşmiş Milletler'in nezareti altında, bu Tüzüğün kapsamı içine giren mültecilere uluslararası koruma sağlamak ve bu tür mültecilerin gönüllü olarak geri dönüşlerini ya da onların yeni ülkelerinin toplumları ile kaynaşmalarını hızlandırmaları için Hükümetlere ve ilgili hükümetlerin onay vermesi koşuluyla özel kuruluşlara yardım ederek mültecilerin sorunlarına kalıcı çözümler aramak görevini üstlenecektir. Bu görevin yerine getirilmesi sırasında, özellikle sorunlar baş gösterdiğinde ve örneğin söz konusu insanların uluslararası statüleri ile ilgili herhangi bir anlaşmazlık çıkması durumunda, Yüksek Komiser, eğer kurulmuş ise, mültecilerle ilgili danışma komitesinin fikrini soracaktır. 2. Yüksek Komiser'in görevi kesinlikle siyasi olmayan nitelikte, insancıl, sosyal ve kural olarak mülteci grupları ve kategorileri ile ilgili olacaktır. 3. Yüksek Komiser, kendisine Genel Kurul veya Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından verilen politika talimatlarını izleyecektir. 4. Ekonomik ve Sosyal Konsey, Yüksek Komiser'in konu ile ilgili görüşünü aldıktan sonra, Konsey in, üyelerini mülteci sorununun çözümüne gösterdikleri ilgi ve bağlılığı esas alarak seçtiği Birleşmiş Milletler üyesi olan veya olmayan ülkelerin temsilcilerinden oluşan mülteciler ile ilgili bir danışma komitesi kurmayı kararlaştırabilir. 5. Genel Kurul, Yüksek Komiserlik Ofisi'nin çalışmalarını 31 Aralık 1953'ten sonra da sürdürüp sürdürmeyeceğine dair düzenlemeleri, sekizinci olağan toplantısından geç olmamak kaydıyla gözden geçirecektir. II. BÖLÜM Yüksek Komiser'in Görevleri

5 6. Yüksek Komiser'in yetkileri : A. (i) 12 Mayıs 1926 ve 30 Haziran 1928 Düzenlemeleri, 28 Ekim 1933 ve 10 Şubat 1938 Sözleşmeleri, 14 Şubat 1939 Protokolü veya Uluslararası Mülteci Organizasyonu Anayasası ile mülteci olarak kabul edilen her kişiyi kapsar. (ii) 1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olayların sonucunda ve ırkı, dini, milliyeti ya da siyasal görüşü nedeniyle zulüm görmekten haklı sebeplerle korkan, vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu korkudan dolayı veya kişisel tercihi dışındaki sebeplerden dolayı söz konusu ülkenin korumasından yararlanamayan veya yararlanmak istemeyen; ya da bir ülkenin vatandaşlığına sahip olmayan ve eskiden sürekli ikamet ettiği ülkenin dışında bulunan, söz konusu korku sebebiyle ya da kendi kişisel tercihi dışındaki sebeplerle bu ülkeye dönemeyen veya dönmek istemeyen herhangi bir kişiyi kapsar. Uluslararası Mülteci Örgütü tarafından, bu kuruluşun görev süresince alınan sığınma kararları, bu paragrafın koşullarına uyan kişilerin mülteci statüsü almasını engellemez; Yukarıdaki A kısmında tanımlanan herhangi bir kişi eğer aşağıdaki koşullara sahip ise, bu kişinin, Yüksek Komiserliğin yetkisi alanı içinde bulunma durumu sona erer: (a) Uyruğunda olduğu ülkenin korumasına gönüllü olarak tekrar dönmüş; veya (b) Uyruğunu kaybetmiş iken gönüllü olarak geri kazanmış; veya (c)yeni bir uyruk kazanmış ve yeni uyruğuna girdiği ülkenin korumasından yararlanmaya bağlamış; veya (d) Terk ettiği veya zulüm görme korkusu ile dışında durmayı tercih ettiği ülkeye gönüllü olarak yeniden yerleşmiş; veya (e) Mülteci olarak tanınmasına bağlı koşullar ortadan kalkmış olmasından dolayı, uyruğunda olduğu ülkenin koruması altına girmeyi reddettiğini artık kişisel tercihin dışındaki nedenlere dayandıramamaktaysa, yalnızca ekonomik nitelikli nedenler geçerli sayılamaz; veya (f) Milliyeti olmayan bir kişi olarak, mülteci kabul edilmesine yol açan koşullar ortadan kalktığı ve eskiden yaşamakta bulunduğu ülkeye dönme imkanı doğduğu için, o ülkeye dönmemek konusunda kişisel tercihinden başka sebepler ortaya koyamıyorsa; B. Irkı, dini, milliyeti ve siyasi düşüncesi nedeniyle zulme uğrayacağına dair haklı bir korku duyduğu için uyruğunu taşıdığı ülkenin veya eğer milliyeti yoksa, eskiden ikamet ettiği ülkenin dışında bulunan ve geri dönemeyen ya da uyruğunu taşıdığı Tüzükçe tanýmlanan mültecilere ek olarak, yýllar içinde, mülteci benzeri durumlarda, Yüksek Komiser in ilgisi ve daha sonraki Genel Kurul ve EKOSOK kararlarýna uygun koþullarda bulunan kiþilerden oluþan diðer kategorileri de kapsar.

6 ülkenin hükümetinin korumasından yararlanmak veya eğer milliyeti yoksa eskiden ikamet ettiği ülkeye dönmek istemeyen her kişiyi kapsar. 7. Yüksek Komiser'in 6. paragrafta tanımlanan yetkileri aşağıdaki kişileri kapsamaz: (a) Birden fazla ülkenin vatandaşı olup bir önceki paragraflarda tanımlanan şartlar,uyruğunda olduğu tüm ülkeler için geçerli olmayan kişiler; veya (b) Yaşamakta olduğu ülkenin yetkililerince o ülkenin milliyetinin getirdiği hak ve yükümlülükleri elde ettiği kabul edilen kişiler; veya (c) Birleşmiş Milletler'in diğer organ veya kurumlarından koruma veya yardım almaya devam edenler; veya (d) Suçluların iadesi antlaşmalarının şartlarına uyan bir suç veya Uluslararası Askeri Mahkeme'nin Londra Tüzüğünün VI. maddesinde veya Insan Hakları Evrensel Beyannamesinin 14. Madde, 2. paragrafının şartlarında belirtilen bir suçu işlediğini düşünmeye yol açacak ciddi nedenler olan kişiler. 8. Yüksek Komiserlik yetki alanına giren mültecileri koruma görevini aşağıdaki şekillerde yerine getirecektir: (a) Mültecilerin korunmasına ilişkin uluslararası antlaşmaların onaylanması ve sonuçlandırılmasını sağlayarak, başvurulara nezaret ederek ve değişiklik tekliflerini teşvik ederek; (b) Hükümetler ile özel antlaşmalar yapıp mültecilerin durumunu iyileştirerek ve korunmaya ihtiyaç duyanların sayısını azaltmak için tasarlanan önlemlerin hayata geçirilmesini teşvik ederek; (c) Gönüllü geri dönüşleri veya yeni topluluklara uyum sağlamayı teşvik eden hükümetlere ve özel çabalara yardım ederek; (d) En muhtaç kategorileri dışlamamak suretiyle mültecilerin ülke topraklarına kabulünü teşvik ederek; (e) Mültecilerin mallarını, özellikle de yeniden yerleşimleri için gerekli olanları, transfer etmelerine izin almak için çaba göstererek; (f) Hükümetlerden sınırları dahilindeki mültecilerin sayıları ve durumları ile onlarla ilgili kanun ve yönetmelikler hakkında bilgi alarak; (g) Hükümetler ve ilgili Hükümetler-arası kuruluşlar ile yakın temas içinde olarak; (h) Mülteci sorunlarıyla ilgilenen özel örgütler ile kendisinin en uygun bulduğu biçimde temasa geçerek; (i) Mültecilerin refahı ile ilgili özel kuruluşların çabalarının düzenlenmesini kolaylaştırarak

7 9. Yüksek Komiserlik, kendi emrine tahsis edilen kaynakların sınırları içinde, geri dönüşler ve yeniden yerleşmeler dahil olmak üzere, Genel Kurul'un karar vereceği ek faaliyetlerde bulunacaktır. 10. Yüksek Komiser, mültecilere yardım amaçlı aldığı kamu veya özel kaynakları yönetecek ve bunları böylesi bir yardımı en iyi şekilde kullanacağına inandığı özel kuruluşlar ve eğer uygunsa kamu kuruluşlarına dağıtacaktır. Yüksek Komiser, uygun olmadığını veya kullanamayacağını düşündüğü herhangi bir yardımı reddedebilir. Yüksek Komiser, Genel Kurul'un ön onayını almaksızın Hükümetlere yönelik veya genel herhangi bir yardım çağrısında bulunmayacaktır. Yüksek Komiser bu alandaki faaliyetleriyle ilgili bir beyanatı yıllık raporuna dahil edecektir. 11. Yüksek Komiser görüşlerini Genel Kurul, Ekonomik ve Sosyal Konsey ve bunların yan organları önünde bildirmeye yetkili kılınacaktır. Yüksek Komiser, Ekonomik ve Sosyal Kurul aracılığı ile Genel Kurul'a yıllık rapor verecektir; bu rapor Genel Kurul'un gündeminde ayrı bir konu olarak ele alınacaktır. 12. Yüksek Komiser çeşitli uzman kuruluşları işbirliğine davet edebilir. III. BÖLÜM Örgütlenme ve Mali Kaynaklar 13. Yüksek Komiser, Genel Sekreter'in aday göstermesi üzerine Genel Kurul tarafından seçilecektir. Yüksek Komiser'in görev süresi Genel Sekreter tarafından teklif edilecek ve Genel Kurul tarafından onaylanacaktır. Yüksek Komiser, 1 Ocak 1951 tarihinden itibaren 3 yıllık bir süre için seçilecektir. 14. Yüksek Komiser aynı süre için kendi milliyetinden olmayan bir Yüksek Komiser Yardımcısı atayacaktır. 15.(a) Yüksek Komiserlik Ofisinin personeli, verilen tahsisatın sınırları içinde Yüksek Komiser tarafından atanacak ve bu personel görevini yerine getirirken Yüksek Komiser'e karşı sorumlu olacaktır. (b) Bu personel, Yüksek Komiserlik Ofisinin amaçlarına kendini adamış kişiler arasından seçilecektir. (c) Personelin istihdam şartları, Genel Kurul tarafından kabul edilen personel yönetmeliğince belirlenenler olacak ve kurallar Genel Sekreter tarafından resmen ilan edilecektir.

8 (d) Koşullar, personelin istihdamını ek ödeme yapılmaksızın sağlayacak şekilde oluşturulabilir. 16. Yüksek Komiser, mültecilerin ikamet ettiği ülke hükümetlerine, buralara temsilci atanmasının gerekliği konusunda danışmalıdır. Bu gerekliliği tanıyan bir ülkeye, o ülkenin Hükümeti tarafından onaylanan bir temsilci atanabilir. Yukarıdakilere bağlı olarak aynı temsilci birden fazla ülkede görev yapabilir. 17. Yüksek Komiser ve Genel Sekreter ortak ilgi kaynağı olan konularda irtibat ve danışma için uygun düzenlemeler yapacaklardır. 18. Genel Sekreter, bütçe sınırları dahilinde Yüksek Komiser'e her türlü imkanı sağlayacaktır. 19. Yüksek Komiserlik Ofisi Isviçre'nin Cenevre kentinde olacaktır. 20. Yüksek Komiserlik Ofisinin masrafları Birleşmiş Milletler bütçesinden karşılanacaktır. Genel Kurul aksine karar vermedikçe Yüksek Komiserlik Ofisinin idari harcamalarının dışında hiçbir harcama Birleşmiş Milletler bütçesinden karşılanmayacak ve Yüksek Komiserliğin faaliyetlerine bağlı tüm diğer harcamalar gönüllü bağışlardan karşılanacaktır. 21. Yüksek Komiserlik Ofisi Yönetimi Birleşmiş Milletlerin Mali Düzenlemelerine ve Genel Sekreter tarafından resmen açıklanan mali kurallara tabi olacaktır. 22. Yüksek Komiserliğin kaynaklarıyla ilgili muamelelere ait kayıtlar, eğer Birleşmiş Milletler Hesap Kontrolörü Idare Heyeti kaynakların tahsis edildiği kuruluşlardan gelen denetlenmiş hesapları kabul ederse, Idare Heyetinin denetimine tabi tutulacaktır. Bu tip kaynakların muhafazası ve tahsis edilmesiyle ilgili idari düzenlemeler Birleşmiş Milletler'in Mali Düzenlemeleri ve Genel Sekreter'in resmen açıkladığı kurallara uygun olacak şekilde Yüksek Komiser ve Genel Sekreter arasında kararlaştırılacaktır.

9 MÜLTECILERIN HUKUKI STATÜSÜNE ILIŞKIN SÖZLEŞME BAŞLANGIÇ Yüksek Imzacı Taraflar, Birleşmiş Milletler Antlaşması ve 10 Aralık 1948'de Genel Kurul'ca kabul olunan Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin, insanların ana hürriyetlerden ve insan haklarından, fark gözetmeksizin faydalanmaları ilkesini teyit ettiğini dikkate alarak, Birleşmiş Milletler'in, birçok defa, mültecilere karşı derin ilgisini ortaya koyduğunu ve mültecilerin temel hürriyetleri ile insan haklarını mümkün olduğu kadar kapsamlı bir şekilde kullanmalarını sağlamaya çaba gösterdiğini dikkate alarak, Mültecilerin hukuki durumuna ilişkin daha önce imzalanan milletlerarası antlaşmaların tekrar gözden geçirilmesi ve bir araya getirilmesinin, bu antlaşmaların alanının ve bunların mülteciler için sağladığı himayenin yeni bir antlaşma yoluyla genişletilmesinin arzu edilir olduğunu dikkate alarak, Sığınma hakkını tanımanın, bazı ülkelere son derece ağır yük yükleyebileceğini ve uluslararası kapsamı ile niteliği Birleşmiş Milletler'ce kabul edilmiş bulunan bir sorunun, uluslararası iş birliği olmaksızın tatmin edici bir şekilde çözümlenemeyeceğini dikkate alarak, Bütün Devletlerin, mülteci sorununun toplumsal ve insani yönlerini kabul ederek, bu sorunun devletler arasında bir gerginlik sebebi halini almasını önlemek için olanakları ölçüsünde ellerinden geleni yapmalarını arzuladığını ifade ederek, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri'nin, mültecilerin korunmasını sağlayan uluslararası sözleşmelerin uygulanmasına nezaret etmekle görevli olduğunu

10 kaydederek ve bu sorunu çözmek için alınan önlemlerin birbiri ile verimli uyumunun, Devletler ile Yüksek Komiser arasındaki iş birliğine bağlı olduğunu kabul ederek, Aşağıdaki konularda anlaşmışlardır: I. BÖLÜM Genel Hükümler 1. Madde A. Işbu Sözleşme'nin amaçları bakımından "mülteci" kavramı: (1) 12 Mayıs 1926 ve 30 Haziran 1928 Düzenlemeleri veya 28 Ekim 1933 ve 10 Şubat 1938 Sözleşmeleri, 14 Eylül 1939 Protokolü ya da Uluslararası Mülteci Örgütü Tüzüğü'ne göre mülteci sayılan; Uluslararası Mülteci Örgütü tarafından, faaliyette bulunduğu dönem içinde alınmış mülteci sıfatını vermeme kararları, bu bölümün 2. fıkrasındaki koşullara sahip olan kimselere mülteci sıfatının verilmesine engel değildir; (2) 1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olaylar sonucunda ve ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri yüzünden, zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan, ya da söz konusu korku nedeniyle, yararlanmak istemeyen; yahut tabiiyeti yoksa ve bu tür olaylar sonucu önceden yaşadığı ikamet ülkesinin dışında bulunan, oraya dönemeyen veya söz konusu korku nedeniyle dönmek istemeyen her şahsa uygulanacaktır. Birden fazla tabiiyeti olan bir kişi hakkındaki "vatandaşı olduğu ülke" ifadesi, tabiiyetini haiz olduğu ülkelerden her birini kasteder ve bir kişi, haklı bir sebebe dayalı bir korku olmaksızın, vatandaşı olduğu ülkelerden birinin korumasından yararlanmıyorsa, vatandaşı olduğu ülkenin korumasından mahrum sayılmayacaktır. B.(1) Işbu Sözleşme'nin amaçları bakımından kısım A, Madde 1'deki "1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olaylar" ifadesi, ya, (a) "1 Ocak 1951'den önce Avrupa'da meydana gelen olaylar"; veya, (b) "1 Ocak 1951'den önce Avrupa'da veya başka bir yerde meydana gelen olaylar" anlamında anlaşılacak ve her Taraf Devlet bu Sözleşme'yi imzaladığı, tasdik ettiği veya ona katıldığı sırada bu Sözleşme'ye göre taahhüt ettiği yükümlülükler bakımından bu ifadenin kapsamını belirten bir beyanda bulunacaktır.

11 (2) (a) şıkkını kabul eden her Taraf Devlet, herhangi bir zamanda Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne göndereceği bir notla, (b) şıkkını kabul ettiğini duyurarak yükümlülüklerini genişletebilir. C. Yukarıdaki kısım A'da belirtilen hükümlerin kapsamına giren her kişi eğer: (1) Vatandaşı olduğu ülkenin korumasından kendi isteği ile tekrar yararlanırsa; veya (2) Vatandaşlığını kaybettikten sonra kendi arzusu ile tekrar kazanırsa; veya (3) Yeni bir vatandaşlık kazanmışsa ve vatandaşlığını yeni kazandığı ülkenin himayesinden yararlanıyorsa; veya (4) Kendi arzusu ile terk ettiği veya zulüm korkusu ile dışında bulunduğu ülkeye kendi arzusu ile, tekrar yerleşmek üzere dönmüşse; veya (5) Mülteci tanınmasını sağlayan koşullar ortadan kalktığı için vatandaşı olduğu ülkenin korumasından yararlanmaktan sakınmaya artık devam edemezse; Işbu fıkra, vatandaşı olduğu ülkenin himayesinden yararlanmayı reddetmek için önceden geçerli zulme ait haklı sebepler ileri sürebilen, bu maddenin A(1) Kısmı'nın kapsamına giren bir mülteciye tatbik olunmayacaktır; (6) Tabiiyetsiz olup da, mülteci tanınmasını yol açan koşullar ortadan kalktığı için, normal ikametgahının bulunduğu ülkeye dönebilecek durumda ise; Ancak işbu fıkra, normal ikametgahının bulunduğu ülkeye dönmeyi reddetmek için önceden maruz kaldığı zulme bağlı haklı sebepler ileri sürebilen, bu maddenin A(1) kısmının kapsamına giren bir mülteciye uygulanmayacaktır. Bu kişiye, işbu Sözleşme'nin uygulanması sona erecektir. D. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği dışında, diğer bir Birleşmiş Milletler organı veya örgütünden halen koruma veya yardım gören kimselere uygulanmayacaktır. Durumları, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun konuyla ilgili uygun kararları çerçevesinde kesin olarak halledilmeden, yararlandıkları bu tür koruma veya yardımlar herhangi bir sebeple sona eren kişiler, işbu Sözleşme'den tamamen yararlanırlar. E. Bu Sözleşme, ikamet ettiği ülkenin yetkili makamlarınca o ülke vatandaşlığına sahip olanların sahip bulundukları hak ve yükümlülüklere sahip sayılan bir kişiye uygulanmayacaktır. F. Bu Sözleşme hükümleri: (a) barışa karşı suç, savaş suçu veya insanlığa karşı suç gibi suçlar için hükümler koyan uluslararası belgelerde tanımlanan bir suç işlediğine;

12 (b) mülteci sıfatıyla kabul edildiği ülkeye sığınmadan önce, sığındığı ülkenin dışında ağır bir siyasi olmayan suç işlediğine; (c) Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı fiillerden suçlu olduğuna; dair hakkında ciddi kanaat mevcut olan bir kişi hakkında uygulanmayacaktır. 2. Madde Her mültecinin, bulunduğu ülkeye karşı, özellikle yasalara, yönetmeliklere ve kamu düzenini için alınan önlemlere uymayı öngören yükümlülükleri vardır. 3. Madde Taraf Devletler, bu Sözleşme hükümlerini mültecilere, ırk, din veya geldikleri ülke bakımından ayırım yapmadan uygulayacaklardır. 4. Madde Taraf Devletler, ülkelerindeki mültecilere, dini vecibelerini yerine getirme hürriyeti ve çocuklarının dini eğitim hürriyeti bakımından, en az vatandaşlara uyguladıkları muamele kadar uygun muamele uygulayacaklarıdır. 5. Madde Bu Sözleşme'nin hiçbir hükmü, bir Taraf Devlet tarafından mültecilere bu Sözleşme dışında sağlanan diğer hakları ve çıkarları ihlal etmez. 6. Madde Bu Sözleşme bakımından "aynı şartlarla" kavramı, belli bir kimsenin, söz konusu bir haktan yararlanabilmesi için, özellikleri açısından bir mültecinin yerine getiremeyecekleri dışında, mülteci olmasaydı belli bir hakkı kullanmak için yerine getirmesi gereken bütün şartları (geçici yahut daimi ikamet süresine ve şartlarına ait olanlar dahil), kendisinin yerine getirmesi anlamını ima eder. 7.Madde 1. Bu Sözleşme'nin daha uygun hükümler içerdiği durumlar hariç tutulmak koşuluyla, her Taraf Devlet, mültecilere, genel olarak yabancılara uyguladığı muameleyi uygulayacaktır.

13 2. Bütün mülteciler, Taraf Devletlerin topraklarında üç yıl ikametten sonra kanuni mütekabiliyet şartından muafiyet kazanacaklardır. 3. Her Taraf Devlet, bu Sözleşme kendisi hakkında yürürlüğe girdiği tarihte mültecilerin, mütekabiliyet şartı olmadan yararlanabilecekleri hakları ve çıkarları kendilerine tanımaya devam edecektir. 4. Taraf Devletler, mütekabiliyet şartının bulunmaması halinde, mültecilere 2. ve 3. fıkralara göre yararlanabilecekleri haklardan ve çıkarlardan başka hak ve çıkarlar sağlamak imkanlarını ve 2. ve 3. fıkralarda belirtilen şartlara sahip olmayan mültecileri mütekabil muamele muafiyetinden istifade ettirmek imkanını uygun biçimde dikkate alacaklardır. 5. Yukarıdaki 2. ve 3. fıkralar hükümleri, gerek bu Sözleşme'nin 13, 18, 19, 21 ve 22. maddelerinde belirtilen haklara ve çıkarlara, gerekse bu Sözleşme'de belirtilmeyen haklara ve çıkarlara uygulanır. 8. Madde Yabancı bir Devlet vatandaşlarının kişiliklerinin, mallarının veya menfaatlerinin aleyhinde uygulanabilecek istisnai tedbirler bakımından Taraf Devletler, bu gibi tedbirleri, söz konusu yabancı devletin resmen vatandaşı olan bir mülteciye, sırf bu vatandaşlığına dayanarak uygulamayacaklardır. Bu maddede ifade olunan genel ilkeyi mevzuatlarına göre tatbik edemeyen Taraf Devletler bu gibi mültecilere uygun hallerde muafiyet tanıyacaklardır. 9. Madde Işbu Sözleşme'nin hiçbir hükmü, bir Taraf Devletin, savaş zamanında veya diğer vahim ve özel hallerde, belli bir kimse hakkında, bu kimsenin gerçekte bir mülteci olduğu ve kendisiyle ilgili söz konusu tedbirlerin, bu devletin milli güvenliği açısından devamının gerektiği tespit edilinceye kadar, milli güvenliği için elzem saydığı tedbirleri geçici olarak almasını engellemeyecektir. 10. Madde 1. Bir mülteci, Ikinci Dünya Savaşı sırasında sürgün edilerek bir Taraf Devletin ülkesine götürülmüş olup burada ikamet etmekte ise, bu mecburi ikamet süresi, bu ülkedeki kanuni ikamet süresi sayılacaktır. 2. Bir mülteci, Ikinci Dünya Savaşı sırasında bir Taraf Devletin ülkesinden sürgün edilip bu Sözleşme'nin yürürlüğe girmesinden önce sürekli ikamet amacı ile oraya dönmüş ise, sürgünden önceki ve sonraki süreler, hangi amaçla olursa olsun kesintisiz ikametin şart koşulduğu durumlar için, kesintisiz tek bir ikamet süresi sayılacaktır. 11. Madde

14 Bir Taraf Devlet, kendi bayrağını taşıyan bir geminin mürettebatı arasında düzenli bir şekilde çalışan mülteciler varsa, bu kişilerin ülkesinde yerleşmelerine ve özellikle bir başka ülkeye yerleşmelerini kolaylaştırmak üzere kendilerine seyahat belgeleri vermeye, ya da geçici olarak topraklarına girmelerine sıcak bakacaktır. II. BÖLÜM Hukuki Statü 12. Madde 1. Her mültecinin bireysel statüsü, daimi ikametgahının bulunduğu ülkenin yasalarına veya eğer daimi ikametgahı yoksa, bulunduğu ülkenin yasalarına tabidir. 2. Mültecinin önceden kazandığı ve bireysel statüsüyle ilgili haklara, özellikle evliliğe bağlı haklara, her Taraf Devlet tarafından, gerekirse bu devletin yasalarının gösterdiği koşulları yerine getirmek kaydıyla, söz konusu hakkın, kişi mülteci olmasaydı o devletin yasalarınca tanınacak haklar arasında bulunması durumunda, saygı gösterilecektir. 13. Madde Taraf Devletler, menkul ve gayrimenkul mülkiyet edinme ile buna bağlı diğer hakları, menkul ve gayrimenkul mülkiyete ait kira ve diğer sözleşmelerle ilgili hakları, her mülteciye, mümkün olduğu kadar müsait ve her halde genel olarak aynı koşullardaki yabancılara sağlanandan daha az müsait olmayan bir şekilde uygulayacaktır. 14. Madde Buluşlar, desenler, modeller, ticari markalar, ticari unvanlar gibi sınai mülkiyet haklarıyla, edebi, artistik ve ilmi çalışmalarla ilgili haklarının korunmasıyla ilgili olarak, her mülteci, sürekli ikametgahının bulunduğu ülkede, bu ülkenin kendi vatandaşlarına sağladığı korumanın aynısından yararlanacaktır. Mülteci, bir başka Taraf Devletin toprağındayken, bu ülkede, sürekli ikametgahının bulunduğu ülkenin vatandaşlarına sağlanan korumadan yararlanacaktır. 15. Madde Taraf Devletler, yasal olarak ülkelerinde ikamet eden mültecilere, siyasi amaç ve kar amacı taşımayan dernekler ile meslek sendikaları bakımından, aynı koşullar içindeki başka bir ülkenin vatandaşlarına tanıdıkları en müsait muameleyi uygulayacaklardır.

15 16. Madde 1. Her mülteci, bütün Taraf Devletler'in toprakları üzerindeki hukuk mahkemelerine serbestçe ve kolayca başvurabilecektir. 2. Her mülteci, sürekli ikametgahının bulunduğu Taraf Devlette, adli yardım ve teminat akçesinden muafiyet dahil, mahkemelere müracaat bakımından vatandaş gibi muamele görecektir. 3. Her mülteci, sürekli ikametgahının bulunduğu ülkenin dışındaki Taraf Devletlerde, o ülkelerin vatandaşlarına 2. fıkrada bahsedilen konular hakkında yapılan muamelenin aynından istifade edecektir. III. BÖLÜM Gelir Getirici Işler 17. Madde 1. Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden her mülteciye, ücretli bir meslekte çalışmak hakkı bakımından, aynı şartlar içinde yabancı bir memleketin vatandaşına uyguladıkları en müsait muameleyi uygulayacaklardır. 2. Her halde ulusal işgücü piyasasını korumak amacıyla, yabancılara veya yabancıların çalıştırılmalarına konan sınırlama tedbirleri, bu Sözleşme'nin, ilgili Taraf Devlette yürürlüğe girdiği tarihte söz konusu tedbirlerden muaf tutulan veya aşağıdaki koşullardan birine sahip olan mültecilere uygulanmayacaktır: (a) Ülkede üç yıl ikamet etmiş olmak; (b) Ikamet ettiği ülkenin vatandaşı olan bir kimse ile evli bulunmak. Eşini terk etmiş olan bir mülteci bu hükümden istifadeyi iddia edemeyebilir; (c) Ikamet ettiği ülkenin vatandaşlığını taşıyan bir veya daha fazla çocuğu olmak. 3. Taraf Devletler, ücretli mesleklerde çalışmak bakımından bütün mültecilerin ve özellikle ülkelerine, bir işçi bulma programına yahut göçmen getirme planına göre girmiş olan mültecilerin haklarını, vatandaşlarına tanıdıkları çalışma haklarıyla aynı noktaya getirme konusuna sıcak bakacaklardır.

