4. ULUSAL LİMNOLOJİ SEMPOZYUMU

Transkript

1 4. ULUSAL LİMNOLOJİ Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı

2 ONURSAL BAŞKANLAR Prof. Dr. Hayri Coşkun (Abant İzzet Baysal Üniversitesi Rektörü) Prof. Dr. Ahmet Varilci (AİBÜ Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı) KONGRE BAŞKANI Prof. Dr. Okan KÜLKÖYLÜOĞLU SEMPOZYUM DÜZENLEME KURULU SEKRETERLER Dr. Derya AKDEMİR Necmettin SARI Mehmet YAVUZATMACA ORGANİZASYON KURULU Prof. Dr. Okan KÜLKÖYLÜOĞLU Doç. Dr. Muzaffer DÜGEL Yrd. Doç. Dr. Serap MUTUN Yrd. Doç. Dr. Nursel İKİNCİ Yrd. Doç. Dr. Nusret KARAKAYA Yrd. Doç. Dr. Murat TELLİ SAYMAN Necmettin SARI Ceren ALTINBAĞ Mehmet YAVUZATMACA DİĞER YARDIM EKİBİ BADOK TOPLULUĞU ÖĞRENCİLERİ ii

3 Prof. Dr. Arif GÖNÜLOL Prof. Dr. Bülent ŞEN Prof. Dr. Erhan ÜNLÜ Prof. Dr. Güler EKMEKÇİ Prof. Dr. Meriç ALBAY Prof. Dr. Meryem BEKLİOĞLU YERLİ Prof. Dr. Murat BARLAS Prof. Dr. Nazmi POLAT Prof. Dr. Nilgün KAZANCI Prof. Dr. Nilsun DEMİR Prof. Dr. Okan KÜLKÖYLÜOĞLU Prof. Dr. Ruşen USTAOĞLU Prof. Dr. Semra CİRİK Prof. Dr. Serap PULATSÜ Prof. Dr. Süphan KARAYTUĞ Prof. Dr. Şükran CİRİK Prof. Dr. Şükran DERE Prof. Dr. Timur KIRGIZ Doç. Dr. Fatma ÇEVİK Doç. Dr. Hasan MUSA SARI Doç. Dr. İsmail KIR Doç. Dr. Murat ÖZBEK Doç. Dr. Muzaffer DÜGEL Doç. Dr. Reyhan AKÇAALAN ALBAY Doç. Dr. Sabri Kılınç Yrd. Doç. Dr. Banu EFEOĞLU Yrd. Doç. Dr. Beyhan TAŞ Yrd. Doç. Dr. Cem AYGEN Yrd. Doç. Dr. Erol Kesici Yrd. Doç. Dr. İskender GÜLLE Yrd. Doç. Dr. Murat TELLİ Yrd. Doç. Dr. Nursel İKİNCİ Yrd. Doç. Dr. Nusret KARAKAYA Yrd. Doç. Dr. Serap MUTUN SEMPOZYUM BİLİM KURULU iii

4 DESTEKLEYEN KURULUŞLAR Abant İzzet Baysal Üniversitesi Limnoloji Derneği TÜBİTAK Mudurnulular Derneği Danone Akmina iv

5 İÇİNDEKİLER DİZİNİ 4. ULUSAL LİMNOLOJİ SEMPOZYUM PROGRAMI... vii ÇAĞRILI SUNUM... 1 SÖZLÜ SUNUMLAR OTURUM Mavi Salon OTURUM Mavi Salon OTURUM Mavi Salon OTURUM Mavi Salon OTURUM Mavi Salon OTURUM Mavi Salon OTURUM Pembe Salon OTURUM Pembe Salon OTURUM Pembe Salon OTURUM Pembe Salon POSTER SUNUMLARI KATILIMCI DİZİNİ v

6 vi

7 08:30-10:00 Kayıt 4. ULUSAL LİMNOLOJİ SEMPOZYUM PROGRAMI 04 Ağustos 2010 Çarşamba 10:15-10:30 Açılış: Hoşgeldiniz. Saygı Duruşu ve İstiklal Marşı 10:30-11:30 Plaket Töreni (Limnolojide İz Bırakanlar) Prof. Dr. Dinçer Gülen, Prof. Dr. Nurettin Meriç, Prof. Dr. Yalçın Şahin, Şükran Akşıray (Prof. Dr. Fethi Akşıray adına) 11:30-12:30 Çağrılı Sunum: TÜRKİYE DE LİMNOLOJİK ÇALIŞMALARIN TARİHÇESİ (Prof. Dr. Dinçer GÜLEN) 13:00-14:30 Yemek arası 04 Ağustos 2010 Çarşamba (Mavi Salon) 1. OTURUM 14:30-14:45 ULSS 59: Sapanca Gölü Enterobacteriaceae Üyelerinde β-laktam Antibiyotik Dirençlilik Frekansı. Cumhur Haldun YARDIMCI, Gülşen ALTUĞ 14:45-15:00 ULSS 52: Ordu ve Çevresindeki İlçelerin Yüzeysel Sularında Cryptosporidium parvum ve Giardia lamblia nın Yaygınlığı. Zeynep KOLÖREN, Derya KAYA, Cumhur AVŞAR 15:00-15:15 ULSS 44: Bolu Çubuk Gölü nden İzole Edilen Didinium nasutum (Müller, 1773) Monodinium balbianii (Fabre-Domergue, 1888) Trachelophyllum apiculatum (Claparede & Lachmann, 1859) un Morfoloji ve Ekolojisi Üzerine Bir Çalışma. Sırma ÇAPAR, Nazlı Deniz EYİCE, Okan KÜLKÖYLÜOĞLU, Muzaffer Dügel 15:15-15:30 ULSS 20: Marmara Bölgesi İçsularındaki Bazı Mavi-Yeşil Alg Türlerinin Toksin Üretiminin PCR Yöntemi ile Belirlenmesi. Latife KÖKER, Meriç ALBAY, Reyhan AKÇAALAN, Brett NEILAN vii

8 15:30-16:00 Kahve arası 2. OTURUM 16:00-16:15 ULSS 33: Başpınar Kaynağı (Aksu Çayı) Epilitik Diyatomeleri. N. Lerzan ÇİÇEK, Ö. Osman ERTAN 16:15-16:30 ULSS 57: Beyşehir Gölü nde Fitoplankton Kompozisyonun Mevsimsel ve Yersel Değişimi. Özden FAKIOĞLU, Nilsun DEMİR 16:30-16:45 ULSS 54: Çubuk Gölü (Bolu) Fitoplanktonu ve Mevsimsel Değişimini Etkileyen Çevresel Faktörler. Şükran DERE, Nurhayat DALKIRAN, Didem KARACAOĞLU, Okan KÜLKÖYLÜOĞLU, Muzaffer DÜGEL, Sezer KAYAM, Necmettin SARI 16:45-18:00 POSTER OTURUMU 18:00-19:00 Limnoloji Derneği (LD) oturumu 20:00 Akşam Yemeği (kokteyl) AİBÜ Kültür Merkezi 1. OTURUM 05 Ağustos 2010 Perşembe (Mavi Salon) 08:30-08:45 ULSS 10: Türkiye deki Potamogeton Cinsine ait Bazı Türlerin Filogenetik İlişkilerinin DNA Dizi Analizi ile İncelenmesi Emre KESKİN 08:45-09:00 ULSS 28: Uluabat Gölü (Bursa) Zooplankton Kompozisyonu ve Çevresel Değişkenler Arasındaki İlişkiler. Zeynep DORAK, Didem KARACAOĞLU, Nurhayat DALKIRAN, Cafer BULUT 09:00-09:15 ULSS 58: Haliç te (İstanbul) Zooplankton Kompozisyonu ve Dağılımının Çevresel Parametrelerle Olan İlişkisi. viii Zeynep DORAK, Mustafa TEMEL

9 09:15-09:30 ULSS 26: Delice Nehri (Kızılırmak) Zoobentik Komünite Çeşitliliği ve Oligochaeta (Annelida) Potamofaunasının Belirlenmesi. Melih RÜZGAR, Naime ARSLAN, Nuray Emir AKBULUT 09:30-09:45 ULSS 25: Doğu Karadeniz Bölgesinde Bulunan Bazı Yüksek Dağ Göllerinin Rotifer ve Krustase leri Üzerine Faunistik Bir Çalışma. 09:45-10:15 Kahve arası M. Ruşen USTAOĞLU, Didem ÖZDEMİR MİS, Cem AYGEN, Süleyman BALIK 2. OTURUM 10:15-10:30 ULSS 27: Orhaneli ve Emet Çaylarında (Uluabat Gölü Havzası) Zoobentik Komünite Çeşitliliği ve Dağılımı üzerine Potamoekolojik Araştırmalar. Naime ARSLAN, Sevgi ULUKÜTÜK, Mehmet AKBULUT 10:30-10:45 ULSS 24: Gölcük Gölü nün (Ödemiş-İzmir) Makrobentik Omurgasız Türleri Seray YILDIZ, Murat ÖZBEK, Ayşe TAŞDEMİR, Esat T. TOPKARA 10:45-11:00 ULSS 19: Eğirdir Gölü nde Yayılış Gösteren Zebra Midyesi ve Veliger Larvasının Dağılım ve Bolluğu. İskender GÜLLE, Dilek KOÇ, Ö. Osman ERTAN 11:00-11:15 ULSS 23: Palaemonetes antennarius (H. Milne Edwards, 1837) un Bazı Morfometrik Özellikleri (Decapoda: Palaemonidae). Murat ÖZBEK, M. Ruşen USTAOĞLU 11:15-11:30 ULSS 40: Kirliliğin Limnodrilus profundicola da (Oligochaeta) AChE ve MT kullanılarak izlenmesi. Adile ÖZDEMİR, Mustafa DURAN, Gürçay Kıvanç AKYILDIZ, Alaattin ŞEN ix

10 11:30-11:45 ULSS 18: Büyükçekmece Gölü Su Kalitesinin Trofik Durum İndeksiyle Saptanması. 13:00-14:30 Yemek Arası 3. OTURUM Hüseyin TÜFEKÇİ, Vildan TÜFEKÇİ, Hakan ATABAY, Mustafa MANTIKCI, Cihangir AYDÖNER, Aslı Süha DÖNERTAŞ, Şahin ÖZAYDIN, Bülent SOLMAZ 14:30-14:45 ULSS 31: Altındere Vadisi ndeki Akarsuların Bazı Fiziko-kimyasal Değişkenler Ve Çeşitli Biyotik İndeksler Kullanılarak Değerlendirilmesi. Nilgün KAZANCI, Gencer TÜRKMEN, Özge ERTUNÇ, Pınar EKİNGEN 14:45-15:00 ULSS 43: Edirne deki İçme ve Kullanma Amaçlı Kuyu Sularının Bazı Fizikokimyasal Özellikleri İle Sucul Makroomurgasız Faunasının Araştırılması. Pınar ÖZKAHYA, Belgin ÇAMUR-ELİPEK 15:00-15:15 ULSS 16: Meriç-Ergene Nehir Havzasının Su ve Atmosfer Mikrobiyolojisi Üzerine Bir Ön Çalışma. Halide AYDOĞDU, Belgin ÇAMUR-ELİPEK, Timur KIRGIZ 15:15-15:30 ULSS 17: Su Kalitesi Çalışmalarında Sabrobi İndeks Uygulamları ve Versiyonlarının Karşılaştırılmalı Performansları. 15:30-16:00 Kahve arası Hasan KALYONCU, Melek ZEYBEK, Murat BARLAS, Bülent YORULMAZ, Burcu ŞERBETÇİ 4. OTURUM 16:00-16:15 ULSS 22: Muğla (Milas) Kuyu Sularının Sulama Suyu Kalitesi Yönünden Araştırılması. x Mustafa KATI, Mehmet Ali ONARAN

11 16:15-16:30 ULSS 21: Mustafa Kemal Paşa Çayı Havzasında Arazi Kullanımı ve Taşkın Kontrol Çalışmalarının Uluabat Gölü nün Ekohidrolojisine Olan Etkileri Mehmet EKMEKÇİ, Levent TEZCAN, Türker KURTTAŞ, A. Özlem TEZCAN 16:30-16:45 ULSS 50: Sazlıdere, Alibey ve Elmalı Baraj Göllerinin su kirliliğinin araştırılması ve sürdürülebilir kullanımına yönelik önerilerin belirlenmesi. Vildan TÜFEKÇİ, Hüseyin TÜFEKÇİ, Hakan ATABAY, Mustafa MANTIKCI, Cihangir AYDÖNER, Aslı Süha DÖNERTAŞ, Şahin ÖZAYDIN, Bülent SOLMAZ 16:45-17:00 ULSS 56: Aksu Çayının Su Kalitesinin Omnidia Programına Göre Belirlenmesi, Karşılaştırılması ve İndekslerin Fizikokimyasal Parametrelerle İlişkisi. Hasan KALYONCU, Murat BARLAS, Burcu ŞERBETÇİ, Banu GÜN, Hatice DAYIOĞLU, Bülent YORULMAZ, Melek ZEYBEK 17:15-18:00 Özel Sunum: Limnoekolojik çalışmalarda çok değişkenli analizlerde kullanılan bilgisayar programları. Doç. Dr. Muzaffer Dügel 1. OTURUM 05 Ağustos 2010 Perşembe (Pembe Salon) 08:30-08:45 ULSS 08: Küçükçekmece Gölü (İstanbul) Sedimanında Fosfor Fraksiyonlarının Tespiti. Cenk GÜREVİN, Meriç ALBAY 08:45-09:00 ULSS 4: Meriç-Ergene Nehir Havzası Su Kalitesinin Fizikokimyasal Açıdan Değerlendirmesi. Belgin ÇAMUR-ELİPEK, Timur KIRGIZ, Burak ÖTERLER, Menekşe TAŞ, Pınar ÖZKAHYA xi

