EFL VI TESTER - TFT KULLANIM KİTABI

Transkript

1 Ragıp Tüzün Caddesi No: 152 / 6 Yenimahalle / Ankara / TURKEY Tel: (PBX) EFL VI TESTER - TFT KULLANIM KİTABI ( EMPEDANS EĞRİLERİ İLE ARIZA BELİRLEME TEKNİKLERİ) NOTLAR; 1) Test edilen karttaki kondansatörleri deşarj etmeden ve kartın enerjisini kesmeden asla teste başlamayınız. 2) ESD bilekliğinizi çalışırken takınız (ESD, şebeke toprağınıza bağlıdır). 3) Cihaz kalibrasyon gerektirmez. 4) Cihaz bakımında enerjiyi kestikten sonra hafif nemli bez ile siliniz.

2 CİHAZ TANITIMI : Tüm elektronik malzemelerin testlerini empedans eğrileri ile yapabilen test cihazıdır. Aynı anda sağlam-arızalı kartı test edebilir veya sadece arızalı kartta arıza belirleyebilir. Sınıfının en kolay kullanışlı, kaliteli ve dayanıklı olanıdır. Empedans eğrileri ve bazı onarım teknikleri hakkında detaylı bilgiler ilerleyen kısımlarda verilecektir. Resim 1. EFLVI Tester-TFT Cihazı Görünümü Cihaz ön paneli üzerindeki butonlar ve fonksiyonları aşağıdadır. Butonların hepsi basmalı (push) butondur. Cihaz ARM mimarili mikroişlemcili kontrol ünitesine sahiptir ve yeni nesil yüksek çözünürlüklü TFT ekranlıdır. : Empedans eğrilerinin yatayda ve düşeyde kaydırılmasını sağlar. İki kanal aynı anda kullanılırken sadece A kanalı hareket eder. İstenildiğinde A ve B kanalı tam üst üste getirilerek çalışılabilir. Önerimiz mümkün olduğu kadar eğrileri bibirlerine yaklaştırarak çalışmanızdır. RANGES : Test esnasında uygulanan gerilim kademeleridir. LOGIC : 10 V, 10 ma test kademesi LOW : 10 V, 120 ma test kademesi MED : 20 V, 4 ma test kademesi HIGH : 50 V, 0,5 ma test kademesi LOCK (Lock Ranges) : İstenilmeyen test kademelerinin iptal edilmesini, kilitlenmesini sağlar. Bu işlemi yapmak için butona basılır ve basılı tutulur. Daha sonra diğer elimiz ile kullanmak istediğimiz kademelerin ledleri yakılır ve seçim yaptıktan sonra LOCK R butonu bırakılır. Cycle yaptığınızda sadece seçtiğiniz kademelerdeki eğriler görülür. CYCLE : Test kademlerinin otomatik olarak taranmasını sağlar. LOCK butonu öncesinde kullanılmış ise seçilen test kademelerini kullanır. CYCLE SPEED : CYCLE hızını ayarlar. EFL VI Tester-TFT 2

3 FREQ (Frequency) : Normal test frekansı 120 Hz. dir. Bu buton kullanıldığında 2000 Hz. frekansına geçilir. Empedans değeri frekans ile değişen malzemelerin daha kolay test edilmesini sağlar. A (Kanal A) : A kanalıdır. B (Kanal B) : B kanalıdır. COM (Common) : Referans bağlantısıdır. Genellikle elektronik kartın testi esnasında toprak veya besleme alınır. A/B : A ve B kanalının aynı anda kullanılmasını sağlar. Tek kanal kullanılıyorsa sadece A kanalı aktiftir. ESD : Cihaz ile birlikte verilen ESD bilekliğin takıldığı soketidir. EMPEDANS EĞRİLERİ NEDİR? Ülkemizde arıza belirlemede en çok komponent test cihazları kullanılmaktadır. Bunların da içerisinde en önemli olan ve çok tercih edilen empedans test cihazlarıdır. Ohm kanunundan bilindiği gibi Voltaj / Akım oranı, direnci verir. Kondansatör ve bobin gibi direnç değeri frekansa göre değişen elektronik malzemeler de direnç kavramına dahil edilirse, genel ismi empedans olur. Empedans eğrileri ile arıza belirlemeye akademik yaklaşım şudur; bir elektronik malzemenin empedans karakteristiği bozulmuş ise malzeme bozulmuştur. Ülkemizde üretilen ilk ve tek taşınabilir empedans test cihazı aşağıda görülmektedir. Cihazımız sağlamlığı, kalitesi ve kolay kullanışlı olması açısından da sınıfında liderdir. Resim 2. EFL VI Tester-TFT kart karşılaştırma görüntüsü Voltaj/Akım oranına kısaca V-I da denir. Bazı kaynaklarda; Empedans test, ASA (Analog Signature Analyse- Analog Sinyal Analizi) testi de denir, kastedilen aynı şeydir. Biz kısaca V-I eğrileri diyeceğiz. Üzerinden aşırı akım geçiren (over load) bir yarı iletkenin karbonlaşarak direnç eğrisi şekline dönüştüğü oldukça sık görülen arızadır. Açık devre veya kısa devre olması ise bu arızayı daha da belirginleştirir. En temel bilinmesi gereken V-I eğrileri aşağıda verilmektedir. Bu grafiklerde yatay eksen voltaj, düşey eksen ise akım eksenidir. EFL VI Tester-TFT 3

