KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI

Transkript

1 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Katman (tabaka) uyumlu Pb-Zn yatakları Cevher, çok kalın karbonatlı istifler içerisinde bulunur. Katman, mercek, damar, karstik boşluk dolgusu şekillidir. Dolomitler, kireçtaşlarına göre, bu tür yataklar için daha uygun kayaçlardır. Cevher içeren karbonatlı kayaçlar deniz suyu sıcaklığının nispeten sıcak olduğu sığ denizel ortamlarda oluşmuşlardır. Yani: resifal ortam koşulları. Bu tür yataklar Pb, Zn, Florit ve barit için işletilirler. Cu ise çok az yerde ekonomik önem taşır Pb-Zn içeriği %3-10 arasında değişir. Yer yer %50. Rezervler bir kaç bin tondan 20 milyon tona kadar değişir. Galen, sfalerit, flörit, barit asıl minerallerdir. Bu minerallerin bolluk dereceleri bölgeden bölgeye değişim gösterir. Pirit ve özellikle markasit genellikle mevcut; kalkopirit ise önemsizdir. Kalsit, dolomit, diğer karbonatlar ve kuvars gang mineralleridir. Kolloform yapı, cevherin en önemli dokusal özelliğidir. Bu yatakların en önemli özelliklerinden bir diğeri ise YER YER Ni içeriğinin yüksek olmasıdır.

2 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Katman (tabaka) uyumlu Pb-Zn yatakları Cevher, çok kalın karbonatlı istifler içerisinde bulunur. Katman, mercek, damar, karstik boşluk dolgusu şekillidir.

3 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Bu tür yataklar Pb, Zn, florit ve barit için işletilirler. Cu ise çok az yerde ekonomik önem taşır Pb-Zn içeriği %3-10 arasında değişir. Yer yer %50. Rezervler bir kaç bin tondan 20 milyon tona kadar değişir.

4 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Galen, sfalerit, flörit, barit asıl minerallerdir. Bu minerallerin bolluk dereceleri bölgeden bölgeye değişim gösterir. Pirit ve özellikle markasit genellikle mevcut; kalkopirit ise önemsizdir. Kalsit, dolomit, diğer karbonatlar ve kuvars gang mineralleridir.

5 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Yüzey Uyumsuzluk Çözelti etkisiyle Oluşan Çöküntü breşleri Yer altı drenajı etkisiyle çöküntü Fasiyes değişimi Resif Kamalanan kumtaşı İçeren kıvrımlar Yamaç döküntüsü Faylara bağlı açılma zonları Çamurtaşları Uyumsuzluk

6 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Katman (tabaka) uyumlu Pb-Zn yatakları: SINIFLAMA Sınıf Oluşum Kontrol Mississipi Vadisi Tipi (MVT) Pb-Zn yatakları Epijenetik Diyajenez sonrası yapısal zonlar içinde Alp Tipi Pb-Zn Yatakları Senjenetik ve epijenetik Stratiform ve yapısal kontrol Epijenetik hidrotermal çözeltiler Pb derin kökenli + yüzeysel çözeltilerle taşınmış S, evaporitik kökenli + denizel sülfat + mağmatik kökenli Taşınma genellikle klor komplekleri şeklinde Çözeltiler çok tuzlu (>%20 NaCl) Oluşum sıcaklığı >100 o C

7 Katman (tabaka) uyumlu Pb-Zn yatakları: TÜRKİYE DEN ÖRNEKLER Toroslarda bulunan Pb-Zn yatakları. Bolkardağı Pb-Zn yatakları. Cevher genellikle masif kireçtaşı - dolomit dokanağında. Kireçtaşı içindeki kırık zonlarında veya yarı düzensiz mercekler şeklindedir. Galen, sfalerit, pirit, markasit ve hematit asıl minerallerdir. Serüsit, anglezit, smitzonit gibi karbonatlar da mevcuttur. Kuvars, dolomit, kalsit ve barit gang mineralleridir. Ortakonuş yatağından yaklaşık %30 Pb, %34 Zn ve 453 gr/ton Ag işletilir. Yatak içerisinde küresel piritler mevcut. Üst Triyas- Liyas KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Bitümlü Kireçtaşı Dolomit Cevher Masif Kireçtaşı KB Üst Permiyen Orta, Alt Paleozoik Kireçtaşı Kuvarsit, mikaşist, amfibol şist, fillat, mermer

8 KARBONATLI KAYAÇLAR İÇERİSİNDEKİ Pb-Zn YATAKLARI Sedimanter Kayaçlar içindeki masif yataklar Karbonatlı kayaçlar içindeki yataklar Sedimanter ekzalatif Alp Tip Irlanda Tip Mississipi Tip Pb Zn Sedex Tip

9 SEDEX TİP YATAKLAR

10 SEDEX TİP YATAKLAR Dünya Zn rezervlerinin %40 ı Dünya Zn üretiminin >%25 i Rezerv ve Tenör Değerleri: mt, ortalama 60 mt %5-10 Zn, %3-5 Pb, <%1 Cu, Ag Cevher: Galen-sfalerit, az kalkopirit, sülfotuzlar, çok az kasiterit Gang: Pirit, pirotin, barit, kuvars, arakatkı tortuları Tektonik Ortam: Faylarla sınırlandırılmış havza kenarlarındaki denizel ortamlar, Açılma havzaları Yan Kayaçlar: İnce taneli klastikler, şeyl, sin-sedimanter breşler, kayma yapılı sedimanter kayaçlar Morfoloji: Deniz tabanındaki çöküntü ya da havzaları dolduran düzlemsel (merceğimsi) kütleler 1-10 larca m kalınlığında, 100 lerce m uzunluğunda

11 SEDEX TİP YATAKLAR Alterasyon: Etkileri çok az gözlenebilen, Taban Kayaçlarında: Ağsal kuvars, karbonat, pirit, silisleşme çok, az oranda turmalinleşme Tavan Kayaçlarında: Çok az oranda Na ve Ba zenginleşmesi

12 Oluşum ve Köken: Sıcaklık ve enerji çöken havza tarafından oluşturulan jeotermal gradyan kaynaklı Hidrotermal çözelti killi tortular içinde kapanlanan deniz suyu Metaller daha çok yan kayaç (şeyl) kaynaklı Hareket yolları: Geçirgen katmanlar, havzaları sınırlayan faylar SEDEX TİP YATAKLAR

13 SEDEX TİP YATAKLAR Türbiditler yoğunsa. Hidrotermal alterasyon varsa

14 SEDEX TİP YATAKLAR Cevher masif ve katmanlı ise Besleme kanalları / ağsal damarcıklar varsa

15 SEDEX TİP YATAKLAR SEDEX TİP MADEN

16 SEDEX TİP YATAKLAR