q. [.cqt\ef1r;. ~ t+<>f~ \"'I5l,

Transkript

1 q. [.cqt\ef1r;. ~ t+<>f~ \"'I5l, Koroglu -1 lk Daglarl VoJkanik KutJesinde iki Krater Hakkrnda Dr. Oguz Er::Jl Koroglu-Isik Daglari volkanik kiitlesi, bilindigi iizere Ankara ile Bolu arasmda ve Ankara - Istanbul sosesi uzerinde bulunmasma ragmen, nisbeten sarp ve ormanhk olmasi dolayisiyle iicra yerleri pek fazla arasnrilmarmsnr. Iste bu sebeple Maden Tetkik ve Arama Enstitiisii namma ]eolojik arasnrrnalar yapngrm esnada, kiitlenin en yiiksek bolumlerinde gordiigiim iki biiyiik kraterden simdiye kadar bahseden olmamisnr,. Koroglu-Isik Daglari kiitlesi, Galatya Masifi adiyle ilk defa LEONHARD tarafmdan tamnlrmsnr'. Daha sonra MTA jeologlarmdan STCHEPINSKY ve STEFANSKY masifin arastrrdignmz bolgelerinde jeolojik haritalar yapml~ iseler de bu kraterler dikkatlerini veya alakalanrn c;ekmemi~lerdir2. LEONfIARD'ln KOFoglu zirvesi eteginde bit kraterden bahsettigi", DARKOT'un 0 cukurun bir sirk 01 masi ihtimalini ileri siirdiigii 4 hanrlardadir. 0 bolge tarafrmizdan arastmlrms degildir. *** Burada krater olarak vasiflandirilan iki btiyiik c;ukurdan birincisi Krzilcahamam-Cerede arasmda sose iizerindeki Camkoru mesire 1) Leonhard, R Geologische skizze des Galatischen andezit gebietes ndrd- Iich von Angora. (Neuen.Jhrb. f. Min. Geol. u. Paleont. Bd 16). Stuttgart. Leonhard, R Paphlagonia. Reisen und forschungen in Ndrdllchen Kleinasien. Berlin. 2) Stefansky-Lahn, E. Ankara-Cankrri-Gerede arasmdakt mmtaka hakkinda rapore (MTA Enst. Rap. No. 1312). Ankara. Basilmanustar. 3) Leonhard Paphlagohla... Sa ) Darkot, B Yurdumuzda iklim tarihinln son safhalanna dair bazi g6 ru ler. (2. TUrk Tarih Kong. Istanbul). tstanbul. Darkot, B TUrkiyede yakm ikum dcgi iklikleri ile ilgili bazi morfologi mu ahedeleri. (Cotr. Ara t.). Iatanbul.;

2 96 Oguz Erol yerinden (Km. 110) 10 Km. kadar banda bulunmaktadir. Qukurluk icinde bugun Apgl ve Yukan Ovacik adh iki kay, ziraat sahalariyle - " ~ -.. _ "' ' 'I,, birlikte yerlesmis ve derin bir vadi kazmak suretiyle guneydogudan ;-'r, '. ' 1 doguya sokulmus bir akarsuyun kollan cukurlugu ve onu cevreleyen dik yamaclan oldukca tahrip etrnis vaziyettedir..! I Foto 1. Ovacik Krateri dibindeki diizdan, kuzey kenara bakis. 1 _ kdyti. 2-2 Dazit Dayk'inm sivri sirti. Yukari Ovacik ~ekll 1 - Ovacik kraterini ve l;cvresini gosteren harita. Bu yuvarlak sekilli biiyiik cukurlugun ortasmdaki diizliigiin <;;apl 2,5 Km. yi bulur. Bugiin a~mml~ olmakla beraberetraftaki tepelerden ge~irilen tahmini dis kenar doruklan daircsinin <;;apl 5,5 kilometreye kadar erisir. Ortadaki duzliik metre yiiksekliktedir ve bazi Ian 1800 metreyi apn Kabaca Da., Karst Da., Osin T., Erenler T., Selamhk T., Kakhk Tepe ile cevrilidir. ' Adi ge~en duzliik, daglar arasmda hemen dikkati ceker. Koylerin admm Ovacik olmasi da bu bakimdan manidardir. Ovacik cukuru - l1li, ~~:',,", ~, ' -.~~ ~~~... ; j..~....7 {_. ~ ~, -. ),, 1 ' -r. t... :-... e -.. I,... -,...,,.', ' 'to. q.. -~ -Y:~.,,:..;.: _..~~ "... '., '. '.,,<,;,r. 'E, ~' ~-,.,. -,...~~.~'j~,~.'.v- "~' ''~~' ' fr~ ~,,," _. ~, ~\-:~~~i:'.;~~;r:;~wffi Foto 2. Benli kraterine dogudan bakis. Etraftaki tepeler ve ortadaki diiz bartz olarak gorliniiyor.