12 09:00-09:15 ULSS 05: İznik Gölü Pestisit Kirliliğinin Araştırılması Başak OĞUZ, Meriç ALBAY, Reyhan AKÇAALAN, Sönmez DAĞLI 09:15-09:30 ULSS 55: Hazar Gölü Kıyısındaki Yerleşim Yerlerine Ait Çöplüklerden Yüzey Akışlar ve Kürk Çayı Vasıtasıyla Göle Taşınan Toksik Maddeler. Bülent ŞEN, Özgür CANPOLAT, M. Ali Turan KOÇER 09:30-09:45 ULSS 03: Çifteler-Sakaryabaşı Balık Üretim ve Araştırma İstasyonu nun Su Kaynağı Batı Göleti: Azot ve Fosfor Salınımının Araştırılması. 09:45-10:15 Kahve arası 2. OTURUM Akasya TOPÇU, Serap PULATSÜ 10:15-10:30 ULSS 36: Uluabat Gölü ndeki Turna Balığı (Esox Lucius Linnaeus, 1758) Populasyonunun Yapısı ve Büyüme Özelliklerinin İncelenmesi Özgür EMİROĞLU, Hasan M. SARI, Yalçın ŞAHİN 10:30-10:45 ULSS 47: Almus Baraj Gölü (Tokat) nde Yaşayan Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) Populasyonunda Yaş Belirleme ve Büyüme Özelliklerinin Tespiti. xii Savaş YILMAZ, Menderes SUİÇMEZ 10:45-11:00 ULSS 07: Hafik Gölü (Hafik/SİVAS) Squalius cephalus (L.,1758) Populasyonunda Gonad Gelişiminin Histolojik Analizi. Sultan KEKİLLİ, Bülent ÜNVER, Mahir Yıldırım 11:00-11:15 ULSS 53: Endemik Bir Tür Aphanius danfordii (Boulenger, 1890) in Hirfanlı Baraj Gölü ndeki Populasyonunun Üreme Özellikleri. Baran YOĞURTÇUOĞLU, F. Güler EKMEKÇİ 11:15-11:30 ULSS 45: Eğirdir Küçük Kayabalığı, Knipowitschia caucasica (Gobiidae) nın Beslenme Özellikleri ve Göl Ekosistemindeki Yeri. Salim Serkan GÜÇLÜ, Ömer ERDOĞAN, Fahrettin KÜÇÜK, Zekiye GÜÇLÜ, İskender GÜLLE

13 11:30-11:45 ULSS 09: Carassius Gibelio (Bloch, 1782) da Kenar Birikim Analizi İle Yaş Doğrulaması. Derya BOSTANCI, Nazmi POLAT 13:00-14:30 Yemek Arası 3. OTURUM 14:30-14:45 ULSS 51: İznik Gölü Balık Topluluk Yapısının Alansal ve Mevsimsel Değişimleri. Vedat YEGEN, Şenol AKIN, Rahmi UYSAL, Abdulkadir YAĞCI, Mehmet CESUR 14:45-15:00 ULSS 48: İstilacı Balık Türü Pseudorasbora parva nın Hirfanlı Baraj Gölü Populasyonu Üzerine Çalışmalar: I. Üreme Özellikleri Şerife Gülsün KIRANKAYA, F. Güler EKMEKÇİ, Şükran YALÇIN- ÖZDİLEK, Lale GENÇOĞLU, Baran YOĞURTÇUOĞLU 15:00-15:15 ULSS 46: Işıklı Gölü nün Suyunda, Sedimentinde ve Gölde Yaşayan Sazan (Cyprinus carpio L.) ın Bazı Doku ve Organlarındaki Ağır Metal Miktarlarının Mevsimsel Değişimi Selda TEKİN-ÖZAN, Nurşah AKTAN 15:15-15:30 ULSS 15: Yok Olan Endemik Balıklarımız: Gövce (Alburnus akili) ve Kavinne (Pseudophoxinus handlirschi) Fahrettin KÜÇÜK 15:30-16:00 Kahve arası 4. OTURUM 16:00-16:15 ULSS 34: Endemik Bir Tatlısu Balığının Korunması: Ladigesocypris ghigii (Gianferrari, 1927) nin Biyo-Ekolojik Özellikleri ve Habitat Tercihleri Nildeniz TOP, Ali Serhan TARKAN xiii

14 16:15-16:30 ULSS 02: Yıldız Dağları ve Longoz Ormanları Tatlısu Balık Faunası nın Dağılımı ve Ekolojisi. Hasan M. SARI, Ali İLHAN 16:30-16:45 ULSS 39: Kocaeli nde Bazı İçsu Kaynaklarındaki Egzotik Balık Türlerinin Yerel Türlere Etkileri Üzerine Bir Ön Çalışma. Hamdi AYDIN, Zeynep DORAK, Özcan GAYGUSUZ, Ali Serhan TARKAN, Nildeniz TOP 16:45-17:00 ULSS 14: Antalya İlindeki Önemli Akarsular ve İhtiyofaunaya Yeni Katkılar. Fahrettin KÜÇÜK, İskender GÜLLE, Salim Serkan GÜÇLÜ, Ömer ERDOĞAN 17:00-17:15 ULSS 61: Hirfanlı Baraj Gölü Gümüş Balığı (Atherina boyeri, Risso 1810) Populasyonunun Üreme Özellikleri Lale GENÇOĞLU, Fitnat Güler EKMEKÇİ 19:30 Akşam yemeği (Yurdaer Hotel) 06 Ağustos 2010 Cuma (Mavi Salon) 09:00-10:30 Panel (Sulakalanlarda Çevre Sorunları) Panelistler: Prof Dr. Okan Külköylüoğlu, Prof. Dr. Nilsun Demir, Yrd. Doç. Dr. Erol Kesici 10:30-12:00 Kapanış Oturumu 12:00 Gezi ve Öğlen Yemeği POSTER OTURUMLARI ULSP 01 ULSP 03 Alıç Göleti ndeki Akuatik Makrofitler ve Perifitik Omurgasızlar Arasındaki İlişki Sevil ERDOĞAN, Hüseyin GÜHER Tahtalı Baraj Gölü (İzmir) Tatlısu Levreği (Perca fluviatilis L.,1758) Populasyonunun Üreme Özellikleri xiv

15 Ali İLHAN M. Ruşen USTAOĞLU Hasan M. SARI Seda BAŞIAÇIK Nilay GÜRLEYEN ULSP 04 Doğu Karadeniz Bölgesindeki Yüksek Dağ Göllerinin Chironomidae (Diptera-Insecta) Faunası Üzerine Bir Çalışma Ayşe TAŞDEMİR, M. Ruşen USTAOĞLU, Süleyman BALIK, Hasan M. SARI ULSP 05 Gaga Gölü Sulak Alanı (Ordu) nın Yaz Dönemi Trofik Yapısı Ahmet Yavuz CANDAN, Beyhan TAŞ ULSP 06 Murat Çayı (Kütahya) Epilitik Diyatomeleri ve Bazı Diyatome İndeksleri Kullanılarak Su Kalitesinin Belirlenmesi. Cem TOKATLI, Cüneyt Nadir SOLAK, Hayri DAYIOĞLU ULSP 07 Biga Yarımadası Akarsularındaki Gastropoda (Mollusca) Faunası Hakkında Bir Ön Çalışma Deniz Anıl ODABAŞI, Mehmet AKBULUT, Serpil SAĞIR ODABAŞI ULSP 08 Türkiye ye Endemik ve Tehlike Altındaki Sazan Türlerinin Filogenetik İlişkilerinin Mitokondriyal Sitokrom B Geninden Yararlanılarak İncelenmesi Emre Keskin ULSP 09 Gürleyik Çayı (Eskişehir) Su ve Sedimentinde Ağır Metal Derişimlerinin İncelenmesi Esengül KÖSE, Cem TOKATLI, Özgür EMİROĞLU, Arzu ÇİÇEK, Naime ARSLAN ULSP 10 Tatlı, Gıcı ve Liman Gölleri (Bafra-Samsun) Epifitik Diatome Florası Elif Neyran SOYLU, Arif GÖNÜLOL ULSP 11 Kozmopolit Bir Sucul Makrofit: Potamogeton pectinatus L. Eniz Özge BALCI, Özden FAKIOĞLU, Nilsun DEMİR ULSP 12 Taşmanlı Göleti (Sinop) Epipelik Algleri Fatih GÜMÜŞ, Arif GÖNÜLOL ULSP 13 Fosil Chironomidae Larvalarının Kafa Kapsülleri Kullanılarak Teşhis Yöntemleri Gürçay Kıvanç AKYILDIZ, Recep BAKIR, Mustafa DURAN ULSP 14 Sıcaklığın Rutilus frisii kutum (Kamenski, 1901) (Hazar Akbalığı) Yumurtalarının Gelişimine ve İnkübasyonuna Etkisi Hamidreza RASOULI, Gülşah YILMAZ ULSP 15 Bir Baraj Gölü nün Fitoplankton Kompozisyonu ve Baraj Öncesi Dönem ile Karşılaştırılması (Gümüldür Deresi-Tahtalı Baraj Gölü) Haşim SÖMEK, M. Ruşen USTAOĞLU, Süleyman BALIK xv

16 ULSP 16 ULSP 17 ULSP 18 ULSP 19 ULSP 20 ULSP 21 ULSP 22 ULSP 23 ULSP 24 ULSP 25 ULSP26 ULSP 27 ULSP 28 Diatomelerden Frıstul Eldesinde Farklı Yöntemlerin Uygulanması Kutsal KESİCİ, Atakan SUKATAR, Mustafa GÜDEN Sultan Sazlığı ve Çevresinde Bulunan Sucul Alanların Cladocera Faunasının Mevsimsel Olarak İncelenmesi Murat KAYA, Ahmet ALTINDAĞ Türkiye Tatlısu Mollusklarının Dağılımlarına Katkılar Murat ÖZBEK, Işık KILIÇASLAN Hamam, Erikli ve Mert Gölleri nin (İğneada/Kırklareli) Oligochaeta Türleri ve Dağılımlarının Fizikokimyasal Faktörlerle İlişkisi Menekşe TAŞ, Belgin ÇAMUR-ELİPEK, Hüseyin GÜHER, Timur KIRGIZ Samsun İli İçsularında Yaşayan Sazan (Cyprinus carpio L., 1758) ın Boy-Ağırlık ve Boy-Boy İlişkileri Savaş YILMAZ, Nazmi POLAT, Okan YAZICIOĞLU Darlık Deresi (Şile-İstanbul) Yaşayan Gobiidae ve Cobitidae Familyalarına Ait Balıkların Boy-Ağırlık İlişkileri Özcan GAYGUSUZ, Çiğdem GÜRSOY GAYGUSUZ, Gülşah SAÇ Mikroalg Chlorella Beijer. Kültürü ve Biyodizel için Lipit Miktarının Arttırılması Üzerine Bir Araştırma Semra CİRİK, Edis KORU, Hatice TEKOĞUL, Gamze TURAN, Şafak SEYHANEYILDIZ-CAN, Tuğba SÖNMEZIŞIK Sapanca Gölü Siliyatları (Protozoa, Ciliophora) Üzerine İlk Gözlemler Sırma ÇAPAR, Nazlı Deniz EYİCE, REYHAN AKCAALAN- ALBAY, CENK GÜREVİN Yamansaz Gölü (Antalya) Su Kenesi (Hydrachnida: Acari) Faunası Pınar Gülle, Yunus Ömer Boyacı Taban Büyük Omurgasızları Kullanılarak Uygulanan İndeksler ile Aksu Çayı nın (Giresun) Habitat Kalitesinin Değerlendirilmesi Nilgün KAZANCI, Pınar EKİNGEN, Gencer TÜRKMEN, Özge ERTUNÇ, Yasemin GÜLTUTAN Tehlike Altında Olan Marthamea vitripennis (Burmeister 1839) in (Insecta, Plecoptera) Habitat Özellikleri Nilgün KAZANCI, Hüseyin Ali BOLAT, Gencer TÜRKMEN, Pınar EKİNGEN, Özge ERTUNÇ Cernek Gölü nün Ekolojik ve Sosyoekonomik Önemi Özgen CAN, Beyhan TAŞ Fırtına Deresi nin Bazı Fiziko-Kimyasal Değişkenler ve Taban Büyük Omurgasızları Kullanılarak Değişik İndekslerle Değerlendirilmesi xvi

17 ULSP 29 ULSP 30 Nilgün KAZANCI, Özge ERTUNÇ, Gencer TÜRKMEN, Pınar EKİNGEN, Başak ÖZ Sinop İlinde Bulunan Bazı Lentik Sulardaki İstilacı Balık Türlerinin Durumu Öztekin YARDIM, Yakup ERDEM Hydrodictyon reticulatum un Civil ve Kacalı Deresi nde (Ordu) Aşırı Çoğalması Beyhan TAŞ, Ahmet Yavuz CANDAN, Özgen CAN, Sertan TOPKARA xvii

