1. HARİTA BİLGİSİ ve TOPOĞRAFİK HARİTALAR

Transkript

1 1 1. HARİTA BİLGİSİ ve TOPOĞRAFİK HARİTALAR Harita nedir? Yeryüzünün veya bir parçasının belli bir rana göre küçültülerek ve belirli işaretler kullanılarak yatay düzlem üzerinde gösterilmesine harita adı verilir. Değişik amaçlara yönelik haritalar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları; - Cğrafik haritalar; Fiziki, Siyasi, Nüfus, Sanayi v.s. - Meterljik haritalar - Tpğrafik haritalar - Jeljik haritalar v.s. Ölçek nedir? Bir yeryüzü parçasının (veya bir cismin) plan, maket veya harita gibi yöntemlerle gösterilmesi için kullanılan büyültme veya küçültme ranına ölçek denir. Örneğin: 1/5000. Ölçeği ifade etmek için kullanılan bu randa, paydanın değeri ne kadar büyükse ölçek kadar küçüktür. Ölçeğin anlamı nedir? Pay daki değer, payda daki değerin harita üzerindeki aynı birimden karşılığıdır. Yani, Pay=harita üzerindeki uzunluk, Payda=arazi üzerindeki uzunluk. Harita Uzunluğu Ölçek= Gerçek (Arazideki) Uzunluk Örnek: 1/25000 ölçekli bir haritada harita üzerindeki 1 birimlik (cm) uzunluk, gerçekte yani arazide birim (cm) e karşılık gelir. Büyük ölçekli haritalarda Ayrıntı fazladır Dar alanları gösterir Bzulma ranı azdır Küçültme ranı azdır Payda küçüktür Eşyükseklik eğrileri arasındaki yükseklik farkı azdır Küçük ölçekli haritalarda Ayrıntı azdır Geniş alanları gösterir Bzulma ranı fazladır Küçültme ranı fazladır Payda büyüktür Eşyükseklik eğrileri arasındaki yükseklik farkı fazladır 1: : :

2 2 Haritalarda iki çeşit ölçek kullanılabilir. Bunlar; - Çizgisel ölçek - Kesir ölçek Örnek: Örnek: 1 / km Bir haritada bulunması gereken elemanlar: - Haritanın adı (Ör: Kullanım amacı, pafta adı vb.) - Cğrafik yön ve kuzey işareti - Ölçek - Lejand (Simgeler ve açıklamaları) - Enlem/bylam değerleri Srular 1. Gerçekte 900 km lan A-B kentleri arası, ölçeği bilinmeyen bir haritada 10 cm larak ölçülmüştür. Buna göre haritanın ölçeği nedir? 2. 1/ ölçekli bir haritada 17 cm larak ölçülen uzunluk gerçekte kaç km dir? 3. 1/ ölçekli bir harita üzerinde, arazide 20 km larak ölçülen bir mesafe kaç cm ile gösterilir? 4. Gerçekte 900 km 2 lan bir göl 1/ ölçekli bir haritada kaç cm 2 ile gösterilir? 5. 1/ ölçekli bir haritada 10 cm larak gösterilen iki merkez arasındaki uzaklık başka bir haritada 20 cm larak gösterilmiştir. Buna göre, ikinci haritanın ölçeği nedir? 6. Van Gölü, aşağıda verilen ölçeklerden hangisiyle çizilecek haritada daha az yer kaplar? a) 1: b) 1: c) 1: d) 1: e) 1: Aşağıdaki haritaya göre; K m Beytepe köyü Yl - yl ile bulunduğunuz yer arasındaki uzaklık gerçekte kaç m dir? m - köy ile bulunduğunuz yer arasındaki uzaklık gerçekte kaç m dir? m - Haritanın kesir ölçeği nedir?