16 18. Madde Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, tarım, sanayi, küçük sanatlar ile ticaret sahalarında kendi işyerlerini açmak ve sanayi, ticari şirketler kurmak haklarıyla ilgili olarak, mümkün olduğu kadar müsait ve her halde genel olarak aynı şartlardaki yabancılara tanıdıklarından daha az müsait olmayan muameleyi uygulayacaklardır. 19. Madde 1. Her Taraf Devlet, ülkesinde yasal olarak ikamet eden ve bu Devletin yetkili makamlarınca tanınan diplomalara sahip olup bir ihtisas mesleğini icra etmek isteyen mültecilere, mümkün olduğu kadar müsait ve her halde aynı şartlar içindeki tüm yabancılara sağlanandan daha az müsait olmayan şekilde muamele uygulayacaktır. 2. Taraf Devletler, bu gibi mültecilerin, anavatanları dışında, uluslararası ilişkilerini yürüttükleri ülkelere yerleşmelerini temin için, kanunlarına ve anayasalarına göre ellerinden gelen çabayı göstereceklerdir. IV. BÖLÜM Sosyal Durum 20. Madde Bütün nüfusun tabi olduğu ve nadir bulunan maddelerin genel dağıtımını düzenleyen bir vesika usulün mevcut bulunduğu hallerde, mültecilere vatandaşlar gibi muamele edilecektir. 21. Madde Taraf Devletler, konut edinme bakımından, bu konu yasalar ve yönetmeliklerle düzenlendiği ya da kamu makamlarının kontrolüne tabi olduğu oranda, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, her halde genel olarak aynı şartlar altındaki yabancılara uygulanandan daha az olmayacak biçimde, mümkün olduğu kadar müsait bir muamele sağlayacaklardır. 22. Madde 1. Taraf Devletler, mültecilere, temel eğitim konusunda, vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygulayacaklardır. 2. Taraf Devletler, mültecilere, temel eğitimin dışındaki eğitim konusunda ve özellikle çalışmalardan yararlanma, yabancı ülke okullarından alınmış eğitim sertifikalarının, üniversite diplomalarının ve derecelerinin tanınması, harç ve

17 resimlerden muafiyet ve eğitim bursları alanlarında mümkün olduğu kadar müsait ve her halde genel olarak aynı şartlar içindeki yabancılara tanınanlardan daha az müsait olmayan şekilde muamele edeceklerdir. 23. Madde Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, sosyal yardım ve iane konularında vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygulayacaklardır. 24. Madde 1. Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, aşağıdaki konularda, vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygulayacaklardır: (a) Yasalarla düzenlendiği veya idari makamların yetkisine tabi oldukları ölçüde: maaşın bir parçası olduğu durumlarda aile yardımları, çalışma saatine göre başı ücret, fazla mesai ödemeleri, ücretli tatiller, eve iş götürmeye sınırlamalar, en az çalışma yaşı, çıraklık ve mesleki eğitim, kadınların ve gençlerin çalışması ve toplu ücret görüşmelerinden yararlanma; (b) Sosyal güvenlik (iş kazaları, meslek hastalıkları, analık, hastalık, sakatlık, yaşlılık, ölüm, işsizlik, ailevi yükümlülükler ile, ulusal yasalara ve yönetmeliklere göre bir sosyal güvenlik programının kapsamına giren her hangi bir olağanüstü durum), aşağıdaki sınırlamalara tabidir: (i) Kazanılmış hakların ve kazanılmak üzere olan hakların korunması için uygun düzenlemeler mevcut olabilir; (ii)tamamen devlet fonlarından karşılanan ödenekler veya ödenek bölümleri ile, normal bir emeklilik ödeneği için lüzumlu aidat koşullarını yerine getirmemiş kişilere yapılan yardımlar konusunda, ikamet edilen ülkenin ulusal yasaları ve yönetmelikleri hükümler içerebilir. 2. Bir mültecinin, bir iş kazası veya bir meslek hastalığı sonucunda ölümden doğacak tazminat haklarına, hak sahibinin, Taraf Devletin toprakları dışında ikamet etmesi yüzünden zarar gelmeyecektir. 3. Taraf Devletler, sosyal güvenlik konusundaki kazanılmış haklar veya kazanılmak üzere olan haklarla ilgili olarak, aralarında imzaladıkları, ya da gelecekte aralarında imzalayacakları antlaşmaların sağlayacağı faydalardan, yalnızca ülke vatandaşlarında aranan şartların aranması kaydıyla, mültecileri de yararlandıracaklardır. 4. Taraf Devletler, taraf olmayan Devletler ile aralarında, yürürlükte bulunan veya herhangi bir zamanda yürürlüğe girecek olan, bunlara benzer antlaşmaların sağlayacağı faydalardan, mültecileri de, mümkün olduğu ölçüde yararlandırmak imkanlarını araştırmaya sıcak bakacaklardır.

18 V. BÖLÜM Idari Önlemler 25. Madde 1. Bir mültecinin, bir hakkı kullanması için normal koşullarda yabancı bir ülkenin yetkililerinin yardımına ihtiyaç duyduğu, ama böyle bir yardımdan yararlanamadığı durumlarda, topraklarında ikamet ettiği Taraf Devletler, mülteciye, söz konusu yardımın kendi makamlarınca veya uluslararası bir makam tarafından yapılmasını sağlayacaklardır. 2. Birinci fıkrada bahsedilen makam veya makamlar, normal koşullarda bir yabancıya, o kişinin kendi ülkesinin ulusal makamları tarafından veya onların aracılığı ile sağlanabilecek belgeleri ya da sertifikaları, mültecilere sağlayacaklardır veya denetimleri altında sağlattıracaklardır. 3. Bu yolla sağlanan belgeler veya sertifikalar, yabancılara kendi ulusal makamları tarafından veya onların aracılığıyla ile verilen resmi belgeler gibi kabul edileceklerdir ve aksi kanıtlanmadıkça geçerli sayılacaklardır. 4. Bu maddede bahsedilen hizmetler karşılığında, muhtaç kişilere sağlanabilen ayrıcalıklı uygulamalar saklı kalmak koşuluyla, ücret alınabilir ama bu tür ücretler makul ölçüde ve benzer hizmetler için vatandaşlardan alınan harçlarla orantılı olacaktır. 5. Bu madde hükümleri hiç bir suretle 27 ve 28. maddeleri ihlal etmez. 26. Madde Her Taraf Devlet, ülkesinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, genel olarak aynı koşullardaki yabancılara yönetmeliklerce sağlanan, toprakları üzerinde ikamet edeceği yeri seçme ve özgürce seyahat etme hakkını tanıyacaktır. 27. Madde Taraf Devletler, ülkelerinde bulunan ve geçerli bir seyahat belgesine sahip olmayan her mülteciye kimlik kartı çıkartacaklardır.

19 28. Madde 1. Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden mültecilere, ulusal güvenlikleri veya kamu düzenleri ile ilgili engelleyici ciddi sebepler bulunmadıkça, kendi toprakları dışında seyahatlerini temin edecek seyahat belgeleri vereceklerdir ve bu belgelere, bu Sözleşme'nin Cetvel'indeki hükümler uygulanacaktır. Taraf Devletler, bu tür bir belgeyi, ülkelerinde bulunan her hangi bir mülteciye verebilirler; kendi topraklarında bulunan ve yasal olarak ikamet ettikleri ülkeden bir seyahat belgesi almak imkanından mahrum olan mültecilere bu tür bir belge vermeye özellikle sıcak bakacaklardır. 2. Önceden yapılmış uluslararası antlaşmalar çerçevesinde, o antlaşmalara taraf olan Devletler tarafından mültecilere verilmiş seyahat belgeleri, Taraf Devletlerce tanınacaktır ve bu maddeye göre düzenlenmiş gibi muamele görecektir. 29. Madde 1. Taraf Devletler, mültecilere, her ne isimle olursa olsun, benzer koşullarda vatandaşlarına uyguladıklarından veya uygulayabileceklerinden farklı ya da daha yüksek resim, harç ve vergi uygulamayacaklardır. 2. Yukarıdaki fıkra hükümleri, kimlik kartları da dahil, yabancılara verilecek idari belgeler hakkındaki harçlara ait yasa ve yönetmelik hükümlerinin mültecilere uygulanmasına engel değildir. 30. Madde 1. Her Taraf Devlet, kendi yasa ve yönetmeliklerine uygun olarak, mültecilerin, topraklarına getirdikleri değerli varlıkları, yerleşmek üzere kabul edildikleri bir başka ülkeye nakletmelerine izin verecektir. 2. Her Taraf Devlet, yerleşmek üzere kabul edildikleri bir başka ülkeye yerleşmeleri için gerekli olan her hangi değerli varlığı nakletmek amacıyla mültecilerin yapacakları izin başvurusunu, sıcak bir biçimde inceleyecektir. 31. Madde 1. Taraf Devletler, hayatlarının veya özgürlüklerinin, madde 1'de gösterilen şekilde tehdit altında bulunduğu bir ülkeden doğruca gelerek izinsizce kendi topraklarına giren veya bu topraklarda bulunan mültecilere, gecikmeden yetkili makamlara başvurarak yasadışı girişlerinin veya bulunuşlarının geçerli nedenlerini göstermeleri koşuluyla, yasadışı yollardan girişleri veya bulunuşlarından dolayı ceza vermeyeceklerdir. 2. Taraf Devletler, bu mültecilerin hareketlerine gerekli olanların dışında kısıtlama uygulamayacaklardır ve bu kısıtlamalar ancak, ülkedeki statüleri belirleninceye veya

20 bir başka ülkeye kabulleri sağlanıncaya kadar uygulanacaktır. Taraf Devletler, bu mültecilerin diğer bir ülkeye kabullerini sağlamak için makul bir süre ve gerekli bütün kolaylıkları sağlarlar. 32. Madde 1. Taraf Devletler, ülkelerinde yasal olarak bulunan bir mülteciyi, ulusal güvenlik veya kamu düzeni ile ilgili sebepler dışında sınır dışı edemeyeceklerdir. 2. Böyle bir mültecinin sınır dışı edilmesi, ancak ilgili yasal sürece göre alınmış bir karara uygun olabilir. Zorunlu ulusal güvenlik nedenlerinin, aksine bir uygulamayı gerekli kıldığı haller dışında, mültecinin, durumunu açıklaması için delil sunmasına, temyiz etmesine, bu amaçla yetkili bir makamın ya da, yetkili makamın özel olarak atayacağı bir kişinin veya kişilerin önünde temsil edilmesine izin verilecektir. 3. Taraf Devletler bu gibi bir mülteciye, diğer bir ülkeye yasal olarak kabulünü sağlayabilmesi için makul bir süre tanıyacaklardır. Taraf Devletler, bu süre içinde, gerekli gördükleri içişleriyle ilgili her hangi bir önlemi alma hakkını saklı tutarlar. 33. Madde 1. Hiçbir Taraf Devlet, bir mülteciyi, ırkı, dini, tâbiiyeti, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatı ya da özgürlüğü tehdit altında olacak ülkelerin sınırlarına, her ne şekilde olursa olsun geri göndermeyecek veya iade ("refouler") etmeyecektir. 2. Bununla beraber, bulunduğu ülkenin güvenliği için tehlikeli sayılması yolunda ciddi sebepler bulunan veya özellikle ciddi bir adi suçtan dolayı kesinleşmiş bir hükümle mahkum olduğu için söz konusu ülkenin halkı açısından bir tehlike oluşturmaya devam eden bir mülteci, işbu hükümden yararlanmayı talep edemez. 34. Madde Taraf Devletler, mültecileri özümlemeyi ve vatandaşlığa almayı her türlü imkan ölçüsünde kolaylaştıracaklardır. Vatandaşlığa alma işlemlerini çabuklaştırmaya ve bu işlemlerin masraf ve resimlerini her türlü imkan ölçüsünde azaltmaya özel çaba göstereceklerdir. VI. BÖLÜM

21 Uygulamaya Yönelik Geçici Hükümler 35. Madde 1. Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği veya onun görevini devralacak diğer her hangi bir Birleşmiş Milletler kuruluşu ile, görevini yerine getirirlerken işbirliği yapmayı ve özellikle onların işbu Sözleşme hükümlerinin uygulanmasına nezaret etme görevini kolaylaştırmayı taahhüt ederler. 2. Taraf Devletler, Yüksek Komiserliği'nin veya onun görevini devralacak her hangi bir Birleşmiş Milletler kuruluşunun, Birleşmiş Milletler'in yetkili organlarına rapor vermesini için, aşağıdaki konular hakkında isteyeceği bilgileri ve istatistikleri uygun bir şekilde vermeyi taahhüt ederler: (a) Mültecilerin içinde bulundukları durum, (b) Bu Sözleşme'nin uygulanması ve (c) Mülteciler konusunda mevcut veya yürürlüğe girecek yasalar, yönetmelikler ve kararnameler. 36. Madde Taraf Devletler, işbu Sözleşme'nin uygulanabilmesi amacıyla çıkarabilecekleri yasaları ve yönetmelikleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne bildireceklerdir. 37. Madde Bu Sözleşme'in 28. Madde'sinin 2. fıkrası hükümlerine dokunmamak koşuluyla, işbu Sözleşme, taraflar arasında, 5 Temmuz 1922, 31 Mayıs 1924, 12 Mayıs 1926, 30 Haziran 1938 ve 30 Temmuz 1935 tarihli Düzenlemeler ile, 28 Ekim 1933, 10 Şubat 1938 tarihli Sözleşmeler'in, 14 Eylül 1939 tarihli Protokol'ün ve 15 Ekim 1946 tarihli Anlaşma'nın yerine geçer. VII. BÖLÜM Nihai Hükümler 38. Madde Bu Sözleşme'nin Tarafları arasında, Sözleşme'nin tefsiri veya uygulanması hakkında ortaya çıkan ve diğer yollardan halledilmemiş olan uyuşmazlıklar, uyuşmazlığın taraflarından birinin talebi üzerine Uluslararası Adalet Divanı'na sevk edilebilir.

22 39. Madde 1. Bu Sözleşme, Cenevre'de 28 Temmuz 1951 tarihinde imzaya açılacaktır ve daha sonra Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nce tutulacaktır. Birleşmiş Milletler Avrupa Ofisi'nde 28 Temmuz'undan 31 Ağustos 1951 tarihine kadar ve ardından, Birleşmiş Milletler Örgüt Merkezi'nde 17 Eylül 1951'den 31 Aralık 1952 ye kadar tekrar imzaya açık bulundurulacaktır. 2. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler Örgütü'ne üye bütün Devletler ile mülteciler ve vatansızların hukuki durumu hakkındaki diplomatik konferansa davet edilen üye olmayan diğer her hangi bir devletin veya Genel Kurul tarafından imzalamaya davet olunan her devletin imzasına açık tutulacaktır. Sözleşme onaylanacaktır ve onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne gönderilecektir. 3. Işbu maddenin 2. fıkrasında işaret edilen Devletler, 28 Temmuz 1951 tarihinden itibaren Sözleşme'ye taraf olabileceklerdir. Taraf olmak, taraf olma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nce kayıtlara geçirilmesiyle başlayacaktır. 40. Madde 1. Her hangi bir Devlet, imzaladığı, onayladığı veya taraf olduğu anda, işbu Sözleşme'nin, uluslararası alanda sorumlu bulunduğu bütün topraklarda ya da bu toprakların herhangi bir bölümünde uygulanacağını ilan edebilir. Böyle bir ilan, Sözleşme'nin söz konusu Devlet için yürürlüğe girdiği tarihte geçerli olacaktır. 2. Bu tür bir bölge belirlemesi, söz konusu tarihten sonraki herhangi bir tarihte, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne yapılacak bir duyuru ile gerçekleştirilecektir ve duyurunun, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne ulaştırıldığının doksanıncı günden itibaren veya Sözleşme, bu Devlet için yürürlüğe daha ileri bir tarihte giriyorsa, o tarihte uygulamaya geçecektir. 3. Bu Sözleşme'nin imzalandığı, onaylandığı veya ona taraf olunduğu tarihte uygulanacak bölgelerin dışında tutulan topraklar açısından, ilgili her Devlet, bu toprakların da uygulama bölgesinin içine alınması için, bu bölgelerin yönetimlerinin, Anayasal nedenlerle öngörülen onaylarının alınması koşuluyla, gereken adımları atma imkanlarını araştıracaktır. 41. Madde Üniter olmayan veya Federal bir Devlet hakkında aşağıdaki hükümler uygulanacaktır: (a) Bu Sözleşme'nin, Federal bir yasama organının yasama yetkisi alanına giren maddeleriyle ilgili olarak, Federal Hükümet'in üstlendiği yükümlülükler, Federal olmayan devletlerinki ile aynı olacaktır.

23 (b) Bu Sözleşme'nin, Federasyonun anayasal sistemine göre, yasamayla ilgili adımlar atmak zorunluluğu bulunmayan eyaletlerin, Federasyonu oluşturan devletlerin veya kantonların yasama yetkileri alanına giren maddeleriyle ilgili olarak Federal Hükümet, bu tür maddeleri, mümkün olan en kısa zamanda, eyaletlerin, Federasyonu oluşturan devletlerin veya kantonların ilgili makamlarına olumlu bir yorumla beraber bildirecektir. (c) Bu Sözleşme'ye Taraf Federal bir Devlet, bir başka Taraf Devlet'in, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri kanalıyla kendisine iletilecek talebi üzerine, Sözleşme'nin her hangi bir hükmü hakkında, Federasyon'da ve federasyonu oluşturan birimlerde geçerli yasal mevzuat ve uygulamaya ait, söz konusu hükmün, yasal veya diğer yollarla ne oranda geçerli olduğunu gösteren bir açıklama yapacaktır. 42. Madde 1. Her Devlet, imzalama, onaylama veya taraf olma sırasında, Sözleşme'nin 1, 3, 4, 16 (1), 33, (Dahil) maddeleri dışındaki maddeler hakkında çekince koyabilir. 2. Bu maddenin 1. fıkrası çerçevesinde çekince koyan her Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne göndereceği bir duyuru ile söz konusu çekinceyi her zaman geri alabilir. 43. Madde 1. Bu Sözleşme, altıncı onay veya taraf olma belgesinin kayıt tarihini takip eden doksanıncı gün yürürlüğe girecektir. 2. Sözleşme, altıncı onay veya taraf olma belgesinin kayıt tarihinden sonra onaylayan veya taraf olan Devletlerden her biri hakkında, bu Devletin onay veya taraf olma belgesinin kayıt tarihini takip eden doksanıncı gün yürürlüğe girer. 44. Madde 1. Her Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne göndereceği bir duyuru ile Sözleşmeye taraf olmaya her zaman son verebilir. 2. Taraf olmanın sona erişi, ilgili Devlet hakkındaki duyurunun, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından alındığı tarihinden bir sene sonra geçerli olur madde çerçevesinde bir duyuru veya ilan yapmış olan her Devlet, bu tarihten sonraki herhangi bir tarihte, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne yapacağı bir başvuru ile, bu başvurunun Genel Sekreter'ce alınmasından bir yıl sonra, Sözleşme'nin söz konusu toprağa uygulanışının sona ereceğini ilan edebilir. 45. Madde

24 1. Her Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne göndereceği bir başvuru ile bu Sözleşme'de değişiklik yapılmasını her zaman talep edebilir. 2. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, bu talep hakkında, eğer varsa, alınacak tedbirler konusunda tavsiyede bulunacaktır. 46. Madde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Birleşmiş Milletler üyesi bütün Devletlere ve 39. maddede bahsedilen üye olmayan devletlere: (a) Birinci maddenin B kısmı uyarınca yapılan duyuru ve ilânları; (b) 39. madde uyarınca yapılan imzalama, onaylama veya taraf olma işlemlerini; (c) 40. madde uyarınca yapılan duyuruları ve ilânları; (d) 42. madde uyarınca konan çekinceleri veya çekinceleri geri çekişleri; (e) 43. madde uyarınca, bu Sözleşme'nin yürürlüğe gireceği tarihi; (f) 44. madde uyarınca taraf olmaya son verişleri ve bununla ilgili duyuruları; (g) 45. madde uyarınca yapılacak değişiklik taleplerini bildirecektir. YUKARIDAKI NOKTALARA SADIK KALAN aşağıda imzaları bulunanlar, usulüne uygun yetkili olarak, işbu Sözleşmeyi, Hükümetleri adına imzalamışlardır. Cenevre'de, Yirmi sekiz Temmuz Bin dokuz yüz elli bir tarihinde, Fransızca ve Ingilizce metinleri aynı derecede geçerli olmak suretiyle bir nüsha olarak düzenlenmiş olup Birleşmiş Milletler Örgütü Arşivinde bulundurulacaktır ve tasdikli kopyaları, Birleşmiş Milletler üyesi bütün Devletlere ve 39. maddede belirtilen üye olmayan Devletlere yollanacaktır. CETVEL Paragraf 1 1. Bu Sözleşme'nin 28. maddesinde belirtilen seyahat belgesi buraya ekli örneğe uygun olacaktır. 2. Bu belge, ikisinden biri Ingilizce veya Fransızca olacak şekilde en az iki dilde düzenlenecektir. Paragraf 2 Belgeyi veren ülkenin mevzuatı saklı kalmak koşuluyla, çocuklar, anne ve babadan birinin veya istisnai hallerde diğer bir reşit mültecinin seyahat belgesine kaydolunabilirler.

25 Paragraf 3 Belgenin verilmesi için alınacak harçlar, ulusal pasaportlara uygulanan en düşük harçlardan fazla olmayacaktır. Paragraf 4 Özel veya istisnai durumlar dışında, belge, mümkün olduğu kadar çok sayıda ülke için geçerli olacak şekilde verilecektir. Paragraf 5 Belgenin geçerlilik süresi, belgeyi veren makamın takdirine göre bir veya iki yıl olacaktır. Paragraf 6 1. Belgenin yenilenmesi veya geçerlilik süresinin uzatılması, belge sahibi yasal ikametgahını diğer bir ülkeye nakletmediği sürece ve belgeyi veren makamın ülkesinde yasal olarak ikamet etmekte ise, onu veren makama aittir. Yeni bir belge verilmesi, aynı koşullar altında, eski belgeyi veren makama aittir. 2. Bu konuda kendilerine özel olarak yetkilendirilmiş diplomatik temsilciler veya konsolosluk makamları, hükümetleri tarafından verilmiş olan seyahat belgelerinin süresini altı ayı geçmeyen bir süre için uzatma yetkisiyle donatılacaklardır. 3. Taraf Devletler, artık kendi ülkelerinde yasal olarak ikamet etmeyen ama yasal ikametgahlarının bulunduğu ülkeden seyahat belgesi alamayan mültecilerin seyahat belgelerini yenileme veya geçerlilik sürelerini uzatma, ya da onlara yeni belge verme konularına sıcak bakacaklardır. Paragraf 7 Taraf Devletler işbu Sözleşme'nin 28. maddesi hükümleri gereğince verilen belgeleri geçerli sayacaklardır. Paragraf 8 Bir mültecinin gitmek istediği ülkenin yetkili makamları, eğer kendisini o ülkeye kabul edeceklerse ve bunun için vizeye gereklilik varsa, mültecinin taşıdığı belgeye vize vereceklerdir. Paragraf 9 1. Taraf Devletler, nihai olarak gidecekleri ülkenin vizesini almış olan mültecilere transit vizeleri vermeyi taahhüt ederler.

26 2. Bu tür vizelerin verilmesi, herhangi bir yabancıya vize verilmemesini haklı gösterebilecek sebeplerle reddedilebilir. Paragraf 10 Çıkış, giriş veya transit vizelerine uygulanacak harçlar, yabancı pasaportlara verilen vizelere uygulanacak en düşük harçları geçmeyecektir. Paragraf 11 Bir mültecinin kanuni ikametgahını değiştirip diğer bir Taraf Devletin ülkesinde yerleşmesi halinde, 28. maddenin hüküm ve şartlarına göre yeni bir belge verilmesi artık işbu ülkenin yetkili makamına ait olur ve mültecinin bu makama başvurma hakkı bulunur. Paragraf 12 Yeni bir belge veren makam, eski belgeyi geri alacaktır ve eğer eski belgede, geri alındıktan sonra iadesi isteniyorsa belgeyi veren ülkeye iade edecektir. Aksi takdirde yeni belgeyi veren makam, eskisini geri alacaktır ve iptal edecektir. Paragraf Her Taraf Devlet, kendisi tarafından Sözleşmenin 28. maddesine göre düzenlenen bir seyahat belgesinin sahibinin, bu belgenin geçerlilik süresi içinde her zaman o ülkeye tekrar girmesine izin vereceğini taahhüt eder. 2. Yukarıdaki fıkra hükümleri saklı kalmak koşuluyla, bir Taraf Devlet, belge sahibinin, ülkeden çıkanlara veya girenlere uygulanan muamelelere tabi olmasını talep edebilir. 3. Istisnai hallerde veya mülteciye belirli bir süreyle ikamet izni verilmişse, Taraf Devletlerin, belgeyi verirken, mültecinin kalabileceği süreyi, üç aydan az olmamak üzere, sınırlama hakkı saklıdır. Paragraf 14 Yalnız 13. paragraf hükümleri saklı kalmak koşuluyla, işbu Cetvel hükümleri, Taraf Devletlerin kendi topraklarında geçerli olan, girişler, transit geçişler, geçici ikamet, yerleşme ve çıkışlarla ilgili, yürürlükteki yasaları ve yönetmelikleri hiç bir ihlal etmez. Paragraf 15 Belgenin verilmesi veya belgeye konan kayıtlar, özellikle vatandaşlık açısından, belge sahibinin statüsünü belirlemez veya ihlal etmez. Paragraf 16

27 Bir belgenin verilmesi, sahibine, hiçbir şekilde, veren ülkenin diplomatik temsilcileri veya konsolosluk makamlarının himayesini talep etmek hakkını sağlamaz ve bu temsilci veya makamlara da bir himaye hakkı vermez.

28 EK SEYAHAT BELGESI ÖRNEĞI Belge, küçük bir kitapçık şeklinde olacaktır (yaklaşık 15x10 santimetre). Kimyasal veya başka yollarla yapılacak silinme ve değişikliklerin kolaylıkla fark edileceği bir tarzda basılması ve "28 Temmuz 1951 Sözleşmesi" kelimelerinin, düzenleyen ülkenin dilinde her sayfada tekrar edilerek basılması tavsiye olunur. (Kitapçığın kapağı) SEYAHAT BELGESI (28 Temmuz 1951 Sözleşmesi) No.... (1) SEYAHAT BELGESI (28 Temmuz 1951 Sözleşmesi) Bu belge, yürürlük süresi uzatılmazsa... tarihine kadar geçerlidir. Soyadı... Adı (ları)... Refakatindeki çocuk (lar) Bu belge, hamiline, sırf ulusal pasaport yerine geçecek bir seyahat belgesi sağlamak amacıyla verilmiştir. Hamilinin vatandaşlık durumu hakkında hiçbir hüküm içermez ve vatandaşlığına tesir etmez. 2. Belge hamilinin...'ye (belgeyi veren makamların mensup olduğu ülkenin adı yazılır) aşağıda daha sonrası için bir tarih yazılmamışsa... tarihine kadar dönmesine müsaade edilmiştir (belge hamilinin dönmesine müsaade olunan süre üç aydan az olmamalıdır.) 3. Belge hamili, ikametgahını bu belgenin verildiği ülkeden başka bir ülkeye naklettiği takdirde, yeniden seyahati arzu ederse, yeni bir belge almak için ikamet ettiği ülkenin yetkili makamlarına müracaat etmelidir. (Eski belgeyi, onu veren makama gönderilmek üzere, kendisine yeni belgeyi veren makama iade edecektir.)1 ( Bu belge, kapak hariç...sayfadır.)

29 (2) Doğum yeri ve tarihi... Mesleği... şimdiki ikametgahı... * Karısının evlenmeden evvelki soyadı ve adı (lar) * Kocanın soyadı ve adı (ları) Eşkali Boy... Saç... Göz rengi... Burun... Yüz şekli... Renk... Özel işaretler... Refakatindeki çocuklar Soyadı Adı (ları) Doğum yeri ve tarihi Cinsiyeti * Lüzumsuz kelimeleri çiziniz. (Bu belge, kapak hariç,...sayfadır.) (3) Belge hamilinin fotoğrafı ve belgeyi veren makamın damgası Hamilinin parmak izi, (gerekiyorsa) Hamilinin imzası... (Bu belge, kapak hariç... sayfadır.)

30 (4) 1. Bu belge aşağıdaki ülkelerde geçerlidir: Bu belgenin verilmesine esas teşkil eden belge veya belgeler: Belgenin verildiği yer :... Veriliş tarihi :... Belgeyi veren makamın imzası ve damgası: Ödenen harç: (Bu belge kapak hariç... sayfadan ibarettir) Süresinin uzatılması veya yenileme (5) Ödenen harç:... tarihinden... tarihine kadar... da... tarihinde uzatılmıştır. Belgenin süresini uzatan makamın imza ve damgası: Süresinin uzatılması veya yenileme Ödenen harç:... tarihinden... tarihine kadar... da... tarihinde uzatılmıştır. Belgenin süresini uzatan makamın imza ve damgası: (Bu belge, kapak hariç... sayfadır.)