18

19

20

21 ÇAĞRILI SUNUM

22 2

23 Türkiye de Limnolojik Çalışmaların Tarihçesi Prof. Dr. Dinçer GÜLEN Darülfünun dan İstanbul Üniversitesi ve sonrasında ise ülkemizde günümüze kadar Hidrobiyoloji, Limnoloji ve Su Ürünleri bilim alanlarının gelişmesine katkı yapanlar arasında Prof. Dr. Curt Kosswig öncülerden birisi olarak bilinir. Prof. Kosswig, 20 yıla yakın bir süre ( ) İstanbul Üniversitesi ve Türkiye nin diğer yerlerinde birçok değerli çalışmalarda bulunmuş ve öğrenciler yetiştirmiştir senesi itibariyle Curt Kosswig, Fen Fakültesi Zooloji Enstitüsüne Direktör ve Ordinaryüs Profesör olarak tayin edilmiş, sonrasında kurduğu ve direktörü olduğu Hidrobiyoloji Enstitüsünde 1955 tarihine kadar görev almıştır. İstanbul Üniversitesi nde kurulan kürsüde beraber çalıştığı ve sonrasında ülkemizdeki Limnolojik çalışmalara da ciddi katkılarda bulunan araştırmacılar arasında şu isimler vardır: Recai Ermin, Fahire Battalgil, Fethi Akşıray, Atıf Şengün, Melekper Oktay, Gönül Bara, Ülker Demirhindi, Mustafa Karabatak, Dinçer Gülen, Yalçın Şahin, Turan Ongan, İsmail Ünsal, Nurettin Meriç, Ercan Saruhan. Özünde Curt Kosswig ile başlayan bu atılım etkisini halen devam ettirmektedir. 3

24 4

25 SÖZLÜ SUNUMLAR 5

26 6

27 1. OTURUM Mavi Salon ULSS 59 Sapanca Gölü Enterobacteriaceae Üyelerinde β-laktam Antibiyotik Dirençlilik Frekansı Cumhur Haldun YARDIMCI, Gülşen ALTUĞ İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: Laleli, İstanbul Bu çalışmayla Sapanca Gölü nün bakteriyolojik kirlilik düzeyini belirlemek ve bunları kimyasal su kalitesi parametreleri ile ilişkilendirerek, Sapanca Gölü yüzey sularında Enterobacteriaceae üyesi bakterilerin β-laktam antibiyotik türevlerine olan dirençliliklerini tespit etmek amaçlanmıştır. Şubat 2005-Ocak 2006 tarihleri arasında Sapanca Gölü nde seçilen 7 istasyondan alınan yüzey suyu örnekleri aynı gün laboratuvara getirilmiştir. Membran Filtrasyon Tekniği ile m-endo ve m-fc besiyerinde inkübe edilen örneklerde Fekal Koliform ve Toplam Koliform düzeyi tespit edilmiştir. Biyokimyasal testlerle teşhisi yapılan Enterobacteriaceae üyelerinin AMC, AMP, CRO, CTX, CXM ve IPM e karşı dirençlilik yüzdeleri araştırılmıştır. Yerleşim alanlarının bulunduğu ve evsel atıkların daha yoğun olduğu bu bölgede, yaz boyunca devam eden yüzme amaçlı kullanım için bu durumun potansiyel risk oluşturduğu, klimatik etkenlere (yağmur, rüzgâr, dalga) bağlı olarak sonraki örneklemelerde Batı kısımda noktasal kirlilik olarak düşünülen bakteriyel yoğunluğun diğer istasyonlara da zaman zaman taşınabildiği görülmüştür. Enterobacteriaceae familyasına ait 146 izolatın %67,12 si Ampisiline dirençli bulunmuş ve bunu sırasıyla %63,01 olarak CXM, %50,00 olarak AMC, %36,98 olarak IPM, %2,74 olarak CTX ve %1,37 olarak CRO izlemiştir. Sonuçlar Sapanca Gölü nden izole edilen bakterilerin tüm dünyada yaygın olarak kullanılan β-laktam antibiyotik türevlerine karşı gösterdiği dirençliliğin, evsel atıkların olumsuz etkilerinden biri olduğunu göstermiştir. Ekosistem ve halk sağlığı için önemli olan bakteriyolojik kirliliğin, bölgede Enterobacteriaceae üyelerinde β-laktam antibiyotik dirençliliğini arttırdığı ve çoklu antibiyotik dirençli bakterilerin enfeksiyon etkeni olarak potansiyel risk oluşturduğu görülmüştür. 7

28 Anahtar kelimeler: Enterobacteriaceae, Antibiyotik dirençliliği, β-laktam, Sapanca Gölü, Su kalitesi 8

29 ULSS 52 Ordu ve Çevresindeki İlçelerin Yüzeysel Sularında Cryptosporidium parvum ve Giardia lamblia nın Yaygınlığı Zeynep KOLÖREN, Derya KAYA, Cumhur AVŞAR, Ordu Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Ordu Cryptosporidium parvum zorunlu hücre içi paraziti olup insan ve hayvanlarda yaygın olarak bağırsak enfeksiyonuna sebep olmaktadır. Cryptosporidium parvum ve Giardia lamblia nın en önemli özelliği içme ve kullanma sularına uygulanan klorlama işlemine karşı dirençli bir parazit olmasıdır. Kryptosporidiosis enfekte gıdalar ve içme suları aracılığıyla vücuda alınması dışında, kontamine deniz, göl, ırmak ve yüzme havuzlarından da bulaşmaktadır. Tarımda atık su kullanımının çeşitli sağlık problemlerine neden olduğu, özellikle Cryptosporidium ve Giardia spp. gibi parazit yumurtalarının bu şekilde insanlara bulaştığı bilinmektedir. Bu çalışmada 2009 yılı sonbahar döneminde (Ekim,Kasım, Aralık ) Ordu ve çevresindeki ilçelerde yüzeysel sulardan alınan 57 su örneğinde Cryptosporidium parvum ve Giardia lamblia protozoanlarının yaygınlığı Modifiye edilmiş Asit-Fast ve Nativ lugol yöntemi kullanılarak tespit edildi. Elde edilen sonuçlara göre Giardia lamblia nın yaygınlığı sırasıyla Mesudiye %61.3; Ünye %52 ; Korgan %40.7; Fatsa %31.8; Ulubey; %30; Perşembe %29.4 olarak tespit edildi. Cryptosporidium parvum yaygınlığı sırasıyla Ünye %63.15; %Fatsa 54.3; Mesudiye %37.5; Perşembe %36.8; Ulubey %33.3; Korgan %31 olarak tespit edildi. Bölgedeki birçok yerleşim biriminin evsel atık suları ve kanalizasyon suları hiçbir işleme tabi tutulmadan derelere ve dolayısıyle denize akıtılmaktadır. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar yerleşim merkezlerinde bulunan yüzeysel sularda insan sağlığını tehdit eden protozoanların yaygın olduğunu gösterdi. Anahtar kelimeler: Cryptosporidium parvum, Giardia lamblia, Asid-fast; Nativ-lugol; Protozoan 9

30 ULSS 44 Bolu Çubuk Gölü nden İzole Edilen Didinium Nasutum (Müller, 1773) Monodinium Balbianii (Fabre-Domergue, 1888) Trachelophyllum Apiculatum (Claparede & Lachmann, 1859) un Morfoloji Ve Ekolojisi Üzerine Bir Çalışma Sırma ÇAPAR 1, Nazlı Deniz EYİCE 2, Okan KÜLKÖYLÜOĞLU 3, Muzaffer DÜGEL 3 1 Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, 06800, Beytepe Ankara 2 Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Bölümü, 06800, Beytepe Ankara 3 Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Fen- Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Gölköy, Bolu Litostomatea sınıfına ait olan türler ağırlıklı olarak tatlısularda yaşayan, homojenize ve çoğunlukla tüm vücudu kaplayan somatik sil yapısı olan, oval ya da fuziform vücut yapısında ve geniş bir çeşitlilik gösteren makroçekirdek şekillerine sahip türlerden oluşmaktadır. Bolu Çubuk Gölü nde belirlenmiş olan 6 farklı istasyonda yapılan çalışma sonucunda, Litostomatea sınıfına içinde yer alan 3 siliyat türü ayrıntılı olarak çalışılmıştır. Teşhisi yapılan tüm türlerin morfolojileri canlı inceleme ve lugol boyama ile DIC ataşmanlı ışık mikroskobu kullanılarak çalışılmıştır. Canlı çizimler, inceleme esnasında ve kayıt görüntüler yardımıyla, fotoğraf ve ölçümler ise dijital kamera kullanılarak, IM50 görüntü analiz sistemi ve Q-win ölçüm programı ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda her bir türün morfolojik özelliklerine ilişkin ve taksonomik açıdan önemli tüm ölçümleri µm cinsinden ölçülerek tablolanmış ve elde edilen veriler türün farklı populasyonları ile karşılaştırılarak habitat bilgisi verilmiş, sonuçlar fotoğraflar ile desteklenmiştir. Monodinium balbiani µm ölçülerinde, vücut uzun oviform, oral yapı anteriyör uçta konik bir çıkıntıya sahiptir. Makroçekirdek at nalı şeklinde ve vücudun ortasında konumlanmış, kontraktil koful posteriyör uçta, vücudun ortasında yer alır. Somatik sil yapısı homojen ve vücudun anteriyöründe bir adet sil çelengi şeklindedir. Trachelophyllum apiculatum µm ölçülerinde, vücut klavat benzeri ince uzun, anteriyörde oldukça ince, posteriyöre doğru hafifçe genişler. Oral açıklık antriyörde, uç kısımda, tümsek şeklindeki çıkıntının içindedir. Anahtar Kelimeler: Ciliophora, Fotoğraf, Taksonomi, Tatlısu 10

31 ULSS 20 Marmara Bölgesi İçsularındaki Bazı Mavi-Yeşil Alg Türlerinin Toksin Üretiminin PCR Yöntemi ile Belirlenmesi Latife KÖKER 1, Meriç ALBAY 1, Reyhan AKÇAALAN 1, Brett NEILAN 2 1 İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: 200 Laleli, İstanbul, Türkiye 2 The University of New South Wales, School of Biotechnology and Biomolecular Sciences, Sydney, New South Wales 2052, Australia Marmara Bölgesi nde bulunan Küçükçekmece, Sapanca, İznik, Manyas ve Taşkısı göllerinden izole edilen mavi-yeşil alg suşlarından ve bu alanlarda aşırı artış gösteren türlerden cyanotoksin üretiminden sorumlu genler amplifiye edildi. Bu alanlarda aşırı artış gösteren mavi-yeşil alglerin tür tayinleri moleküler temelli yöntemler kullanılarak ortaya çıkarıldı. Örneklerden microcystin, nodularin, cylindrospermopsin ve saxitoksin üretiminden sorumlu genlerin varlığı tespit edildi. Araştırma süresince Küçükçekmece Gölü nden toplam sekiz suş elde edildi. Gölde tespit edilen üç Microcystis aeruginosa ve bir Microcystis flos-aquae suşundan sadece Microcystis aeruginosa nın toksik olduğu ancak M. flos-aquae nin ise toksik olmadığı belirlendi. Planktothrix agardhii ye ait dört suştan ise, ikisinin toksik olduğu görüldü. Taşkısı Gölü nden izole edilen Microcystis wesenbergii (MicT5C) suşunda mcye geninin varlığı tespit edildi. Ayrıca, Sapanca Gölü nden alınan beş Planktothrix rubescens suşundan dördünde microcystin üretiminden sorumlu mcye geninin varlığı ortaya çıkarıldı. Anahtar kelimeler: cyanobacteria, cyanotoksin, PCR, Sapanca Gölü, Küçükçekmece Gölü 11

32 2. OTURUM Mavi Salon ULSS 33 Başpınar Kaynağı (Aksu Çayı) Epilitik Diyatomeleri N. Lerzan ÇİÇEK, Ö. Osman ERTAN S.D.Ü Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimleri Bölümü Eğirdir/ISPARTA Bu çalışmada Aksu ilçesi (Isparta) nden doğan Başpınar Kaynağı (Aksu Çayı) nın epilitik diyatomeleri ve fizikokimyasal değerleri (sıcaklık, ph, E.C., çözünmüş oksijen, toplam sertlik, Ca +2, Mg +2, NH 4 -N, NO 2 -N, NO 3 -N, PO 4 -P), Şubat 2007-Şubat 2008 tarihleri arasında incelenmiştir. Ca +2 dışındaki fizikokimyasal değerlerin yılları arasındaki değişimi, istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur (p>0,05). Tespit edilen diyatomelerin ortaya çıkış sıklıkları ve baskın taksonlar aylık olarak belirlenmiştir yılında Achnanthidium microcephalum (Kützing) Czarnecki, Cocconeis placentula Ehrenberg, Diatoma mesodon (Ehrenberg) Kützing, Meridion circulare (Greville) C.A. Agardh, Gomphonema parvulum (Kützing) Kützing devamlı; Navicula gregaria Donkin çoğunlukla; Cymbella affinis Kützing, Encyonema minutum (Hilse in Rabenhorst) D.G.Mann, Gomphonema vibrio Ehrenberg var. intricatum (Kützing) Playfair, Melosira varians Agardh genellikle bulunan taksonlar olmuştur yılında A. microcephalum, Diatoma vulgaris Bory devamlı; C. placentula, C. affinis, D. mesodon, G. parvulum, M. circulare çoğunlukla; N. gregaria, Craticula accomoda (Hustedt) D. G. Mann genellikle; Ulnaria ulna (Nitzsch) P.Compére, G. vibrio var. intricatum, G. clavatum Ehrenberg, G. olivaceum (Hornemann) Brébisson seyrek bulunan taksonlar olarak tespit edilmiştir yılında A. microcephalum, E. minutum, D. mesodon, G. clavatum, G. minutum (C.Agardh) C. Agardh, M. circulare, taksonlarının baskın olduğu belirlenmiştir. Bunlardan M. circulare, D. mesodon ve G. clavatum kış; D. mesodon ilkbahar; E. minutum, A. microcephalum, G. minutum, G. clavatum yaz aylarında; G. minutum, A. microcephalum, M. circulare sonbaharda baskın taksonlar olmuştur yılında A. microcephalum, C. placentula, D. mesodon, D. vulgaris, G. parvulum, G. vibrio var. intricatum, M. circulare, türlerinin baskın olduğu saptanmıştır. C. placentula ve A. microcephalum kış; G. vibrio var. intricatum, D. mesodon ve G. parvulum ilkbahar; D. mesodon, D. vulgaris, A. microcephalum yaz; D. vulgaris ve A. microcephalum sonbaharda baskın taksonlar olarak belirlenmiştir. 12