4 Sağlam direnç empedans eğrisi Sağlam diyot empedans eğrisi Sağlam zener diyot empedans eğrisi Sağlam kondansatör empedans eğrisi Şekil 1. Temel elektronik malzeme empedans (VI) eğrileri Kondansatör ve bobin eğrileri elips şeklindedir. Fakat merkeze göre simetriktir. Bobinin iç direnci olduğundan halka düşey düzlemde biraz yatık oluşur. Burada verilen eğriler en temel olanlardır. Devre dışında görülmesi gereken eğrilerdir. Bu temel eğrilerden yola çıkarak tüm elektronik malzemelerin testi yapılabilir. Digital ve Analog entegrelerin (IC) tüm bacaklarında aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi sigorta maksatlı zener diyotlar bulunur. Analog IC Pin Koruma Zenerleri Digital IC Pin Koruma Zenerleri Şekil 2. Entegre bacaklarındaki koruma diyot yapıları Analog entegrelerdeki (LM339, 555, 556, ULNXXX, OP-AMP vs. gibi) her pine konan sigorta yarı iletken empedans eğrileri farklıdır. Fakat değişmez önemli bir kaide vardır ki, bu da hepsini kolayca test etmemizi sağlar; aynı işi yapan pinler besleme veya toprağa göre aynı empedans eğrisini verirler. Mesela ULN2003 ün çıkış pinlerinde beslemeye göre görülen diyot eğrileri aynı olmalıdır. Birisi çok az fark oluşturuyorsa (devre dışında) arızalıdır. Dijital entegrelerde de şekilde görüldüğü gibi diyotlar besleme veya toprak tarafına yerleştirilmiştir. Devre dışında bir entegrenin tüm bacaklarında aynı şekilde düzgün diyot karakteristiği görülemiyorsa malzeme arızalıdır. EFL VI Tester-TFT 4

5 Malzemelerin pin isimleri (pinout) internet ortamından search ( edilerek kolayca bulunabilir. Aşağıda TL084 analog entegresi google search ü ve bulunan ilk siteden alınan.pdf formatındaki data sheet deki entegre pinout ları görülmektedir. Şekil 3. TL084 Entegresinin bacaklarının (pinler) isimlerinin bulunması EFL VI Tester-TFT 5

6 Sağlam ve Arızalı Elektronik Kartın Karşılaştırılarak Arızanın Bulunması Sağlam ve arızalı iki kart hızlı mukayese edilerek arızalı malzemenin bulunduğu nokta (düğüm noktası) kolayca belirlenebilir. Bunun için bağlantı şekli ve dikkat edilecek kurallar aşağıda verilmiştir. 1 GND 2 Sağlam Kart Arızalı Kart GND GND Şekil 4. İki kartın karşılaştırılması Sağlam ve arızalı elektronik kartlar mukayese edilirken, aşağıdaki maddelere dikkat edilmelidir. 1. Elektronik kartlar birebir aynı olmalıdır, modifikasyon veya hardware version farklılığı olmamalıdır. Elektronik kart üzerindeki potansiyometre ve jumper gibi ayarlar aynı konumda olmalıdır. 2. Elektronik kartlarda enerji olmamalıdır. 3. Birden fazla voltaj konumunda test edilecek ise (cycle modu) programlı malzemeler dışarı alınmalıdır. Şayet programlı malzeme sökülmeyecek ise, 10 V. kademesinin aşılmaması önerilir. Sadece logic ve low kademeleri kullanılmalıdır. 4. Besleme ve toprak kısa devre edilir ise, aynı anda her iki tarafa göre eğriler mukayese edileceğinden farkı bulmak kolaylaşır. Böylelikle istenmeyen kapasitif gürültüler de ortadan kalkmış olur. EFL VI Tester-TFT 6