3 nun tananmda inee bir ziraat topragi olmasina ragmen, bir iki metrelik su yarmtilarmda bile temeli teskil eden koyu siyah renkli taslar goriilur. Bunlar Labradoritandezitlerdir". Ona mukabil etraftaki tepeler koyu renkli aglomeralar ve arada tiiflerden miitesekkil olup tabaka yaumlari asikar olarak disa dogrudur, Yatrmlar civarmda degi~ir. Alakoc koyu istikametindenyukan Ovaciga dogru inerken ve oradan Ovacik yaylalanna crkarken daima tabaka baslarr kat olunur. Aynea gerek diizliik gerekse yamaclarda devam eden kuzey-giiney yonlu iki dazit" dayk'i meveuttur. Krater fikrine zemin teskil eden bu jeolojik hususiyetlerin yarnnda, i~e bakan yamaclarm dik, dis yamaclarm daha yank olmasr; ~ukurun ve etrafrndaki tepe1erin umumi tertip tarzirnn bir daire halinde bulunmasi da dikkati ceker. Bu miisahedelere nazaran, OvaSlk cukurlugu ve onu cevreleyen tepelerin, bugiin epeyi tahrip edilmis bir krater, biiyiik bir ihtimalle maar tipinde bir gaz -infilak ktateri oldugunu dtisiinmek miimkiin diir. <;;iinkii kraterden lav akmnlari vukua geldigini dusundurecek emareler yoktur. * ** lkinei krater, Ovacik kraterinderr ao Km. kadar guney-dogu'da, Koroglu masifinin ikinci viiksek tepesi clan.2006 metrelik Mahya Te- OVACIK KRATERi 97...,.., \ '.. -" '\.. """.,'" 12~ ~.tr- ~"'" 1S0 \~,J."..J 1... A(;LOMCRA V tons» LAv V A'LOHERALAIt ekil ~ - Ovacik krnterini gosteren jbir kesit. ) M. T. A. EnstiUlsUnde Dr. Kieft tarafmdan tayin edilmtstlr. e) M. T. A. EnstiUlsUnde Dr. Kieft tarafmdan tayin edilmtstir. F. 7

4 98 penin kuzey etegindedir. 1/ olc;ekli Topografya ~ari.taslnda C;ukurlugun yuvarlak cevresi \ok vazih olarak goriilmekte ve ortasmdaki duze Benli Diizii. denmektedir (Foto.2)..Bugun havvanlarrn yayll(hgl, 1500 metredeki bu yuvarlak \anagln c;apl 3 kilometreye yaklasir ve kenan boyunca dort yayla: Pec;enek,C;ukurviran" Otmezi~ ve Yilanh yaylalan siralanml~tlr.. Oiizliigiin.etrafnu ~evre1eyen J metrelik tepe1erden gec;irilebilecek olan diskenar doruklan dairesinin ~apl 6 kilometre kadardir. Burada da ice bakan yamaclar diktir. Ovacik Kraterinde 01 dugu gibi, Benli kraterinde de etraf tepeleri umumiyetle disa dogru yaurnh koyurenk aglomeralardan mutesekkildir. Aglomeralar icindeki volkan bombalan siyah renkli Labradoritandezit' parcalarmdan ibarettir. Haurlanacagi iizere Ovacik, kraterinin ortasmdaki lavlar da aynl cinstir.. Bugiin, Karanhk Dere dar ve derin bir vadi kazarak Benli diiziine kadar erismis, fakat heniiz onu yarmarmsnr. Esasen Benli krateri de, Ovacik kraterinde daha az tahrip edilmis vaziyettedir. Bu hususiyetlerine nazaran Benli Diizii ve etrafmdaki tepelerin de bir biiyiik krater ve muhtemelen Ovacik krateri gibi maar tipinde bir gaz infilaki agzl oldugu diisuniilebilir. 99 looo MAHYA TEPE. 2006m. J3 NLi /<RA i ERI 1500 f J tic- ~ek Benli kraterindon bir kesit. o rrol - Kraterlerin tesekkiil ettigi zamarn dogrudan dogruya belirtecek bir delile raslanmamisur. Fakat Tersiyer baslarmdan itibaren tesekkiile baslamis olan rnasifte, muhtelif indifa safhalanna ait mahsullerin azcok ayird edilebilmesi ve bilhassa Miyosen-Alt Pliyosen gol tortul Ian ile yan gecislerinin gortilmesi sayesinde bazr tahminler yiiriitmek rniimkiin olabilir. Masif Ust Kretase sonu-tersiyer basmdan itibaren tesekkiile basladigma gore" indifai serilerin ozamandan buyana, kivnrnlara maruz T) M. T. A. EnstitUsUnde Dr. Kieft tarafmdan tayin edilmi tir. 8) Erol, O Ankara ve civannmjeolojiai hakkmda rapor. (M. T. A. Enst. Rapor). Ankara. Basllmanu tj.r.

5 ,100 kalnus olmasi ve eski indifa yerlerinin sonraki hlvlarla ortiilrntis bulunmasi tabiidir. Fakat bu iki kraterin masifin umumi tektonik istikametine uygun bir yonde, yani BGB-DKD uzarusmdaki bir hat iizerinde bulunduguna dikkat edilirse, kraterlerin eski indifa yerlerinin veya hattinm birer yeni isaretcisi olmasi ihtimali akla gelebilir. Maamafih, vaziyet ne sekilde olursa olsun, kraterler tektonik tesirlerle fazla bozulmadigina ve h5h" topografyadan silinmedigine gore en yeni indifalann, daha dogrusu gaz patlamalanrnn mahsulii olmahdirlar. Esasen kraterleri teskil eden Iavlarm, en list volkanik serinin lay ve aglomeralan olmasi bunun bir baska delilidir. Aym volkanik materyc1in masifin gliney kenannda gol serisiyle interstratifiye clurumuna nazaran, kraterlerin Ust Miyosen-Ponsiyen golleri mevcut oldugu esnada meyclana geldigini diisunrnek miimkundur.". Yani, ozaman esnasmda kraterlerle gtineydeki goller civarinda tabii manzararun bugiinkii Van goliiyle Nemrut'un manzarasma benzedigi tahayyiil edilebilir. 9) Gollerin vc gol serilcrinin yal;n hakktnda bakrmz; Erol 1954, Ankara ve clvarmm.. S. log