33 Anahtar Kelimeler: Başpınar Kaynağı, Aksu Çayı, epilitik diyatome, baskınlık, su kalitesi 13

34 ULSS 57 Beyşehir Gölü nde Fitoplankton Kompozisyonun Mevsimsel ve Yersel Değişimi Özden FAKIOĞLU, Nilsun DEMİR Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü, Dışkapı, Ankara Beyşehir Gölü nde Mart 2007-Şubat 2008 tarihleri arasında yürütülen bu araştırmada, aylık olarak 4 istasyon ve 3 farklı derinlikten alınan su örneklerinde fitoplankton türlerinin teşhis ve sayımları yapılarak fitoplankton kompozisyonunun mevsimsel ve yersel değişimi incelenmiştir. Beyşehir Gölü nden alınan örneklerde Bacillariophyta dan 42, Chlorophyta dan 48, Chrysophyta dan 1, Cryptophyta dan 4, Cyanophyta dan 9, Euglenophyta dan 10 ve Pyrrophyta dan 5 tür toplam 119 tür teşhis edilmiştir. Beyşehir Gölü nde araştırma süresince sentrik diatomlardan Cyclotella meneghiniana ve Chrysophyta dan Dinobryon divergens türleri mevsimlere göre değişmekle birlikte bütün istasyonlarda sayısal olarak yüksek tespit edilmiştir. Cyclotella meneghiniana ve Dinobryon divergens türleri dışında Mart ve Nisan aylarında Ulnaria acus, Mayıs ayında Asterionella formosa, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında Mougeotia sp., Ekim ayında Cymbella affinis ve Scenedesmus spp., Kasım ayında Actinastrum hantzschii, Aralık ayında Cryptomonas marssonii türlerinde sayısal artışlar gözlenmiştir. Bunun yanı sıra Ekim ayında Euglenophyta divizyonuna ait türlerinde ve Eylül, Ekim ve Kasım aylarında Merismopedia glauca türünde sayısal artışlar gözlenmiştir. Beyşehir Gölü nde fitoplankton sayısının mevsim, istasyon ve derinliklere bağlı değişimi istatistik olarak önemli bulunmuştur (p<0.01). Anahtar kelimeler: Beyşehir Gölü, Tür kompozisyonu, Fitoplankton sayısı, Mevsimsel değişim, Yersel değişim, 14

35 ULSS 54 Çubuk Gölü (Bolu) Fitoplanktonu ve Mevsimsel Değişimini Etkileyen Çevresel Faktörler Şükran DERE 1, Nurhayat DALKIRAN 1 Didem KARACAOĞLU 1, Okan KÜLKÖYLÜOĞLU 2, Muzaffer DÜGEL 2, Sezer KAYAM 3, Necmettin SARI 2 1 Uludağ Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı, Nilüfer-Bursa 2 Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı Bolu 3 Devlet Su İşleri 53. Şube Gölköy-Bolu Çubuk Gölü fitoplanktonunun tür çeşitliliği, kompozisyonu ve mevsimsel değişimi Mart 2009-Mart 2010 tarihleri arasında aylık olarak çalışılmıştır. Çalışmada örneklemeler 5 i kıyı bölgesinden 1 i açık su bölgesinden belirlenen toplam 6 örnekleme noktasından yapılmıştır. Gölün ortasında belirlenen 6. örnekleme noktasından 3 farklı derinlikten (yüzey, 2m ve 4m) örnek alınmıştır. Çubuk gölünde çalışma dönemi boyunca Bacillariophyta ve Chrysophyta hakim organizma grupları olmuş, bu divizyoları Chlorophyta ve Pyrrophyta izlemiş, yaz aylarında ise Cyanobacteria üyelerinden suçiçeği yapan bazı taksonlar, her ne kadar yüksek organizma sayılarına ulaşmasalar da gölde tespit edilmiştir. Çubuk Gölü fitoplanktonunda tespit edilen en dikkat çekici organizmalar Bacillariophyta divizyosundan Aulacoseira subarctica (O.Müll.)E.Y.Haw. ve Chrysophyta divizyosundan Ochromonas sp. olmuştur. Çalışmada fitoplankton tür çeşitliliğini, kompozisyonunu ve mevsimsel değişimlerini etkileyen çevresel değişkenlerin belirlenmesi için çok değişkenli istatistiksel analizler uygulanmıştır. Anahtar kelimeler: Çubuk Gölü, fitoplankton, çevresel değişkenler, çok değişkenli analizler 15

36 1. OTURUM Mavi Salon ULSS 10 Türkiye deki Potamogeton Cinsine Ait Bazı Türlerin Filogenetik İlişkilerinin DNA Dizi Analizi İle İncelenmesi Emre KESKİN Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü, Ankara Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü, Ankara Bu çalışmada, Türkiye de bulunan Potamogeton cinsine ait 9 tür (Potamogeton crispus, Potamogeton natans, Potamogeton pusillus, Potamogeton perfoliatus, Potamogeton nodosus, Potamogeton alpinus, Potamogeton gramineus, Potamogeton lucens ve Potamogeton praelongus) arasındaki filogenetik ilişki; 18S, 5.8S ve 26S genleri ile ITS1 ve ITS2 bölgelerini kapsayan nükleotid dizilerinin analiz edilmesi ile ortaya koyulmuştur yılları arasında elde edilen, Potamogeton türlerine ait örneklerin yaprakları sıvı nitrojenle dondurulup toz haline getirildikten sonra DNA izolasyonları gerçekleştirilmiştir. Kalıp DNA dan 18S, 5.8S ve 26S genleri ile ITS1 ve ITS2 bölgelerini kapsayan diziye spesifik primerler yardımıyla çoğaltılan amplikonların, Etanol/EDTA/Sodyum Asetat presipitasyonundan sonra DNA dizi analizleri yapılmıştır. Elde edilen nükleotid dizileri referans genler yardımıyla hizalandıktan sonra baz kompozisyonları, korunmuş, değişken ve parsimoni anlamlı bölgeleri analiz edilmiştir. Transisyonel ve transversiyonel baz çiftleri hesaplandıktan sonra türler arasındaki R değeri hesaplanmıştır. Genetik uzaklık matrislerini oluşturmada Kimura 2-parameter modeli kullanılmıştır ve iki farklı algoritma (neighbor joining ve minimum evolution) yardımı ile filogenetik ağaç oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar türler arasındaki korunmuş bölgelerin %89,51; değişken bölgelerin ise %10,49 olduğunu göstermektedir. Nükleotid kompozisyonlarına bakıldığında en yüksek A-T oranı %50.20 ile Potamogeton crispus türünde, en düşük A-T oranı ise %48,09 ile Potamogeton gramineus ve Potamogeton lucens türlerinde görülmektedir. Oluşturulan genetik uzaklık matrisi, birbirine en yakın iki türün 0,008 genetik uzaklık ile Potamogeton gramineus ve Potamogeton lucens; en fazla genetik uzaklığın ise 0,060 genetik uzaklık ile Potamogeton crispus-potamogeton perfoliatus ve Potamogeton crispus-potamogeton praelongus arasında olduğunu göstermiştir. Çalışılan 9 tür arasındaki ortalama genetik uzaklık ise 0,035 olarak hesaplanmıştır. 16

37 Anahtar Kelimeler: 5.8S, DNA Dizi Analizi, Filogenetik, ITS1-ITS2, Potamogeton 17

38 ULSS 28 Uluabat Gölü (Bursa) Zooplankton Kompozisyonu ve Çevresel Değişkenler Arasındaki İlişkiler Zeynep DORAK 1, Didem KARACAOĞLU 2, Nurhayat DALKIRAN 2, Cafer BULUT 3 1 İstanbul Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojsi Anabilim Dalı, Laleli-İstanbul 2 Uludağ Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı, Nilüfer-Bursa 3 Eğirdir Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Eğirdir-Isparta Uluabat Gölü nün zooplankton tür çeşitliliği ve kompozisyonu iki farklı örnekleme döneminde gölden alınan örneklerle ortaya konmuştur. Temmuz 1998-Haziran 1999 tarihleri arasında 5 istasyondan toplam 59 örnekleme yapılırken, Mart 2006-Ocak 2007 tarihleri arasında 3 istasyondan toplam 22 örnekleme yapılmıştır. Temmuz Haziran 1999 döneminde gölün zooplankton kompozisyonunda 63 Rotifera, 8 Cladocera, 6 Copepoda ve 2 meroplankton olmak üzere toplam 79 takson tespit edilirken; Mart 2006-Ocak 2007 döneminde 31 Rotifera, 3 Cladocera, 2 Copepoda ve 2 meroplankton olmak üzere toplam 38 takson tespit edilmiştir. Her iki örnekleme döneminde de tekerrürü ve nisbi bolluğu açısından en önemli organizma Rotifera dan Keratella cochlearis (Gosse, 1851) olarak belirlenmiştir. Çalışmada zooplankton tür çeşitliliğini ve kompozisyonunu etkileyen çevresel değişkenlerin belirlenmesi için çok değişkenli istatistiksel analizler uygulanmıştır. Anahtar kelimeler: Uluabat Gölü, zooplankton, çevresel değişkenler, kirlilik, çok değişkenli analizler 18

39 ULSS 58 Haliç te (İstanbul) zooplankton kompozisyonu ve dağılımının çevresel parametrelerle olan ilişkisi. Zeynep DORAK, Mustafa TEMEL İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: Laleli, İstanbul Bu çalışmada 1950 li yıllardan beri endüstriyel ve evsel deşarjlar ile şiddetli bir biçimde kirletilmiş olan Haliç te (İstanbul) zooplankton kompozisyonu ve yoğunluğundaki mevsimsel değişimler ile bazı fiziksel (sıcaklık, tuzluluk, ışık geçirgenliği), kimyasal (ph, çözünmüş oksijen, karbonat, bikarbonat, kalsiyum, magnezyum, toplam sertlik, NO 2, NO 3, PO 4 ) ve biyolojik (klorofil-a) özellikler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir yıllarında Haliç te yapılan rehabilitasyon sürecini izleyen bu çalışma, Kasım 2002-Ekim 2003 tarihleri arasında Haliç in deniz ve derelerin yoğun etkisi altında olan orta kısmında seçilen 4 istasyonda aylık olarak yürütülmüştür. Zooplankton dağılımı ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiyi belirlemek için Redundancy Analizi (RDA) uygulanmıştır. Zooplankton değişiminin 5 çevresel faktör (NO 2,NO 3, Klorofil-a, Toplam Sertlik, Sıcaklık) ile önemli derecede ilişkili olduğu görülmüştür (p<0.05). Çalışmada holoplankton içinde Copepoda, Cladocera, Rotatoria, Dinophyta, Chordata, Ctenophora, Chaetognatha gruplarına ait 21 ve meroplankton içinde 8 olmak üzere toplam 29 takson tespit edilmiştir. Çalışma süresince elde edilen zooplanktonun %82 sini denizel ve %18 ini tatlı su orjinli taksonlar oluşturmuştur. Elde edilen toplam zooplanktonun %54 ünü holoplankton, %46 sını da meroplankton oluşturmuştur. Holoplankton içinde Copepoda grubundan nauplii (%24); Rotatoria grubundan Asplanchna priodonta (Gosse, 1850) (%11) ve Noctiluca scintillans (Macartney) Kofoid ve Swezy, 1921 (%6); meroplankton içinde ise Favella ehrenbergi (Claparede ve Lachmann, 1858) (%21) ve poliket larvaları (%16) baskın taksonları oluşturmuştur. Anahtar Kelime: Haliç, Zooplankton, Su Kalitesi, Redundancy Analizi (RDA) 19

40 ULSS 26 Delice Nehri (Kızılırmak) Zoobentik Komünite Çeşitliliği ve Oligochaeta (Annelida) Potamofaunasının Belirlenmesi Melih RÜZGAR 1, Naime ARSLAN 1, Nuray Emir AKBULUT 2 1 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Eskişehir. 2 Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Beytepe, Ankara. Delice Nehri nin (Kızılırmak) zoobentik komünite çeşitliliği ve Oligochaeta (Annelida) Potamofaunasının belirlenmesi amacı ile Ağustos 2007 ve Temmuz 2008 tarihleri arasında, 10 istasyondan aylık olarak benthoz ve su örnekleri alınmış ve incelenmiştir. Araştırma sonucunda zoobentik komünitede 52 takson belirlenmiş ve komünite çeşitliliğinin %43.73 ile Gastropoda, %14.57 ile Ephemeroptera, %13.98 ile Chrinomidae, %5.25 ile Trichoptera ve %7.32 oranı ile diğer taksonlar tarafından oluşturulduğu belirlenmiştir. Tespit edilen 52 taksondan 22 tanesi Oligochaeta altsınıfına ait olup tür düzeyinde teşhisleri yapılmıştır. Delice Nehri Oligochaeta potamofaunasında, Tubifex tubifex ve Potamothrix hammoniensis merkezi türler olarak belirlenirken (9 istasyon), Nais barbata, N. bretscheri, N. elinguis, Ophidonais serpentina, Stylaria lacustris, Uncinais uncinata, Pristina biolbata, Limnodrilus udekemianus, L. profundicola, ve Potamothrix bavaricus (1 istasyon) ise uydu türler olarak belirlenmiştir. Takson sayısı bakımından en yüksek çeşitlilik 5. İstasyonda (33), en az çeşitlilik ise 3. İstasyonda (15) belirlenmiştir. Delice Nehri Shannon-Wiener indeksine göre ortalama değer 1.86 çeşitlilik gösterirken, en yüksek değer 2.37 (4 ve 9 nolu istasyonlar), en düşük değer ise 0.47 (1 nolu istasyon) olarak belirlenmiştir. Bray- Curtis e göre ise 4. ve 9. İstasyonlar birbirlerine en benzer istasyonlar olarak bulunurken 1. istasyon diğerlerinden en farklı istasyon olarak belirlenmiştir. Bununla beraber her istasyondan su örnekleri de alınarak Türkiye Yüzey Suları Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğince değerlendirilmiş, çevresel parametrelerin 22 Oligochaeta türünün dağılışı üzerine etkisi ise Canonical Corresponding Analyses (CCA) ve Pearson Correlation Analyses (PCA) yöntemi ile incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Delice Nehri, Kızılrımak, Zoobentoz, Oligochaeta. 20