3 3 Tpğrafik haritalar: Yeryüzünün veya bir parçasının mrfljik (şekilsel) yapısının belli bir ölçek içinde eş yükseklik eğrileri yardımıyla yatay düzlem üzerinde gösterilmesiyle elde edilen haritalara tpğrafik haritalar denir. Tpğrafik haritalar üzerinde, yeryüzünde bulunan tüm unsurlar kendilerine özgü simgelerle işaretlenmişlerdir. Örneğin: yllar, yerleşim yerleri, çeşmeler, enerji nakil hatları,... v.s. Tpğrafik haritalar ölçeklerine göre; - Küçük ölçekli tpğrafik haritalar 1/ ve daha küçük ölçekliler - Orta ölçekli tpğrafik haritalar 1/ ile 1/ arası - Büyük ölçekli tpğrafik haritalar 1/ ve daha büyük ölçekliler

4 4 PAFTA BÖLÜMLEMESİ 1/ lik paftalar Kutup 1 1 bylam 2 3 1/ enlem / lik paftalar 1/ / / / lik paftalar / / / lik paftalar 1 7,5 1/ ,5 1/25.000

5 5 Türkiye Pafta Bölümlemesi K İzmir Uşak Afyn Ankara Sivas Van 38 Denizli Isparta Adana Knya İ J K L M İZMİR 1/ lik İZMİR paftası N O P / lik pafta bölümlemesi İZMİR K18 K L a d b c 1/ lik pafta bölümlemesi İZMİR L20 b İZMİR L20 b1 1 b 2 1/ lik pafta bölümlemesi 4 3

6 6 Nkta tarif sistemleri / UTM Grid sistemine göre yer tarifi Arazide herhangi bir lkasynun haritaya işaretlenmesi ve bu nktanın yazıyla ifade edilmesi gerekmektedir. Arazide genellikle UTM (Universal Transverse Mercatr) Grid sistemiyle yer tarifi yaparız. UTM Grid sistemiyle bir nktanın tarifi: Örnek - 1 : 1/ lik bir tpğrafik haritada bulunan A nktasının tarifi : 15 K / 44 D 16 4 cm=1000 m 2,9 cm=725 m A 4 cm=1000 m 15 Dğu 1,6 cm=400 m Kuzey Örnek - 2 : B nktasının tarifi : 51 K / 23 D Örnek - 2 : C nktasının tarifi : 52 K / 24 D 52 C 51 1,1 cm=275 m B 23 24

7 7 UYGULAMA: 1. a) Aşağıdaki nktaları UTM Grid sistemine göre tarif ediniz. 33 D E A nktası:. A C B nktası:. C nktası:. 32 B F D nktası:. E nktası: F nktası: b) UTM Grid Sistemine göre tarif edilmiş aşağıdaki nktaları Grid ağı üzerine işaretleyiniz. A nktası: K / D B nktası: K / D C nktası: K / D D nktası: K / D E nktası: K / D F nktası: K / D

8 8 2. a) Aşağıdaki isimleri verilmiş paftaların ölçeklerini karşılarına yazınız. İzmir L19 Ankara K29 a 4 Van L50 c Knya b) Aşağıdaki paftaların aynı ölçekli belirtilen kmşusunu yazınız. Yzgat J35 a4 paftasının dğudaki kmşusu. paftasıdır. Adana N34 a1 paftasının batıdaki kmşusu. paftasıdır. Trabzn H43 b paftasının kuzeyindeki kmşusu. paftasıdır. Eskişehir İ25 d3 paftasının güneyindeki kmşu su. paftasıdır. Denizli M23 paftasının batıdaki kmşusu. paftasıdır. Ankara İ28 b4 paftasının güneyindeki kmşusu. paftasıdır. 3. 1/ ölçekli bir haritada iki tepe arasındaki uzaklık 6 cm ile gösterilmiştir. Aynı uzaklık 1/ ölçekli bir haritada kaç cm ile gösterilir? 4. Çizgisel ölçeğin kullanım yararları sizce nelerdir? 5. 1/ ölçekli bir haritanın çizgisel ölçeğini çiziniz. 6. 1/ ölçekli bir tpğrafik haritada A, B, ve C tepeleri arasındaki ilişkiler şu şekildedir. - C tepesinin UTM Grid sistemine göre tarifi: K / D dir. - A tepesi C tepesinin 750 m batısındadır. - B tepesi 52 n lu grid enlemi ile 5 n lu grid bylamının kesişim nktasındadır. Buna göre; a) A ve B nktalarının UTM Grid sistemiyle tarifini yapınız. b) ABC üçgeninin alanı kaç m dir?