HAZIRLAYANLAR. Doç. Dr. M. Serkan AKKİRAZ ve Arş. Gör. S. Duygu ÜÇBAŞ

Ebat: px

Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HAZIRLAYANLAR. Doç. Dr. M. Serkan AKKİRAZ ve Arş. Gör. S. Duygu ÜÇBAŞ"

Serkan Öz
8 yıl önce
İzleme sayısı:

1 1 HAZIRLAYANLAR Doç. Dr. M. Serkan AKKİRAZ ve Arş. Gör. S. Duygu ÜÇBAŞ

2 Şekil 1. Arazi çalışması kapsamındaki ziyaret edilecek güzergahlar. 2

3 3 TEKNİK GEZİ DURAKLARI Durak 1: Tunçbilek havzasındaki, linyitli seviyenin alt bölümü hariç, bu noktada istifin tamamı gözlenmektedir (Şekil 1). Havzadaki linyitli içerikli seviye 7-15 m arasında değişmekte olup, kömür tabakaları yataya yakın ya da doğu güneydoğuya eğimlidir. Yer yer killi seviyeler ve sıkıştırma ve genleşme tektoniğinin ürünleri olan normal ve ters faylanmalar gözlenmektedir. Yer yer kötü korunmuş bitki fosilleri de gözlenmektedir. Durak 2: Çalışma alanının bu noktasında, Miyosen yaşlı Tunçbilek havzasındaki istifin en alt bölümü görülmektedir (Şekil 2 ve Şekil 3). Burada genellikle belirgin tabakalanmalı ortakaba sarımsı kumtaşları, yer yer çakıllı seviyeler gözlenmektedir. Çakıltaşlarıındaki bileşenler egemen olarak temel kayalara ait serpantinitler ve ofiyolitik kayalardan oluşmaktadır. Ayrıca Pliyosen yaşlı volkanikler bu noktandan görülmektedir. Durak 3: Bu durakta Seyitömer linyit havzasındaki tüm istif gözlenmektedir (Şekil 3). Yaklaşık 150 m kalınlığa sahip olan istifte iki farklı linyitli seviye gözlenmektedir. İşletilen bölüm alttaki ortalama kalınlığı 7-12 m arasında değişen seviyedir. Üstteki linyitli seviye sayıca çok fazla ince katmalı ve killi ve marnlı seviyelerle ardalanmalıdır. Gözlem noktasında yaklaşık kuzey güney yönlü bir fay bulunmaktadır. Bu fay, alt linyit seviyesinin de altında gözlenen 50 m kalınlığa kadar ulaşan çamurlu seviyeleri yeryüzüne çıkarmıştır. Gözlem noktasının kuzeyinde arkelojik bir alan gözlenmektedir. Arkeolojik kazılar devam ettiği için, höyüğün altındaki kömür halen alınamamışıtr. Durak 4: Gözlem noktasında, alttaki Tavşanlı zonuna ait metamorfikler ( mavişit fasiyesinde) ve bunları uyumsuz olarak üstleyen Miyosen yaşlı belirgin tabakalanma gösteren kiltaşları, killi kireçtaşları ve kireçtaşları gözlenemektedir. Dokanakta ise, belirgin olarak taban oluşukları ve neptünik daykla simgeseldir. Durak 5: Burada, tabanda metamorfikler, metamorfikleri bindirme fayıyla üstleyen ofiyolitler ve ofiyolitli karışıklar gözlenmektedir. Ayrıca ofiyolitlerin (çoğunlukla serpantinitler) üzerine ise uyumsuz olarak Tunçbilek ve Seyitömer linyitli havzalarının tavanında gözlenen Miyosen yaşlı kireçtaşları ve killi kireçtaşları ve kiltaşları gözlenmektedir. Gözlem noktasının yaklaşık 200 m kuzeyinde ise ofiyolitlerin Miyosen tortulların üzerine bindirmeli bir dokanakla üstlediği görülmektedir. Durak 6: Gözlem noktasında bazalt çıkışları ve volkanik boyunlar (neck) gözlenmektedir. Volkanikler bu noktada Miyosen e ait tüm birimleri kesmektedir. Ancak bu volkaniklerin Miyosen birimlerinden genç olup olmadığı tartışmalıdır.

4 4 JEOLOJİ HARİTALARI Şekil 2. Çalışma alanının yerbulduru haritası (Özburan ve Gürer, 2012).