41 ULSS 25 Doğu Karadeniz Bölgesinde Bulunan Bazı Yüksek Dağ Göllerinin Rotifer ve Krustase leri Üzerine Faunistik Bir Çalışma M. Ruşen USTAOĞLU, Didem ÖZDEMİR MİS, Cem AYGEN, Süleyman BALIK Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojisi Anabilim Dalı, Bornova, İzmir Doğu Karadeniz Dağları üzerinde bulunan 59 yüksek dağ gölünün Rotifer ve Krustase lerini belirlemek amacıyla 2005, 2006 ve 2007 yıllarının Temmuz ve Ağustos aylarında altı arazi çalışması düzenlenmiştir. Rotifer ve krustase örnekleri her gölün litoral ve limnetik bölgelerinden 55µm göz açıklığındaki plankton kepçeleri ile horizontal ve vertikal çekimler ile toplanmış olup, elde edilen örnekler %4 lük formalinde tespit edilmiştir. Taksonomik çalışmalar sonucunda 65 Rotifer, 34 Krustase olmak üzere toplam 99 takson saptanmıştır. Chirocephalıus ponticus (Anostraca), Arctodiaptomus (Rh.) acutilobatus (Copepoda), Notholca squamula ve Cephalodella gibba (Rotifera) hariç diğer taksonlar araştırma bölgesinden ilk kez bildirilmektedir. Rotifer lerden 10 takson ise (Dissotrocha macrostyla, Euchlanis dilatata lucksiana, Euchlanis deflexa, Lecane clara, Lecane latissima, Lecane kluchor, Trichocerca chattoni, Trichocerca myersi, Hexarthra bulgarica, Hexarthra jenkinae) Türkiye İçsu Faunası için yeni kayıt niteliğindedir. Anahtar kelimeler: Yüksek Dağ Gölleri, Rotifera, Cladocera, Copepoda, Anostraca, Ostracoda. 21

42 2. OTURUM Mavi Salon ULSS 27 Orhaneli ve Emet Çaylarında (Uluabat Gölü Havzası) Zoobentik Komünite Çeşitliliği ve Dağılımı üzerine Potamoekolojik Araştırmalar Naime ARSLAN 1 Sevgi ULUKÜTÜK 2 Mehmet AKBULUT 3 1 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Eskişehir 2 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Afyon 3 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Çanakkale Uluabat Gölü Havzası nda yer alan Orhaneli ve Emet Çayları nın zoobentik komünite çeşitliliği, dağılış ve çevresel parametrelerin dağılış üzerine etkilerinin belirlenmesi amacı ile, Kasım 2004 ve Temmuz 2005 tarihleri arasında 19 istasyondan bentoz ve su örnekleri toplanarak incelenmiştir. Buna göre Orhaneli Çayı nda dominant taksonlar sırayla Oligochaeta (%47,48), Chironomidae (%18,35), Hemiptera (%14,75), Gammaridae (%6,725), Ephemeroptera (%3,51) ve diğer (%9, 19) olarak tespit edilirken, Emet Çayı dominant taksonları; Chironomidae (%47,33), Oligochaeta (%25,46), Gammaridae (%10,02), Ceratopogonidae (%5,23), Ephemeroptera (%4,57) ve diğer (%7,39) olarak tespit edilmiştir. Çalışma alanında 29 u Oligochaeta, 67 si Chironomid olmak üzere toplam 121 takson tespit edilmiştir. Ortalama Shannon-Wiener Diversity indexksi 1.637, Margalef's Richness indeksi ve Pielou indeksi ise 0.44 olarak bulunmuştur. Tek yönlü benzerlik analizi (ANOSIM) ve Yüzde Benzerlik Analizi (SIMPER) sonuçlarına göre zoobentik komünite kompozisyonu örneklem alanlarında önemli derecede farklılık göstermektedir (p< 0.05). Çevresel parametrelerin zoobentik komünite dağılışına etkisi istatistikî yöntemlerle incelenmiş ve örneklem alanlarındaki zoobentik komünite çeşitliliği ile sıcaklık (r=0.291*, p<0.05), ph (r=0.295*, p<0.05), çözünmüş oksijen (r=0.305*, p<0.05) arasında pozitif, sudaki krom konsantrasyonu ile de negatif bir ilişki (r=-0.400**, p<0.01) tespit edilmiştir. Ayrıca her iki çayın da su kalitesi Yüzey Suları Su Kirliliği Yönetmeliğine göre sınıflandırılmış ve hem Orhaneli hem de Emet Çayı nın su kalitesinin çalışma alanının büyük bir kısmında (en az 12 istasyonda) II. ve III. sınıf su kalitesinde olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Zoobentoz, Oligochaeta, Chironomidae, Orhaneli, Emet Çayı. 22

43 ULSS 24 Gölcük Gölü nün (Ödemiş-İzmir) Makrobentik Omurgasız Türleri Seray YILDIZ, Murat ÖZBEK, Ayşe TAŞDEMİR, Esat T. TOPKARA Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojisi Anabilim Dalı, Bornova-İzmir Bu çalışmada, ötrof bir dağ gölü özelliğinde olan Gölcük Gölü (Ödemiş- İzmir) makrozoobentozunun kalitatif ve kantitatif yönden incelenerek tür kompozisyonunun ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada, Haziran Mart 2010 tarihleri arasında mevsimsel olarak 6 istasyondan littoral ve profundal bölge örneklemeleri yapılmıştır. Littoral örneklemelerinde 0,5 mm göz açıklığındaki el kepçesi, profundal örneklemelerinde ise Ekman-Birge grab kullanılmıştır. Örnekleme yapılan istasyonların fiziko-kimyasal özelliklerini belirlemek amacıyla, çalışma ortamında (sıcaklık, ph, çözünmüş oksijen, tuzluluk, elektrik iletkenliği, ışık geçirgenliği) ve laboratuarda su analizleri yapılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, gölde Oligochaeta (11 tür), Chironomidae (3 tür), Chaoboridae (1 tür), Ceratopogonidae (1 tür), Decapoda (1 tür), Coleoptera (5 tür) ve Hemiptera (2 tür) ya ait toplam 24 tür tespit edilmiştir. Tespit edilen türlerin dağılım ve ekolojik ihtiyaçlarının saptanmasının yanında, 38 yılı bulan bir periyotta gölün faunal kompozisyonunda meydana gelen değişimler de karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bentik makrofauna, ötrofikasyon, dağ gölü, Gölcük Gölü, İzmir 23

44 ULSS 19 Eğirdir Gölü nde Yayılış Gösteren Zebra Midyesi ve Veliger Larvasının Dağılım ve Bolluğu İskender GÜLLE 1, Dilek KOÇ 2, Ö. Osman ERTAN 2 1 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Burdur 2 Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi, Eğirdir-Isparta Eğirdir Gölü nde, Haziran 2007-Mayıs 2008 tarihleri arasında zebra midyesi ile veliger larvasının dağılım ve bolluk değerlerinin incelendiği bu araştırmada, gölün güney kesiminden seçilen 3 farklı bölgeden bentik ve pelajik örneklemeler aylık olarak yapıldı. Çalışmada, zebra midyesinin ortalama yoğunluğu 1985 birey/m 2, biyomas değeri 321,179 g/m 2 ; veliger larva yoğunluğu birey/m 3 ve toplam zooplankton içerisindeki temsili %24,6 olarak belirlendi. Ayrıca, ortalama sıcaklık 17,2 C; ph 8,8 birim; çözünmüş oksijen 8,1 mg/l; Askıda katı madde 4 mg/l; bulanıklık 2,8 NTU; Secchi diski derinliği 4,36 m; iletkenlik 385,4 µs/cm; PO 4 -P 0,05 mg/l ve NO 3 -N <0,05 mg/l olarak ölçüldü. Çalışmada zebra midyesinin ve veliger larvanın gölün limnoekolojik özellikleriyle etkileşimi tartışılarak, planktivor balık popülasyonunun veliger larva üzerindeki beslenme özelliklerine ilişkin örnekler verildi. Araştırma süresince veliger larvaya sadece Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında rastlanılmış olup, bu dönemdeki göl suyu sıcaklığı o C arasında saptanmıştır. Eğirdir Gölü nde veliger larvanın mevsimsel dağılımını etkileyen başlıca faktörün su sıcaklığı olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Eğirdir Gölü, Zebra midyesi, Dreissena polymorpha, veliger larva, zooplankton, su kalitesi 24

45 ULSS 23 Palaemonetes antennarius (H. Milne Edwards, 1837) un Bazı Morfometrik Özellikleri (Decapoda: Palaemonidae) Murat ÖZBEK, M. Ruşen USTAOĞLU Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimler Bölümü, Bornova, İZMİR. Bu çalışmada, Yuvarlakçay, Bafa Gölü, Gebekirse Gölü, Bardakçı Deresi ve Gümüldür Deresi nden örneklenen Palaemonetes antennarius (H. Milne Edwards, 1837) bireylerinin morfometrik özellikleri incelenmiştir. Çalışmada kullanılan örneklerde yaş ağırlık, toplam boy, karapas boyu ve eni, rostrum boyu ve rostrum diken sayısı, abdomen eni ve telsondaki seta sayıları incelenmiştir. Ayrıca yumurtalı dişilerde bunlara ek olarak yumurta ağırlığı, yumurta sayısı ve yumurta çapı da incelenmiştir. 122 erkek, 98 dişi ve 18 yumurtalı dişi olmak üzere toplam 238 adet örnek incelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, dişi bireylerin erkek bireylerden hem total boy hem de karapas boyu bakımından daha büyük oldukları tespit edilmiştir. Örneklenen bireylerde, cinsiyet ve örnekleme lokalitelerine göre boy-ağırlık ilişkileri incelenmiştir. En uzun rostrum boyuna Yuvarlakçay örneklerinde rastlanmış olup, lotik ve lentik habitatlar arasında istatistiki açıdan herhangi bir fark bulunamamıştır (p>0,05). Benzer şekilde tatlısu ve acısu ortamlarından toplanmış olan bireyler arasında yapılan önem testlerinin sonucunda da önemli bir fark gözlenmemiştir (p>0,05). Populasyonlar arasında yapılan diskriminant analizi sonucunda, populasyonlar arasında herhangi bir ayrışma gözlenmemiştir. Anahtar Kelimeler: Palaemonetes antennarius, Yuvarlakçay, Bafa Gölü, Gebekirse Gölü, Bardakçı Deresi, Gümüldür Deresi. 25

46 ULSS 40 Kirliliğin Limnodrilus profundicola da (Oligochaeta) AChE ve MT kullanılarak izlenmesi Adile ÖZDEMİR, Mustafa DURAN, Gürçay Kıvanç AKYILDIZ, Alaattin ŞEN Pamukkale Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü Denizli, Türkiye Asetilkolinesteraz (AChE) inhibisyonu, direkt olarak organofosfat (OP) ve karbamat (CB) insektisitlerin toksik etki mekanizmaları ile bağlantılıdır ve OP ve CB lar gibi insektisitlere maruz kalan bireylerde AChE inhibisyonu gözlenmektedir. Metallotiyon (MT) içeriği ise, Cu, Hg, Cd, Ag gibi ağır metallerin maruziyetinin etkilerinin değerlendirilmesinde ve metal kontaminasyonun izlenmesinde bir biyomarkör olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, endüstriyel ve tarımsal kirliliğe sahip Büyük Menderes Nehri nin önemli bir kolu olan Çürüksu Çayı üzerinde belirlenen istasyonlardan Ocak Aralık 2009 süresince her ay Limnodrilus profundicola örnekleri toplanmış ve bu örneklerin AChE aktivitesi ve MT içerikleri ölçülmüştür. Ayrıca, su ve sediment örneklerinde Atomik Absorbsiyon Spektrometresi (AAS) ile Cd, Cu, Pb ve Zn metallerinin analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, özellikle yağışların az olduğu 2008 yılında toplanan canlıların AChE aktivitelerinde inhibisyon gözlenirken MT içeriklerinde artış saptanmıştır. Ayrıca, yağışların kış mevsimine göre daha az olduğu yaz dönemlerinde de daha fazla AChE inhibisyonu ve MT içeriklerinde artış gözlenmiştir. Bu, bu dönemlerde daha yoğun pestisit ve ağır metal kirliliği olduğunu göstermektedir. Bu dönemlerdeki artışın ise yaz aylarındaki artan tarımsal üretime paralel kullanımı artan pestisit ve herbisit kullanımlarından kaynaklanmış olması oldukça muhtemeldir. Anahtar Kelimeler: Limnodrilus profundicola, asetilkolinesteraz, metallotiyonin, biyomarkör, Menderes Nehri. 26