31 Süresinin uzatılması veya yenileme Ödenen harç:... tarihinden... tarihine kadar... da... tarihinde uzatılmıştır. Belgenin süresini uzatan makamın imza ve damgası: Süresinin uzatılması veya yenileme Ödenen harç:... tarihinden... tarihine kadar... da... tarihinde uzatılmıştır. (6) Belgenin süresini uzatan makamın imza ve damgası: (Bu belge, kapak hariç...sayfadır.) (7-32) Vizeler Belge hamilinin soyadı her vizede tekrar edilecektir. (Bu belge, kapak hariç... sayfadır.)

32 1.2.3 MÜLTECILERIN HUKUKI STATÜSÜNE ILIŞKIN 1967 PROTOKOLÜ IŞBU PROTOKOLE TARAF DEVLETLER, Cenevre'de 28 Temmuz 1951 tarihinde imzalanan Mültecilerin Hukuki Durumuna ilişkin Sözleşme'nin (bundan böyle Sözleşme diye anılacaktır), sadece 1 Ocak 1951'den önce meydana gelmiş olaylar sonucunda mülteci olan şahısları kapsadığını dikkate alarak, Sözleşme'nin kabulünden bu yana, yeni mülteci ortamlarının ortaya çıktığını ve bu nedenle, söz konusu mültecilerin, Sözleşme'nin kapsamına giremeye bileceğini dikkate alarak, Sözleşme'deki tanımın kapsamına giren bütün mültecilerin, Ocak 1951 tarih sınırlamasına bakılmaksızın eşit hukuki statüden yararlanmalarının arzu edilir olduğunu dikkate alarak, Aşağıdaki konular üzerinde ANLAŞMIŞLARDIR: 1. Madde 1. Işbu Protokole Taraf Devletler, Sözleşme'nin 2 ila 34. maddelerini aşağıda tanımı yapılan mültecilere uygulamayı taahhüt ederler. 2. Işbu Protokol bakımından, bu maddenin 3. fıkrasının uygulanması hali dışında, "mülteci" terimi, Sözleşme'nin 1. maddesinin A 2 kısmında mevcut "1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olaylar sonucunda ve..." ve "söz konusu olaylar sonucunda" ifadeleri metinden çıkarılmış addedilerek, Sözleşme'nin 1. maddesinde yer alan tanıma giren her şâhıs anlamına gelecektir. 3. Işbu Protokol, Sözleşme'ye Taraf Devletlerce, Sözleşme'nin madde 1 B (1) (a) hükmüne göre yapılanı mevcut duyuruların, madde 1 B (2) çerçevesinde genişletilmedikçe, bu Protokol bakımından da geçerli olması koşuluyla, Taraf Devletler, işbu Protokolü, hiç bir coğrafi sınırlama yapılmaksızın uygulayacaklardır. 2. Madde 1. Işbu Protokol'e Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisi veya onun yerini alabilecek diğer herhangi bir Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluş ile, görevlerinin yerine getirilmesi sırasında işbirliğinde bulunmayı taahhüt ederler ve özellikle işbu Protokol hükümlerinin uygulanmasına nezaret etme görevini kolaylaştıracaklardır.

33 2. Yüksek Komiserlik Ofisi'nin veya onun yerini alabilecek diğer herhangi bir Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluşun, Birleşmiş Milletler'in yetkili organlarına rapor vermesini sağlamak için, işbu Protokol'e taraf Devletler aşağıdaki konular hakkında talep edilecek bilgi ve istatistikleri uygun bir şekilde sağlamayı taahhüt ederler: (a) Mültecilerin durumu; (b) Işbu Protokol'ün uygulanması; (c) Mültecilerle ilgili mevcut veya sonradan yürürlüğe girebilecek kanunlar, yönetmelikler ve kararnameler. 3. Madde Işbu Protokol'e Taraf Devletler, bu Protokol'ün uygulanmasını sağlamak amacıyla yürürlüğe koyacakları yasaları ve yönetmelikleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne bildireceklerdir. 4. Madde Işbu Protokol'e Taraf Devletler arasında bu Protokol'ün yorumlanması veya uygulanması ile ilgili olan ve başka yollarla çözülemeyen herhangi bir uyuşmazlık, bu uyuşmazlığın taraflarından herhangi birinin talebi üzerine Uluslararası Adalet Divanı'na götürülecektir. 5. Madde Işbu Protokol, Sözleşme'ye Taraf bütün Devletlerin ve herhangi bir Birleşmiş Milletler üyesi Devletin veya herhangi bir ihtisas kuruluşu üyesinin veya Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından katılmaya davet edilmiş olanların Taraf olmasana açık olacaktır. Taraf olma, taraf oluş belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne ulaştırılmasıyla yürürlüğe girecektir. 6. Madde Federal Devlet Hükmü Uniter olmayan veya Federal bir devlet için aşağıdaki hükümler uygulanacaktır: (a) Işbu Protokol'ün, 1. maddesinin 1. fıkrası gereğince uygulanacak olan ve federal yasama organının yasama yetkisine giren Sözleşme maddeleri konusunda, Federal Hükümetin yükümlülükleri, Federal Devlet olmayan Taraf Devletlerin yükümlülükleri ile aynı olacaktır; (b) Işbu Protokol'ün 1. maddesinin, 1. fıkrası çerçevesinde uygulanması gereken ve Federasyonun anayasal sistemine göre, Federasyonu oluşturan devletlerin, eyaletlerin veya kantonların yasama yetkisi içine giren Sözleşme maddeleriyle ilgili olarak,

34 Federal Hükümet, bu tür maddeleri, mümkün olan en kısa zamanda, olumlu bir yorumla, federe devletlerin, eyaletlerin veya kantonların yetkili makamlarının dikkatine sunacaktır; (c) Işbu Protokol'e Taraf Federal bir Devlet, herhangi bir başka Taraf Devletin, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri kanalıyla kendisine ileteceği talebi üzerine, Federasyon'un ve onu oluşturan birimlerin, bu Protokol'ün 1. maddesinin 1. fıkrası çerçevesinde uygulamaları gereken herhangi bir belli Sözleşme hükmünün yasama kararları veya diğer önlemlerle, ne oranda uygulandığına dair bilgi verecektir. 7. Madde Çekinceler ve Duyurular 1. Taraf olma sırasında, her Devlet, işbu Protokol'ün 4. maddesi ve Sözleşme'nin 1, 3, 4, 16 (1) ve 33. maddelerinin dışında kalan hükümlerinin, işbu Protokol'ün 1. maddesi uyarınca uygulanması konusunda, Sözleşmeye taraf Devletin söz konusu madde çerçevesinde koyacağı çekincelerin, Sözleşme'nin kapsamına giren mültecilere uygulanmaması koşulu ile, çekinceler koyabilir. 2. Sözleşme'ye Taraf Devletlerce, Sözleşme'nin 42, maddesine uygun olarak duyurulan çekinceler, geri alınmadıkları sürece, işbu Protokol uyarınca bu devletlerin üstlendikleri yükümlülükler için uygulanacaktır. 3. Bu maddenin 1. fırkasına uygun olarak çekince koyan bir Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne hitaben göndereceği bir bildiri ile bu çekinceyi her zaman için geri çekebilir. 4. Taraf bir Devlet'in, Sözleşme'nin 40. maddesinin 1. ve 2. fıkraları uyarınca yaptığı duyuruların, Protokol'e taraf olurken ilgili Taraf Devletçe Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne aksine bir bildiride bulunmadığı takdirde, işbu Protokol bakımından da, yürürlükte olacağı kabul edilecektir. Sözleşme'nin 40. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ile 44. maddesinin 3. fıkrası hükümlerinin bire bir (mutatis mutandis) yürürlükte olacağı kabul edilecektir. 8. Madde Yürürlüğe Girme 1. Işbu Protokol, altıncı taraf olma belgesinin ulaştığı gün yürürlüğe girecektir. 2. Işbu Protokole altıncı taraf olma belgesinin ulaştırılmasından sonra katılan her Devlet için Protokol, katılma belgesinin bu Devlet tarafından ulaştırıldığı tarihte yürürlüğe girecektir. 9. Madde

35 Taraf Olmaya Son Verme 1. Herhangi bir Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne göndereceği bir bildiri ile işbu Protokol'e Taraf olmaktan herhangi bir zamanda vazgeçebilir. 2. Ilgili Taraf Devlet için, böyle bir vazgeçme, bu vazgeçiş bildirisinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından alındığı tarihinden bir yıl sonra geçerli olacaktır. 10. Madde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin Duyuruları Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, yukarıdaki V. maddede Adı bahsedilen Devletleri, işbu Protokol'ün yürürlüğe giriş tarihinden, taraf oluşlardan, konan çekincelerden, geri çekilen çekincelerden, taraf olmaktan vazgeçmelerden ve bunlarla ilgili duyurularla bildirilerden haberdar edecektir. 11. Madde Birleşmiş Milletler Sekreterliği Arşivinde Saklanma Çince, Ingilizce, Fransızca, Rusça ve Ispanyolca metinleri aynı derecede geçerli bulunan işbu Sözleşme'nin, Genel Kurul Başkanı ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından imzalanmış bir örneği, Birleşmiş Milletler Sekreterliği arşivlerine gönderilecektir. Genel Sekreter işbu Protokol'ün onaylanmış örneklerini Birleşmiş Milletler üyesi bütün Devletlere ve yukarıda V. maddede bahsi geçen diğer Devletlere gönderecektir.

36 DEVLETE SIĞINMAYA ILIŞKIN BEYANNAME 14 Aralık 1967'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilmiştir (2312 (XXII) sayılı karar) Genel Kurul, Sığınma hakkına ilişkin Beyanname ile ilgili olarak 19 Aralık 1962 tarihli 1839 (XVII), 20 Aralık 1965 tarihli 2100 (XX) ve 16 Aralık 1966 tarihli 2203 (XXI) sayılı kararları hatırlayarak, 21 Kasım 1959 tarihli 1400 (XIV) sayılı Genel Kurul kararına uygun olarak Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından başlatılan yasa oluşturma çalışmalarını göz önünde bulundurarak, Aşağıdaki Beyanname'yi kabul eder: DEVLETE SIĞINMAYA ILIŞKIN BEYANNAME Genel Kurul, Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda beyan edilen hedeflerin, uluslararası barış ve güvenliği sağlamak, bütün uluslar arasında dostça ilişkiler geliştirmek ve ekonomik, toplumsal, kültürel ya da insani nitelikli uluslararası sorunların çözümü ve ırk, cinsiyet, dil ya da din ayrımı yapılmaksızın insan hakları ve temel özgürlüklere saygının geliştirilmesi ve teşvik edilmesi için uluslararası işbirliğinde bulunmak olduğunu kaydederek, 14. maddesinde: "1. Herkes zulüm karşısında başka ülkelere sığınma talebinde bulunma ve sığınma olanağından yararlanma hakkına sahiptir. 2. Gerçekten de siyasi olmayan suçlar ya da Birleşmiş Milletler ilkeleri ve amaçlarına aykırı eylemlerden kaynaklanan kovuşturmalar söz konusu olduğunda bu hakka başvurulamaz", ifadesi bulunan Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni düşünerek, "Herkes, kendi ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeyi terletmek ve kendi ülkesine geri dönmek hakkına sahiptir", ifadesini içeren Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 13. Maddesinin 2. Paragrafını hatırlayarak, Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 14. Maddesinden yararlanma konumunda olan kişilere bir Devlet tarafından sığınma hakkı tanınmasının barışçıl ve insani bir

37 eylem olduğunu ve, bu biçimiyle, bir başka Devlet tarafından düşmanca bir eylem olarak görülemeyeceğini kabul ederek, Devletlerin, sığınma ve mültecilerin ve vatansız kimselerin statüsüyle ilgili mevcut belgelere karşı gelmeksizin, devlete sığınmaya ilişkin uygulamalarında aşağıdaki ilkelere dayanmalarını tavsiye eder: 1. Madde 1. Bir Devletin, egemenliğini kullanarak, sömürgeciliğe karşı mücadele edenler dahil olmak üzere, Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 14. Maddesine giren kişilere tanıdığı sığınmaya, tüm öteki Devletlerce saygı gösterilecektir. 2. Sığınma arama ve sığınma olanağından yararlanma hakkı hakkında, barışa karşı bir suç / bir savaş suçu, ya da insanlığa karşı bir suçu, bu tip suçlarla ilgili hükümleri belirlemek için hazırlanan uluslararası belgelerde tanımlandığı şekilde suçları işlediğini düşünmek için ciddi nedenler bulunan herhangi bir kimse tarafından ileri sürülemez. 3. Sığınma hakkı tanımaya ilişkin temellendirmenin değerlendirilmesi, sığınma hakkını tanıyan Devlete ait olacaktır. 2. Madde maddenin 1. paragrafında sözü edilen kişilerin durumu, devletlerin egemenliğine ve Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine zarar vermemek üzere, uluslararası topluluk için önem taşır. 2. Bir Devlet, sığınma hakkı tanıma ya da tanımayı sürdürme konularında güçlüklerle karşılaşırsa, Devletler tekil olarak ya da bir arada ya da Birleşmiş Milletler aracılığıyla, uluslararası dayanışma ruhu içinde, söz konusu Devletin üzerindeki yükü hafifletmek için gerekli önlemleri alacaklardır. 3. Madde maddenin 1. paragrafında sözü edilen hiç kimse, sınırda reddedilme, ya da sığınma hakkı aradığı ülkeye daha önce girmiş ise sınır dışı edilme ya da zulme uğrayabileceği herhangi bir ülkeye zorla geri döndürülme gibi önlemlere maruz kalmayacaktır. 2. Bu ilkeye istisna, ancak olağanüstü nedenler olan ulusal güvenlik ya da kitlesel nüfus akışı durumunda olduğu gibi nüfusun korumasını sağlama amacıyla tanınabilir. 3. Bir Devlet herhangi bir durumda bu maddenin 1. Paragrafında belirtilen ilkeye istisnanın haklı çıkarılabileceğine karar verirse, ilgili kişiye uygun gördüğü koşullarda, geçici sığınma ya da başka yollarla bir başka ülkeye gitme olanağını tanıma olasılığını değerlendirecektir.

38 4. Madde Sığınma hakkı tanıyan Devletler, sığınma hakkı elde etmiş kimselerin, Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı etkinliklerde bulunmalarına izin vermeyeceklerdir.

39 SAVAŞ ZAMANINDA SIVIL KIMSELERIN KORUNMASINA ILIŞKIN 12 AĞUSTOS 1949 TARIHLI CENEVRE SÖZLEŞMESI (Seçmeler) Savaş Kurbanlarının Korunmasına Ilişkin Uluslararası Sözleşmeler Yapılmasına Yönelik Diplomatik Konferans tarafından kabul edilmiştir. Yürürlüğe giriş: 21 Ekim 1950, Madde 153'e uygun olarak Metin: Birleşmiş Milletler Anlaşmaları Dizisi Sayı: 973, Cilt: 75, s Madde : Dağılmış Aileler 44. Madde : Mülteciler 70. Madde : Işgalden önce işlenen suçlar 26. Madde Çatışmanın Taraflarından her biri savaş yüzünden dağılmış ailelerin üyelerinin birbirleriyle olan temas ve mümkünse, görüşmelerini yenilemek amacıyla yaptıkları soruşturmaları kolaylaştırmalıdır. Özellikle, bu işle uğraşan örgütlerin çalışmalarını, kendisi için kabul edilebilir olduğu ve kendi güvenlik kurallarına uyduğu sürece desteklemelidir. 44. Madde Gözaltında Tutan Güçler, mevcut Sözleşme'de sözü edilen denetim önlemlerini uygularken, aslında herhangi bir hükümetin korunmasından yararlanmayan mültecilere sadece de jure olarak düşman Devletin milliyetinden olmalarına dayanarak düşman yabancı gibi davranmamalıdır. 70. Madde Koruma altındaki kişiler, yasaların ve savaş yasa, örf ve adetlerinin ihlali dışında, işgalden önce ya da işgalin geçici olarak durduğu bir süre içinde yaptıkları eylemler ya da ifade ettikleri düşüncelerden dolayı tutuklanamaz, haklarında dava açılamaz ya da mahkum edilemez. Çatışmaların patlak vermesinden önce işgal edilen Devlet'in topraklarında sığınma arayan Işgalci Güçlerin vatandaşları çatışmaların patlak vermesinden sonra işlenen suçlar, ya da çatışmaların patlak vermesinden önce örfi hukuk çerçevesinde işlenip işgal edilen Devletin yasalarına göre barış zamanında suçluların iadesini

40 gerektirebilecek suçlar dışında; tutuklanamaz, haklarında dava açılamaz, mahkum edilemez ya da işgal edilen ülkeden sınır dışı edilemez.

41 AĞUSTOS 1949 TARIHLI CENEVRE SÖZLEŞMELERINE EK VE ULUSLARARASI OLMAYAN SILAHLI ÇATIŞMA KURBANLARININ KORUNMASINA ILIŞKIN PROTOKOL (PROTOKOL I) 8 Haziran 1977'de Silahlı Çatışmalarda Uygulanabilir Uluslararası Savaş Hukukunun Yeniden Onaylanması ve Gelişimine Ilişkin Diplomatik Konferans tarafından kabul edilmiştir. Yürürlüğe giriş: 7 Aralık 1978, Madde 95'e uygun olarak 73. Madde : Mülteciler ve Vatansız Kişiler 74. Madde : Dağılmış Ailelerin Yeniden Birleşmesi 85. Madde : Bu Protokol'ün Ihlalinin Önlenmesi 88. Madde : Cezai Durumlarda Karşılıklı Yardım 89. Madde : Işbirliği 73. Madde Mülteciler ve Vatansız Kişiler Çatışmaların başlamasından önce, ilgili Tarafların kabul ettiği ilgili uluslararası belgeler çerçevesinde ya da sığınılan Devletin ya da ikamet edilen ülke Devletinin ulusal yasaları çerçevesinde vatansız kişi ya da mülteci sayılmış olan kimseler, her koşulda ve hiçbir olumsuz ayrım yapılmaksızın, Dördüncü Sözleşme'deki Bölüm I ve III'ün içeriği çerçevesinde koruma altındaki kişiler olacaktır. 74. Madde Dağılmış Ailelerin Yeniden Birleşmesi Sözleşmenin Yüksek Tarafları ve çatışmanın Tarafları, silahlı çatışmalar sonucunda dağılan ailelerin yeniden bir araya gelmesini mümkün olabilecek her türlü yolla kolaylaştırmalıdır, ve özellikle, Sözleşmelerin ve bu Protokol'ün koşullarıyla ve tarafların ilgili güvenlik düzenlemeleriyle uyum içinde bu sorunu çözmeye çalışan insancıl örgütlerin çalışmalarını desteklemelidir. 85. Madde Bu Protokolün Ihlalinin Önlenmesi

42 1. Sözleşmelerin ihlal ve ağır ihlallerin önlenmesine ilişkin olan ve bu Bölümle bütünlenen koşullar, bu Protokol'ün ihlallerinin ve ağır ihlallerinin önlenmesine ilişkin olarak geçerli olacaktır. 2. Sözleşmelerde ağır ihlaller olarak tanımlanan eylemler, bu Protokol'ün 44, 45 ve 73. Maddelerince korunan karşı Tarafın iktidarındaki kimselere ya da bu Protokolce korunan, karşı Tarafın yaralı, hasta ve kaza geçirmiş kimselerine ya da karşı Tarafın denetimi altında bulunan ve bu Protokolce korunan tıbbi ya da dini personele, tıbbi birimlere ya da tıbbi araçlara karşı işlenmişse, bu Protokol'ün ağır ihlalleri sayılırlar. 3. Madde 11'de tanımlanan ağır ihlallere ek olarak, aşağıdaki eylemler, kasıtlı olarak yapılıp bu Protokol'ün ilgili koşullarının ihlali, ve ölüm ya da bedene ya da sağlığa ciddi bir zarar verilmesiyle sonuçlandıklarında, bu Protokol'ün ağır ihlalleri sayılacaklardır: (a) sivil nüfusu ya da sivil bireyleri saldırı hedefi haline getirmek; (b) sivil nüfus ya da sivil hedefleri etkileyecek ayrım gözetmeyen bir saldırının, Madde 57, paragraf 2 (a) (iii) de tanımlandığı gibi aşırı can kaybı, sivillerde zarara ya da sivil nesnelerde hasara yol açabileceğinin bilincinde olarak, bu tür saldırılarda bulunmak; (c) tehlikeli güçler içeren tesislere ya da askeri üslere, Madde 57, paragraf 2 (a) (iii) de tanımlandığı gibi, aşırı can kaybı, sivillerde zarar ya da sivil nesnelerde hasara neden olabileceğinin bilincinde olarak, saldırıda bulunmak; (d) savunma kapsamında bulunmayan mevzileri ve silahsızlandırılmış bölgeleri saldırı hedefi haline getirmek; (e) bir kimseyi hors de combat (savaş dışı) olduğunun bilincinde olarak, saldırı hedefi haline getirmek; (f) kızıl haç, kızıl ay ya da kızıl aslan ve güneş ya da, Sözleşmeler ya da bu Protokol tarafından tanınan diğer koruyucu sembolleri, Madde 37'yi ihlal ederek haince kullanmak. 4. sözleşmelerde ve önceki paragraflarda tanımlanan ağır ihlallere ek olarak, aşağıda sayılanlar, kasıtlı olarak ve Sözleşmeler'i ya da Protokol'ü ihlal ederek yapıldıklarında, bu Protokol'ün ağır ihlalleri sayılacaklardır: (a) Işgalci Güç'ün Dördüncü Sözleşme'nin 49. Maddesini ihlal ederek, kendi sivil nüfusunun bir bölümünü işgal ettiği bölgelere aktarması, ya da işgal edilmiş bölge nüfusunun bir bölümünü ya da tümünü bu bölge içinde ya da dışına aktarması ya da sınır dışı etmesi; (b) savaş tutsaklarının ya da sivillerin ülkelerine geri dönüşlerinin gerekçesiz olarak geciktirilmesi;

43 (c) Güney Afrika'daki ırkçı uygulamalar ve diğer ırksal ayrımcılığa dayanan kişi onuruna hakareti içeren diğer insanlık dışı ve onur kırıcı uygulamalar; (d) halkların kültürel ya da manevi mirasını oluşturan ve örneğin, yetkili bir uluslararası örgüt çerçevesinde, özel düzenlemelerle özel olarak korunan açıkça tanınmış tarihi anıtlar, sanat eserleri ya da ibadet yerlerinin, Madde 53, altparagraf (b)'deki karşı Taraf'ın ihlaline dair bir delil var olmadığı ve bu tür tarihi anıt, sanat eseri ve ibadet yerlerinin askeri hedeflerin hemen yakınında bulunmadığı durumlarda saldırı hedefi haline getirilmesi, ve bunun sonucunda geniş çapta hasar meydana gelmesi; (e) sözleşmelerce korunan ya da bu Maddenin 2. Paragrafında bahsedilen bir kimsenin, adil ve usule uygun yargılama hakkından yoksun bırakılması. 5. Sözleşmelerin ve bu Protokol'ün uygulanmasına mani olmaksızın, bu belgelerin ağır ihlalleri savaş suçu sayılacaktır. 88. Madde Cezai Durumlarda Karşılıklı Yardım 1. Sözleşmenin Yüksek Tarafları, Sözleşmelerin ya da bu Protokol'ün ağır ihlalleri üzerine açılan ceza davalarıyla ilişkili olarak, birbirlerine en üst düzeyde yardımcı olacaklardır. 2. Sözleşmelerde ve bu Protokol'ün 85. Maddesinin 1. Paragrafında ortaya konan haklara ve yükümlülüklere tabi olarak, ve koşullar izin verdiğinde, Sözleşmenin Yüksek Tarafları, suçluların iadesi konusunda işbirliği yapacaklardır. sınırları içinde iddia edilen suçun işlendiği ülke Devletinin talebine gereken önemi vereceklerdir. 3. Talepte bulunulan Sözleşmenin Yüksek Tarafının yasaları her durumda uygulanacaktır. Bununla birlikte, önceki paragrafların koşulları, cezai durumlarda karşılıklı yardım konusunun tümünü ya da bir bölümünü düzenleyen ya da düzenleyecek olan iki taraflı ya da çok taraflı herhangi başka antlaşma koşullarından kaynaklanan yükümlülükleri etkilemeyecektir. 89. Madde Işbirliği Sözleşmelerin ya da bu Protokol'ün ciddi ihlali durumlarında, Sözleşmenin Yüksek Tarafları, birlikte ya da tek olarak, Birleşmiş Milletler ile işbirliği içinde ve Birleşmiş Milletler Antlaşması doğrultusunda harekete geçerler.

44 (PROTOKOL II) 8 Haziran 1977 tarihli Silâhlı Çatışmalarda Uygulanabilecek Uluslararası Savaş Hukukunun Yeniden Onaylanması Konusundaki Diplomatik Konferans tarafından kabul edilmiştir. Yürürlüğe giriş tarihi: Madde 23 uyarınca 7 Aralık 1978 Metin: Birleşmiş Milletler Antlaşmaları Dizisi No , cilt 1125, s. 609 BAŞLANGIÇ Sözleşmenin Değerli Tarafları, 12 Ağustos tarihli Cenevre Antlaşmaları'nın ortak 3. Maddesi ile saklı tutulan insani ilkelerin, Uluslararası nitelikte olmayan Silâhlı çatışma durumlarında insan şahsına saygının temelini oluşturduğunu hatırlayarak, Insan Haklarına ilişkin Uluslararası belgelerin insan şahsına temel bir koruma sağladığını ayrıca hatırlayarak, Bu silahlı çatışmaların kurbanlarının daha iyi korunmasının güvence altına alınmasının önemini vurgulayarak, Yürürlükteki hukukun kapsamadığı durumlarda, insan şahsının insanlık ilkeleri ve kamu vicdanının emirlerinin koruması altında olduğunu anımsatarak, Aşağıda yazılanlar üzerinde uzlaşmışlardır: I. BÖLÜM BU PROTOKOLÜN KAPSAMI 1. Madde Olaylara ilişkin uygulama alanı Ağustos 1949 tarihli Cenevre Antlaşmaları'nın ortak 3. Maddesini, var olan uygulama koşullarını değiştirmeden, geliştiren ve tamamlayan bu Protokol, Sözleşmenin Değerli bir Tarafı'nın ülkesinde, sorumlu komuta altında sürekli ve programlı askeri operasyonlar yürütülmesini ve bu protokolün uygulanmasını olanaklı kılacak şekilde kendi toprağının bir parçasının üzerinde denetimi bulunan kendi silahlı kuvvetleri ile karşıt silahlı kuvvetler ya da diğer örgütlü silâhlı gruplar arasında meydana gelen, Uluslararası Silahlı Çatışmaların Kurbanlarının Korunmasına

45 (Protokol I) ilişkin olan ve 12 AĞUSTOS 1949 tarihli Cenevre Antlaşmaları'na Ek Protokol'ün 1. Maddesi kapsamında olmayan tüm Silahlı çatışmalara uygulanacaktır. 2. Bu protokol, ayaklanma, ayrı ve dağınık şiddet hareketleri veya benzer nitelikteki diğer hareketler gibi iç karışıklık ve gerginliklere, bunlar Silahlı çatışma olmadıkları için, uygulanmayacaktır. 2. Madde Kişilere ilişkin uygulama alanı 1. Bu Protokol, ırk, renk, cinsiyet, dil, din ya da inanç, siyasi ya da diğer görüşler, ulusal ya da toplumsal köken, zenginlik, doğum ya da diğer statüler ya da benzer herhangi başka bir ölçüt üzerine kurulmuş bulunan hiçbir ters ayırım (bundan sonra 'ters ayırım' olarak atıfta bulunulacaktır) yapılmadan, Madde 1 tanımlanmış bulunan bir Silahlı çatışmadan etkilenmiş bulunan bütün kişilere uygulanacaktır. 2. Silahlı çatışmanın sonunda, çatışmaya bağlı nedenlerle özgürlüğünden yoksun kalan ya da özgürlüğü kısıtlananlar ve aynı şekilde, çatışma sonrasında aynı nedenlerden dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılmış bulunan ya da özgürlüğü kısıtlanmış olanlar, bu yoksun bırakılma ya da kısıtlanma sona erene kadar Madde 5 ve 6'nın korumasından yararlanacaklardır. 3. Madde Müdahale etmeme 1. Bu protokoldeki hiçbir şeye, bir Devletin egemenliğini ya da hükümetin Devlet içinde bütün meşru araçları kullanarak hukuk ve düzenin sürdürmesi ya da yeniden oluşturması ya da Devletin ulusal birliği ve toprak bütünlüğünü savunmasına yönelik sorumluluğunu etkilemek amacı ile başvurulamaz. 2. Bu protokoldeki hiçbir şeye, toprağında söz konusu çatışmanın gerçekleşmekte olduğu Sözleşmenin Değerli Tarafının silâhlı çatışma ya da iç ya da dış işlerine doğrudan ya da dolaylı olarak, nedeni ne olursa olsun, müdahaleyi haklı kılmak amacı ile başvurulamaz. II. BÖLÜM INSANCA MUAMELELER 4. Madde Temel güvenceler