5 Şekil 3. Kütahya ve çevresinin jeolojisi (Özburan ve Gürer, 2012). 5

6 6 Tunçbilek Linyit Havzası Stratigrafisi Temel kayalar: Çeşitli metamorfikler ve ofiyolitik melanjdan oluşmaktadır (Şekil 4). Beke Formasyonu: Temel kayaların üzerinde uyumsuzlukla bulunur. Formasyon altta sarımsı renklerde flüvyal çakıltaşlarıyla başlar. Üste doğru kumtaşları ve kiltaşlarıyla devam eder. Alt kısımlarında ofiyolitik kayalardan türemiş tortullar içermektedir. Kumtaşları içerisinde iyi korunmuş yaprak fosilleri gözlenmektedir. Tunçbilek Formasyonu: Uyumlu olarak Beke Formasyonu üstüne gelir ve alt bölümlerinde 7-15m arasında kalınlık sunan ekonomik linyit damarı bulunmaktadır (Baş, 1983). Yeryer kötü korunmuş yaprak fosilleri gözlenmektedir. Linyitli seviyelerin aralarında ince kiltaşı tabakaları bulunmaktadır. Yer yer uğradıkları deformasyonun izlerinden, normal - ters faylar ve kıvrımlanmalar gözlenmektedir. Linyit içerisinde sinjenetik ve epijenetik oluşumlu pirit ve kalkopirit oluşumları gözlenmektedir. Tunçbilek Formasyonu üzerine ise, kalınlığı yaklaşık 300 m yi bulan kiltaşı ve marn ardalanmasından oluşan bölümler gelmektedir. İçerisinde kötü korunmuş bitki fosilleri gözlenmektedir. İstif killi kireçtaşları ve kireçtaşları ile son bulur. Kömürlü ve ince kırıntılı tortulların üzerine, Domaniç Serisine ait?geç Miyosen- Pliyosen yaşlı, lavlar, tüfler, kireçtaşları gelmektedir (Nebert,1960).

7 Şekil 4. Tunçbilek linyit havzasının stratigrafisi (Nebert, 1960) 7

8 8 Seyitömer Linyit Havzası Stratigrafisi Temel Kayalar: Mesozoyik Ofiyolit topluluğuna ait serpantinitlerden oluşmaktadır (Şekil 5). Seyitömer Formasyonu: Bölgedeki Miyosen çökelimi Seyitömer Formasyonu olarak adlandırılmıştır (Sarıyıldız, 1987; Türkmenoğlu ve Yavuz-Işık, 2008). 1- Kumtaşı-Çakıltaşı Üyesi: Sarımsı gri, ince-orta taneli, ortaç boylanmalı kumtaşından yapılıdır. Kumtaşları, küçük ölçekli oluksal ve düzlemsel çapraz katmanlanma, düzlemsel laminalanma ve üste doğru tane incelmesi gibi tortul yapılar içerir. Çakıltaşları açık grimsi, ortaç-iri taneli, egemen ortaç boylanmalı ve genelde tane destekli dokudadır. Çakıltaşları kanal dolguları şeklinde ve çok katlı gelişmiş olarak bulunur. Üyenin anılan litolojik ve tortul yapı özellikleri akarsu ortamındaki çökelimi yansıtır. 2- Çamurtaşı-Kiltaşı Üyesi: Egemen olarak, yeşilimsi gri, ince taneli, genelde belirsiz, yersel kalın katmanlı çamurtaşından yapılıdır. Çamurtaşları taban kesimlerinde ince-kaba kum ve yersel çakıllardan oluşan kırıntılı düzeyler içerir. Kiltaşları çamurtaşlarının üst düzeylerinde yer alır. Yeşilimsi, çok ince taneli ve belirsiz katmanlanmalıdır. Kömürleşmiş bitki kırıntıları ve gastropod fosilleri gözlenebilir. Üyenin üst dokanak aralığında Planorbis sp. fosilli, orta-kalın ve düzenli katmanlı alt kömür damarı yer alır. Üyenin alttan üste bağıl tane boyutundaki azalma, ince kömür damarının varlığı düşey birikim koşullarının egemenleştiği çökelim modelini öngörür. 3- Killi Şeyl Üyesi: yeşilimsi gri, orta-kalın katmanlı, düzlemsel ve katmanlanmaya koşut yarılımlıdır. Yaygın olarak gastrapod, ostrakod ve yaprak fosilleri içerir, yersel silisli kireçtaşı ara katmanlıdır. Yanal ve düşey yönde yayılımları sınırlı olan yersel silttaşı ve kiltaşı ardalanmasından yapılıdır. Üye egemen litolojik özellikleri ve yaygın tatlı su fosil içeriğiyle gölsel bir ortamdaki çökelim koşullarını simgeler. Üst damarın düzgün ardalanmalı yapısı iklimsel şartların kontrolünde gelişen tortul beslenmesinden kalıtsal bir çökelim evresini yansıtabilir. 4- Silisli Kireçtaşı Üyesi: sarımsı gri, egemen orta, yersel kalın ve düzenli katmanlı olup çok dayanımlıdır. Yaygın gastropod ve ostrakod fosil içeriklidir. Kireçtaşlarında kalsit dolgulu büzülme boşluklarının varlığı ve diğer litolojik faunal özellikleri, gölsel ortam şartlarındaki çökelimi belirtir. 5- Killi Kireçtaşı Üyesi: grimsi beyaz, ince taneli, ince ve düzenli katmanlı, yersel Planorbis sp. fosil içeriklidir. Üye beyazımsı gri, ince-orta taneli, ince orta ve düzenli katmanlı tüfit ara düzeyi kapsar. Litolojik ve tortul yapı özellikleri üyenin gölsel bir ortamda çökeldiğini yansıtır. Kocayatak Formasyonu: Pliyosen yaşlı formasyon egemen olarak çakıltaşı ve az oranda kumtaşından yapılıdır. İçerisinde yer yer odunsu bitkilere ait dal parçaları da gözlenmektedir (Sarıyıldız, 1987).