47 ULSS 18 Büyükçekmece Gölü Su Kalitesinin Trofik Durum İndeksiyle Saptanması Hüseyin TÜFEKÇİ 1, Vildan TÜFEKÇİ 1, Hakan ATABAY 1, Mustafa MANTIKCI 1, Cihangir AYDÖNER 1, Aslı Süha DÖNERTAŞ 1, Şahin ÖZAYDIN 2, Bülent SOLMAZ 2 1 TÜBİTAK MAM Çevre Enstitüsü, Gebze, Kocaeli 2 İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ), Kâğıthane, İstanbul Çalışma, İstanbul un içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılayan Büyükçekmece Gölü (İstanbul) su kalitesinin belirlenmesi ve gölün sınıflandırılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Eylül 2006 Kasım 2008 tarihleri arasında yapılan çalışmada; Carlson un trofik durum indeksi parametreleri (toplam, klorofil-a ve Seki disk) ve denklemleri kullanılarak hesaplamalar yapılmıştır. Hesaplanan sonuçlar Carlson un Trofik Durum Indeksi (TSI) ve Göl Su Kalitesi İlişkisi yle karşılaştırılarak Büyükçekmece Gölü nün trofik durumu saptanmıştır. Çalışmada benzer bir yöntem olan Burns ve arkadaşları tarafından geliştirilen Trofik Seviye Indeksi (TLI) parametreleri (klorofil-a, Seki disk, toplam fosfor ve toplam azot) de kullanılarak Büyükçekmece Gölü nün Trofik Seviye Indeksi belirlenmiştir. Ayrıca, konvansiyonel göl su kalitesi izleme çalışmalarına destek amaçlı Uzaktan Algılama (UA) ve Cografi Bilgi Sistemi (CBS) yöntemiyle (Landsat TM-5 uydu verilerinin görünür bölge ve yakın kızılötesi bantları kullanılarak), su yüzeyindeki klorofil-a, toplam fosfat, askıda katı madde ve Seki disk değerleri göl yüzeyinin tamamını içerecek şekilde modellenmiştir. Çalışma sonuçlarına bağlı olarak; Carlson un trofik durum indeksi denklemine bağlı olarak; Büyükçekmece Gölü nün ölçüm zamanına bağlı olarak değişkenlik gösterdiği ve göl suyunun mezotrofik seviyeden ötrofik seviyeye ilerlediği anlaşılmıştır. Burns ve arkadaşları tarafından geliştirilen trofik seviye indeksine göre de; göl suyunun çoğunlukla ötrofik ve zaman zaman da superortofik durumda olduğu saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Büyükçekmece Gölü, trofik durum indeksi, ötrofikasyon, su kalitesi, uzaktan algılama, CBS 27

48 3. OTURUM Mavi Salon ULSS 31 Altındere Vadisi ndeki Akarsuların Bazı Fiziko-kimyasal Değişkenler Ve Çeşitli Biyotik İndeksler Kullanılarak Değerlendirilmesi Nilgün KAZANCI, Gencer TÜRKMEN, Özge ERTUNÇ, Pınar EKİNGEN Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı, 06800, Beytepe, Ankara Trabzon İli nin Maçka İlçesi sınırları içerisinde kalan Altındere Vadisi, 4.800ha lık bir alanı kaplamaktadır. Bu alan, 1987 yılında koruma altına alınan bir milli parktır. Hem koruma alanı olması hem de son yıllarda artan turizm etkinlikleriyle birlikte Altındere Vadisi nin önemi bölge için giderek artmaktadır. Turizm etkisinin dışında, vadi boyunca uzanan akarsu üzerinde bulunan alabalık çiftlikleri ve kurulması planlanan hidroelektrik santralleri, bölgenin doğal yapısının korunması açısından tehdit oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Temmuz 2006 ve Temmuz 2008 tarihlerinde Altındere Vadisi ndeki akarsular üzerinde belirlenen yedi istasyonun fiziko-kimyasal değişkenleri ölçülmüş ve taban büyük omurgasız canlıları örneklenmiştir. Toplanan örnekler, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi (SÇD) nin önerdiği biyotik indeksler (BWMP, BBI, ASPT, EPT- Taksa, EP-Taksa, EPTCBO) kullanılarak değerlendirilmiştir. Bunların dışında ayrıca Hilsenhoff Familya İndeksi de uygulanmıştır. Çalışma sonucunda istasyonların tümü referans habitat özelliğindedir. Uygulanan biyotik indeks ve familya indeks değerleri yüksek olup, korunmuş bir habitat için beklenen değerleri yansıtmaktadır. Fakat herhangi bir kirletici varlığında ya da habitat tahribatında hem değerlerde hem de canlı kompozisyonunda gözle görülür değişimlerin olacağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimler: Altındere Vadisi, Fiziko-kimyasal değişkenler, Biyotik indeks, Familya indeksi, Taban büyük omurgasız, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi, Referans habitat 28

49 ULSS 43 Edirne deki İçme ve Kullanma Amaçlı Kuyu Sularının Bazı Fizikokimyasal Özellikleri ile Sucul Makroomurgasız Faunasının Araştırılması Pınar ÖZKAHYA, Belgin ÇAMUR-ELİPEK Trakya Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji bölümü, /EDİRNE Yeraltı sularının drenaj yoluyla insanlar sayesinde yeryüzüne çıkarıldığı ve artezyen ya da kuyu olarak bilinen alanlar, bölgedeki taban suyunun fizikokimyasal özelliklerinin elde edilebileceği uygun ortamlardır. Ayrıca, bu tip karanlık ve izole ortamlara adapte olmuş bazı canlılara da ev sahipliği yaparlar. Ülkemizde, yeryüzü su kaynaklarında yapılan limnolojik amaçlı çalışmalar oldukça yaygın olmasına rağmen, yeraltı su kaynakları ile ilgili olanları sınırlı sayıdadır. Bu çalışmada, Edirne il merkezi, ilçe ve köylerinde bulunan, içme/kullanma amaçlı yararlanılan kuyu sularının bazı fizikokimyasal özellikleri ile içerdiği makroomurgasız faunası araştırıldı. Bu amaç doğrultusunda, bölgede saptanan 6 sı artezyen, diğerleri yer kuyusu olmak üzere toplam 80 adet kuyudan örnekleme yapıldı. Nisan Mart 2010 tarihleri arasında gerçekleştirilen örneklemeler sonucunda, her bir lokaliteye ait fizikokimyasal özellikler (elektriki iletkenlik, ph, su sıcaklığı, hava sıcaklığı, çözünmüş oksijen, klorür, tuzluluk, kalsiyum, magnezyum, karbonat ve bikarbonat, nitrit azotu, nitrat azotu, sülfat ve fosfat) ve içerdiği makroomurgasız grupları belirlenmeye çalışıldı. Elde edilen verilere göre, kuyu sularının kıta içi su kaynakları kriterleri açısından kullanıma uygun olup olmadığı belirlendi. Ayrıca, örnekleme kuyularındaki makroomurgasız faunasının Isopoda, Amphipoda, Gastropoda, Bivalvia, Oligochaeta, Chironomidae, Culiciidae ve Collembola ya ait bireylerden oluştuğu saptanırken, karanlık habitatlara adapte olmuş gözsüz bir form olan Niphargus valachicus (Amphipoda, Crustacea) da bölgeden ilk kez kaydedildi. Anahtar kelimeler: Edirne, Kuyu suyu, Makroomurgasız, Niphargus valachicus Subterranean, Su kimyası 29

50 ULSS 16 Meriç-Ergene Nehir Havzasının Su ve Atmosfer Mikrobiyolojisi Üzerine Bir Ön Çalışma Halide AYDOĞDU 1, Belgin ÇAMUR-ELİPEK 2, Timur KIRGIZ 2 1 Trakya Üniversitesi, Arda Meslek Yüksekokulu, Gıda Teknolojisi Programı, Edirne 2 Trakya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 22100, Edirne Bu çalışma, Meriç-Ergene Nehir Havzasının su ve hava mikrobiotasını tespit etmek amacıyla gerçekleştirildi. Havzadaki 8 farklı akarsudan (Çorlu Deresi, Ergene Deresi, Ergene Nehri, Lüleburgaz Deresi, Babaeski Deresi, Tunca Nehri, Meriç Nehri ve Sazlıdere Deresi) seçilen toplam 17 istasyonda Haziran 2009 tarihinde yapılan su ve hava örneklemeleri, bakterial ve fungal açıdan değerlendirildi. Bu amaç doğrultusunda; su örneklerinde toplam mezofilik aerob bakteri (TMAB), koliform grup bakteri, E.coli ve toplam maya-küf sayımları ile izole edilen küflerin teşhisleri yapılırken, hava örneklerinde sadece küf sayımları ve teşhisleri gerçekleştirildi. Su örneklerindeki TMAB sayısı 7,1x104 9,5x106 kob/ml arasında bulunurken, tüm istasyonlarda koliform grup bakteriler ve Escherichia coli gözlendi. Su ve hava örneklemeleri sonucunda izole edilen küflerin tür düzeyinde gerçekleştirilen teşhisleri sonucunda toplamda 19 cinse ait 38 tür tespit edildi. Elde edilen küf türlerinin 19 tanesine su örneklemelerinde, 29 tanesine hava örneklemelerinde, 10 tanesine ise hem hava hem de suda yapılan örneklemelerde rastlandı. Aynı zamanda, pek çok istasyonda belirlenen fungal koloniler arasında steril misel ve maya da gözlendi. Ayrıca, bazı çevresel faktörlerle koloni dağılımları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla, her bir istasyonun su ve hava sıcaklıkları, çözünmüş oksijen, ph, iletkenlik, tuzluluk, bulanıklık değerleri ölçüldü. Spearman analizine göre; bazı çevresel parametreler (ph, tuzluluk, bulanıklık) ile sudaki bazı fungusların konsantrasyonları arasında negatif korelasyonlar, su sıcaklığı ile toplam maya konsantrasyonu arasında ise pozitif korelasyon olduğu saptandı (p<0.05). Anahtar kelimeler: Trakya, Meriç Nehri, Ergene Nehri, Bakteri, Fungi. 30

51 ULSS 17 SU KALİTESİ ÇALIŞMALARINDA SABROBİ İNDEKS UYGULAMALARI VE VERSİYONLARININ KARŞILAŞTIRILMALI PERFORMANSLARI Hasan KALYONCU 1, Melek ZEYBEK 1, Murat BARLAS 2, Bülent YORULMAZ 2, Burcu ŞERBETÇİ 1 1 Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Isparta 2 Muğla Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Muğla Makrozoobentik omurgasızlar üzerine uygulanan bazı sabrobi indeks versiyonları (Çek sabrobi indeks CSI, Alman sabrobi indeks-gsi (DIN 38410), Slovak sabrobi indeks SSI, Zelinka-Marvan Sabrobi Index-ZMSI, Romanya sabrobi indeksi-rsi) Çukurca ve Isparta Dereleri nde belirlenen 6 istasyonda Temmuz Haziran 2007 tarihleri arasında uygulanmış ve fizikokimyasal değerlendirme sonuçları ile ilişkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. İndeksler ile fizikokimyasal parametreler arasında önemli düzeyde korelasyon saptanmıştır. Multivaryet regrasyon analiz sonuçlarına göre de fizikokimyasal parametreler ile aralarında yüksek düzeyde ilişki belirlenmiştir. Bu değerlendirmede en yüksek düzeyde ilişki CSI ile en düşük seviyede ilişki ise GSI ile belirlenmiştir. İndeksler fizikokimyasal parametrelerle iyi derecede ilişki içinde olsalar da su kalite sınıfları açısından farklılıklar göstermiştir. Fizikokimyasal parametrelere göre yapılan sınıflandırmaya en yakın olan indeks ise yine CSI olmuştur. Isparta Deresi üzerinde belirlenen istasyonların kritik derecede kirli, Çukurca Deresi üzerindeki istasyonların az ve orta derecede kirli olduğu tespit edilmiştir. İndeksler arasındaki farklılıklar, geliştirildikleri veya modifiye edildikleri ülkelerin jeocoğrafik ve ekolojik yapısından kaynaklanmaktadır. Saprobi indeksin ülkemiz şartlarında daha doğru ve güvenilir sonuçlar verebilmesi için Türkiye şartlarına göre sabrobi değerlerinin ve indikasyon ağırlıklarının tekrardan düzenlenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Makrozoobentoz, Sabrobi indeks, Çukurca Deresi, Isparta Deresi, Su kalitesi 31

52 4. OTURUM Mavi Salon ULSS 22 Muğla (Milas) Kuyu Sularinin Sulama Suyu Kalitesi Yönünden Araştirilmasi Mustafa KATI 1 Mehmet Ali ONARAN 2 1 Selimiye Anadolu Tarım Meslek Lisesi Üsküdar-İstanbul 2 Muğla Anadolu Lisesi Merkez-Muğla Bu çalışmanın amacı; Muğla(Milas) kuyu sularının sulama suyu kalitesi ve ağır metal içeriklerini saptayarak, bu bölgedeki kuyu suyu izleme ve değerlendirme çalışmalarına bir başlangıç oluşturmaktır. Araştırma materyalini oluşturan Muğla(Milas) kuyu sularından, 4 mevsim boyunca 20 şer adet su örneği alınmıştır. Rasgele seçilmiş kuyu sularında kış mevsiminde alınan su örneklerinin %50 si C2S1;%50 sic3s1;ilkbahar mevsiminde %40 ı C2S1; %60 C3S1; yaz mevsiminde %35 i C2S1;%65 i C3S1; sonbahar mevsiminde ise %30 u C2S1; %70 C3S1 sulama suyu sınıfı içerisinde yer almaktadır.bu bölge kuyularından alınan su örneklerin de hafif bir tuzlanma eğilimi saptanmıştır.gerekli önlemler alınmadığı taktirde bu eğilimin artışı kaçınılmaz olacaktır. Mevsimsel olarak alınan su örneklerinde, analizleri yapılan ağır metal ve iz elementlerinden Cd, Co,Ni, Pb, Cu, Fe ve Mn konsantrasyonlarının 4 mevsimde de izin verilen maksimum sınır değerlerini aşmadığı görülmektedir.al konsantrasyonu 4 mevsim boyunca 4 ve 6 nolu kuyular dışında izin verilen maksimum sınır değerini aşmamıştır.cr konsantrasyonu bakımından değerlendirildiğinde, 6ve 10 nolu kuyularda Cr konsantrasyonu yönünden 3. sınıf kalite olduğu ve izin verilen maksimum sınır değerini aşmadığı belirlenmiştir.zn konsantrasyonu ise 7, 11, 15, ve 17 nolu kuyular izin verilen maksimum sınır değerini aşmıştır.nitrat iyonu değeri 3, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, ve 19 nolu kuyularda sorun oluşturabileceği için izlemeye alınmalıdır.bor konsantrasyonları yönünden araştırma alanındaki tüm kuyu suları 1. sınıf sulama suyu özelliğindedir. Anahtar Kelimeler: ph metre, Spektrofotometre, Permabiliteli toprak, Biyolojik döngü, Adsorbsiyon 32