46 1. Savaşa doğrudan katılmayan ya da savaşa katılımı artık devam etmeyen her kişi, özgürlükleri kısıtlamış olsun ya da olmasın, kendi şahısları, onurları ve inançları ve dinsel uygulamaları konusunda saygı görmek hakkına sahiptir. Bu kişilere, herhangi bir ters ayırım yapılmaksızın, her koşulda, insanca muamele edilecektir. Yaşayan kimse kalmayacak şeklinde emir vermek yasaktır. 2. Yukarıda yazılı olanların genelliğine etkide bulunmayacak şekilde olmak üzere, paragraf 1'de bahsedilen kişilere karşı yapılmaları olası olan aşağıda yazılı davranışlar yasaktırlar ve ne zaman ve nerede olur ise olsun yasak olarak kalacaklardır: (a) Kişilerin yaşamına, sağlığına ve fiziksel ya da ruhsal refahına yönelik şiddet, cinayet başta olmak üzere, işkence, sakatlama gibi zalim muameleler ya da her çeşit bedensel ceza; (b) Toplu halde cezalandırmalar; (c) Rehin alma; (d) Terörizm hareketleri; (e) Kişisel onura hakaretler, özellikle utandırıcı ve küçük düşürücü muameleler, ırza tecavüz, zorla fahişelik yaptırmak ve her türlü ahlâksız saldırı; (f) Kölelik ve her türlü köle ticareti; (g) Yağmacılık; (h) Yukarıda yazılı olan davranışlardan herhangi birine başvurmakla tehdit etmek. 3. Çocuklara gereksinim duydukları ilgi ve yardım sağlanacaktır ve özellikle: (a) Çocuklar, dinsel ve ahlaki eğitim dahil olmak üzere, ebeveynlerinin ya da ebeveynlerinin olmadığı durumda kendilerinin bakımından sorumlu olan kişilerin isteklerine uygun bir eğitim alacaklardır; (b) Geçici olarak ayrılmış bulunan ailelerin yeniden birleşmelerini kolaylaştırmaya yönelik uygun olan bütün tedbirler alınacaktır; (c) On beş yaşına gelmemiş çocukların ne Silahlı kuvvetler veya gruplara alınmasına ne de çatışmalara katılmalarına izin verilecektir; (d) On beş yaşına gelmemiş çocuklar eğer (c) alt paragrafındaki hükümlere rağmen savaşta doğrudan yer almış ve esir alınmışlar ise bu madde ile sağlanmış bulunan özel koruma bu çocuklara uygulanmaya devam edecektir; (e) Ebeveynlerinin, ya da yasa veya görenekler uyarınca onların bakımından birinci dereceden sorumlu kişilerin, mümkün olduğu zamanlarda, izni ile, çocukları çatışmaların devam ettiği bölgeden ülkedeki daha güvenli bir bölgeye güvenlik ve

47 refahlarından sorumlu kişilerin eşliğinde nakledilmelerini sağlamak için gerekli olduğu durumlarda önlemler alınacaktır. 5. Madde Özgürlüğü kısıtlanmış bulunan kişiler 1. Gözetim altına alınmış ya da alıkonulmuş olanlar dahil olmak üzere, silâhlı çatışma ile ilgili bir nedenden dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılmış bulunan kişilerin söz konusu olduğu durumlarda, Madde 4'ün şartlarına ek ve asgari olarak aşağıdaki şartlara uyulacaktır: (a) Yaralılara ve hastalara Madde 7 doğrultusunda muamele edilecektir; (b) Bu paragrafta bahsedilen kişilere, yerel sivil nüfusla aynı derecede olmak üzere, yiyecek ve içme suyu verilecek; sağlık ve hijyen hususunda koruma ve iklim koşullarının zorlukları ve silâhlı çatışmaların tehlikelerine karşı himaye sağlanacaktır; (c) Bireysel ya da toplu olarak yardım almalarına izin verilecektir; (d) Kendi dinlerini tatbik etmelerine ve eğer istenirse ve uygun ise dini işlevler yerine getiren papaz ya da vaiz gibi kişilerden ruhani yardım almalarına izin verilecektir; (e) Eğer çalıştırılırlarsa, yerel sivil nüfusun yararlandığına benzer çalışma koşullarına ve güvencelere sahip olacaklardır; 2. Paragraf 1'de bahsedilen kişilerin gözetim altında olmalarından ya da alıkonulmalarından sorumlu olanlar da, kendi güçlerinin sınırları dahilinde olmak üzere, bu kişilere ilişkin bulunan aşağıdaki şartlara uyacaklardır: (a) Bir ailenin kadın ve erkeklerinin birlikte barındırıldığı durumlar dışında kadınlar, erkeklerin bulunduğu yerden ayrı bir yerde tutulacak ve doğrudan kadınların nezareti altında olacaklardır; (b) Gerektiğinde sayısı yetkili makam tarafından sınırlanabilir olmak üzere mektup ve kart göndermelerine ve almalarına izin verilecektir; (c) Gözetim ve tutukluluk yerleri çatışma bölgesine yakın yerlerde kurulmayacaktır. Paragraf 1'de atıfta bulunulan kişilerin gözetim altında tutulduğu ya da alıkonulduğu yerler silahlı çatışmadan doğan tehlikeye özellikle maruz kalır duruma gelmiş ise bu kişiler, eğer tahliye işlemi yeterli güvenlik koşulları altında yapılabilecek ise, bu yerlerden tahliye edileceklerdir; (d) Tıbbi muayenelerden yararlanacaklardır; (e) Fiziksel ya da ruhsal sağlık ve bütünlükleri herhangi bir gereksiz davranış ya da ihmal nedeni ile tehlikeye atılmayacaktır. Buna uygun olarak, bu Maddede tanımlanan kişileri, söz konusu kişinin sağlık durumunun gerektirmediği ve benzer tıbbi koşullar

48 altında bulunan özgür kişilere uygulanan genel kabul görmüş tıbbi standartlarla uyumlu olmayan herhangi bir tıbbi uygulamaya maruz bırakmak yasaklanmıştır. 3. Paragraf 1 kapsamına girmeyen fakat özgürlüğü silahlı çatışma ile ilişkili şu ya da bu nedenle kısıtlanmış bulunan kişilere Madde 4 ve bu Maddenin (Madde 5) 1 (a), (c) ve (d) ve 2 (b) paragrafları doğrultusunda insanca muamelede bulunulacaktır. 4. Eğer özgürlüğünden yoksun bırakılmış kişilerin serbest bırakılması kararı verilir ise, bu kişilerin güvenliğinin güvence altına alınmasını sağlayacak gerekli önlemler bu kararı verenler tarafından alınacaktır. 6. Madde Cezai kovuşturmalar 1. Bu Madde, silâhlı çatışma ile bağlantılı olan ceza gerektiren suçların kovuşturulması ve cezalandırılması ile ilgilidir. 2. Gerekli bağımsızlık ve tarafsızlık güvencelerini sağlayan bir mahkeme tarafından ilan edilen bir mahkumiyet kararına uygun şekilde olmadığı sürece suçlu bulunan bir kişi hakkında hiçbir hüküm verilmeyecek ve ceza ibraz edilmeyecektir. Özellikle: (a) Süreç, suçlanan kişinin gecikme olmadan, kendisinin işlediği iddia edilen suçun ayrıntıları konusunda bilgilenmesini sağlayacak ve suçlanan kişiye mahkeme öncesinde ve sırasında gerekli olan bütün savunma hakları ve araçlarını verecektir; (b) Hiç kimse bireysel cezai sorumluluk temeline dayanmayan bir suçtan dolayı mahkum edilmeyecektir; (c) Hiç kimse, işlendiği sıradaki yasalar açısından ceza gerektiren bir suç oluşturmayan herhangi bir hareket ya da ihmal yüzünden suçlu tutulmayacak; hiç kimseye ceza gerektiren suçun (işlenmiş) olduğu sırada uygulanabilecek olandan daha ağır bir ceza verilmeyecek, eğer suçun işlenmesinden sonraki zamanda daha hafif bir cezanın uygulanmasına yönelik bir hüküm yasa ile karara başlanmış ise, suçlu bundan yararlanacaktır; (d) Bir suç ile itham edilen herkesin yasa doğrultusunda suçlu olduğu kanıtlanana kadar suçsuz olduğu kabul edilir; (e) Bir suç ile itham edilen herkesin kendi mevcudiyeti huzurunda yargılanma hakkı olacaktır; (f) Hiç kimse kendi aleyhinde ifade vermeye ya da suçlu olduğunu itiraf etmeye zorlanmayacaktır. 3. Mahkum edilmiş bir kimse kendisi hakkında karara başlanmış bulunan adli ve diğer temyiz yolları ve bu yolların kullanılabileceği zaman sınırlamaları konularında bilgilendirilecektir.

49 4. Suçun işlendiği sırada 18 yaşından küçük olan kişiler hakkında ölüm cezası kararı verilmeyecek ve gebe kadınların ya da küçük çocuk annesi olanların ölüm cezası kararı uygulanmayacaktır. 5. Çatışmaların sonunda iktidarda bulunan makamlar, silâhlı çatışmada yer almış bulunan kişiler ya da gözetim altında ya da tutuklu olmalarına bakılmaksızın, silâhlı çatışma ile bağlantılı nedenlerle özgürlüğünden yoksun bırakılmış kişilere olası en geniş affın sağlanması için çaba göstereceklerdir. III. BÖLÜM YARALILAR, HASTALAR VE KAZAZEDELER 7. Madde Koruma ve bakım 1. Silâhlı çatışmaya katılmış olsun ya da olmasınlar bütün yaralılar, hastalar, ve kazazedelere saygı gösterilecek ve bu kişiler korunacaklardır. 2. Her koşul altında onlara insanca muamelede bulunulacak ve uygulanabilecek olanın azamisi ölçüsünde ve mümkün olan en az gecikme ile, durumlarının gerektirdiği tıbbi bakım ve ilgiyi alacaklardır. Tıbbi olanlar dışında hiçbir nedene dayalı olarak aralarında ayırım yapılmayacaktır. 8. Madde Arama Koşullar izin verdiğinde, ve özellikle bir çarpışma sonrasında, gecikme olmadan, yaralılar, hastalar, ve kazazedeleri aramak ve toplamak, onları yaşmadan ve kötü muameleden korumak, yeterli bakım almalarını güvence altına almak ve ölüleri aramak, soyulmalarını önlemek ve nezih bir biçimde cenazelerini kaldırmak için mümkün olan bütün önlemler alınacaktır. 9. Madde Tıbbi ve dini personelin korunması 1. Tıbbi ve dini personele saygı gösterilecek ve bu kişiler korunacak ve görevlerini yerine getirmeleri için mümkün olan her yardım sağlanacaktır. Insani vazifeleri ile bağdaşmayan işler yapmaları için zorlanmayacaklardır. 2. Tıbbi personelden, görevlerini yerine getirirken, tıbba dayalı olanlar dışındaki hiçbir nedenle, hiç kimse için öncelik tanınması isteğinde bulunulamaz. 10. Madde

50 Tıbbi görevlerin genel korunması 1. Bundan yarar gören kişinin kim olduğuna bakılmaksızın, tıbbi ahlak ile bağdaşan tıbbi etkinlik yürüttüğü gerekçesi ile, koşullar ne olursa olsun, hiç kimse cezalandırılmayacaktır. 2. Tıbbi etkinliklerde bulunan kişiler, ne tıbbi ahlak kuralları, yaralı ve hastaların yararı için düzenlenmiş bulunan diğer kurallar veya bu protokole karşıt olan davranışlarda bulunmaya ya da çalışmalar yürütmeye, ne de bunların talep ettiği davranışlardan kaçınmaya zorlanmayacaklardır. 3. Tıbbi etkinliklerde bulunan kişilerin kendi bakımları altında bulunan yaralı ya da hasta kişiler hakkında öğrenebilecekleri bilgiler konusundaki mesleki yükümlülüklerine, ulusal hukuka bağlı olmak üzere, saygı gösterilecektir. 4. Ulusal hukuka bağlı olmak üzere, tıbbi etkinliklerde bulunan hiç kimse kendi bakımları altında bulunan ya da bulunmuş olan yaralı ya da hasta kişiler hakkında bilgi vermedikleri ya da bilgi vermeyi reddettikleri gerekçesi ile hiçbir şekilde cezalandırılamaz. 11. Madde Tıbbi birimlerin ve taşıtların korunması 1. Tıbbi birimler ve taşıtlara her zaman saygı gösterilecek ve korunacaklardır; saldırı hedefi olmayacaklardır. 2. Tıbbi birimler ve taşıtların hakkı olan koruma, kendi insani işlevlerinin dışında kalan düşmanca davranışlara kalkışmak amacı ile kullanılmadıkları sürece sona ermeyecektir. Bununla birlikte, yalnızca, makul bir zaman sınırı belirleyen bir uyarı yapıldıktan ve böyle bir uyarı dikkate alınmadıktan sonra koruma sona erebilir. 12. Madde Ayırt edici amblem Kızılhaç, Kızılay ya da Kızılaslan ve Güneş in beyaz zemin üzerindeki özel amblemi, ilgili yetkili makamların yönergesi doğrultusunda, tıbbi ve dini personel ve tıbbi birimler tarafından ve tıbbi taşıtlar üzerinde sergilenecektir. Ambleme her koşulda saygı gösterilecektir. Amblem, uygun olmayan bir biçimde kullanılmayacaktır. IV. BÖLÜM SIVIL NÜFUS

51 13. Madde Sivil nüfusun korunması 1. Sivil nüfus ve sivil bireyler, askeri operasyonlardan kaynaklanan tehlikelere karşı genel korumadan yararlanacaklardır. Bu korumayı etkin kılmak amacı ile aşağıdaki kurallara her koşulda uyulacaktır. 2. Bu sıfatta olan sivil nüfus ve sivil bireyler, saldırı hedefi olmayacaktır. Öncelikli amacı sivil halk arasında terör yaymak olan şiddet tehditleri ya da hareketleri yasaktırlar. 3. Siviller, savaşta doğrudan yer almamaları koşuluyla ve yer almadıkları sürece, bu Bölüm tarafından sağlanan korumadan yararlanacaklardır. 14. Madde Sivil nüfusun yaşamını sürdürmesi için vazgeçilmez olan nesnelerin korunması Sivillerin aç bırakılarak öldürülmesinin bir savaş yöntemi olarak kullanılması yasaktır. Yiyecek maddeleri, yiyecek maddeleri üretimi için kullanılan tarım alanları, ekinler, çiftlik hayvanları, içme suyu tesisatları ve stokları ve sulama mekanizmaları gibi sivil nüfusun yaşamını sürdürmesi için vazgeçilmez olan nesnelere bu amaçla saldırılması, onların tahrip edilmesi, ortadan kaldırılması ya da işe yaramaz hale getirilmesi bu nedenle yasaklanmıştır. 15. Madde Tehlikeli güçler barındıran tesis ve tesisatların korunması Tehlikeli güçler barındıran tesis ve tesisatlar, isimleri ile söylenir ise barajlar, bentler ve nükleer elektrik üretim istasyonları, bu nesneler askeri hedef olduğunda bile, eğer böyle bir saldırı tehlikeli güçlerin açığa çıkmasına ve sonucunda sivil nüfustan ağır kayıplara yol açacak ise, saldırı hedefi haline getirilmeyeceklerdir. 16. Madde Kültürel varlıkların ve ibadet yerlerinin korunması 14 Mayıs 1954 tarihli Lahey Silahlı Çatışma Olaylarında Kültürel Mülklerin Korunması Sözleşmesi'nin hükümlerini etkilemeksizin, halkların kültürel ve ruhani miraslarını oluşturan tarihi anıtlara, sanat eserlerine ya da ibadet yerlerine yönelik olarak herhangi bir düşmanca davranışta bulunmak ve onları askeri girişimleri desteklemek amacı ile kullanmak yasaklanmıştır.

52 17. Madde Sivillere zorla yer değiştirtmenin yasaklanması 1. Eğer mevcut sivillerin güvenliği ya da zorunlu askeri nedenler öyle gerektirmiyor ise çatışmaya bağlı nedenler yüzünden sivillerin yer değiştirmesi emri verilmeyecektir. Bu yer değiştirmelerin yürütülmesinin gerektiği durumlarda sivil nüfusa barınma, hijyen, sağlık, güvenlik ve beslenme konularında tatmin edici koşullar sağlanabilmesi için mümkün olan bütün önlemler alınacaktır. 2. Siviller, çatışma ile ilgili nedenlerden dolayı kendi topraklarını terk etmeye zorlanmayacaklardır. 18. Madde Acil yardım örgütleri ve acil yardım etkinlikleri 1. Sözleşmenin Değerli Taraflarına ait topraklarda bulunan Kızılhaç (Kızılay, Kızılaslan ve Güneş) örgütleri gibi acil yardım örgütleri Silahlı çatışma kurbanları ile ilişkin olan kendi geleneksel işlevlerini yerine getirmeye yönelik olarak hizmet sunabilirler. Sivil nüfus, kendi girişimi ile bile yaralı, hasta ve kazazedelerin toplanması ve bakılmalarını sağlayabilirler. 2. Eğer sivil halk, yiyecek maddeleri ve tıbbi malzemeler gibi yaşamlarını sürdürmeleri için vazgeçilmez olan gereçlerin yokluğu nedeni ile aşırı derecede zorluk çekiyorlar ise, tamamen insani ve tarafsız özellikteki ve hiçbir ters ayırım yapılmadan yürütülen sivil halka yönelik yardım etkinlikleri söz konusu Yüksek Sözleşmeci Tarafın iznine tabi olarak gerçekleştirilecektir. V. BÖLÜM NIHAI HÜKÜMLER 19. Madde Dağıtım Bu protokol mümkün olan en geniş biçimde dağıtılacaktır. 20. Madde Imza Bu protokol, Nihai Bildiri'nin imzalanmasından altı ay sonra Sözleşmelere Taraf olan Devletlerin imzasına açılacak ve on iki aylık bir dönem için imzaya açık kalacaktır.

53 21. Madde Onay Bu Protokol mümkün olan en kısa zaman içinde onaylanacaktır. Onay belgeleri Sözleşmeler'in teslim edildiği yer olan Isviçre Federal Konseyi'ne teslim edilecektir. 22. Madde Taraf olma Bu Protokol, protokolü imzalamamış olan Sözleşmelere Taraf olan Devletlerden herhangi birinin katılımına açık olacaktır. Taraf olma belgeleri teslim alıcı makama teslim edilecektir. 23. Madde Yürürlüğe giriş 1. Bu Protokol iki onay ya da taraf olma belgesinin teslim edilmesinden altı ay sonra yürürlüğe girecektir. 2. Bundan sonra bu Protokol'ü onaylayacak ya da ona taraf olacak her bir Sözleşmelere Taraf olan Devlet için Protokol, söz konusu Taraf'ın kendi onay ya da taraf olma belgesini teslim etmesinden altı ay sonra yürürlüğe girecektir. 24. Madde Değişiklik 1. Sözleşmenin herhangi bir Değerli Tarafı bu Protokol'e yönelik değişiklikler önerebilir. Herhangi bir Değişiklik önerisinin metni, değişiklik önerisinin ele alınması amacı ile bir konferansın toplanmasının gerekip gerekmediğine Sözleşmenin Değerli Tarafları ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi'ne danıştıktan sonra karar verecek olan teslim alıcı makama iletilecektir. 2. Teslim alıcı makam, bu konferansa bütün Sözleşmenin Değerli Taraflarını, aynı biçimde Sözleşmeye Taraf olan bütün Devletleri, bu Protokol'ün imzacıları olsunlar ya da olmasınlar, bu konferansa davet edecektir. 25. Madde Taraf olmaya son verme 1. Sözleşmenin Değerli bir Tarafı bu Protokole taraf olmaya son verirse, taraf olmaya son verme, ancak ilgili belgenin alınmasından altı ay sonra geçerli olacaktır. Bununla

54 birlikte, altı ayın sonunda, taraf olmaya son veren Taraf, Madde 1'de bahsedilen durum içinde ise, taraf olmaya son verme Silâhlı çatışmanın sona ermesinden önce yürürlüğe girmeyecektir. Çatışma ile ilgili nedenlerden dolayı özgürlüklerinden yoksun bırakılmış ya da özgürlüğü kısıtlanmış kişiler, nihai olarak serbest bırakılıncaya dek yine de bu Protokol'ün hükümlerinden yararlanmaya devam edeceklerdir. 2. Taraf olmaya son verme teslim alıcı makama yazıyla bildirilecektir, teslim alıcı makam da bu bildirimi bütün Yüksek Sözleşmeci Taraflara iletecektir. 26. Madde Bildirimler Teslim alıcı makam Sözleşmenin Değerli Taraflarını ve Sözleşmelere Taraf olan Devletleri, bu Protokol'ün imzacıları olup olmamalarından bağımsız olarak, aşağıdaki hususlarda bilgilendirecektir: (a) Bu Protokol'e atılmış bulunan imzalar ve Madde 21 ve 22 uyarınca gerçekleştirilen onay ve taraf olma belgelerinin teslimi; (b) Madde 23 uyarınca bu Protokol'ün yürürlüğe girme tarihi; ve (c) Madde 24 uyarınca alınmış bulunulan haberler ve beyannameler. 27. Madde Kayıt 1. Yürürlüğe girmesinin ardından bu Protokol kayıt ve ilan amacı ile teslim alıcı makam tarafından, Birleşmiş Milletler Antlaşması'nın 102. Maddesi doğrultusunda, Birleşmiş Milletler Sekreterliği'ne iletilecektir. 2. Teslim alıcı makam aynı zamanda, Birleşmiş Milletler Sekreterliği'ni bu Protokol konusunda kendisine ulaşmış bulunan bütün onaylamalar ve taraf olmalar konusunda bilgilendirecektir. 28. Madde Geçerli metinler Arapça, Çince, Fransızca, Ingilizce, Ispanyolca ve Rusça metinleri aynı derecede geçerli olan bu Protokol'ün özgün nüshası, tasdik edilmiş hakiki kopyalarını daha sonra bütün Sözleşme Taraflarına iletecek olan teslim alıcı makama teslim edilecektir.

55

56 1.2.7 VATANSIZ KIŞILERIN STATÜSÜNE ILIŞKIN SÖZLEŞME New York'ta 28 Eylül 1954'te imzalanmıştır Yürürlüğe giriş: 6 Haziran 1960, Madde 39'a uygun olarak Metin: Birleşmiş Milletler Antlaşma Dizileri, Sayı: 5158, Cilt: 360, s. 117 BAŞLANGIÇ Sözleşmenin Yüksek Tarafları, Birleşmiş Milletler Antlaşması ve 10 Aralık 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından onaylanan Insan Hakları Evrensel Beyannamesinin insanların temel haklardan ve özgürlüklerden ayrımcılık yapılmaksızın yararlanacağı ilkesini beyan ettiğini göz önünde bulundurarak, Birleşmiş Milletler'in, çeşitli vesilelerle, vatansız kişilere ilişkin derin endişesini açıkça belirttiğini ve vatansız kişiler için bu temel hak ve özgürlüklerin olası en geniş uygulamasını güvence altına almaya çaba gösterdiğini göz önünde bulundurarak, Sadece aynı anda mülteci olan vatansız kişilerin 28 Temmuz 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşme tarafından kapsandığını ve bu Sözleşme'nin kapsamadığı pek çok vatansız kişi olduğunu göz önünde bulundurarak, Vatansız kişilerin statüsünü Uluslararası bir antlaşma ile düzenleme ve iyileştirmenin arzu edilir olduğunu göz önünde bulundurarak, Aşağıdakiler üzerinde anlaşmışlardır: I. BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER 1. Madde "Vatansız Kişi" teriminin tanımı 1. Bu Sözleşme'nin amaçları çerçevesinde "vatansız kişi" terimi, kendi yasalarının işleyişi içinde hiçbir Devlet tarafından vatandaş olarak sayılmayan bir kişi anlamına gelir. 2. Bu Sözleşme: (i) Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği dışındaki Birleşmiş Milletler kurum ve kuruluşlarından korunma ya da yardım alan kişiler için, böyle bir korunma ya da yardım aldıkları sürece;

57 (ii) Ikamet etmekte oldukları ülkenin yetkili mercilerince o ülkenin vatandaşı olmaya bağlı olan hak ve yükümlülüklere sahip olduğu tanınan kişiler için; (iii) (a) barışa karşı bir suç, bir savaş suçu, ya da insanlığa karşı bir suçu bu tip suçlarla ilgili koşullar yaratmak amacıyla hazırlanan uluslararası belgelerde tanımlandığı biçimiyle işlemiş oldukları; (b) Ikamet ettikleri ülkeye kabul edilmelerinden önce, o ülke dışında siyasi olmayan ciddi bir suç işlemiş oldukları; (c) Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden dolayı suçlu sayılmış oldukları konusunda ciddi kuşkular bulunan kişiler için geçerli olmayacaktır. 2. Madde Genel yükümlülükler Her vatansız kişinin kendisini içinde bulduğu ülkeye karşı, özellikle o ülkenin yasalarına ve yönetmeliklerine ve aynı zamanda kamu düzeninin sürdürülmesi için alınan önlemlere uymasını gerektiren sorumlulukları vardır. 3. Madde Ayrımcılık Yapılmaması Sözleşmeci Devletler bu Sözleşme'nin hükümlerini, ırk, din ya da menşe ülkeye bağlı ayrımcılık yapmaksızın bütün vatansız kişilere uygularlar. 4. Madde Din Sözleşmeci Devletler, ülkelerindeki vatansız kişilere, ibadet ve çocuklarının dini eğitim özgürlüğü bakımından, en az kendi vatandaşlarına gösterdikleri muamele kadar iyi muamele gösterirler. 5. Madde Bu Sözleşme'den ayrı olarak verilen haklar Bu Sözleşme'nin hiçbir hükmü, bir Sözleşmeci Devlet tarafından vatansız kişilere bu Sözleşme dışında verilen diğer hakları ve menfaatleri ihlal edecek biçimde yorumlanamaz. 6. Madde "Aynı koşullarla" terimi

58 Bu Sözleşme'nin amaçları bakımından, "aynı koşullarla" terimi, ilgili kişinin, vatansız bir kişi olmadığı takdirde belirli bir hakkı kullanmak için yerine getirmesi gereken bütün koşulların (geçici ya da sürekli ikamet süresine ve koşullarına ilişkin olanlar da dahil olmak üzere), vatansız bir kişi tarafından doğası nedeniyle yerine getirilemeyecek olanlar dışında, kendisi tarafından yerine getirilmesini gerekli kılar. 7. Madde Karşılıklılık koşulundan muafiyet 1. Bu Sözleşme'de yer alan daha elverişli hükümler saklı kalmak üzere, bir Sözleşmeci Devlet, genel olarak yabancılara gösterdiği muamelenin aynısını Vatansız kişilere gösterir. 2. Bütün Vatansız kişiler, üç yıllık ikamet süresinden sonra Sözleşmeci Devletlerin ülkesinde yasal karşılıklılık koşulundan muaf olurlar. 3. Her Sözleşmeci Devlet, bu Sözleşme söz konusu Devlet için yürürlüğe girdiği tarihte vatansız kişilerin sahip oldukları hakları ve menfaatleri, karşılıklılık koşulu olmaksızın, kendilerine tanımaya devam ederler. 4. Sözleşmeci Devletler, karşılıklılık koşulunun bulunmaması durumunda, vatansız kişilere 2. ve 3. Paragraflara göre yararlanabilecekleri hak ve menfaatlerin ötesinde hak ve menfaatler tanıma olanaklarını ve karşılıklılık koşulundan muafiyeti 2. ve 3. Paragraflarda belirtilen koşulları yerine getirmeyen vatansız kişileri kapsayacak şekilde genişletmek olanağını uygun bir biçimde değerlendirirler. 2. ve 3. paragrafların hükümleri gerek bu Sözleşme'nin 13, 18, 19, 21 ve 22. Maddelerinde belirtilen hak ve menfaatler için, gerekse bu Sözleşme'de yer almayan hak ve menfaatler için geçerlidir. 8. Madde Istisnai muamelelerden muafiyet yabancı bir Devlet vatandaşlarının ya da eski vatandaşlarının şahısları, mülkiyetleri ya da menfaatlerine aykırı olarak alınabilecek istisnai muamelelerle ilgili olarak, Sözleşmeci Devletler, bu gibi muameleleri, vatansız bir kişiye sırf daha önce söz konusu yabancı Devletin vatandaşı olduğu gerekçesiyle uygulamayacaklardır. Bu maddede ifade edilen genel ilkeyi kendi yasamalarına uygun bir biçimde uygulayamayan Sözleşmeci Devletler, uygun koşullarda bu gibi vatansız kişiler lehine muafiyet tanırlar. 9. Madde Geçici muameleler