7 5. Farkın bulunduğu noktaya referans (com) takılır. Bu noktaya göre o noktadaki tüm malzemeler kıyaslanır. Böylece farkın bulunduğu yer lokalize edilmiş ve arızalı malzeme mümkün olduğu kadar devre içinde bulunmuş olur. Unutulmamalıdır ki, elektronik karttan minimum malzeme sökerek (kart ile çok az oynama yaparak) arızanın bulunması esastır. 6. Fark noktası bulunduktan sonra, com ucu fark olan yere bağlanır. Sağlam ve arızalı kartta, fark olan noktaya gelen malzemelerin diğer bacaklarına dokunularak, en fazla fark olan malzeme tespit edilir. En çok farkın olduğu malzemeler dışarıya alınarak test edilir. İki bacaklı malzemelerin bir bacağını sökmek onu devreden çıkarmak demektir. İki arızalı kart mukayese edilerek arızalı malzemeler bulunabilir. Arızalı elektronik kartta simetrik devreler var ise kendileri arasında mukayese edilebilirler. Mesela 8 dahili aboneli bir santral ana kartı ve bir abone kanalı arızalı olsun. Kanal devreleri hepsinde aynı olduğundan, diğer sağlam bir kanal ile kıyaslanarak kolayca arızalı malzeme bulunabilir. Hangi kanalın arızalı olduğu sistem bilgisine sahip teknik personelden alınan yardımla belirlenmelidir. Eğrilerde karşılaştırma mantığı işletildiği sürece arıza kolayca bulunacaktır. Tek bir arızalı kart ile arıza bulmak tecrübe istemektedir. Şüphelenilen malzeme sökülerek devre dışına alınır. Devre dışında ise malzemenin empedans eğrisi testi kesinlikle doğru neticeyi verecektir. Malzemelerin sağlam ve arızalı empedans eğrilerine hakim olmak gerekir. Malzeme bacaklarının (pinlerinin) ne işe yaradığını internet ortamından datasheet lerine bakarak bilmek testi hızlandıracaktır. Analog entegrelerin tüm bacakları dijital entegreler kadar aynı eğriyi vermezler. Aynı işlevi yapan bacaklar (4 adet giriş, 8 adet çıkış gibi) kendi aralarında aynı eğriyi vermek zorundadır. Testlerde referans sabit olmalı GND veya Vcc genelde alınmalıdır. Entegre bacaklarında aynı işi yapan bacaklardan biri çok az değişik eğri veriyor ise arızalıdır. Tüm test kademeleri cycle yapılarak malzemeye tatbik edilir. Malzeme arızalı ise test kademesinin birinde fark verecektir. Entegre bacaklarında yukarıda bahsedilen diyot eğrileri görülür. Kısa devre, açık devre veya direnç eğrisi çok görülen arıza eğrileridir. Şekil 5. İki kartın karşılaştırılmasında bulunan fark Yukarıdaki fark eğrisini bulduğumuz kart üzerinde yapılan empedans testinde BC547 transistör arızası bulunmuştur. Empedans testleri EFL ile yapılmıştır. Transistorün base pini bir direnç üzerinden 74XXX serisi (TTL kapı entegresi) bir malzemeye gitmektedir. Transistorün devre dışında base-emiter arasında göstermesi gerektiği eğri ve arızalı bulunan eğri şekilde görülmektedir. Yeşil renkli transistör (zener diyot) eğrisi (Kanal B) olması gereken, kırmızı arızalı direnç olmuş eğri (Kanal A) dir. Arızalanan yarı-iletken yapının yanarak (karbonlaşarak) direnç eğrisine doğru gittiği görülmektedir. EFL VI Tester-TFT 7

8 Elektronik Malzemelerin Sağlam Empedans Eğrileri EFL VI Tester-TFT 8

9 EFL VI Tester-TFT 9

10 EFL VI Tester-TFT 10

11 Arızalı Malzeme Empedans Eğrileri : Elektronik malzemelerin arıza yapması durumunda empedans eğrileri aşağıdaki şekillerde görüldüğü gibi düzensiz meydana gelir. Kısa devre ve açık devre şeklinde de meydana gelebilir. Şekil 5. İki kartın karşılaştırılmasında bulunan bazı farklar Elektronik malzemelerde bozulma (defect) aşırı veya ters akım sebebiyle çoğunlukla meydana gelir. Aşırı akım (over load) üzerinden geçen yarı iletken malzemelerde yanarak karbonlaşma çok görülür. Karbon da bir direnç olduğundan özellikle bozulan transistör ve entegre gibi malzemelerin pinlerinde dirençleşmiş eğriler çok görülür. EFL VI Tester-TFT 11