53 ULSS 21 Mustafa Kemal Paşa Çayı Havzasında Arazi Kullanımı ve Taşkın Kontrol Çalışmalarının Uluabat Gölü nün Ekohidrolojisine Olan Etkileri Mehmet EKMEKÇİ 1, Levent TEZCAN 1, Türker KURTTAŞ 2, A. Özlem TEZCAN 3 1 Uluslararası Karst Su Kaynakları Araştırma Merkezi, Hacettepe Üniversitesi, Beytepe Ankara 2 Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, İzotop Hidrolojisi Bölümü, Viyana 3 Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğü, Ankara Uluabat Gölü nün Mustafakemalpaşa Çayı tarafından havzadan taşınan sediment ile sığlaştığı, yönündeki gözlemlerin boyutlarının sayısal verilerle ortaya konabilmesi amacıyla Uluabat Gölü nde sediment birikiminin kaynakları ve taşınım dinamiğinde, varsa, değişimlerin nedenleri araştırılmıştır. Mustafakemalpaşa Çayı-Uluabat Gölü hidrolojik sisteminde, çözünmüş halde bulunan maddeler; askılı halde bulunan madde ve yatak malzemesi olmak üzere üç tür kütle taşınımı gerçekleşmektedir. Mustafakemalpaşa Çayı Havzasında RUSLE modeli ile hesaplanan toplam sediment oluşturma potansiyeli 7.08x10 6 ton/yıl dır. Bu miktarın 4.13 x 10 6 tonu (%58.3) Emet Çayı Havzasından, 2.95 x 106 tonu (%41.7) ise Orhaneli Çayı Havzasından gelmektedir. Mustafakemalpaşa Çayı Havzasında yer alan taş ve kum ocakları ile maden ve termik santral işletmelerinin konumları incelendiğinde bu tesislerin aşınma derecesinin yüksek olduğu bölgelerde yoğunlaştığı görülmektedir. Erzoyonla meydana gelen kaybın sediment yükü olarak Uluabat Gölüne taşınması konusunda ise özellikle başta Mustafakemalpaşa ilçesinde inşaa edilen regülatör ve bu regülatörden Uluabat Gölüne kadar uzanan kanalın etkisinin doğal süreçlerden daha önemli olduğu ortaya konmuştur. Söz konusu kanal öncesinde, taşkınlarla taşınan sedimentlerin çok büyük bir kısmının göle gelmeden önce, akarsuyun enerjisinin azaldığı deltada birktirildiği, kanaldan sonraki dönemlerde ise taşkın ovasına yayılamayan iri taneli malzemelerin, kanalın sağladığı yüksek akış enerjisi ve yönlendirmesiyle doğrudan göle ulaşmakta olduğu ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: ekohidroloji, erozyon, RUSLE, sediment, Uluabat 33

54 ULSS 50 Sazlıdere, Alibey Ve Elmalı Baraj Göllerinin Su Kirliliğinin Araştırılması ve Sürdürülebilir Kullanımına Yönelik Önerilerin Belirlenmesi Vildan TÜFEKÇİ 1, Hüseyin TÜFEKÇİ 1, Hakan ATABAY 1, Mustafa MANTIKCI 1, Cihangir AYDÖNER 1, Aslı Süha DÖNERTAŞ 1, Şahin ÖZAYDIN 2, Bülent SOLMAZ 2 1 TÜBİTAK MAM Çevre Enstitüsü, Gebze, Kocaeli 2 İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ), Kağıthane, İstanbul İstanbul için önemli su kaynağı olan 3 baraj Gölünde yılları arasında yapılan bu çalışmada baraj göllerlini temsil edecek 4-5 örnekleme noktasından ve her bir noktada farklı derinlikten alınan su örneklerinin fiziksel ve inorganik-kimyasal parametrelerinin analizleri yapılarak Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğindeki (SKKY) kıta içi su kaynaklarının sınıflarına göre kalite kriterleri belirlenmiş ve ötrofikasyon kontrolü sınır değerleri ile karşılaştırılmıştır. Baraj Gölleri SKKY deki sınıflandırmaya göre I ve III. sınıf su kalitesinde bulunmaktadır. Bununla beraber, amonyum azotu ve toplam organik karbon açısından nadir olarak IV. sınıf su kalitesindedir. Toplam fosfor ve toplam azot değerleri ötrofikasyon kontrolü sınır değerlerinin üzerindedir. Sıcak, yüksek buharlaşmanın olduğu ve su seviyesinin azaldığı yaz aylarında, Baraj Göllerinde kirlilik seviyesi artmıştır. 13 Mayıs 2008 tarihli LANDSAT 5 TM uydu görüntüsü ile çakıstırılarak olusturulmus görüntüleri ile kontrollü sınıflandırma yöntemlerinden en çok benzerlik yöntemi uygulanarak su kalitesi analizleri gerçekleştirilmistir. Gölde sürekli bir izleme programının uygulanması, çevresel yönetim için oldukça yararlı bilgiler sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Azot, fosfor, su kirliliği, ötrofikasyon, uydu sınıflaması, SKKY. 34

55 ULSS 56 Aksu Çayının Su Kalitesinin Omnidia Programına Göre Belirlenmesi, Karşılaştırılması Ve İndekslerin Fizikokimyasal Parametrelerle İlişkisi Hasan KALYONCU 1, Murat BARLAS 2, Burcu ŞERBETÇİ 1, Banu GÜN 1, Hatice DAYIOĞLU 1, Bülent YORULMAZ 2, Melek ZEYBEK 1 1 Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Isparta 2 Muğla Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Kötekli/Muğla Özet: Aksu Çayı nda OMNIDIA su kalitesi tayin programında yer alan diyatomlara ait indeksler kullanılarak su kalitesi belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan çalışmada 17 indeks kullanılmış ve bu indekslerden fizikokimyasal parametrelerle en yüksek korelasyon Schiefele & Schreiner indeksi (SHE) ile belirlenirken bu indeksi The Pampean Diatom İndeksi (IDP) takip etmiştir. En düşük korelasyon değeri ise LOBO indeksi ile saptanırken bu indeksi European indeks (CEE) ve Trofi indeksi (TID) takip etmiştir. Çalışma sonucunda Isparta Deresi üzerinde yer alan 2. ve 3. istasyonların aşırı derecede kirli, 1. ve 4. istasyonların çok az kirli, 5. ve 6. istasyonların ise orta derecede kirli akarsu bölümleri olduğu belirlenmiştir. İndeksler aşırı derecede kirli bölümlerde çok fazla sapma göstermezken diğer akarsu bölümlerinde farklı sonuçlar vermiştir. İstasyonlarda fizikokimyasal parametrelerin değer değişimi diyatom indekslerinin çoğunu destekler durumdadır. Fakat bazı indeksler elde edilen diyatom verilerinin %100 ünü kullanırken bazı indeksler ise verilerin tamamını kullanmamaktadır. Bu sebeple var olan taksonların kullanılmayan verileri, su kalitesi seviyesinin belirlenmesinde hatalara sebep olabilmektedir. Sonuç olarak kullanılan diyatom indeksleri iyi sonuçlar verse de bu indekslerin Türkiye nin jeocoğrafik ve ekolojik şartlarına göre tekrar düzenlenmesi veya modifiye edilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: OMNIDIA, Aksu Çayı, Su Kalitesi, Biyotik İndeks 35

56 1. OTURUM Pembe Salon ULSS 08 Küçükçekmece Gölü (İstanbul) Sedimanında Fosfor Fraksiyonlarının Tespiti Cenk GÜREVİN, Meriç ALBAY İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: Laleli, İstanbul ÖZET: Bu çalışmada, İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde B sınıfı sulak alan olan Küçükçekmece Gölü nün sedimanında, fosfor fraksiyonları, toplam fosfor, organik madde, sıcaklık ve ph değerleri Mart 2007 Şubat 2008 tarihleri arasında 4 istasyonda, aylık olarak kor yardımı ile alınan örneklerde ölçüldü. Elde edilen verilere göre en yüksek fosfor miktarını mg l -1 ile inorganik fosforun oluşturduğu ve bunun da TP a katkısının %81 olduğu belirlendi. Yıllık göl ortalaması dikkate alındığında ise inorganik fosforun toplam fosfora katkısının %75 gibi önemli miktarda olduğu tespit edildi. Bununla birlikte apatit fosforun apatit dışı fosfora göre daha baskın olduğu ve toplam fosfor içinde önemli bir yere sahip olduğu belirlendi. İstatistiksel analizler sonuçlarına göre 3. istasyon ile diğer istasyonlar arasında organik fosfor dışında önemli farklılıklar olduğu görüldü (ρ<0,05). Elde edilen sonuçlara göre Küçükçekmece Gölü sedimanında ileri derecede öytrof gölleri karakterize eden miktarlarda fosfor yükünün bulunduğu tespit edildi. Anahtar kelimeler: Küçükçekmece Gölü, Sediment, İnorganik Fosfor, Toplam Fosfor, fosfor fraksiyonları 36

57 ULSS 4 Meriç-Ergene Nehir Havzası Su Kalitesinin Fizikokimyasal Açıdan Değerlendirmesi Belgin ÇAMUR-ELİPEK, Timur KIRGIZ, Burak ÖTERLER, Menekşe TAŞ, Pınar ÖZKAHYA Trakya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 22100, Edirne Su kaynakları, kirlenmeden etkilenen en önemli çevrelerden biridir. Bu önemli doğal kaynağa karışan herhangi bir kirletici noktasal kalmayacak ve özellikle akarsularda uzak mesafelere taşınacaktır. Meriç-Ergene Nehir havzası su kalitesini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada, havzadaki 8 farklı akarsudan (Çorlu deresi, Ergene deresi, Ergene Nehri, Lüleburgaz deresi, Babaeski deresi, Tunca Nehri, Meriç Nehri ve Sazlıdere deresi) seçilen toplam 17 istasyondan Haziran 2009 tarihinde alınan su örnekleri fizikokimyasal açıdan değerlendirildi. Bazı parametreler (ph, sıcaklık, iletkenlik, ışık geçirgenliği ve çözünmüş oksijen) arazi çalışması sırasında ölçülürken, diğerlerinin analizi (tuzluluk, klorür, askıda katı madde, karbonat, bikarbonat, serbest CO 2, H 2 S, biyolojik oksijen ihtiyacı (BOD 5 ), fosfat, sülfat, nitrit ve nitrat azotları) klasik titrimetrik ve spektrofotometrik yöntemler kullanılarak laboratuarda gerçekleştirildi. Elde edilen veriler, özellikle yoğun sanayi bölgesi ile çevrili olan Ergene nehrinin ciddi bir kirlilik tehdidi altında olduğunu, ayrıca yaklaşık 285 km aktıktan sonra Meriç Nehri ne karışan bu suların nispeten kirlenmemiş olan Meriç nehir suları için de önemli bir tehlike arz ettiğini göstermektedir. Çalışma sonunda, Meriç-Ergene Nehir havzasının en önemli su kaynaklarından olan ve elde edilen verilere göre fizikokimyasal açıdan farklı kalite sınıflarına dahil oldukları saptanan akarsuların sürdürülebilir kullanımları için bazı önerilerde de bulunuldu. Anahtar kelimeler: Meriç Nehri, Ergene Nehri, havza, su kalitesi, Trakya. 37

58 ULSS 05 İznik Gölü Pestisit Kirliliğinin Araştırılması Başak OĞUZ 1, Meriç ALBAY 1, Reyhan AKÇAALAN 1, Sönmez DAĞLI 2 1 İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: 200 Laleli, İstanbul 2 TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Kimya ve Çevre Enstitüsü Gebze, Kocaeli İznik Gölü nde yıllarında iki ayda bir olmak üzere, seçilen 8 istasyonda su örneklerinde fosforlu pestisit ölçümleri ve gölün tamamını temsil edecek şekilde farklı bölgelerden örneklenen balıkların kas ve karaciğerlerinde klorlu pestisit analizleri gerçekleştirildi. Elde edilen sonuçlara göre İznik Gölü suyunda ölçülen pestisit değerleri istasyonlar arasında farklılık gösterdi; en yüksek değer Şubat 2009 tarihinde 852 μg l -1 ile 6. istasyonda ölçüldü. Guthion araştırma süresince sürekli ve en yüksek konsantrasyonda bulunan pestisit oldu. Gölden örneklenen balıkların kas ve karaciğerinde yapılan analizlerde de pestisit kalıntılarına rastlandı, özellikle Alfa-BHC, Gama-BHC ve Aldrin gibi bilinen pestisitlerin yanında ülkemizde kullanımı yasak olan DDT kalıntısı da tespit edildi. Yıllık ortalama pestisit değerleri göz önüne alındığında İznik Gölü su kalitesinin pestisit kirliliği bakımından 3. sınıf su kalitesinde olduğu belirlendi. Anahtar Kelimeler: Pestisit, İznik Gölü, Su Kalitesi, Organoklor, Organofosfor 38