59 Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü bir Sözleşmeci Devletin savaş zamanında ya da diğer vahim ve olağanüstü hallerde, belirli bir kişi söz konusu olduğunda, ulusal güvenliği için elzem saydığı geçici muameleleri bu kişinin gerçekte vatansız bir kişi olduğu ve söz konusu muamelelerin ulusal güvenlik nedeniyle sürdürülmesi gerektiği saptanıncaya dek kabul edilmesine engel değildir. 10. Madde Ikametin devamı 1. Vatansız bir kişi Ikinci Dünya Savaşı sırasında zorla yerinden edilerek Sözleşmeci Devletlerden birinin topraklarına götürülmüş olup burada ikamet etmekte ise, bu zorunlu kalış süresi bu ülkede yasal ikamet olarak sayılacaktır. 2. Vatansız bir kişi Ikinci Dünya Savaşı sırasında bir Sözleşmeci Devletin ülkesinden sürgün edilip bu Sözleşmenin yürürlüğe giriş tarihinden önce sürekli ikamet amacı ile oraya dönmüş ise, sürgünden önceki ve sonraki ikamet dönemi, aralıksız ikametin zorunlu olduğu durumlarda, bir tek aralıksız ikamet sayılacaktır. 11. Madde Vatansız denizciler Her Sözleşmeci Devlet, bayrağını taşıyan bir geminin mürettebatı arasında düzenli bir biçimde hizmete alınmış Vatansız kişiler varsa, bu kişilerin ülkesinde yerleşmesine izin verme olanaklarını ve kendilerine seyahat belgeleri vermeyi ya da geçici olarak ülkesine kabul etmeyi özellikle bir başka ülkeye yerleşmelerini kolaylaştırmak üzere olumlu bir yaklaşımla göz önünde bulundurur. II. BÖLÜM HUKUKSAL STATÜ 12. Madde Kişisel statü 1. Vatansız bir kişinin kişisel statüsü daimi ikametgahının ait olduğu ülkenin kanununa, ikametgâhı yoksa oturduğu ülkenin kanununa göre düzenlenir. 2. Vatansız bir kişi tarafından daha önce elde edilen ve kişisel statüye ilişkin olan haklara, özellikle evliliğe bağlı haklara, her Sözleşmeci Devlet tarafından,eğer bu gerekliyse, söz konusu devletin yasalarının gösterdiği koşulları yerine getirmek kaydıyla, saygı gösterilir; ancak, söz konusu hakkın, kişi vatansız olmasaydı o devletin yasaları tarafından tanınacak haklar arasında bulunması gereklidir. 13. Madde Menkul ve gayrimenkul mülkiyet

60 Sözleşmeci Devletler menkul ve gayrimenkullerin edinimi ve bununla ilişkili diğer haklar, menkul ve gayrimenkul mülkiyete ait kira ve diğer sözleşmeler bakımından vatansız kişilere mümkün olduğu kadar elverişli ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak tanınanlardan daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. 14. Madde Sanatsal haklar ve sınai mülkiyet Sınai mülkiyetin, örneğin buluşlar, dizaynlar ya da modeller, ticari markalar ve ticari unvanların, ve edebi, sanatsal ve bilimsel çalışmalarla ilgili hakların korunması konusunda, vatansız bir kişi daimi ikametinin bulunduğu ülkede bu ülkenin vatandaşlarına tanınan korunmanın aynısından yararlanır. Vatansız kişi, diğer Sözleşmeci Devletlerden herhangi birinin ülkesinde, bu ülkede olaşan ikametinin bulunduğu ülkenin vatandaşlarına tanınan korumanın aynısından yararlanır. 15. Madde Dernek hakkı Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden vatansız kişilere, siyasi olmayan ve kazanç amacı taşımayan dernekler ile sendikalara ilişkin olarak, mümkün olduğunca elverişli ve her durumda, aynı koşullardaki yabancılara genel olarak tanınandan daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. 16. Madde Mahkemelerde taraf olarak bulunma hakkı 1. Vatansız bir kişi bütün Sözleşmeci Devletlerin ülkelerinde hukuk mahkemelerine serbestçe başvuruda bulunabilir. 2. Vatansız bir kişi, daimi ikametinin bulunduğu Sözleşmeci Devlette, adli yardım ve cautio judicatum solvi den (teminat akçesinden) muafiyet dahil olmak üzere mahkemelere başvuruya ilişkin konularda bir vatandaşınkiyle aynı muameleden yararlanır. 3. Vatansız bir kişi, 2. paragrafta sözü edilen konular hakkında, daimi ikametinin bulunduğu ülkeden başka ülkelerde daimi ikametinin bulunduğu ülke vatandaşlarına gösterilen muamelenin aynısından yararlanır. III. BÖLÜM KAZANÇ GETIREN ISTIHDAM 17. Madde

61 Ücretli Istihdam 1. Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden vatansız kişilere, ücretli bir işte çalışma hakkı bakımından mümkün olduğunca elverişli ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak gösterilenden daha az elverişli olmayan muamele uygularlar. 2. Sözleşmeci Devletler, ücretli işlerde çalışmak bakımından bütün vatansız kişilerin, ve özellikle de ülkelerine bir işçi bulma programı ya da göçmen getirme planına göre girmiş olan vatansız kişilerin haklarını, kendi vatandaşlarına tanıdıkları haklara benzetmek konusuna olumlu yaklaşacaklardır. 18. Madde Serbest Çalışma Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak bulunan vatansız kişilere, tarım, sanayi, küçük sanatlar ve ticaret alanlarında kendi işyerlerini açmak ve ticari ve sınai şirketler kurmak konularında mümkün olduğu kadar elverişli, ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak gösterilenden daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. 19. Madde Yüksek tahsile dayalı serbest meslekler Her Sözleşmeci Devlet, ülkesinde yasal olarak ikamet eden ve söz konusu Devletin yetkili makamlarınca tanınan diplomalara sahip olup, yüksek tahsile dayalı serbest bir mesleği icra etmek isteyen vatansız kişilere mümkün olduğu kadar elverişli ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak gösterilenden daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. IV. BÖLÜM SOSYAL DURUM 20. Madde Vesika ile dağıtım Bütün nüfusun tabi olduğu ve az bulunan maddelerin genel dağıtımını düzenleyen bir vesika sisteminin mevcut olduğu durumlarda, vatansız kişilere vatandaşlarla aynı muamele uygulanacaktır. 21. Madde Konut edinme

62 Sözleşmeci Devletler, konut edinme ile ilgili olarak, bu meselenin yasalar ve yönetmeliklerle düzenlendiği ya da kamu makamlarının kontrolüne tabi olduğu ölçüde, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden Vatansız kişilere mümkün olduğu kadar elverişli ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak gösterilenden daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. 22. Madde Devlet eğitimi 1. Sözleşmeci Devletler, vatansız kişilere, ilk öğretim konusunda, vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygularlar. 2. Sözleşmeci Devletler, vatansız kişilere, ilk öğretim dışındaki eğitim konusunda ve, özellikle öğretimden yararlanma, yabancı ülke okullarında alınmış sertifikaların, diploma ve yüksek öğretim diplomalarının tanınması, ve harç ve ücretlerden muafiyet ve burslardan yararlanma konularında, mümkün olduğu kadar elverişli ve her durumda aynı koşullardaki yabancılara genel olarak gösterilenden daha az elverişli olmayan bir muamele uygularlar. 23. Madde Sosyal yardım Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden vatansız kişilere, sosyal yardım ve destek konularında kendi vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygularlar. 24. Madde Çalışma yasaları ve sosyal güvenlik 1. Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden Vatansız kişilere, aşağıdaki konularda kendi vatandaşlarına uyguladıkları muamelenin aynısını uygularlar: (a) Bu konular yasalar ya da yönetmeliklerle düzenlendiği ya da idari makamların kontrolüne tabi oldukları ölçüde: ücret, ücrete dahil olduğu durumlarda aile yardımları, çalışma saatleri, fazla mesai düzenlemeleri, ücretli tatiller, evde çalışmaya dair sınırlamalar, çalışmaya başlama yaşı, çıraklık ve mesleki eğitim, Kadınların çalışması ve gençlerin çalışması, ve toplu sözleşme ile verilen haklardan yararlanma; (b) Sosyal güvenlik (istihdam, kazalar, mesleki hastalıklar, hamilelik, hastalık, sakatlık, yaşlılık, ölüm, işsizlik, ailevi yükümlülükler ile, ulusal yasalara ya da yönetmeliklere göre, bir sosyal güvenlik programı kapsamına giren herhangi bir diğer beklenmedik durumla ilgili yasal hükümler) aşağıdaki sınırlamalara tabidir:

63 (i) Kazanılmış hakların ve kazanılmak üzere olan hakların korunması için uygun düzenlemeler mevcut olabilir; (ii) Ikamet edilen ülkenin ulusal yasaları ya da düzenlemeleri, tamamen devlet fonlarından karşılanan ödenekler ya da ödenek bölümleri ile, normal bir emeklilik ödeneği için gerekli aidat koşullarını yerine getirmemiş kişilere yapılan yardımlar konusunda özel düzenlemeler yapabilir. 2. Vatansız bir kişinin bir iş kazası ya da mesleki hastalık sonucu ölümünden doğacak tazminat haklarına, hak sahibinin Sözleşmeci Devletin toprakları dışında ikamet etmesinden etkilenmez. 3. Sözleşmeci Devletler, sosyal güvenlik konusunda kazanılmış haklara ya da kazanılmak üzere olan haklara ilişkin olarak aralarında sonuçlandırdıkları, ya da gelecekte aralarında sonuçlandırabilecekleri antlaşmaların sağlayacağı faydaları, sadece söz konusu antlaşmaları imzalayan Devletlerin vatandaşlarına uygulanan koşullara tabi olmak şartıyla, vatansız kişileri de kapsayacak şekilde genişleteceklerdir. 4. Sözleşmeci Devletler, Sözleşmeci olmayan Devletler ile aralarında herhangi bir zamanda yürürlükte bulunan benzer antlaşmaların faydalarını, mümkün olduğu derecede Vatansız kişileri de kapsayacak şekilde genişletmek imkanlarını olumlu bir yaklaşımla göz önünde bulunduracaklardır. V. BÖLÜM IDARI ÖNLEMLER 25. Madde Idari Yardım 1. Vatansız bir kişinin bir hakkını kullanması için normal koşullarda yabancı bir ülke makamlarının yardımına ihtiyaç duyduğu, ancak kendilerine başvuruda bulunacak durumda olmadığı durumlarda ikamet ettiği Sözleşmeci Devlet bu yardımın kendi makamlarınca yapılmasını sağlar Paragrafta sözü edilen makam ya da makamlar, normal koşullarda bir yabancıya kendi ulusal makamları tarafından ya da aracılığı ile verilebilecek belgeleri ya da sertifikaları vatansız kişilere verirler ya da bunların kendi denetimleri altında verilmesini sağlarlar. 3. Bu şekilde verilen belgeler ya da sertifikalar, yabancılara kendi ulusal makamları tarafından ya da aracılığı ile verilen resmi belgeler gibi kabul edilirler ve aksi kanıtlanıncaya kadar geçerli sayılırlar. 4. Yoksul kişilere tanınabilen istisnai uygulamalar saklı kalmak koşulu ile, burada sözü edilen hizmetler için ücret alınabilir; bununla birlikte bu ücretler makul miktarda ve benzer hizmetler için vatandaşlardan alınan harçlarla orantılı olacaktır.

64 5. Bu madde hükümleri hiçbir suretle 27. ve 28. maddeleri ihlal etmez. 26. Madde Seyahat özgürlüğü Her Sözleşmeci Devlet ülkesinde yasal olarak ikamet eden vatansız kişilere, aynı koşullarda genellikle yabancılara uygulanan düzenlemelere tabi olarak, ikamet yerlerini seçme ve ülkesi içinde serbestçe seyahat etme hakkını tanıyacaktır. 27. Madde Kimlik belgeleri Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde bulunan ve geçerli bir seyahat belgesine sahip olmayan her vatansız kişiye kimlik belgeleri çıkarırlar. 28. Madde Seyahat belgeleri Sözleşmeci Devletler, ülkelerinde yasal olarak ikamet eden vatansız kişilere, ulusal güvenlik ya da kamu düzenine ilişkin zorlayıcı nedenler başka türlüsünü gerektirmedikçe, söz konusu ülke dışına seyahat edebilmeleri için gerekli seyahat belgelerini çıkartırlar, ve bu belgelerle ilgili olarak bu Sözleşme'nin Programındaki hükümler uygulanır. Sözleşmeci Devletler bu tür bir belgeyi ülkelerinde bulunan diğer herhangi bir vatansız kişi için çıkarabilirler; ülkelerinde bulunup yasal olarak ikamet ettikleri ülkeden bir seyahat belgesi alma imkanından yoksun olan vatansız kişilerin durumunu özellikle olumlu bir yaklaşımla göz önüne alırlar. 29. Madde Mali yükümlülükler 1. Sözleşmeci Devletler vatansız kişileri, her ne isim altında olursa olsun, benzer durumlarda vatandaşlarına uyguladıklarından ya da uygulayabileceklerinden başka ya da daha yüksek resim, harç ya da vergiye tabi tutamazlar. 2. Yukarıdaki paragraf hükümleri, kimlik belgeleri de dahil olmak üzere, yabancılar için çıkartılan idari belgelerle ilgili harçlara ait yasa ve yönetmelik hükümlerinin vatansız kişilere uygulanmasına engel değildir. 30. Madde Varlık nakli

65 1. Bir Sözleşmeci Devlet, kendi yasa ve yönetmeliklerine uygun olarak, Vatansız kişilerin, ülkesine getirdikleri varlıklarını, yeniden yerleşmek üzere kabul edildikleri diğer bir ülkeye nakletmelerine izin verir. 2. Bir Sözleşmeci Devlet, yeniden yerleşmek üzere kabul edildikleri bir başka ülkede yerleşmeleri için gerekli olan herhangi bir yerdeki değerli varlıklarını götürmek için izin isteyen vatansız kişilerin başvurularını olumlu bir yaklaşımla değerlendirir. 31. Madde Sınır dışı etme 1. Sözleşmeci Devletler ülkelerinde yasal olarak ikamet eden Vatansız bir kişiyi ulusal güvenlik ya da kamu düzeni ile ilgili nedenler dışında Sınır dışı edemezler. 2. Böyle bir vatansız kişinin sınır dışı edilmesi, ancak ilgili yasal sürece uygun olarak alınmış bir kararı izleyebilir. Zorlayıcı ulusal güvenlik nedenlerinin başka türlüsünü gerekli kıldığı koşullar dışında, vatansız kişinin, suçsuzluğunu kanıtlamak üzere delil sunmasına, ve aynı amaçla yetkili bir makam ya da yetkili makam tarafından özel bir biçimde seçilmiş bir ya da birkaç kişi nezdinde itiraz etmesine ve temsil edilmesine izin verilir. 3. Sözleşmeci Devletler böyle bir vatansız kişiye, diğer bir ülkeye yasal olarak kabulünü sağlayabilmesi için makul bir süre tanır. Sözleşmeci Devletler, bu süre içinde gerekli buldukları iç işleriyle ilgili herhangi bir önlemi uygulama hakkını saklı tutarlar. 32. Madde Vatandaşlığa alma Sözleşmeci Devletler, Vatansız kişileri özümlemeyi ve Vatandaşlığa almayı mümkün olduğu ölçüde kolaylaştırırlar. Özellikle vatandaşlığa alma işlemlerini çabuklaştırmak ve bu işlemlerin masraf ve resimlerini mümkün olduğu ölçüde azaltmak için her türlü çabayı sarfederler. VI. BÖLÜM SON HÜKÜMLER 33. Madde Ulusal yasamayla ilgili bilgilendirme Sözleşmeci Devletler, bu Sözleşme'nin uygulanmasını güvence altına almak üzere kabul ettikleri yasalar ve yönetmelikler hakkında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne bilgi verirler. 34. Madde

66 Anlaşmazlıkların çözümü Bu Sözleşme'nin Tarafları arasında Sözleşme'nin yorumlanmasına ya da uygulanmasına ilişkin olarak ortaya çıkabilen ve diğer yollarla çözülemeyen herhangi bir anlaşmazlık, anlaşmazlığın taraflarından herhangi birinin talebi üzerine Uluslararası Adalet Divanı'na sevk edilir. 35. Madde Imza, onay ve taraf olma 1. Bu Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde 31 Aralık 1955'e kadar imzaya açık olacaktır. 2. Sözleşme aşağıdakiler için imzaya açık olacaktır: (a) Birleşmiş Milletler'e üye her hangi bir Devlet; (b) Vatansız Kişilerin Statüsüne Ilişkin Birleşmiş Milletler Konferansı'na katılmaları için çağrıda bulunulan başka herhangi bir Devlet; ve (c) Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından imzaya ya da taraf olmaya çağrılan herhangi bir Devlet. 3. Sözleşme onaylanacaktır ve onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne teslim edilecektir. 4. Sözleşme, bu maddenin 2. Paragrafında belirtilen Devletlerin taraf olmasana açık olacaktır. Taraf olma, taraf olma belgelerinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne teslim edilmesiyle başlayacaktır. 36. Madde Ülkesel uygulama hükmü 1. Her Devlet, imza, onay ya da taraf olma sırasında bu Sözleşme'nin, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu ülke topraklarının tümünü ya da herhangi birini kapsayacağını bildirebilir. Bu tür bir bildiri, Sözleşme ilgili Devlet için yürürlüğe girdiğinde geçerli hale gelecektir. 2. Sürecin bundan sonraki herhangi bir aşamasında kapsamda böyle herhangi bir genişleme Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne gönderilen bildirimle yapılacaktır ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin bu bildirimi almasından doksan gün sonra, ya da Sözleşme'nin ilgili Devlet için yürürlüğe girdiği günden sonra, hangisi daha sonra ise, geçerli hale gelecektir. 3. Sözleşme'nin imza, onay ya da taraf olma aşamasında kapsamadığı ülke topraklarına ilişkin olarak, her ilgili Devlet, anayasal nedenlerle gerekli olduğu

67 durumlarda söz konusu ülkelerin Hükümetlerinin onayına bağlı olarak, Sözleşme'nin uygulanmasını söz konusu ülke topraklarını kapsayacak şekilde genişletmek için gerekli adımları atma olasılığını göz önünde bulundurmalıdır. 37. Madde Federal devlet hükmü Federal ya da üniter olmayan bir Devlet için aşağıdaki koşullar geçerli olacaktır: (a) Bu Sözleşme'nin, Federal yasama organının yasama yetkisi alanına giren maddeleriyle ilgili olarak, Federal Hükümet'in yükümlülükleri, bu çapta Federal Devlet olmayan tarafların yükümlülükleriyle olacaktır; (b) Bu Sözleşme'nin, Federasyonu oluşturan ve Federasyonun anayasasına göre yasamayla ilgili adımlar atma zorunluluğu bulunmayan Devlet, eyalet ya da kantonlarından her birinin yasama yetkileri alanına giren maddeleriyle ilgili olarak Federal Hükümet, bu tür maddeleri, Federasyonu oluşturan Devletler, eyaletler ve kantonların yetkili makamlarına mümkün olan en kısa zamanda ve olumlu bir yorumla birlikte bildirir. (c) Bu Sözleşmeye Taraf bir Federal Devlet, kendisine herhangi bir başka Sözleşmeci Devletin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aracılığıyla iletilecek talebi üzerine, Sözleşmenin herhangi bir hükmü hakkında Federasyondaki ve Federasyonu oluşturan birimlerdeki mevcut yasalara ve uygulamalara ilişkin olarak, söz konusu hükmün yasal ya da başka yollarla ne derecede yürürlükte olduğunu gösteren bir açıklama sunar. 38. Madde Çekinceler 1. Her Devlet, imza, onay ya da taraf olma sırasında Sözleşmenin 1, 3, 4, 16 (1) ve (dahil) maddeleri dışındaki maddelere çekince koyabilir. 2. Bu maddenin 1. Paragrafına uygun olarak bir çekince koyan herhangi bir Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne ileteceği bir bildirim ile söz konusu çekinceyi herhangi bir zaman geri alabilir. 39. Madde Yürürlüğe giriş 1. Bu Sözleşme altıncı onay ya da taraf olma belgesinin teslim gününü izleyen doksanıncı gün Yürürlüğe girer. 2. Altıncı onay ya da taraf olma belgesinin teslim edilmesinden sonra Sözleşmeyi onaylayan ya da Sözleşmeye taraf olan Devletlerden her biri için Sözleşme, söz konusu Devletin onay ya da taraf olma belgesinin teslim tarihini izleyen doksanıncı gün yürürlüğe girer.

68 40. Madde Taraf olmaya son verme 1. Herhangi bir Sözleşmeci Devlet Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir bildirim ile bu Sözleşmeye taraf olmaya herhangi bir zaman son verebilir. 2. Taraf olmaya son verme, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından bildirimin alınması tarihinden bir yıl sonra ilgili Sözleşmeci Devlet için yürürlüğe girer madde çerçevesinde bir duyuru ya da bildirimde bulunan her Devlet, bu tarihten sonraki herhangi bir tarihte Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir duyuru yoluyla, Sözleşmenin bildirimde belirtilen ülkeleri bu duyurunun Genel Sekreter tarafından alındığı tarihten bir yıl sonra kapsamayacağını beyan edebilir. 41. Madde Düzeltmeler 1. Herhangi bir Sözleşmeci Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir bildirim yoluyla bu Sözleşmenin düzeltilmesini her zaman talep edebilir. 2. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu bu talep hakkında, eğer varsa, atılacak adımlar konusunda tavsiyede bulunur. 42. Madde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin duyuruları Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Birleşmiş Milletler üyesi olan bütün Devletlere ve 35. Maddede belirtilen üye olmayan Devletlere aşağıdaki hususlar hakkında bilgi verir: (a) 35. madde uyarınca yapılan imza, onay ve taraf olma işlemleri; (b) 36. madde uyarınca yapılan bildirim ve duyurular; (c) 38. madde uyarınca koyulan ve geri çekilen çekinceler; (d) 39. madde uyarınca bu Sözleşmenin yürürlüğe gireceği tarih; (e) 40. madde uyarınca yapılan fesihler ve bildirimler; (f) 41. madde uyarınca yapılan düzeltme önerileri. YUKARIDAKI HUSUSLARI ONAYLAYARAK, aşağıda imzaları bulunanlar, usulüne uygun yetkili olarak, bu Sözleşmeyi Hükümetleri adına imzalamışlardır.

69 New York'ta yirmi sekiz eylül bin dokuz yüz elli dört tarihinde, Ingilizce, Fransızca ve Ispanyolca metinleri aynı derecede geçerli olmak suretiyle bir nüsha olarak düzenlenmiş olup Birleşmiş Milletler arşivlerinde bulunacaktır, ve onaylı suretleri bütün Birleşmiş Milletler üyesi Devletlere ve 35. maddede belirtilen üye olmayan Devletlere iletilecektir. PROGRAM Paragraf 1 1. Bu Sözleşmenin 28. maddesinde belirtilen seyahat belgesi, belge sahibinin 28 Eylül 1954 tarihli Sözleşmeye göre vatansız bir kişi olduğunu belirtmelidir. 2. Bu belge, biri Ingilizce ya da Fransızca olmak üzere, en az iki dilde düzenlenecektir. 3. Sözleşmeci Devletler buraya ekli olan örnek seyahat belgesini uygulamanın arzu edilirliğini değerlendireceklerdir. Paragraf 2 Belgeyi veren ülkenin geçerli olan düzenlemelere bağlı olarak, çocuklar anne ve babadan birinin ya da istisnai durumlarda diğer bir reşitin seyahat belgesine kaydedilebilirler. Paragraf 3 Belgenin çıkartılması için alınan harçlar, ulusal pasaportlara uygulanan en düşük harçtan fazla olamaz. Paragraf 4 Özel ya da istisnai durumlar dışında, belge, mümkün olduğu kadar çok sayıda ülke için geçerli olacak şekilde verilir. Paragraf 5 Belge, en az üç ay ve en fazla iki yıl için geçerli olacaktır. Paragraf 6 1. Belge sahibi yasal ikametgahını bir başka ülkeye nakletmediği ve belgeyi veren makamın ülkesinde yasal olarak ikamet ettiği sürece belgenin yenilenmesi ya da geçerlik süresinin uzatılması konusu belgeyi çıkartan makama aittir. Yeni bir belge verilmesi konusu, aynı koşullar altında, eski belgeyi çıkartan makama aittir. 2. Diplomatik temsilciler ya da konsolosluk makamları, hükümetleri tarafından verilmiş olan seyahat belgelerinin süresini altı ayı geçmeyen bir süre için uzatmak üzere yetkilendirilebilirler.

70 3. Sözleşmeci Devletler artık kendi ülkelerinde yasal olarak ikamet etmeyen fakat yasal ikametgahlarının bulunduğu ülkeden bir seyahat belgesi alamayan vatansız kişilerin seyahat belgelerinin yenilenmesi ya da geçerlik sürelerinin uzatılması ya da yeni belge çıkartılması imkanlarını olumlu bir yaklaşımla değerlendirirler. Paragraf 7 Sözleşmeci Devletler bu Sözleşmenin 28. Maddesindeki hükümlere uygun olarak çıkartılmış belgelerin geçerliliklerini tanırlar. Paragraf 8 Vatansız kişilerin gitmek istedikleri ülkenin yetkili makamları, kendisini ülkeye kabul edeceklerse ve bir vizeye gerek varsa sahibi olduğu belgeye vize verirler. Paragraf 9 1. Sözleşmeci Devletler, nihai olarak gidecekleri ülkenin vizesini almış olan vatansız kişilere transit vizeleri vermeyi taahhüt ederler. 2. Bu vizelerin verilmesi, herhangi bir yabancıya vize verilmemesini haklı gösterebilecek nedenlerle reddedilebilir. Paragraf 10 Çıkış, giriş ya da transit vizesine uygulanacak harçlar, yabancı pasaportlar için olan vizelere uygulanan en düşük tarifeyi geçemez. Paragraf 11 Vatansız bir kişi başka bir Sözleşmeci Devletin ülkesinde yasal olarak ikamet etmeye başladığında, 28. maddenin hüküm ve koşullarına göre yeni bir belge çıkartılması sorumluluğu artık bu ülkenin yetkili makamlarına ait olur, ve vatansız kişinin bu makamlara başvuruda bulunma hakkı olur. Paragraf 12 Yeni bir belge veren makam eski belgeyi geri alır ve eğer eski belgede geri alındıktan sonra iadesi isteniyorsa belgeyi veren ülkeye iade eder; aksi takdirde yeni belgeyi veren makam, eskisini geri alır ve iptal eder. Paragraf Bu Sözleşmenin 28. maddesine uygun olarak çıkartılan bir seyahat belgesi, aksine bir ifade içermedikçe, belge sahibine, bu belgenin geçerlik süresi içinde herhangi bir zamanda o ülkeye tekrar girmesine hak kazandırır. Her durumda, vatansız kişinin gitmek istediği ülke yeniden giriş hakkına göre seyahat belgesi üzerinde ısrar

71 etmedikçe, belge sahibinin belgeyi çıkartan ülkeye geri dönebileceği süre üç aydan az olamaz. 2. Bir önceki alt-paragrafın hükümlerine tabi olarak, bir Sözleşmeci Devlet belge sahibinden, ülkesinden çıkışa ya da ülkesine dönüşe ilişkin olarak emredilen resmi uygulamalara uymasını isteyebilir. Paragraf 14 Sadece 13. paragrafın hükümleri saklı kalmak koşuluyla, Bu Programın hükümleri, Taraf Devletlerin topraklarında geçerli olan, ülkeye giriş, transit geçiş, geçici ikamet, yerleşme ve çıkış hallerine ilişkin yasa ve yönetmelikleri hiçbir suretle etkilemez. Paragraf 15 Belgenin çıkartılması ya da belgeye konan giriş kayıtları, özellikle vatandaşlıkla ilgili olarak, belge sahibinin statüsünü belirlemez ya da etkilemez. Paragraf 16 Bir belgenin çıkartılması, sahibine, hiçbir suretle, belgeyi çıkartan ülkenin diplomatik temsilcileri ya da konsolosluk makamlarınca korunma hakkı vermez, ve bu temsilci ya da makamlara da ipso facto/doğrudan olarak bir koruma hakkı vermez. Seyahat Belgesi Örneği Belgenin kitapçık biçiminde olması (yaklaşık 10 santimetre), kimyasal ya da diğer yollarla yapılacak silinme ya da değişikliklerin kolaylıkla farkedilebileceği bir tarzda basılması, ve "28 Eylül 1954 Sözleşmesi" kelimelerinin, belgeyi düzenleyen ülkenin dilinde her sayfada tekrar edilerek basılması tavsiye edilir. (Kitapçığın kapağı) SEYAHAT BELGESI (28 Eylül 1954 Sözleşmesi) Sayı (1)

72 SEYAHAT BELGESI (28 Eylül 1954 Sözleşmesi) Bu belge, geçerlik süresi uzatılmazsa ya da yenilenmezse tarihinde geçerlik süresi sona erer. Soyadı Adı (ları) Refakatindeki çocuk (lar) Bu belge, sahibine sadece ulusal bir pasaport yerine kullanılabilecek bir seyahat belgesi sağlamak amacıyla verilmiştir. Sahibinin vatandaşlık durumuna ilişkin olarak hiçbir hüküm ifade etmez ve vatandaşlığını etkilemez. 2. Belge sahibinin ye (buraya makamlarınca belge verilen ülkenin Adı yazılır) Aşağıda daha sonrası için bir tarih yazılmamış ise tarihinde/tarihine kadar dönmesine izin verilmiştir (belge sahibinin gitmek istediği ülke, yeniden giriş hakkını sağlayan seyahat belgesi üzerinde ısrar etmedikçe, belge sahibinin belgeyi çıkartan ülkeye geri dönmesine izin verilen süre üç aydan az olmamalıdır). 3. Belge sahibinin bu belgenin verildiği ülkeden başka bir ülkede ikamet etmesi durumunda, yeniden seyahat etmek isterse, yeni bir belge almak için ikametgahının bulunduğu ülkenin yetkili makamlarına başvuruda bulunmalıdır. (Eski seyahat belgesi, belgeyi veren makama gönderilmek üzere, yeni belgeyi veren makam tarafından geri alınmalıdır.)1 (Bu belge kapak hariç, 32 sayfadır.) 1 Parantez içindeki cümlenin yer alması Hükümetlerin tercihlerine bağlıdır (2) Doğum yeri ve tarihi Mesleği şimdiki ikametgâhı * Karısının evlenmeden önceki Soyadı ve Adı (lacı) * Kocanın Soyadı ve Adı (lacı) Eşkali Boy Saç

73 Göz rengi Burun Yüz şekli Renk Özel işaretler Refakatindeki çocuklar Soyadı Adı (lârp) Doğum yeri ve tarihi Cinsiyeti Gereksiz kelimeleri çiziniz. (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.) Belge sahibinin fotoğrafı ve belgeyi veren makamın damgası Belge sahibinin parmak izi (eğer gerekiyorsa) Belge sahibinin imzası (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.) (3) (4) 1. Bu belge aşağıdaki ülkeler için geçerlidir: Bu belgenin verilmesine esas teşkil eden belge ve belgeler: Belgenin verildiği yer: Veriliş tarihi: Belgeyi veren makamın

74 imzası ve damgası: Ödenen harç: (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.) (5) Geçerlik süresinin uzatılması ya da yenilenmesi Ödenen harç: tarihinden tarihine kadar uzatılmıştır. Belgenin verildiği yer: Veriliş tarihi: Belgenin geçerlilik süresini uzatan ya da yenileyen makamın imzası ve damgası: Geçerlik süresinin uzatılması ya da yenilenmesi Ödenen harç: tarihinden tarihine kadar uzatılmıştır. Belgenin verildiği yer: Veriliş tarihi: Belgenin geçerlilik süresini uzatan ya da yenileyen makamın imzası ve damgası: (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.) (6) Geçerlik süresinin uzatılması ya da yenilenmesi Ödenen harç: tarihinden tarihine kadar uzatılmıştır. Belgenin verildiği yer: Veriliş tarihi: Belgenin geçerlilik süresini uzatan ya da yenileyen makamın imzası ve damgası: Geçerlik süresinin uzatılması ya da yenilenmesi Ödenen harç: tarihinden tarihine kadar uzatılmıştır.