9 Şekil 5. Seyitömer linyit havzasının stratigrafisi (Sarıyıldız, 1987). 9

10 10 SEYİTÖMER HÖYÜĞÜ Kütahya İlinin 26 km kuzeybatısında yer alan Seyitömer Höyüğü 150x140 m çapında 23.5 m yüksekliğinde eski bir yerleşim yeridir. Höyük mavi yeşil renkli marn ve killi tortulların üzerinde oturmakta ve bu tabakanın altında da linyit kömürü bulunmaktadır. Seyitömer Höyüğü nün altında bulunan 12 milyon ton kömür rezervinin kullanılabilir duruma getirilmesi için 1989 yılında Eskişehir Müze Müdürlüğünce başlatılan kazı çalışmalarına 1990 yılında Afyon Müze Müdürlüğünce devam edilmiştir yılları arasında yapılan çalışmalarda höyüğün ancak 1/10 luk kısmı kazılmıştır. Dumlupınar Üniversitesi (DPÜ) ve Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TKİ) arasında 5 yıllık bir protokol imzalanarak 2006 yılında Seyitömer Höyüğü kazılarına yeniden başlanmıştır. Dumlupınar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. A. Nejat Bilgen başkanlığında DPÜ-Arkeoloji Bölümü elemanlarınca kazı çalışmaları halen devam etmektedir. Yapılan arkeolojik kazılar sonucunda, höyüğün 5000 yıllık bir geçmişe sahip olduğu; Tunç (Orta ve Erken Tunç), Akhaemenid, Hellenistik, Roma, dönemlerinde yoğun olarak iskân edildiği saptanmıştır yılı kazı sezonları arasında tespit edilen stratigrafi aşağıdaki gibidir: I. Tabaka (Roma Dönemi). II. Tabaka (Hellenistik Dönem: M.Ö ) II-A: Geç Evre. II-B: Erken Evre. III. Tabaka (Akhaemenid Dönem: M.Ö ) III-A: M.Ö. 4. yüzyıl ( ) III-B: M.Ö. 5. yüzyıl. IV. Tabaka (Orta Tunç Çağ) IV-A: Geç Evre: (M.Ö ) IV-B: Orta Evre: (M.Ö ) IV-C: Erke Evre: (M.Ö. 20. yüzyıl-19. yüzyıl) V. Tabaka (Erken Tunç Çağ: M.Ö ) V-A: Erken Tunç Çağ III

11 11 KAYNAKÇA Baş, H Tertiary Geology of the Domaniç-Tavşanlı-Kütahya-Gediz Region. Geological Engineering 27, Nebert, K Tavşanlı nın batı ve kuzeyindeki linyit ihtiva eden Neojen sahasının mukayeseli stratigrafisi ve tektoniği. MTA Bülteni 54, Özburan, M., Gürer, Ö. F., Late Cenozoic polyphase deformation and basin development Kütahya region, western Turkey, International Geology Review, 54:12, Sarıyıldız, M Seyitömer (Kütahya) KB sindeki Kömürlü Neojen Kayaların Jeolojisi. Master Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye. Türkmenoğlu, A. G.,Yavuz-Işık, N., Mineralogy, chemistry and potentialutilization of clays from coaldeposits in the Kütahya province, Western Turkey, Applied Clay Science 42,

Benzer belgeler

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ İlker ŞENGÜLER* GİRİŞ Çalışma alanı Eskişehir grabeni içinde Eskişehir ilinin doğusunda, Sevinç ve Çavlum mahallesi ile Ağapınar köyünün kuzeyinde