75 Belgenin verildiği yer: Veriliş tarihi: Belgenin geçerlilik süresini uzatan ya da yenileyen makamın imzası ve damgası: (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.) (7-32) Vizeler Belge sahibinin Adı ve Soyadı her vizede tekrar edilir. (Bu belge, kapak hariç, 32 sayfadır.)

76 EK VATANSIZ KIŞILERIN STATÜSÜNE DAIR BIRLEŞMIŞ MILLETLER NIHAI BILDIRISI 1. Ekonomik ve Sosyal Konsey, 26 Nisan 1954'te on yedinci oturumunda, 526 A (XVII) sayılı kararıyla, 28 Temmuz 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşme'nin hükümleri ile Hükümetler tarafından yapılan tavsiyelerin ışığında, 1950'de Ekonomik ve Sosyal Konsey Ad Hoc Komitesi (kısa süreli ve tek bir görev için kurulan komite) tarafından hazırlanan Vatansız Kişilerin Statüsüne Ilişkin Protokol taslağını tekrar gözden geçirmek ve belgeyi imzaya açmak üzere, ikinci bir tam yetkili temsilciler konferansı toplanması gerektiğine karar vermişlerdir. Konferans Eylül 1954 tarihlerinde New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde toplanmıştır. Aşağıdaki yirmi yedi Devletin Hükümetleri, hepsi başarılı itimatnameler ya da kendilerini Konferansa katılmaları konusunda yetkilendiren başka atama iletileri sunan delegeler tarafından temsil edilmişlerdir: Avustralya Belçika Brezilya Danimarka Ekvator El Salvador Federal Alman Cumhuriyeti Filipinler Fransa Guatemala Hollanda Honduras Iran Israil Isveç Birleşik Krallığı Isviçre Kamboçya Kolombiya Kosta Rica Liechtenstein Monako Norveç Papalık (Vatikan) Türkiye Yemen Yugoslavya Aşağıdaki beş Devletin Hükümetleri gözlemci düzeyinde temsil edilmişlerdir: Arjantin Endonezya Japonya Mısır Yunanistan Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğinden bir temsilci, oy verme hakkı olmaksızın, Konferansın müzakerelerine katılmıştır. Konferans, ilgili uzman kuruluşları, oy verme hakları olmaksızın muamelelere katılmaya çağırma kararı almıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü buna uygun olarak temsil edilmiştir.

77 Konferans ayrıca, Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından danışsal statü tanınan ve Genel Sekreter tarafından Kayıt'a dahil edilen sivil toplum örgütleri temsilcilerine, Konferansa yazılı ya da sözlü bildiriler sunmaları için izin verme kararı almıştır. Aşağıdaki sivil toplum örgütleri temsilcileri gözlemci olarak bulunmuşlardır: Kategori A: Uluslararası Serbest Sendikalar Konfederasyonu Uluslararası Hıristiyan Sendikaları Federasyonu Kategori B: Agudas Israel Uluslararası Sorunlarla Ilgili Kiliseler Komisyonu Musevi Örgütleri Danışma Konseyi Dostların Dünyası Danışma Komitesi Katolik Hayırseverlerin Uluslararası Konferansı Uluslararası Insan Hakları Cemiyeti Dünya Musevi Kongresi Dünya Genç Hıristiyan Dernekleri Ittifakı Kayıt Yaptıran Örgütler: Lutherci Dünya Federasyonu Konferans, Danimarka'dan Bay Knud Larsen'i Başkan, ve Belçika'dan Bay A. Herment ile Brezilya'dan Bay Jayme de Barros Gomes'i Başkan Yardımcıları olarak seçmiştir. Konferans, silmeye karar verdiği 5. kural dışında (E/CONF.17/2/Add.1), Genel Sekreter tarafından oluşturulan Geçici Gündemi, gündem olarak kabul etmiştir (E/CONF.17/2). 12. Toplantısında, Konferans 7. Kuralı değiştirme kararı almıştır (E/CONF.17/2/Add.2). Konferans şunları atamıştır: (i) Konferans Başkanı ile Avusturya, Belçika, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı, Federal Alman Cumhuriyeti, Fransa ve Israil'in temsilcilerinden oluşan, "Vatansız Kişi" Teriminin tanımı üzerine bir Taslak Komitesi; (ii) Konferans Başkanı ile Belçika, Birleşik Krallık, Brezilya, Fransa, Federal Alman Cumhuriyeti ve Yugoslavya'nın temsilcilerinden oluşan, Vatansız Kişiler için Seyahat Belgesi Sorunu üzerine bir Ad Hoc Komite; ve (iii) Konferans Başkanı ile Belçika, Birleşik Krallık, Fransa ve Guatemala temsilcilerinden oluşan bir Usul Komitesi. Konferans, tartışmalarına temel olarak, Ekonomik ve Sosyal Konsey'in Mülteciler ve Vatansız Kişiler üzerine Ad Hoc Komitesi tarafından 1950'de Cenevre'de düzenlenen ikinci oturumunda hazırlanan Vatansız Kişilerin Statüsüne Ilişkin Taslak Protokol ile 2-25 Temmuz 1951 tarihlerinde Cenevre'de düzenlenen Mültecilerin ve Vatansız Kişilerin Statüsü Üzerine Birleşmiş Milletler Tam Yetkili Temsilciler Konferansının kabul ettiği Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşme'nin hükümlerini almıştır. Konferansın temel çalışma belgesi Genel Sekreter'in bir memorandumu (belge E/CONF.17/2/Add.3) olmuştur.

78 Konferans, 12 olumlu ve 3 çekimser oyla, ve hiç olumsuz oy olmadan 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşmeye ek bir protokol yerine vatansız kişilerin statüsüyle ilgili bağımsız bir sözleşme hazırlanmasını karara başlamıştır. Sözleşme, 23 Eylül 1954'te 19 olumlu ve 2 çekimser oyla, ve hiç olumsuz oy olmadan kabul edilmiştir, ve Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde imzaya açılmıştır. Sözleşmenin her biri aynı derecede geçerli olan Ingilizce, Fransızca ve Ispanyolca metinleri bu Nihai Bildiriye eklenmiştir. 2. Konferans oy birliğiyle Sözleşmenin bölüm ve madde başlıklarının pratik amaçlarla konduğunu ve bir yorum unsuru olmadıklarını karara başlamıştır. 3. Konferans 1 olumsuz ve 4 çekimsere karşı 16 oyla aşağıdaki tavsiyeyi kabul etmiştir: Konferans, Her bir Sözleşmeci Devletin, bir kişinin vatandaşı olduğu Devletin korumasından vazgeçmesine yol açan nedenleri geçerli kabul etmesi durumunda o kişiye Sözleşmenin vatansız kişiler için öngördüğü muameleyi gösterme imkanlarını olumlu bir yaklaşımla ele almasını tavsiye eder; ve Ayrıca, Vatansız kişinin topraklarında bulunduğu Devletin yukarıda sözü edilen muameleyi göstermeye karar verdiği durumlarda, diğer Sözleşmeci Devletlerin de bu kişiye Sözleşmede öngörülen muameleyi göstermelerini tavsiye eder. 4. Konferans oy birliğiyle aşağıdaki kararı kabul etmiştir: Konferans, 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşmenin 33. Maddesinin, hiçbir Devletin bir kişiyi ırkı, dini, milliyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi görüşleri nedeniyle yaşamının ya da özgürlüğünün tehdit altında olduğu ülkelerin sınırlarına hiçbir suretle ihraç etmemesi ya da geri göndermemesi gerektiğine dair genel olarak kabul gören ilkenin bir ifadesi olduğu kanaatinde olarak, Vatansız Kişilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşme'de, 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Sözleşme'nin 33. Maddesine eşdeğer bir madde yer almasını gerekli bulmamıştır. Konferans Başkanı, Başkan Yardımcıları ve Yardımcı Sekreteri bu Nihai Bildiriyi KONFERANSIN HUZURUNDA imzalamışlardır. New York'ta bin dokuz yüz elli dört yılının Eylül ayının yirmi sekizinci günü, Ingilizce, Fransızca ve Ispanyolca metinleri aynı derecede geçerli olmak suretiyle bir nüsha olarak düzenlenmiştir. Bu Nihai Bildirinin Çinceye ve Rusçaya çevirileri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından hazırlanacaktır, ve Genel Sekreter,

79 talep üzerine, Bildirinin suretlerini Konferansa katılmak üzere davet edilen bütün Hükümetlere gönderecektir VATANSIZLIĞIN AZALTILMASINA DAIR SÖZLEŞME 30 Ağustos 1961'de New York'ta bağıtlanmıştır. Yürürlüğe giriş: 13 Aralık 1975, 18. Maddeye uygun olarak Metin: Birleşmiş Milletler Belgesi A/CONF.9/15, 1961 Sözleşmeci Devletler, 4 Aralık 1954 tarihindeki Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca kabul edilen, 896 (IX) sayılı karara uygun bir biçimde hareket ederek, Uluslararası antlaşmalar yoluyla vatansızlığın azaltılmasının istenilir olduğunu düşünerek, Aşağıdakileri kabul etmişlerdir: 1. Madde 1. Bir Sözleşmeci Devlet, kendi ülkesinde doğmuş olan ve aksi takdirde Vatansız duruma düşecek bir kişiye vatandaşlık hakkını tanıyacaktır. Bu vatandaşlık hakkı aşağıdaki biçimlerde tanınır: (a) kanuni olarak doğumla, ya da (b) ilgili kişi tarafından ya da adına, ulusal hukukta belirtildiği biçimde, gerekli mercilere yapılan başvuru üzerine. Bu maddenin ikinci paragrafındaki hükümlere bağlı olarak, bu türden bir başvuru reddedilemez. Bu paragrafın, (b) alt-paragrafındaki koşullara uygun olarak vatandaşlık hakkını tanıyan bir Sözleşmeci Devlet, vatandaşlık hakkını, ulusal hukuku tarafından belirlenen belli bir yaş sınırı ve diğer şartlara bağlı olarak da tanıyabilir. 2. Bir Sözleşmeci Devlet, aşağıdaki şartlardan biri ya da daha fazlasına bağlı olarak bu Maddenin 1. paragraf (b) alt-paragrafı ile uyumlu olarak vatandaşlık hakkını tanıyabilir. (a) başvurunun, her koşulda ilgili kişiye yasal ruhsat elde etmek zorunda kalmaksızın başvuruyu kendi kendine yapabileceği en az bir yıllık bir süre tanıyacak şekilde Sözleşmeci Devlet tarafından belirlenen, onsekiz yaşından daha geç başlamayan ve yirmibir yaşından daha önce bitmeyen bir süre içinde yapılması; (b) ilgili kişi Sözleşmeci Devletin topraklarında, başvurunun hemen öncesinde beş yıl ya da toplam olarak da on yılı aşmamak üzere, ilgili Devlet tarafından belirlenecek bir süre boyunca daimi olarak ikamet etmesi; (c) ilgili kişinin ulusal güvenliğe karşı işlenmiş bir suçtan dolayı mahkum olmaması ya da herhangi bir adi suçtan dolayı beş yıl veya daha uzun sürelik bir hapis cezası almaması;

80 (d) ilgili kişinin sürekli olarak vatansız olması. 3. Bu Maddenin 1 (b) ve 2. paragraflarında belirtilen hükümlerin dışında, eğer bir çocuk Sözleşmeci Devletin topraklarında meşru yollardan dünyaya gelmiş ve annesi ilgili Devletin vatandaşlığını taşıyor ise bu çocuk, aksi taktirde vatansız duruma düşmesi durumunda doğumunda o devletin yurttaşlığını alır. 4. Bir Sözleşmeci Devlet aksi takdirde vatansız duruma düşecek ve belirlenen başvuru yapma yaşını geçtiği ya da istenen ikamet koşullarını sağlayamadığı için toprakları içinde doğduğu bir Sözleşmeci Devletin vatandaşlığını alamayan bir kişiye, ilgili kişinin doğumu sırasında ebeveynlerinden birinin ilk olarak bahsedilen Sözleşmeci Devletin yurttaşı olması durumunda vatandaşlık hakkını tanıyacaktır. Ebeveynlerin doğum sırasında aynı vatandaşlığa sahip olmamaları durumunda, ilgili kişinin vatandaşlığının babanın ya da ananınkiyle aynı olması bu Sözleşmeci Devletin ulusal hukukuna göre belirlenir. Bu türden vatandaşlık için bir başvuru gerekiyorsa, bu ulusal hukukta belirtildiği biçimde, başvuranın kendisi tarafından ya da başvuran adına gerekli mercilere yapılacaktır. Bu Maddenin beşinci paragrafındaki hükümlere bağlı olarak bu türden bir başvuru reddedilemez. 5. Bir Sözleşmeci Devlet bu Maddenin dördüncü paragrafındaki hükümlere uygun olarak, aşağıdaki durumlardan biri ya da daha fazlasına bağlı olarak vatandaşlık hakkını tanıyabilir: (a) başvurunun, yirmi üç yaşından daha az olmamak üzere, başvuranın Sözleşmeci Devlet tarafından belirlenen bir yaşa gelmesinden önce yapılması; (b) ilgili kişinin başvuruyu yapmadan hemen önce, Sözleşmeci Devletin topraklarında, üç yılı aşmamak üzere ilgili Devlet tarafından belirlenen bir süre boyunca bizzat ikamet etmesi; (c) ilgili kişinin sürekli olarak vatansız olması. 2. Madde Sözleşmeci Devletin topraklarında bulunan kimsesiz bir çocuk, aksi kanıtların yokluğu durumunda, ebeveynlerinin yurttaşı olduğu Devletin toprakları içinde doğmuş olarak kabul edilir. 3. Madde Sözleşmeci Devletlerin bu Sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini belirlemek amacıyla, olası durumlarda, bir gemi ya da uçakta meydana gelen doğumlar, geminin taşıdığı bayrağın sahibi olan ya da uçağın kayıtlı olduğu Devletin toprakları içinde yapılmış olarak kabul edilirler. 4. Madde 1. Bir Sözleşmeci Devlet, Sözleşmeci Devletin topraklarında doğmamış ancak aksi takdirde vatansız duruma düşecek bir kişiye, kişinin doğumu sırasında ebeveynlerinden birinin bu Devletin vatandaşlığına sahip olması durumunda vatandaşlık hakkı tanır. Ebeveynlerin doğum sırasında aynı vatandaşlığa sahip olmamaları durumunda, ilgili kişinin vatandaşlığının babasınınki ya da anasınınki ile

81 aynı olması ilgili Sözleşmeci Devletin ulusal hukukuna göre belirlenir. Bu paragrafın hükümlerine uygun olarak, aşağıdaki durumlarda vatandaşlık hakkı tanınır: (a) kanuni olarak doğumla, ya da (b) ilgili kişi tarafından ya da adına, ulusal hukukta belirtildiği biçimde, gerekli mercilere yapılan başvuru üzerine. Bu maddenin ikinci paragrafındaki hükümlere bağlı olarak, bu türden bir başvuru reddedilemez. 2. Bir Sözleşmeci Devlet bu Maddenin birinci paragrafındaki hükümlere uygun olarak, aşağıdaki durumlardan bir ya da daha fazlasına bağlı olarak vatandaşlık hakkı tanıyabilir: (a) başvurunun, yirmi üç yaşından daha az olmamak üzere, başvuranın Sözleşmeci Devlet tarafından belirlenen bir yaşa gelmesinden önce yapılması; (b) ilgili kişinin başvuruyu yapmadan hemen önce, Sözleşmeci Devletin topraklarında, üç yılı aşmamak üzere ilgili Devlet tarafından belirlenen bir süre boyunca bizzat ikamet etmesi; (c) ilgili kişinin ulusal güvenliğe karşı işlenen bir suçtan dolayı mahkum olmaması; (d) ilgili kişinin sürekli olarak vatansız olması. 5. Madde 1. Bir Sözleşmeci Devletin hukuku, bir kişinin evlilik, evliliğin sona ermesi, meşru yollar, tanıma ya da evlat edinme gibi kişisel durumundaki değişmelerden dolayı vatandaşlığının sona erdirilmesini içeriyorsa, böyle bir sona erdirilme başka bir vatandaşlığa sahip olunması ya da elde edilmesi şartına bağlı olmalıdır. 2. Bir Sözleşmeci Devletin hukukuna göre, gayri meşru yollardan dünyaya gelmiş bir çocuğun, babasının tayin edilmesi sonucunda ilgili Devletin vatandaşlığını kaybetmesi durumunda, ilgili mercilere yapacağı yazılı başvuru ile vatandaşlık hakkını tekrar elde etmesi için kendisine bir şans verilecektir ve bu başvurusuna dair şartlar Madde 1'in ikinci paragrafındakilerden daha aşır olamaz. 6. Madde Bir Sözleşmeci Devletin hukuku, bir kişinin vatandaşlık hakkının sona ermesi ya da elinden alınması durumunda, kişinin eşi ya da çocuklarının vatandaşlıklarının sona erdirilmesini içeriyorsa, bu sona erdirilme başka bir vatandaşlığa sahip olunması ya da başka bir vatandaşlığın elde edilmesi şartına bağlı olur. 7. Madde 1. (a) Bir Sözleşmeci Devletin hukukunun vatandaşlık hakkından feragate izin vermesi durumunda, bu feragat, başka bir vatandaşlığa sahip olunması ya da elde edilmesine kadar vatandaşlık hakkının sona erdirilmesi ile sonuçlanamaz. (b) Bu paragrafın (a) alt-paragrafındaki hükümler, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948'de kabul edilen Insan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 13. ve 14. Maddelerinde belirtilen ilkeler ile uyumsuzluk gösterdiklerinde geçerli olamaz.

82 2. Yabancı bir ülke uyruğuna geçmeye çalışan bir Sözleşmeci Devletin vatandaşının, bu yabancı ülkenin vatandaşlığını elde etmemesi ya da elde edeceğinin güvencesini almaması halinde vatandaşlık hakkı sona erdirilemez. 3. Bu Maddenin 4. ve 5. paragraflarında belirtilen hükümlere bağlı olarak, bir Sözleşmeci Devletin vatandaşının vatandaşlık hakkı, ayrılık, yurtdışında ikamet, kayıt olamama ya da benzer bir nedenden dolayı vatansız kalmasına yol açacak biçimde sona erdirilemez. 4. Yabancı bir ülkenin uyruğuna geçen bir kişinin, gerekli mercilere vatandaşlık hakkını saklı tutmak istediğini belirtmediği taktirde, ardarda yedi yıldan daha az olmamak üzere Sözleşmeci Devletin hukukunda belirtilen süre boyunca yurtdışında ikamet etmesi halinde vatandaşlık hakkı sona erdirilebilir. 5. Bir Sözleşmeci Devlet vatandaşının yurt dışında doğması halinde, ilgili Devlet hukuku, ilgili kişinin vatandaşlık hakkını reşit olmasından sonraki bir yıllık sürenin bitiminde saklı tutmasını bu sürede Devlet sınırları içinde ikamet etmesine veya ilgili mercilere başvuru şartlarına bağlı tutabilir. 6. Bu Maddede belirtilen durumlar dışında, bu Sözleşmenin hükümleri ile açık olarak yasaklanmasa bile, hiç kimse bir Sözleşmeci Devletin vatandaşlığından, vatansız durumda kalma ile sonuçlanacak biçimde çıkarılamaz. 8. Madde 1. Bir Sözleşmeci Devlet, hiç kimseyi vatansız duruma düşürecek biçimde vatandaşlıktan çıkaramaz. 2. Bu Maddenin 1. paragrafındaki hükümleri ihlal etmeyecek şekilde, bir kişi aşağıdaki durumlarda bir Sözleşmeci Devletin vatandaşlığından çıkarılabilir: (a) 7. Maddenin 4. ve 5. paragraflarında belirtilen durumlarda, bir kişinin vatandaşlıktan çıkarılması mümkün olabilir; (b) Vatandaşlık hakkının yalan beyan ve sahtekarlıkla elde edildiği durumlarda. 3. Bu Maddenin 1. paragrafında belirtilen hükümleri ihlal etmeyecek şekilde, bir Sözleşmeci Devlet, imza, onay ya da kabul aşamasında bu hakkın uygulanmasına, bu aşamayla aynı zamanda ulusal hukukunda da varolan aşağıdaki konularda çekince koyarsa, bir kişinin vatandaşlıktan çıkarılma hakkını saklı tutabilir: (a) Kişinin Sözleşmeci Devlete sadakat yükümlülüğünü bozacak biçimde (i) Sözleşmeci Devletin açıkça belirtilen bir yasağa karşı gelerek bir diğer Devlete hizmet vermiş veya hizmet vermeye devam etmek; veya bir başka devletten hizmet karşılığı parasal çıkar sağlamış ya da sağlamaya devam ediyorsa, ya da

83 (ii) Devletin yaşamsal önemdeki çıkarlarına ciddi olarak zarar verici bir biçimde hareket ediyorsa; (b) Kişi başka bir Devlete karşı bir bağlılık yemini etmişse, ya da resmi bir beyanda bulunmuşsa, ya da Sözleşmeci Devlete bağlılığını yadsıdığı kanıtlarla saptanırsa. 4. Bir Sözleşmeci Devlet, bu Maddenin 2. ya da 3. paragraflarında izin verilen durumlarda, hukuk çerçevesinde, bir mahkeme ya da bağımsız bir organ tarafından adil bir duruşma hakkı sağlamadan hiç kimseyi vatandaşlıktan çıkaramaz. 9. Madde Bir Sözleşmeci Devlet, vatandaşı olan hiç kimseyi ya da hiçbir grubu ırk, etnik, dinsel ve politik nedenlerle vatandaşlıktan mahrum edemez. 10. Madde 1. Sözleşmeci Devletler arasındaki toprak devri ile sonuçlanan antlaşmalar, hiç kimsenin bu devir nedeni ile vatansız kalmamasını güvence altına almak amacıyla gerekli hükümleri kapsamalıdır. Bir Sözleşmeci Devlet, bu Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerle yapacağı antlaşmalarda da, bu türden hükümlerin yer alması için elinden gelen çabayı gösterecektir. 2. Bu türden hükümlerin yokluğunda, kendisine toprak devredilen ya da başka yollarla toprak elde eden bir Sözleşmeci Devlet, bu devir ya da elde etme sonucunda vatansız kalma durumunda olan kişilere vatandaşlık hakkını verecektir. 11. Madde Sözleşmeci Devletler altıncı onay ya da kabul belgesinin tesliminden hemen sonra, bu Sözleşmenin yararlarını talep eden kişilerin taleplerini inceleyecek ve uygun mercilere başvurmalarını sağlamakta yardımcı olacak bir organın Birleşmiş Milletler çerçevesi içinde kurulmasına çalışacaklardır. 12. Madde 1. Bu Sözleşmenin 1. Madde 1. paragraf ya da 4. Madde hükümlerine bağlı olarak, kanuni olarak doğumla vatandaşlık hakkını tanımayan bir Sözleşmeci Devlet, gerekli durumlarda, 1. Madde 1. paragraf ya da 4. Madde hükümlerini bu Sözleşmenin Yürürlüğe girdiği tarihten sonra olduğu gibi önce doğan kişilere de uygularlar. 2. Bu Sözleşmenin 1. Madde 4. Paragrafı hükümleri, Yürürlüğe girişinden sonra olduğu gibi önce doğan kişilere de uygulanır.

84 3. Bu Sözleşmenin 2. Maddesindeki hükümler, bir Sözleşmeci Devletin toprakları içinde, bu Sözleşmenin söz konusu Devlet için Yürürlüğe girmesinden sonra bulunan kimsesiz çocuklara uygulanır. 13. Madde Bu Sözleşme, bir Sözleşmeci Devletin hukukunda yer alan ya da alacak olan veya iki veya daha çok Sözleşmeci Devlet arasında bağıtlanan herhangi bir sözleşme, antlaşma ya da antlaşmada yer alan ya da alacak olan vatansızlık hallerini azaltmada daha etkili hükümleri etkileyecek biçimde yorumlanamaz. 14. Madde Diğer yollarla çözümlenemedikleri taktirde, bu Sözleşmenin yorumlanması ya da uygulanması ile ilgili herhangi bir anlaşmazlık, anlaşmazlığın taraflarından herhangi birinin başvurusu ile Uluslararası Adalet Divanına iletilmelidir. 15. Madde 1. Bu Sözleşme herhangi bir Sözleşmeci Devletin Uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu bütün özerk olmayan, vesayet altındaki, sömürge ve diğer anakara dışı ülkelerde de geçerlidir: Ilgili Sözleşmeci Devletler, bu Maddenin 2. paragrafında belirtilen hükümlere bağlı olarak, imzalama, onay ya da kabul aşamasında, Sözleşmenin uygulanacağı anakara dışı ülke ya da ülkelerin imzalama, onay ya da kabul sonucu ipso facto/kendiliğinden uygulamaya dahil edildiklerini bildireceklerdir. 2. Vatandaşlık konularında anakara dışı ülkelerin, anakara ülke ile aynı muameleye tabi olmadığı durumlarda ya da Sözleşmenin anakara dışı ülkelerde uygulanması için Sözleşmeci Devletin anayasal hukuku ya da uygulamalarında anakara dışı ülkelerin ön onayının alınmasının gerektiği durumlarda, Sözleşmeci Devlet Sözleşmenin, Sözleşmeci Devlet tarafından imzalanmasından itibaren on iki aylık bir süre içinde anakara dışı ülkenin onayını almak için her türlü çabayı gösterir ve bu onay alındığında Sözleşmeci Devlet bunu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirir. Bu Sözleşme, bildirimin Genel Sekreter tarafından alındığı tarihten itibaren bildirimde belirtilen ülke ya da ülkelere uygulanır. 3. Bu Maddenin 2. paragrafında belirtilen on iki aylık sürenin bitimi sonunda, ilgili bütün Sözleşmeli Devletler Uluslararası ilişkilerinden sorumlu oldukları ve bu Sözleşmenin uygulanması konusundaki onayının saklı tutulduğu anakara dışı ülkelerle yapılan bütün danışma sonuçları konusunda Genel Sekreteri bilgilendirirler. 16. Madde 1. Bu Sözleşme 30 Ağustos 1961 ile 31 Mayıs 1962 tarihleri arasında Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde imzaya açılacaktır. 2. Bu Sözleşme aşağıdakiler adına imza edilebilir: (a) Birleşmiş Milletler üyesi olan tüm Devletler;

85 (b) Gelecekteki Vatansızlığın Ortadan Kaldırılması ya da Azaltılması konusundaki Birleşmiş Milletler Konferansına katılmak üzere davet edilmiş bütün Devletler; (c) Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından imzalamaya ya da katılmaya davet edilen bütün Devletler. 3. Bu Sözleşme onaya açıktır ve onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine teslim edilir. 4. Bu Sözleşme, bu Maddenin 2. paragrafında belirtilen Devletler tarafından katılıma açıktır. Katılma, katılım belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine teslim edilmesinden sonra geçerlilik kazanır. 17. Madde 1. Imza, onay ve katılma süresince, herhangi bir Devlet ya da 15. Maddeler çerçevesinde çekince koyabilir. 2. Bu Sözleşmeye başka hiçbir çekince konulamaz. 18. Madde 1. Bu Sözleşme altıncı onaylama ya da katılım belgesinin teslim tarihinden iki yıl sonra Yürürlüğe girer. 2. Bu Sözleşmeyi onaylaması veya bu Sözleşmeye katılımı altıncı onay ya da katılım belgesinin teslimi sonrasında gerçekleşen her Devlet için Sözleşme, onay ya da katılım belgelerinin teslim tarihinden doksan gün sonraki tarihte veya bu Maddenin 1. paragrafına uygun olarak bu Sözleşmenin Yürürlüğe giriş tarihinde, hangisi daha geç ise, yürürlüğe girer. 19. Madde 1. Herhangi bir devlet Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine yapılacak yazılı bir ihbar ile istendiği an bu Sözleşmeyi feshedebilir. Bu türden bir fesih, Genel Sekretere ulaşma tarihinden bir yıl sonra geçerlilik kazanır Maddede belirtilen hükümlere bağlı olarak, bu Sözleşmenin bir Sözleşmeci Devletin anakara dışı ülkelerinde geçerli olduğu durumlarda, bu Devlet istenildiği an, ilgili ülkenin de onayını alarak, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bu Sözleşmeyi bu ülkeden ayrı olarak feshettiğini bildirebilir. Bu fesih, ihbarın Genel Sekretere ulaşma tarihinden bir yıl sonra geçerlilik kazanır ve Genel Sekreter diğer tüm Sözleşmeci Devletlere bu ihbar ve tarihi veya alındısı hakkında bilgi verir. 20. Madde

86 1. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, 16. Maddede belirtilen, Birleşmiş Milletlerin tüm Üyelerine ve üye olmayan Devletlere aşağıdaki belgeleri bildirir: (a) 16. Madde çerçevesindeki imzalama, onay ya da katılmalar; (b) 17. Madde çerçevesindeki çekinceler; (c) 18. Maddeye uygun olarak bu Sözleşmenin Yürürlüğe giriş tarihi; (d) 19. Madde çerçevesinde yapılan fesihler. 2. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, en geç altıncı onay ya da katılım belgesinin tesliminin tamamlanmasından sonra 11. Maddede belirtilen bir organın aynı maddeye uygun şekilde kurulması konusunu Genel Kurul'un dikkatine sunar. 21. Madde Bu sözleşme Yürürlüğe giriş tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından kayıt edilir. Yukarıdaki hususları onaylayarak, gereğince yetkili kılınmış olan aşağıdaki imzası bulunanlar bu Sözleşmeyi imzalamıştır. New York'ta, bin dokuz yüz altmış bir yılının Ağustos ayının otuzuncu gününde Çince, Fransızca, Ingilizce, Ispanyolca ve Rusça metinleri aynı derecede geçerli olmak suretiyle bir nüsha olarak düzenlenmiş olup Birleşmiş Milletler arşivine konacak ve onaylı örnekleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından bütün Birleşmiş Milletler Üyelerine ve bu Sözleşmenin 16. Maddesinde belirtilen üye olmayan Devletlere gönderilecektir.

87 EK GELECEKTEKI VATANSIZLIĞIN ORTADAN KALDIRILMASI YA DA AZALTILMASINA DAIR BIRLEŞMIŞ MILLETLER KONFERANSININ NIHAI BILDIRISI 1. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 4 Aralık 1954 tarihli 896 (IX) sayılı kararı ile gelecekteki vatansızlığın ortadan kaldırılması ya da azaltılması için bir sözleşmeyi sonuçlandırma amacıyla yetkili kılınmışlardan oluşan uluslararası bir konferansın, en az yirmi Devletin bu konferansa Katılma istemlerini Genel Sekretere bildirmesi koşulu sağlanır sağlanmaz, toplanması isteğini ilan etmiştir. Bu koşulun sağlanmasından sonra, konferansın tam zamanı ve yerinin belirlenmesi Genel Sekreterden istenir. Genel Kurul, Uluslararası Hukuk Komisyonunun 1954 yılında yaptığı altıncı oturumunu içeren Uluslararası Hukuk Komisyonu Raporunda yer alan Gelecekteki Vatansızlığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi ve Gelecekteki Vatansızlığın Azaltılması Sözleşmesi tasarılarını ilettiğini dikkate almıştır. Genel Kurul konferansa davet edilen Devlet Hükümetlerini gelecekteki vatansızlığın ortadan kaldırılması ya da azaltılması konusunda yapılacak çok taraflı bir sözleşmenin yararlarını gözönüne almaya çağırır. 2. Genel Kurul kararında belirtilen şartın yerine getirilmesi sonrasında, Genel Sekreter 24 Mart 1959 tarihinde Cenevre Birleşmiş Milletler Avrupa Ofisinde, Gelecekteki Vatansızlığın Ortadan Kaldırılması ya da Azaltılmasına Dair Birleşmiş Milletler Konferansını toplamıştır. Konferans toplantıları Birleşmiş Milletler Avrupa Ofisinde 24 Mart'tan 18 Nisan 1959'a kadar devam etmiştir Nisan 1959'daki oturumun sona eriş tarihinde Konferans aşağıdaki kararı kabul etmiştir: Konferans, Çalışması için sağlanan süre içinde kendisine verilen görevi tamamlayamayarak, Çalışmanın devam ettirilmesi ve tamamlanması amacıyla, Birleşmiş Milletler yetkili organlarının Konferansı en yakın zamanda tekrar toplamasını önerir. 4. Bu karar gereğince, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, katılımcı Devletlerin görüşlerini soruşturduktan sonra, konferansın 15 Ağustos 1961 tarihinde New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde tekrar toplanmasını kararlaştırmıştır. Konferans Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde 15 ile 28 Ağustos 1961 tarihleri arasında toplanmıştır. 5. Konferansın birinci bölümünde aşağıdaki otuz beş Devletin hükümetleri temsil edilmiştir: Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avusturya, Belçika, Birleşik Arap Cumhuriyeti, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı, Çin, Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Endonezya, Federal Alman Cumhuriyeti, Fransa,

88 Hindistan, Hollanda, Irak, Ispanya, Israil, Isveç, Isviçre, Italya, Japonya, Kanada, Liechtenstein, Lüksembourg, Norveç, Pakistan, Panama, Papalık(Vatikan), Peru, Portekiz, Seylan, Şili, Türkiye, Yugoslavya. 6. Aşağıdaki Devletler Konferansta gözlemci düzeyinde temsil edilmişlerdir: Finlandiya ve Yunanistan. 7. Konferansın ikinci bölümünde aşağıdaki otuz Devletin hükümetleri temsil edilmiştir: Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avusturya, Belçika, Birleşik Arap Emirlikleri, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı, Çin, Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Endonezya, Federal Alman Cumhuriyeti, Finlandiya, Fransa, Hollanda, Irak, Ispanya,Israil, Isveç, Isviçre, Italya, Japonya, Kanada, Norveç, Pakistan, Panama, Papalık (Vatikan), Peru, Seylan, Türkiye, Yugoslavya. 8. Aşağıdaki Devletler Konferansta gözlemci düzeyinde temsil edilmişlerdir: Irak ve Yunanistan. 9. Konferansın birinci bölümünde aşağıdaki hükümetler-arası örgütler gözlemci düzeyinde temsil edilmişlerdir: Avrupa Konseyi Avrupa Hükümetler arası Göç Komitesi Özel Hukukun Birleştirilmesi için Uluslararası Enstitü Arap Ülkeleri Birliği 10. Konferansın ikinci bölümünde aşağıdaki hükümetler-arası örgüt gözlemci düzeyinde temsil edilmiştir: Arap Ülkeleri Birliği 11. Konferansın her iki bölümünde de, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği gözlemci düzeyinde temsil edilmiştir. 12. Konferansın birinci bölümünde Bay Knud Larsen (Danimarka) Başkan olarak ve Bay Ichiro Kawasaki (Japonya) ve Bay Humberto Calamari (Panama) Başkan Yardımcısı olarak seçilmişlerdir. 13. Konferansın ikinci bölümünde bu Konferans görevlilerinden hiçbiri hazır bulunmamışlardır. Bunun üzerine, Konferans Başkanlığa Bay Willem Riphagen'i (Hollanda) ve Başkan Yardımcılığına Bay Gilberto Amada (Brezilya) ile Bay G. P. Malalasekera'yı (Seylan) seçmiştir. 14. Konferansın birinci bölümünde aşağıdaki komiteler oluşturulmuştur: Genel Komite Başkan: konferansın birinci bölümünün Başkanı

89 Başkan Yardımcıları: konferansın birinci bölümünün Başkan Yardımcıları Tasarı Komitesi Üyeler: Aşağıdaki Devletlerin temsilcileri: Arjantin, Belçika, Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı, Fransa, Israil, Panama. Başkan: (konferansın birinci bölümü): Bay Humberto Calamari (Panama) (konferansın ikinci bölümü ): Bay Enrique Ros (Arjantin). 15. Konferansın ikinci bölümünde Genel Komite toplanmamıştır. 16. Konferansın her iki bölümündeki Başkan ve Başkan Yardımcıları, Usul Kurallarının üçüncü maddesi gereğince, temsilcilerin itimatnamelerini incelemiş ve Konferansa rapor etmişlerdir. 17. Konferansın ikinci bölümünde yine başkanlık görevini taşıyan Başkan, ve Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı, Fransa, Israil, Isviçre, Kanada, Norveç ve Türkiye temsilcilerinden ve katılmak isteyen diğer ülkelerin temsilcilerinden oluşan bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Bay Peter Harvey (Büyük Britanya ve Kuzey Irlanda Birleşik Krallığı) Çalışma Grubunun Raportörlüğünü üstlenmiştir. 18. Konferansın birinci bölümünde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, aynı zamanda Yetkili Sekreter olarak atanan Birleşmiş Milletler Hukuksal Işler Bürosu Yasa Oluşturma Dairesi Müdürü bay Yuen-li Liang tarafından temsil edilmiştir. 19. Konferansın ikinci bölümünde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Hukuk Encümen üyesi bay C. A. Stavropoulos tarafından temsil edilmiştir; Bay Yuen-li Liang Ikinci Sekreter olmuştur. 20. Konferansın birinci bölümünde Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından hazırlanan Gelecekteki Vatansızlığın Azaltılmasına dair Sözleşme tasarısının Konferansın çalışmasına temel olarak alınması kararlaştırılmıştır. Konferansın birinci bölümünde ayrıca Sözleşme tasarısı üzerine hükümetler tarafından iletilen yorumlar, Danimarka tarafından Vatansızlığın Azaltılmasına dair Tasarı Sözleşmesi ile birlikte iletilen muhtıra ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği tarafından hazırlanan hazırlık belgeleri gözönüne alınmıştır. 21. Konferansın ikinci bölümünde yukarıda sayılan belgelere ek olarak, vatandaşlık hakkının sona erdirilmesi üzerine Hükümetler tarafından iletilen yorumlar, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından iletilen yorumlar, ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği tarafından hazırlanan diğer belgeler gözönüne alınmıştır.

90 22. Genel Komite ve genel görüşme tutanaklarından görülebilecek tartışmalar sonucunda, Konferans Vatansızlığın Azaltılmasına dair bir Sözleşme hazırlamıştır. Onaya açık olan bu Sözleşme, Konferans tarafından 28 Ağustos 1961 tarihinde kabul edilmiş ve 30 Ağustos 1961 tarihinden 31 Mayıs 1962 tarihine kadar New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde imzaya açılmıştır. Sözleşme ayrıca katılmaya da açıktır ve Birleşmiş Milletler arşivlerine konulacaktır. 23. Ayrıca Konferans, Nihai Bildirisine eklenen dört kararı da kabul etmiştir. KONFERANSIN HUZURUNDA temsilciler bu Nihai Bildiriyi imzalamışlardır. New York'ta, bin dokuz yüz altmış bir yılının Ağustos ayının otuzuncu gününde Çince, Fransızca, Ingilizce. Ispanyolca ve Rusça metinleri aynı derecede geçerli olmak suretiyle tek nüsha olarak düzenlenmiş olup Birleşmiş Milletler arşivine konacak ve onaylı örnekleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından bütün Birleşmiş Milletler Üyelerine ve Konferansa çağrılan bütün üye olmayan Devletlere gönderilecektir. KARARLAR I Konferans, De facto/fiilen vatansız durumunda olan kişilerin etkin bir vatandaşlık elde edinebilmelerini sağlamak amacıyla, mümkün olduğu ölçüde de jure/yasal olarak vatansız olarak sayılmalarını tavsiye eder. II Konferans, Sözleşmenin 7. Maddesinin 4. paragrafında geçen "yabancı bir ülkenin uyruğuna geçen" teriminin yalnızca ilgili Sözleşmeci devletin takdir hakkını kullanarak reddedebileceği durumlarda, başvurusu üzerine vatandaşlık hakkını kazanan kişiler şeklinde yorumlanmasına karar verir. III Konferans, Vatandaşlarının vatandaşlık haklarını saklı tutmalarını beyanname ya da kayda bağlı tutan Sözleşmeci Devletlerin, ilgili kişilerin vatandaşlık haklarını saklı tutmak için yerine getirmeleri gereken resmi işlemler ve uymaları gereken zaman sınırlamaları konusunda bilgilendirilmeleri için her türlü önlemi almalarını tavsiye eder. IV Konferans, Sözleşme amaçları açısından "mahkum olmuş" sözcüğünün "yeterli bir yargılamaya haiz bir mahkemenin nihai kararı ile mahkum olmuş" anlamına geldiğine karar verir.

91

92 VATANSIZLIK HALLERININ AZALTILMASI IÇIN SÖZLEŞME Eylül 1973'te Bern'de vatandaşlık Statüsüne Ilişkin Uluslararası Komisyon tarafından kabul edilmiştir Yürürlüğe giriş tarihi: Madde 7'ye uygun olarak 31 Temmuz 1977 Metin: "vatandaşlık Statüsüne Ilişkin Uluslararası Komisyon": Sözleşmeler ve Tavsiyeler ", Sözleşme No. 13, s. 139 Bu Sözleşmeye imzacı Devletler, Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin Uluslararası Komisyon üyeleri, vatansızlık hallerinin sayısının azaltılmasını arzu ederek, aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmışlardır: 1. Madde Annesi Sözleşmeci Devletlerden birinin vatandaşı olan bir çocuk, aksi takdirde vatansız olacaksa, doğumda annesinin vatandaşlığını kazanır. Bununla birlikte, anneye dayalı evlâtlık resmen tanındığı tarihe kadar vatandaşlığa ilişkin geçerlilik kazanmıyorsa, reşit olmayan bir çocuk bu tarihte annesinin vatandaşlığını kazanır. 2. Madde Bir önceki maddenin uygulanması amacıyla, mülteci statüsü olan bir babadan doğan bir çocuğun babasının vatandaşlığına sahip olmadığı farz edilecektir. 3. Madde Önceki maddelerin hükümleri, her Sözleşmeci Devlette, Sözleşme ilgili Devlette Yürürlüğe girdikten sonra doğan çocuklar için ya da Sözleşmenin ilgili Devlet için Yürürlüğe girdiği tarihte henüz reşit olmayan çocuklar için uygulanır. 4. Madde Madde 6'da öngörülen bildirinin imzalanması ya da taraf olma tarihinde, her Sözleşmeci Devlet: -yukarıdaki maddelerin uygulanmasını, bir Sözleşmeci Devletin topraklarında dünyaya gelen çocuklar için sınırlama; -Madde 2'yi uygulamama; -Madde 2'yi, sadece babanın söz konusu Devletin topraklarında mülteci olarak tanındığı durumlarda uygulama

93 hakkını saklı tuttuğunu ilan edebilir. Önceki paragrafta öngörülen çekinceler Isviçre Federal Konseyi'ne yapılan basit bir bildirimle herhangi bir zaman tamamen ya da kısmen geri çekilebilir. Isviçre Federal Konseyi, bu maddeye uygun olarak ilan edilen ya da geri çekilen bütün çekinceleri Sözleşmeci Devletlere ve Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin Uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ne bildirir. 5. Madde Sözleşme, bir çocuğa annesinin vatandaşlığının verilmesi konusunda daha elverişli olan Uluslararası sözleşme ya da ulusal yasa hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 6. Madde Imzacı Devletler bu Sözleşmenin kendi ülkelerinde uygulanması için gerekli uygulamalar tamamlandığında Isviçre Federal Konseyi'ne haber vereceklerdir. Isviçre Federal Konseyi önceki paragrafta öngörülen bütün bildirimleri Sözleşmeci Devletlere ve vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ne bildirir. 7. Madde Bu Sözleşme 6. maddede öngörülen ikinci bildirimin teslim edildiği tarihi izleyen otuzuncu günde Yürürlüğe girer, ve bu resmi işlemleri bu tarihte tamamlayan iki Devlet arasında aynı günde geçerlilik kazanır. Önceki maddede öngörülen resmi işlemleri sonradan tamamlayan her Devlet için, bu Sözleşme, ilgili bildirimin teslim edildiği tarihi izleyen otuzuncu günde Yürürlüğe girer. 8. Madde Bu Sözleşme her Sözleşmeci Devletin anakara/metropolitan topraklarında kendiliğinden uygulamaya girer. Imza, onay ya da taraf olma sırasında, ya da daha sonraki herhangi bir aşamada, herhangi bir Devlet, Isviçre Federal Konseyi'ne yöneltilen bir bildiriyle, bu Sözleşme hükümlerinin anakara dışındaki/non-metropolitan bölgelerinin bir veya birden çoğuna, ya da uluslararası sorumluluğunu üstlendiği Devletlere ya da topraklara uygulanabileceğini duyurabilir. Isviçre Federal Konseyi her Sözleşmeci Devleti ve Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ni bu tür bildirilerden haberdar eder. Bu Sözleşmenin hükümleri, bildiride belirtilen bölge ya da bölgeler için, Isviçre Federal Konseyi'nin söz konusu bildiriyi aldığı tarihi izleyen altmışıncı günde uygulanabilir hale gelir.

94 Bu maddenin ikinci paragrafının hükümlerine uygun olarak bir beyannamede bulunmuş olan herhangi bir Devlet, daha sonra herhangi bir zamanda, Isviçre Federal Konseyi'ne ileteceği bildiriyle, bu Sözleşmenin, beyannamesinde belirtilen Devletlerden ya da topraklardan biri ya da daha çoğu için uygulamasına son verdiğini ilan edebilir. Isviçre Federal Konseyi her Sözleşmeci Devlet ve vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ne bu tür yeni bildiriler konusunda haber verir. Sözleşme, Isviçre Federal Konseyi'nin bu tür bir bildiriyi aldığı tarihi izleyen altmışıncı günde söz konusu Devlet ya da bölge için geçerliliğini yitirir. 9. Madde Avrupa Konseyi ya da Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon üyesi herhangi bir Devlet ve 28 Temmuz 1951'de Cenevre'de imzalanan Mültecilerin Statüsüne Ilişkin uluslararası Sözleşme ile ya da 31 Ocak 1967 tarihli Mültecilerin Statüsüne Ilişkin Protokol'e taraf olan herhangi bir Devlet, bu Sözleşmeye taraf olabilir. Taraf olma belgeleri Isviçre Federal Konseyine teslim edilir. Isviçre Federal Konseyi her Sözleşmeci Devleti ve Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ni teslim edilen bütün taraf olma belgelerinden haberdar eder. Sözleşme, taraf olma belgesinin teslim edildiği tarihi izleyen otuzuncu günde taraf olan Devlet için yürürlüğe girer. Taraf olma belgeleri ancak bu Sözleşmenin Yürürlüğe girmesinden sonra teslim edilebilir. 10. Madde Bu Sözleşme belirsiz bir süre için yürürlükte kalacaktır. Bununla birlikte Her Sözleşmeci Devlet, Isviçre Federal Konseyine yöneltilen yazılı bir bildiri ile herhangi bir zamanda Sözleşmeye taraf olmaya son verme hakkına sahiptir. Isviçre Federal Konseyi her Sözleşmeci Devleti ve Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin Uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ni bu tür bildirilerden haberdar eder. Taraf olmaya son verme hakkı, madde 6'da öngörülen bildiriden ya da taraf oluştan itibaren bir yıllık bir süre geçmeden kullanılamaz. Taraf olmaya son verilmesi, Isviçre Federal Konseyinin bu maddenin birinci paragrafında öngörülen bildirimi aldığı tarihten altı ay sonra geçerli hale gelir. KONFERANSIN HUZURUNDA, Aşağıda imzası bulunanlar, bu amaçla usulüne uygun biçimde yetkilendirilmiş olarak, bu Sözleşmeyi imzalamışlardır. Bern'de, 13 Eylül 1973 tarihinde, tek nüsha olarak düzenlenmiş olup Isviçre Federal Konseyi'nin arşivlerinde bulundurulacaktır ve tasdikli kopyaları diplomatik kanallarla her Sözleşmeci Devlete ve Vatandaşlık Statüsüne Ilişkin uluslararası Komisyon Genel Sekreteri'ne gönderilecektir.

95 SOYKIRIM SUÇUNUN ÖNLENMESI VE CEZALANDIRILMASI SÖZLEŞMESI Genel Kurulunun 9 Aralık 1948 tarihli ve 260 A (III) sayılı Kararıyla kabul edilmiş ve imzaya ve onaya veya katılmaya sunulmuştur. Yürürlüğe giriş: 12 Ocak 1951 BAŞLANGIÇ Sözleşmeci Taraflar, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 11 Aralık 1946 tarihli ve 96(I) sayılı kararında soykırımın, Birleşmiş Milletlerin ruhuna ve amaçlarına aykırı olan ve uygar dünya tarafından lanetlenen, Uluslararası hukuka göre bir suç olarak beyan edilmesini dikkate alarak, Tarihin her döneminde soykırımın insanlık için büyük kayıplar meydana getirdiğini kabul ederek, Insanlığı bu tür bir iğrenç musibetten kurtarmak için Uluslararası işbirliğinin gerekli olduğuna kanaat getirerek, Aşağıdaki hükümlerde anlaşmışlardır: 1. Madde Önleme ve cezalandırma görevi Sözleşmeci Devletler, ister barış zamanında isterse savaş zamanında işlensin, önlemeyi ve cezalandırmayı taahhüt ettikleri soykırımın Uluslararası hukuka göre bir suç olduğunu teyit eder. 2. Madde Soykırım oluşturan eylemler Bu Sözleşme bakımından, ulusal, etnik, ırksal veya dinsel bir grubu, kısmen veya tamamen ortadan kaldırmak amacıyla işlenen aşağıdaki fiillerden her hangi biri, soykırım suçunu oluşturur. a) Gruba mensup olanların öldürülmesi; b) Grubun mensuplarına ciddi surette bedensel veya zihinsel zarar verilmesi; c) Grubun bütünüyle veya kısmen, fiziksel varlığını ortadan kaldıracağı hesaplanarak, yaşam şartlarını kastten değiştirmek; d) Grup içinde doğumları engellemek amacıyla tedbirler almak; e) Gruba mensup çocukları zorla bir başka gruba nakletmek;

96 3. Madde Cezalandırılacak eylemler Aşağıdaki eylemler cezalandırılır: a) Soykırımda bulunmak; b) Soykırımda bulunulması için işbirliği yapmak; c) Soykırımda bulunulmasını doğrudan ve aleni surette kışkırtmak; d) Soykırımda bulunmaya teşebbüs etmek; e) Soykırıma iştirak etmek; 4. Madde Kişilerin cezalandırılması Soykırım suçunu veya üçüncü maddede gösterilen fiillerden birini işleyenler, anayasaya göre yetkili yöneticiler veya kamu görevlileri veya özel kişiler de olsa cezalandırılır. 5. Madde Uygulama mevzuatı Sözleşmeci Devletler, bu Sözleşmenin hükümlerine etkililik kazandırmak, ve özellikle soykırımdan veya üçüncü madde belirtilen fiillerden suçlu bulunan kimselere etkili cezalar verilmesini sağlamak için, kendi Anayasalarında öngörülen usule uygun olarak gerekli mevzuatı çıkarmayı taahhüt eder. 6. Madde Soykırım suçu ile suçlanan kişilerin yargılanması Soykırım fiilini veya Üçüncü maddede belirtilen fiillerden birini işlediğine dair hakkında suç isnadı bulunan kimseler, suçun işlendiği ülkedeki Devletin yetkili bir mahkemesi, veya yargılama yetkisini kabul etmiş olan Sözleşmeci Devletler bakımından yargılama yetkisine sahip bulunan Uluslararası bir ceza mahkemesi tarafından yargılanır. 7. Madde Suçluların iadesi Soykırım fiili ve Üçüncü maddede belirtilen diğer fiiller, suçluların iadesi bakımından siyasal suçlar olarak kabul edilmez. Sözleşmeci Devletler bu tür olaylarda kendi yasalarına ve yürürlükteki sözleşmelere göre suçluları iade etmeyi üstlenir. 8. Madde

97 Birleşmiş Milletlerle işbirliği Sözleşmeci Devletlerden her hangi biri, soykırım fillerinin veya Üçüncü maddede belirtilen her hangi bir fiilin önlenmesi ve sona erdirilmesi için gerekli gördükleri takdirde, Birleşmiş Milletlerin yetkili organlarından, Birleşmiş Milletler Şartı'na göre harekete geçmesini isteyebilir. 9. Madde Sözleşmenin yorumlanması ve uygulanması Sözleşmeci Devletler arasında, bu Sözleşmenin yorumlanması, uygulanması veya yerine getirilmesi ve ayrıca soykırım fillerinden veya Üçüncü maddede belirtilen fiillerin her hangi birinden bir Devletin sorumluluğu ile ilgili olarak çıkan uyuşmazlıklar, uyuşmazlığın taraflarından birinin talebi üzerine Uluslararası Adalet Divanı önüne götürülür. 10. Madde Orijinal metinler Bu Sözleşmenin eşit ölçüde geçerli olan Çince, Ingilizce, Fransızca, Rusça ve Ispanyolca metinleri 9 Aralık 1948 tarihini taşar. 11. Madde Imza, onay ve katılma Bu Sözleşme 31 Aralık 1949 tarihine kadar Birleşmiş Milletler Üyelerinin ve Üye olmayıp da Genel Kurul tarafından bu Sözleşmeyi imzalamaya davet edilen Devletlerin imzasına açıktır. Bu Sözleşme onaylanır, ve onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilir. Bu Sözleşmeye 1 Ocak 1950 tarihinden sonra Birleşmiş Milletler Üyeleri ile Üye olmayıp da yukarıda belirtildiği gibi davet edilen Devletler katılabilir. Katılma belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilir. 12. Madde Sözleşmenin uygulama alanının genişletilmesi Bir Sözleşmeci Taraf her hangi bir zamanda, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine hitaben göndereceği bir bildirimle, bu Sözleşmenin uygulanmasını, bu Sözleşmeci Tarafın dış ilişkileri bakımından sorumlu olduğu ülke veya ülkeler bakımından genişletebilir. 13. Madde Yürürlüğe giriş

98 Ilk yirmi onay veya katılma belgesinin tevdi edilmesinin tamamlandığı gün, Genel Sekreter bir tutanak düzenler ve bunun bir kopyasını Birleşmiş Milletlerin bütün Üyelerine ve on birinci maddede belirtilen Üye olmayan Devletlere iletir. Bu Sözleşme, yirminci onay veya katılma belgesinin tevdi edilmesini izleyen doksanıncı gün Yürürlüğe girer. Daha sonraki bir tarihte tevdi edilen bir onay veya katılma belgesi, bu onay veya katılma belgesinin tevdi tarihini izleyen doksanıncı gün Yürürlüğe girer. 14. Madde Sözleşmenin yürürlükte kalış süresi Bu Sözleşme Yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on yıl süreyle yürürlükte kalır. Bundan sonraki beş yıllarda, bu sürelerin bitiminden en az altı ay önce çıkma beyanında bulunmamış Sözleşmeci Devletler bakımından yürürlükte kalmaya devam eder. Çıkma, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine hitaben gönderilecek yazılı bir bildirimle yürürlük kazanır. 15. Madde Sözleşmenin yürürlükten kalkması Sözleşmeden çıkmalar nedeniyle bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin sayısı on altının altına düşerse, Sözleşme bu çıkma bildirimlerinden en sonuncusunun yürürlük kazandığı tarihten itibaren yürürlükten kalkar. 16. Madde Sözleşmenin değiştirilmesi Sözleşmeci Taraflar Genel Sekretere hitaben gönderecekleri yazılı bir bildirim vasıtasıyla her zaman bu Sözleşmede Değişiklik yapılmasını talep edebilirler. Genel Kurul, böyle bir talep karşısında yapılması gereken işleme karar verilir. 17. Madde Bildirimler Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bütün Birleşmiş Milletler Üyelerini ve on birinci maddede belirtilen üye olmayan Devletleri aşağıdaki konularda bilgilendirir: a) On birinci maddeye göre alınan imzalar, onaylar ve katılmalar; b) On ikinci maddeye göre alınan bildirimler; c) On üçüncü madde gereğince Sözleşmenin Yürürlüğe girdiği tarih; d) On dördüncü maddeye göre alınan çekilme bildirimleri; e) On beşinci maddeye göre Sözleşmenin yürürlükten kalkması; f) On altıncı maddeye göre alınan bildirimler;

99 18. Madde Depozitörlük işlevi Bu Sözleşmenin orijinal metni Birleşmiş Milletler arşivinde saklanır. Sözleşmenin onaylı bir örneği, Birleşmiş Milletler Üyelerine ve on birinci maddede belirtilen üye olmayan Devletlerin her birine iletilir. 19. Madde Kayıt Bu Sözleşmenin Yürürlüğe girdiği tarih Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından kayda geçirilir.

100 HERHANGI BIR BIÇIMDE TUTULAN VEYA HAPSEDILEN KIŞILERIN KORUNMASI IÇIN PRENSIPLER BÜTÜNÜ Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sayılı Kararıyla kabul edilmiştir. PRENSIPLERIN KAPSAMI Bu prensipler her hangi bir biçimde tutulan veya hap solunan herkesin korunması için uygulanır. TANIMLAR Prensipler Bütününün amaçları bakımından: a) "Gözaltına alma", bir kimseyi suç işlediği iddiasıyla veya bir makamın tasarrufuyla yakalama eylemini; b) "Tutulan kimse", bir suç nedeniyle mahkum edilme durumu hariç, kişi özgürlüğünden yoksun bırakılan bir kimseyi; c) "Hapsedilen kimse", bir suçtan mahkum edilmesi nedeniyle kişi özgürlüğünden yoksun bırakılan bir kimseyi; d) "Tutma", yukarıda tanımlanan kişinin tutulmuş olma durumunu; e) "Hapsetme", yukarıda tanımlanan kişinin hapsedilmiş olma durumunu; f) "Yargısal veya diğer bir makam" terimleri, yasaya göre statü ve görev süresi bakımından mümkün olan en çok yetkiye, tarafsızlık ve bağımsızlık güvencelerine sahip yargısal veya diğer bir makamı, ifade eder. 1. Madde Insani tarzda muamele yükümlülüğü Her hangi bir biçimde tutulan veya hapsedilen bir kimse, insaniyetin ve insanın doğuştan sahip olduğu insanlık onuruna saygının gerektirdiği bir biçimde muamele görür. 2. Madde Hukuka uygun tutma Gözaltına alma, tutma veya hapsetme, sadece kanunun hükümlerine kesinlikle uygun olarak yetkili memurlarca veya bu iş için yetkilendirilmiş kişilerce yerine getirilir. 3. Madde Saklı Hükümler Bir Devlet her hangi bir biçimde tutulan veya hapsedilen kişilere yasalar, sözleşmeler, hukuki düzenlemeler ve gelenekler ile tanıdığı insan haklarını, bu Prensipler

101 Bütünü'nün bu tür hakları tanımadığı veya daha az ölçüde tanıdığını bahane ederek, tanınmış hakları kısıtlayamaz veya bu hakların kullanımını durduramaz. 4. Madde Tutmanın ve diğer tedbirlerin yargısal denetimi Her türlü tutma veya hapsetme kararı ve tutulan veya hapsedilen bir kimsenin insan haklarını her hangi bir biçimde etkileyen bütün tedbirlere yargısal veya diğer bir makam tarafından karar verilir veya bu tedbirler bu makamların etkili denetimine tabi tutulur. 5. Madde Ayrımcılık yasağı 1. Bu prensipler ırk, renk, cinsiyet, dil, din ve dini inanç, siyasal veya başka bir fikir, ulusal, etnik veya toplumsal köken, mülkiyet, doğum veya başka bir statü gibi bir nedenle ayrım yapılmaksızın, bir Devletin ülkesinde bulunan herkese uygulanır. 2. Kadınların, özellikle de hamile ve bebekli Kadınların, çocukların ve küçüklerin, yaşlıların, hasta veya özürlü kişilerin sadece haklarını ve özel durumlarını korumak amacıyla alınan ve hukuka göre uygulanan tedbirler Ayrımcılık sayılamaz. Bu tür tedbirlere duyulan ihtiyacın bulunup bulunmadığı ve uygulanması, her zaman yargısal veya diğer bir makamın denetimine tabidir. 6. Madde Işkence yasağı Her hangi bir biçimde tutulan veya hapsedilen bir kimse, işkenceye veya zalimane, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele veya cezaya maruz bırakılamaz. * "Zalimane, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele veya ceza" deyimi, tutulmuş veya hapsedilmiş bir kimseyi geçici veya sürekli olarak her hangi bir doğal duyumunu kullanmaktan veya bulunduğu yer ve zamanın farkında olmaktan yoksun bırakma da dahil, fiziksel veya ruhsal bütün istismar edilme hallerine karşı mümkün olan en geniş ölçüde koruyacak bir biçimde yorumlanır. * Hiç bir durum, işkenceyi veya diğer zalimane, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele veya cezayı haklı göstermek için ileri sürülemez. 7. Madde Kuralların ihlalini cezalandırma ve ihlalleri ihbar ödevi 1. Devletler, bu prensiplerde yer alan haklara ve ödevlere aykırı bütün fiilleri hukuken yasaklar; bu tür eylemleri gerekli yaptırımlara başlar ve bu tür eylemler hakkında yapılan şikayetler konusunda tarafsız soruşturmalar yapar. 2. Bu Prensipler Bütününün ihlal edildiğine veya ihlal edilmek üzere olduğuna inanmak için sebepleri bulunan kamu görevlileri, konuyu üst makamlara veya

102 gerektiği takdirde konuyu incelemeye veya hukuki yoldan çözüm getirmeye makamlara veya organlara bildirir. 3. Bu Prensipler Bütününün ihlal edildiğine veya ihlal edilmek üzere olduğuna inanmak için sebepleri bulunan her hangi bir kimse, olaya karışan kamu görevlilerin üst makamlarından başka, konuyu incelemeye veya hukuki yoldan çözmeye yetkili diğer makam veya organlara bildirme hakkına sahiptir. 8. Madde Tutulan kimselerin hükümlülerden ayrı tutulması Tutulan kişiler, mahkum edilmemiş olmalarının gerektirdiği tarzda muamele görürler. Buna göre tutulan kişiler mümkün olan en kısa sürede hapsedilmiş kişilerden ayrı bir yere konur. 9. Madde Hukuka uygun tutma Bir kimseyi gözaltına alan, o kimseyi tutan veya olayı soruşturan görevliler, sadece hukuken kendilerine verilmiş olan yetkileri kullanırlar ve bu yetkilerin kullanılması yargısal veya diğer bir makamın denetimine tabi tutulur. 10. Madde Isnatlar konusunda bilgilendirilme hakkı Gözaltına alınan bir kimse, Gözaltına alındığı anda gözaltına alınma sebepleri konusunda ve hemen sonra kendisine isnat edilen suçlar hakkında bilgilendirilir. 11. Madde Yargıç tarafından dinlenme ve savunma hakkı 1. Bir yargılama veya diğer bir makam tarafından hemen dinlemesi için kendisine etkili bir imkan verilmeyen bir kimse gözaltında tutulu bırakılamaz. Tutulan bir kimse, kendini bizzat savunma veya hukuken öngörülen usule göre avukattan yardım alma hakkına sahiptir. 2. Tutulan bir kimseye ve eğer varsa bu kimsenin avukatına da, kendisini tutma gerekçelerinin yer aldığı bir tutma kararı hemen tebliğ edilir. 3. Yargısal veya diğer bir makama, tutmanın devamına gerek olup olmadığını inceleme yetkisi verilir. 12. Madde Gözaltı tutanağı ve tutanağın tebliği 1. Şu konular tam olarak tutanağa geçirilir: a) Gözaltına alma gerekçeleri;

103 b) Gözaltına alma zamanı; gözaltına alınan kişinin nezarete konulma zamanı ile birlikte yargısal veya diğer makamın önüne ilk kez çıkarılma zamanı; c) Ilgili kanun adamlarının kimlikleri; d) Nezaret yeriyle ilgili tam ve açık bilgi. 2. Bu tutanaklar tutulan kişiye veya ve varsa avukatına hukukun öngördüğü biçimde tebliğ edilir. 13. Madde Hakların bildirilmesi Bir kimsenin sahip olduğu haklar Gözaltına alındığı ve tutulması veya hapisliği başladığı anda veya hemen sonra Gözaltına alan, tutan veya hapseden yetkililer tarafından kendisine bildirilir ve bu hakları nasıl kullanabileceği konusunda açıklama yapılır. 14. Madde Çevirmenden yararlanma hakkı Kendisini Gözaltına alan, tutan ve hapseden yetkililerin kullandığı dili yeterli ölçüde anlamayan veya konuşamayan bir kimse 10. prensipte, 11. prensibin ikinci fıkrasında, 12. prensibin birinci fıkrasında ve 13. prensipte belirtilen bilgileri anlayabileceği bir dilde edinme ve Gözaltına alınmasından sonra hakkında yapılan hukuki muamelelerle ilgili olarak gerekiyorsa ücretsiz olarak bir çevirmenin yardımından yararlanma hakkına sahiptir. 15. Madde Incomminicado tutma yasağı Bu prensiplerden 16. prensibin dördüncü fıkrasında ve 18. prensibin üçüncü fıkrasında yer alan istisnalar dikkate alınmaksızın, tutulan veya hapsedilen bir kimsenin dış dünyayla ve özellikle ailesi ve avukatı ile iletişim kurması yaklaşık biriki günden daha uzun bir süre engellenemez. 16. Madde Tutulmasını aileye bildirme hakkı 1. Tutulan veya hapsedilen bir kimse, Gözaltına alınmasından ve tutulduğu veya hapsedildiği yerden başka bir yere nakledilmesinden hemen sonra Gözaltına alınmasını, tutulmasını veya hapsedilmesini ve naklini ve nezarette tutulduğu yeri aile üyelerine veya kendisinin tercih ettiği başka uygun kişilere bildirme veya yetkili makamların bildirmesini isteme hakkına sahiptir. 2. Tutulan veya hapsedilen bir kimse yabancı ise vatandaşı olduğu Devletin konsolosluğu veya diplomatik temsilciliği ile, eğer kendisi mülteci ise veya bir Uluslararası örgütün koruması altında ise, Uluslararası hukuka göre bu konuda bilgi

104 alma hakkına sahip yetkili Uluslararası örgüte veya koruması altında bulunduğu Uluslararası örgütün temsilcisi ile iletişim kurma hakkına da sahip olduğu konusunda kendisine hemen bilgi verilir. 3. Tutulan veya hapsedilen kimse küçük ise veya haklarını anlayamayacak durumda ise, yetkili makam bu prensipte belirtilen bildirimi kendiliğinden yapar. Tutulan kimsenin ailesine veya vasilerine bildirimde bulunulması için özel bir dikkat gösterilir. 4. Bu prensipte yer alan bildirimler hiç vakit geçirilmeksizin yapılır veya yapılmasına izin verilir. Ancak yetkili makam, soruşturmanın gerektirmesi halinde bir bildirimin yapılmasını makul bir süre erteleyebilir. 17. Madde Avukat yardımından yararlanma hakkı 1. Tutulan bir kimse bir avukatın hukuki yardımından yararlanma hakkına sahiptir. Yetkili makam tutulan kimseyi bu hakka sahip olduğu konusunda bilgilendirir ve bu hakkı kullanabilmesi için kendisine makul kolaylıklar sağlar. 2. Tutulan bir kimsenin kendi seçtiği bir avukatı bulunmuyorsa, adaletin yararının gerektirdiği bütün durumlarda ve kendisinin ödeme yapabilecek gücü olmadığı takdirde ücretsiz olarak, yargısal veya başka bir makam tarafından atanmış bir avukatın yardımından yararlanma hakkına sahiptir. 18. Madde Avukatla irtibat hakkı 1. Tutulan veya hapsedilen bir kimse avukatı ile iletişim kurma ve avukatına danışma hakkına sahiptir. 2. Tutulan veya hapsedilen bir kimseye avukatıyla görüşebilmesi için yeterli zaman ve kolaylıklar sağlanır. 3. Kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen istisnai hallerde güvenliği ve düzeni korumak için yargısal veya başka bir makam tarafından kısıtlamanın zorunlu olduğuna karar verilmedikçe, tutulan veya hapsedilen bir kimsenin hemen avukatı tarafından ziyaret edilebilme, hiç bir sansüre tabi olmaksızın tam bir gizlilik içinde görüşebilme ve iletişim kurabilme hakkını kullanması geciktirilemez veya kısıtlanamaz. 4. Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin avukatıyla yaptığı görüşmeler bir kanun adamı tarafından gözle izlenebilir, ancak dinlenemez. 5. Işlenmekte olan veya işlenmeye teşebbüs edilen bir suç ile bağlantılı olarak tutulan veya hapsedilen kimse aleyhinde deliller bulunması halinde, tutulan veya hapsedilen kimsenin bu prensibe göre avukatıyla kurması mümkün olan iletişimlere izin verilmez. 19. Madde Aile mensupları ve dış dünya ile iletişim kurma hakkı

105 Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. 20.Madde Ikametgahına yakın bir yerde tutulma hakkı Tutulan veya hapsedilen kimse talep ettiği zaman eğer mümkünse genellikle ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulur. 21. Madde Itirafa zorlama yasağı ve yasak sorgulama yöntemi 1. Tutulan veya hapsedilen bir kimseyi suçunu itiraf etmeye, kendini suçlandırmaya veya başka bir kimse aleyhinde ifade vermeye zorlamak amacıyla bulunduğu durumundan haksız olarak yararlanmak yasaktır. 2. Tutulan hiç kimse sorgulanması sırasında şiddete, tehdide veya şahsi kararlarını veya yargılarını zayıflatabilecek sorgulama yöntemlerine maruz bırakılamaz. 22. Madde Tutulanın sağlığına zararlı tıbbi ve bilimsel deney yasağı Tutulan veya hapsedilen bir kimse, kendi rızası bile olsa, sağlığına zarar verebilecek tıbbi veya bilimsel bir deneye tabi tutulamaz. 23. Madde Sorgu tutanağı ve tutanağı edinme hakkı 1. Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin sorgulanma süresi ve yapılan sorgular arasında geçen süreler ile sorgulamaları yapan görevliler ve sorgu sırasında hazır bulunan diğer kişilerin kimlikleri tutanağa geçirilir ve bu tutanak kanunda öngörüldüğü şekilde tasdik edilir. 2. Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin kendisi veya kanunda belirtildiği takdirde avukata, bu prensibin birinci fıkrasında belirtilen tutanaktaki bilgileri edinme hakkında sahiptir. 24. Madde Tıbbi muayene yapılması Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin tutma yerine veya hapishaneye girişi yapıldıktan sonra mümkün olan en kısa sürede, tam ve doğru şekilde tıbbi muayenesi yapılır; bundan sonra da gerekli olduğu zaman tıbbi bakım ve tedavisi yapılır. Bu bakım ve tedavi ücretsiz verilir.

106 25. Madde Ikinci kez tıbbi muayene talebi Tutulan veya hapsedilen bir kimse veya avukatı, sadece tutma yerinin veya hapishane güvenliğinin ve düzeninin gerektirdiği makul şartlara tabi olarak, ikinci kez tıbbi muayene yapılması veya tıbbi mütalaa alınması için yargısal veya diğer bir makama talepte bulunma hakkına sahiptir. 26. Madde Tıbbi muayene tutanağı ve tutanağı edinme hakkı Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin tıbbi bir muayeneye tabi tutulması halinde, doktorun adı ve muayenenin sonuçları tam ve doğru bir biçimde tutanağa geçirilir. Bu tutanağı edinme hakkı sağlanır. Bunun şekil ve usulü ilgili iç hukuk hükümlerine göre tespit edilir. 27. Madde Delil toplarken prensiplere uyulmaması Delillerin toplanması sırasında bu prensiplere uyulmaması, tutulan veya hapsedilen kimsenin aleyhine olarak bu tür delillerin kabul edilmesine karar verilirken dikkate alınır. 28. Madde Eşitsel ve kültürel materyalleri elde etme hakkı Tutulan veya hapsedilen bir kimse, mevcut kamu kaynaklarının imkan verdiği ölçüde ve tutma yerinde veya hapishanede güvenliği ve kamu düzenini sağlamak için gerekli makul sınırlara tabi olarak, makul miktarda eşitsel, kültürel ve basın ürünü ve aracını elde etme hakkına sahiptir. 29. Madde Tutma yerlerinin denetimi 1. Tutma yerlerinde kanunlara ve hukuki düzenlemelere tam olarak uyulup uyulmadığının denetlemesi için, tutma yerinin idaresinden doğrudan sorumlu makamın dışında yetkili bir makam tarafından atanan ve bu makama karşı sorumlu olan ehliyetli ve deneyimli kişiler tarafından düzenli olarak ziyaret edilir. 2. Tutulan veya hapsedilen bir kimse, bu tür yerlerde güvenliği ve kamu düzenini sağlamak için gerekli makul koşullar içinde, bu prensibin birinci fıkrasına göre tutma yerini veya hapishaneyi ziyaret eden kişilerle serbestçe ve tam bir gizlilik içinde iletişim kurma hakkına sahiptir.

107 30. Madde Disiplin cezası 1. Tutulan veya hapsedilen kimselerin tutuldukları veya hapislikleri süresince disiplin suçu oluşturan davranışlarının türleri, uygulanabilecek olan disiplin cezasının tanımı ve süresi ile bu tür cezaları verebilecek olan yetkili makamlar, kanunda veya kanuna dayanan düzenlemelerde belirtilir ve usulüne göre yayınlanır. 2. Tutulan veya hapsedilen bir kimse hakkında disiplin cezası verilmeden önce kendisi dinlenir. Bu kimse verilen cezanın denetlenmesi için daha üst makamlara başvurma hakkına sahiptir. 31. Madde Tutulanların bakmakla yükümlü olduklarına yardım Yetkili makamlar, tutulan ve hapsedilen kimselerin bakmakla yükümlü oldukları kişilere ve özellikle ailelerinin mensubu olan küçüklere ihtiyaç duymaları halinde iç hukuka göre yardım edilmesi için çaba gösterir ve bakım ve gözetimden yoksun kalan çocukların uygun bir biçimde barınmaları için özel tedbirler alır. 32. Madde Tutmanın hukukîliğine karşı başvurma hakkı 1. Tutulan bir kimse veya avukatı iç hukuka göre her zaman, tutmanın hukukiliğine karşı itirazda bulunmak ve tutulması hukuki deşilse hemen salıverilmesini sağlamak için yargısal veya diğer bir makama başvurma hakkına sahiptir. 2. Bu prensibin birinci fıkrasında belirtilen dava, süratli bir biçimde görülebilecek basit bir dava olur ve yeterli mali imkanı bulunmayan tutulu kişilerden masraf alınmaz. Bir kimseyi tutan makamlar, makul olmayan bir gecikmeye sebebiyet vermeden bu kimseyi tutmanın hukukiliği denetleyen makamının önüne getirirler. 33. Madde Kötü muameleyi şikayet hakkı 1. Tutulan veya hapsedilen bir kimse veya avukatı, kendisine yapılan muamele hakkında ve özellikle maruz kaldığı işkence veya diğer zalimane, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleler konusunda, tutma yeri veya hapishaneden sorumlu makama ve daha yüksek bir makama ve gerekirse denetleme ve hukuki çözüm getirme yetkisine sahip makama şikayette ve talepte bulunma hakkına sahiptir. 2. Tutulan veya hapsedilen kimsenin veya avukatın bu prensibin birinci fıkrasında belirtilen hakları kullanma imkanı bulunmuyorsa, tutulan veya hapsedilen kimsenin ailesinin bir üyesi veya bu durum hakkında bilgisi olan her hangi bir kimse yukarıda belirtilen hakları kullanabilir. 3. Şikayet edenin talebi halinde, yapılan şikayet veya taleple ilgili gizlilik korunur. 4. Her bir talep veya şikayet hemen ele alınıp incelenir ve gereksiz gecikmeye meydan vermeksizin cevaplanır. Eğer talep veya şikayet reddedilirse veya aşırı bir

108 gecikme varsa, şikayetçi durumu yargısal veya diğer bir makam önüne getirebilir. Tutulan ve hapsedilen kimse veya bu prensibin birinci fıkrasında belirtilen şikayetçiler bir talepte veya şikayette bulunmaktan ötürü zarara maruz bırakılamazlar. 34. Madde Tutulma sırasında ölüm veya kaybolma halinde araştırma Tutulan veya hapsedilen bir kimsenin tutulması veya hapisliği sırasında ölmesi veya kaybolması halinde, yargısal veya başka makamlar tarafından re'sen veya bu kimsenin aile üyelerinden birinin veya olay hakkında bilgisi olan her hangi bir kimsenin talebi üzerine, ölümün veya kaybolmanın nedenleri üzerinde bir araştırma yapılır. şartlar öyle gerektiriyorsa, tutmanın veya hapisliğin sona ermesinden kısa bir süre sonra ölüm ve kaybolmanın meydana gelmesi halinde de aynı usullere göre bir araştırma yapılır. Bu tür bir araştırma sonucu yapılan tespitler veya verilen bir rapor, yürütülmekte olan cezai soruşturmayı tehlikeye sokmayacak ise, talep edilmesi halinde ilgili kişilere verilir. 35. Madde Prensiplere aykırılık halinde uğranılan zararların tazmini 1. Bu prensiplerde yer alan haklara aykırı olarak kamu görevlilerinin eylemleri veya ihmalleri nedeniyle uğranılan zararlar, uygulanması mümkün kurallara veya iç hukuktaki sorumluluk hükümlerine göre tazmin edilir. 2. Bu prensiplerde tutanağa bağlanması istenen bilgiler, bu prensipte belirtilen tazminat talepleri bakımından kullanılmak üzere iç hukukta öngörülen usullere uygun olarak verilir. 36. Madde Masumiyet karinesi 1. Suç işlediğinden kuşkulanılan veya hakkında bir suç isnadı bulunan tutulu bir kimse, savunması için gerekli bütün güvencelere sahip olduğu aleni bir yargılama sonunda hukuka göre suçluluğu kanıtlanıncaya kadar masum sayılır ve buna göre muamele görür. 2. Hakkında soruşturma veya yargılama yapılmakta olan bir kimse, sadece adalet dağıtımını sağlamak amacıyla yasada belirtilen koşullara ve usullere uygun olarak gözaltına alınabilir veya tutulabilir. Bu durmadaki kimselerin, tutmanın gayesi bakımından veya soruşturmanın yürütülmesi amacıyla veya adaletin gerçekleşmesini engellemeyi önlemek için veya tutma yerinde güvenlik ve düzeni sağlamak bakımından kesinlikle gerekli olmayan kısıtlamalara tabi tutulmaları yasaktır. 37. Madde Yargıç önüne çıkarılma hakkı ve nezarette gördüğü muameleyi beyan hakkı

109 Hakkındaki bir suç isnadı nedeniyle tutulan bir kimse, gözaltına alınmasından hemen sonra yargısal veya kanunun öngördüğü diğer bir makam önüne çıkarılır. Bu makam hiç gecikmeden tutmanın hukukiliği ve gerekliliği hakkında karar verir. Bu makamın yazılı izni olmadıkça, hiç kimse soruşturma veya yargılama sürerken gözaltında tutulu bulundurulamaz. Tutulan bir kimse, bu tür bir makamın önüne çıkarıldığı zaman nezarette bulunduğu süre içinde kendisine yapılan muamele hakkında beyanda bulunma hakkına sahiptir. 38. Madde Salıverilme hakkı Hakkındaki bir suç isnadı nedeniyle tutulan bir kimse, makul bir sürede yargılanma ve yargılama sürerken salıverilme hakkına sahiptir. 39. Madde Şartlı olarak salıverilme hakkı Bir suç isnadı nedeniyle tutulan bir kimse, kanunun öngördüğü istisnai haller dışında, yargılama sürerken, adalet dağıtımı için yargısal veya diğer bir makam tarafından aksine karar verilmedikçe, hukuka uygun olarak yerine getirilen yükümlük çerçevesinde salıverilme hakkına sahiptir. Bu makam tutmanın gerekli olup olmadığını sürekli olarak denetler. Genel Hüküm Bu Prensiler Bütünü'nün her hangi bir hükmü, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nde tanımlanan bir hakkı kısıtlayacak veya bu Sözleşmeye aykırı düşecek biçimde yorumlanamaz.

110 TEMMUZ 1951 TARIHLI CENEVRE SÖZLEŞMESININ 1 A (1) MADDESINDE BAHSEDILEN ANLAŞMA, SÖZLEŞME VE PROTOKOLLERE GÖRE "MÜLTECI" TANIMLARI Aşağıdaki savaş öncesi kategoriler Tüzük ve Sözleşme'deki tanımların şartlarında mevcuttur. (i) 12 Mayıs 1926 tarihli Düzenleme (Milletler Cemiyeti Antlaşma Serisi No. 2004, Cilt LXXXIX (89), s.47.) Kategori 1. Savaş öncesi Rus veya Nansen mültecileri: "Rus kökenli olup SSCB Hükümeti'nin korumasından yararlanmayan veya artık yararlanmayan ve başka bir tabiiyet kazanmamış herhangi bir kişi" şeklinde tanımlanmıştır. Kategori 2. Savaş öncesi Ermeni veya Nansen mültecileri: "Daha önce Osmanlı Imparatorluğu'nun idaresi altında olup Türkiye Cumhuriyeti'nin korumasından yararlanmayan veya artık yararlanmayan ve başka bir tabiiyet kazanmamış Ermeni kökenli herhangi bir kişi" şeklinde tanımlanmıştır. (ii) 30 Haziran 1928 tarihli Düzenleme (Milletler Cemiyeti Antlaşma Serisi No. 2006, Cilt LXXXIX (89), s.63.) Kategori 3. Asuri veya Asuri-Kildani ve özümsenmiş mülteciler: "Daha önce ait olduğu Devletin korumasından yararlanmayan ve başka bir tabiiyet kazanmamış veya başka bir tabiiyete sahip olmayan Asuri veya Asuri-Kildani kökenli herhangi bir kişi ve ayrıca özümsenme sonucu Suriyeli veya Kürt kökenli herhangi bir kişi" şeklinde tanımlanmıştır. Kategori 4. Türk mülteciler: "Daha önce Osmanlı Imparatorluğu'na bağlı olup 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Protokolünün hükümlerine bağlı olarak Türkiye Cumhuriyeti'nin korumasından yararlanmayan veya artık yararlanmayan ve başka bir tabiiyet kazanmamış Türk kökenli herhangi bir kişi" şeklinde tanımlanmıştır. (iii) 28 Ekim 1933 tarihli Sözleşme (Milletler Cemiyeti Antlaşma Serisi No. 3663, Cilt CLIX (159), s. 199.) Kategori 5. Ispanyol mülteciler: Bunlar "Ispanyol tabiiyetine sahip olan veya sahip olmuş olan ve başka bir tabiiyete sahip olmayan ve haklarında Ispanyol Hükümeti'nin korumasından, hukuken veya gerçekte, yararlanmadıkları tespit edilen kişiler" şeklinde tanımlanmışlardır. (iv) 10 şubat 1938 tarihli Sözleşme

111 (Milletler Cemiyeti Antlaşma Serisi No. 4461, Cilt CXCII (192), s.59.) Kategori 6. Almanya'dan gelen mülteciler: "(a) Alman tabiiyetine sahip olan veya sahip olmuş olan ve başka bir tabiiyete sahip olmayan, Alman Hükümeti'nin korumasından, hukuken veya gerçekte, yararlanmadığı kanıtlanmış kişiler. (b) Daha önceki Sözleşme veya Anlaşmalar tarafından kapsanmayan, Almanya'da yaşadıktan sonra burayı terk eden ve Alman Hükümeti'nin korumasından, hukuken veya gerçekte, yararlanmadığı kanıtlanan vatansız kişiler" şeklinde tanımlanmıştır. "Almanya'yı sadece kişisel rahatlığa bağlı nedenlerden dolayı terk eden kişiler bu tanıma dahil değildir." (v) 14 Eylül 1939 tarihli Protokol (Milletler Cemiyeti Antlaşma Serisi No. 4634, Cilt CXCVIII (198), s.141.) Kategori 7. Avusturyalı mülteciler (Nazi zulmünün kurbanları): "(a) Avusturya tabiiyetine sahip olmuş olup Alman tabiiyeti dışında başka bir tabiiyete sahip olmayan ve Alman Hükümeti'nin korumasından, hukuken veya gerçekte, yararlanmadığı kanıtlanan kişiler; ve (b) Daha önceki hiçbir Sözleşme veya Düzenleme tarafından kapsanmayan ve daha önce Avusturya'yı oluşturan topraklarda yaşadıktan sonra bu toprakları terk eden, Alman Hükümeti'nin korumasından, hukuken veya gerçekte, yararlanmadığı kanıtlanan Vatansız kişiler" şeklinde tanımlanmıştır. "Daha önce Avusturya'yı oluşturan toprakları sadece kişisel rahatlığa bağlı nedenlerden dolayı terk eden kişiler bu tanıma dahil değildir."