59 ULSS 55 Hazar Gölü Kıyısındaki Yerleşim Yerlerine Ait Çöplüklerden Yüzey Akışlar Ve Kürk Çayı Vasıtasıyla Göle Taşınan Toksik Maddeler Bülent ŞEN 1, Özgür CANPOLAT 1, M. Ali Turan KOÇER 2 1 Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Elazığ 2 Akdeniz Su Ürünleri Araştırma Üretim ve Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü, Antalya Bu araştırma ile, Hazar Gölü kıyısındaki Sivrice ilçesine ait çöplüklerden yüzey akışlarla Kürk Çayı ve dolayısıyla Hazar Gölü ne taşınan ağır metallerin konsantrasyonlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız Ocak 2005-Aralık 2006 tarihleri arasında Hazar Gölü ne dökülen en önemli akarsulardan biri olan Kürk Çayı nda yapılmıştır. Sivrice İlçesi ne ait evsel katı atıklar Kürk Çayı nın bazı kesimlerinde akarsuyun kıyısı boyunca yayılarak bırakılmaktadır. Çöp döküm alanlarından yüzey akışlar ve akarsuyun yatağını genişletmesiyle Kürk Çayı na taşınan ve/veya karışan ağır metallerin miktarlarını belirlemek amacıyla beş istasyon belirlenmiştir. Mukayese edebilmek için, birinci istasyon Kürk Çayı nda çöp döküm alanın üst tarafında kalan temiz su bölgesinden (referans istasyon), ağır metal kirliliğinin ve seyrelmenin derecesini ortaya koyabilmek için ise çöplerin döküldüğü akarsu kesiminden belli mesafelerde üç istasyon seçilmiştir. Göle taşınan nihai miktarların belirlenmesine yönelik olarak da akarsuyun göle karıştığı bölge beşinci istasyon olarak belirlenmiştir. İstasyonlardan alınan su ve sediment örneklerinde demir (Fe), bakır (Cu), krom (Cr), çinko (Zn), nikel (Ni), magnezyum (Mg) ve kalsiyum (Ca), arsenik (As) ve kurşun (Pb) analizleri, Atomik Absorpsiyon Spektrofotometresi ve ICP ile, uygun standartları hazırlanarak gerçekleştirilmiştir. Ağır metallerin su içerisindeki konsantrasyonları dikkate alındığında, sıralanış bütün istasyonlarda Mg>Ca>Fe>Cu>Cr>Ni>Zn şeklinde, sediment içindeki konsantrasyonlarına göre sıralanışı ise Ca>Mg>Fe>Cr>Co>Cu>Ni>Zn şeklinde olmuştur. Sonuçlar çöp döküm alanlarıyla irtibatlı olan istasyonlardaki konsantrasyonların referans olarak seçilen 1. istasyondan yüksek çıkması çöp alanlardan akarsuya ağır metal karıştığına işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Ağır metal, çöp alan, su, sediment, Kürk Çayı, Hazar Gölü 39

60 ULSS 03 Çifteler-Sakaryabaşı Balık Üretim ve Araştırma İstasyonu nun Su Kaynağı Batı Göleti: Azot ve Fosfor Salınımının Araştırılması Akasya TOPÇU 1, Serap PULATSÜ 1 1 Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü, 06110, Ankara Bu araştırmada Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Çifteler-Sakaryabaşı Balık Üretim ve Araştırma İstasyonu na su sağlayan Batı Göleti nde, sedimentten suya olan pozitif ve/veya negatif yöndeki azot (amonyum-azotu; NH 4 -N ve nitrat-azotu; NO 3 -N) ve fosfor (toplam filtre edilebilir ortofosfat-fosforu TFO-F) salınım düzeylerinin tahmini amaçlanmıştır. Bu amaçla, Nisan, Temmuz, Ekim-2009, Ocak-2010 aylarında gölette litoral bölgede belirlenen bir istasyondan sediment ve sediment üstü su örnekleri alınmıştır. Sediment üstü suda NH 4 -N, NO 3 -N konsantrasyonlarının mevsimsel değişimi istatistiki olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Sediment gözenek suyundaki azot ve fosfor fraksiyonlarının vertikal (0-20 cm; 5 er cm lik kesitler) değişimi incelenmiş; söz konusu parametrelere ilişkin mevsim-derinlik arası interaksiyon tespit edilmiştir. Araştırma periyodunca sediment üstü sudan sedimente doğru negatif yönde bir azot salınımı (tutulma) belirlenmiş, en düşük amonyum tutulum değeri 0.81 mg N/m 2 gün (temmuz), en yüksek 2.07 mg N/m 2 gün (ocak); nitrat değeri ise en düşük 2.05 mg N/m 2 gün (temmuz), en yüksek 7.72 mg N/m 2 gün (ocak) olarak tahmin edilmiştir. Kantitatif bulgular ışığında, Batı Göleti nde sediment kaynaklı azot yüklemesinden bahsetmek olası gözükmemektedir. Batı Göleti nde sedimentten sediment üstü suya doğru pozitif yönde düşük fosfor salınımı tahmin edilmiş; salınım değerleri 0.65 mg P/m 2 gün (ocak), mg P/m 2 gün (ekim) arasında değişim göstermiştir. Sediment üstü sudaki, çözünmüş oksijen, ph, su sıcaklığı gibi faktörler ile sediment üstü sudaki toplam demir konsantrasyonlarının sediment gözenek sularındaki değerlerden düşük belirlenmesi, Batı Göleti nde düşük seviyelerdeki pozitif fosfor salınımını desteklemektedir. Anahtar kelimeler: Azot salınımı, fosfor salınımı, sediment, Batı Göleti 40

61 2. OTURUM Pembe Salon ULSS 36 Uluabat Gölü ndeki Turna Balığı (Esox lucius Linnaeus, 1758) Populasyonunun Yapısı ve Büyüme Özelliklerinin İncelenmesi Özgür EMİROĞLU 1, Hasan M. SARI 2, Yalçın ŞAHİN 1 1 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Biyoloji Bölümü Eskişehir, 2 Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi İzmir Uluabat Gölü nde 2006 yılında 93,5 ton, Türkiye genelinde ise 269 ton Esox lucius yakalanmıştır. Bu rakamlara göre Uluabat Gölü Türkiye Esox lucius üretiminin %34,7 sini karşılamaktadır. Esox lucius karnivor özelliği dolayısıyla iç su sistemlerimizin ekolojik ve faunistik özellikleri üzerinde etkin bir rol oynamanın yanı sıra ekonomik önem taşıyan bir iç su balık türümüzdür. Ancak bu önemli işlevine rağmen Ülkemizde ve özellikle de Uluabat Gölü ndeki Esox lucius türünün populasyon yapısı hakkındaki bilgiler yeterli seviyede değildir. Bu bilgi eksikliğini doldurmak amacıyla bu çalışmada Uluabat Gölü ndeki Esox lucius populasyonunun yapısı ve büyüme özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Uluabat Gölü nden Mart 2006 Şubat 2007 tarihleri arasında aylık olarak 449 birey yakalamış ve populasyonun %68 inin dişiler %32 inin erkekler, geriye kalan küçük bir kısmın (%0,22) ise eşeysel olgunluğa ulaşmamış bireylerden oluştuğu tespit edilmiştir. Populasyonun yaş dağılımının I-XI arasında olduğu; yakalanan en büyük balığın total boy değerinin 84 cm ağırlığının 5320 gr olduğu tespit edilmiştir. Tüm balıklarda ortama total boy değeri 49,19 cm, dişi bireylerin ortama boy değeri 50,33cm., erkeklerin ortalama boy değeri 46,92 cm olarak bulunmuştur. Boy ağırlık ilişkisi dişiler için W=0,0065.L 3,01, erkekler için W=0,0085.L 2,94 tüm populasyon için ise W=0,0072.L,2,98 olarak hesaplanmıştır. von Bertalanffy in büyüme sabitleri dişiler için L =120,87 cm, k=0,06849 yıl -1, t o = -4,582 yıl; erkekler için L = 76,28cm, k=0,20429 yıl -1, t o = -1,729 yıl; populasyon için L = 123,04cm, k= 0,083yıl -1, t o = - 2,709 yıl olarak bulunmuştur. Anahtar Sözcükler: Esox lucius, Uluabat Gölü, Populasyon Yapısı, Büyüme 41

62 ULSS 47 Almus Baraj Gölü (Tokat) nde Yaşayan Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) Populasyonunda Yaş Belirleme ve Büyüme Özelliklerinin Tespiti Savaş YILMAZ 1, Menderes SUİÇMEZ 2 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Kurupelit, Samsun 2 Hitit Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Çorum Bu çalışmada, Almus Baraj Gölü (Tokat) nde yaşayan Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) populasyonuna ait 172 bireyinin farklı kemiksi yapıları yaş tayini amacıyla değerlendirilmiş ve güvenilir bulunan yaş belirleme yapısına göre yaş ve eşey kompozisyonu, yaş-boy, yaş-ağırlık, boy-ağırlık ilişkileri ve kondisyon faktörü incelenmiştir. Yaş tayini için pul, omur, lagenar (asteriskus) ve utrikular (lapillus) otolitler alınmıştır. Kemiksi yapıların karşılaştırılmasında ortalama yaş, yüzde uyum, ortalama yüzde hata ve değişim katsayısı kullanılmıştır. Yaş tayini için en güvenilir kemiksi yapı pul bulunmuştur. İncelenen örneklerin yaşları I-III arasında değişmiştir. Populasyonun %57,56 sı dişi, %28,49 u erkek ve %13,95 i eşeyi belirlenemeyen bireylerden oluşmuştur. Populasyon genelinde yaş grupları için ortalama total boy ve ağırlıklar sırasıyla 12,85 cm, 14,70 cm, 16,50 cm ve 19,50 g, 29,24 g, 41,43 g olarak tespit edilmiştir. Tüm bireyler için boy-ağırlık ilişkisi W=0,0019TB 3,5773, kondisyon faktörü 0,889 olarak hesaplanmıştır. Anahtar kelimeler: Alburnus chalcoides, Yaş Belirleme, Büyüme, Almus Baraj Gölü 42

63 ULSS 07 Hafik Gölü (Hafik/SİVAS) Squalius cephalus (L., 1758) Populasyonunda Gonad Gelişiminin Histolojik Analizi Sultan KEKİLLİ, Bülent ÜNVER, Mahir Yıldırım Cumhuriyet Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Sivas Bu çalışmada, Hafik Gölü nde yaşayan tatlı su kefali, Squalius cephalus (L., 1758) populasyonunda gonad gelişimi histolojik açıdan analiz edilmiş ve türün üreme dönemi tespit edilmiştir. Sekiz aylık süreçte (Nisan-Kasım 2009), 8 yaş grubuna (I-VIII) dahil olan toplam 242 adet örnek değerlendirilmiş, 153 ünün dişi, 89 nun erkek olduğu tespit edilmiştir. Eşeysel olgunluk yaşı erkeklerde II ile III, dişilerde III ile IV olarak saptanmıştır. Oogenez sürecinde kromatin nükleolar, perinükleolar, kortikal alveolar, vitellojenik ve olgunlaşma olmak üzere 5 ana evre belirlenmiştir. Kromatin nükleolar evrede oosit çapı µm ve nükleus çapı µm arasında değişen değerlere sahiptir. Perinükleolar evrede adet nükleolus sayılmıştır. Koryon ilk kez kortikal alveolar evrede görülmüş ve kalınlığı 1.4 µm ile 3.3 µm arasında ölçülmüştür. Vitellojenik evre, oosit gelişim sürecinin yaklaşık %60 lık bir dönemini kapsamıştır. Bu evrede oosit çapları 431 µm ile 1300 µm, koryon kalınlığı ise µm arasında ölçülmüştür. Nisan ayının sonunda ve Mayıs da görülen olgunlaşma evresinde koryon kalınlığı ve oosit çapı maksimum düzeye ulaşmıştır. S. cephalus un grup sinkron tip ovaryuma sahip olduğu belirlenmiştir. Olgunlaşmamış testiste, nükleusları oldukça büyük olan ve koyu boyanan primer spermatositler, sperm tübüllerinin çeperinde birkaç sıra oluşturmuştur. Olgunlaşmakta olan testislerde primer spermatositler I. Mayoz sonucunda sekonder spermatositleri oluşturmuştur. Sekonder spermatositler, primerlerden daha küçüktür ve daha koyu boyanmaktadır. Testis tübülleri olgun testislerde maksimum büyüklüğe ulaşmıştır. Spermiogenez sürecini tamamlayan spermler, tübüllerin içerisini tamamen doldurmuştur. Spermlerin başları koyu boyanmıştır ve belirgindir. Türün sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla av yasağı periyodunun Nisan-Temmuz aylarını kapsaması önerilmektedir. Göl çevresinde yapılan rekreasyon çalışmalarının türün yumurtlama alanlarını tahrip edeceği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Squalius cephalus, tatlı su kefali, gonad gelişimi, Hafik Gölü 43

64 ULSS 53 Endemik Bir Tür Aphanius danfordii (Boulenger, 1890) in Hirfanlı Baraj Gölü ndeki Populasyonunun Üreme Özellikleri Baran YOĞURTÇUOĞLU, F. Güler EKMEKÇİ Hacettepe Üni. Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Ankara/Beytepe Doğal habitatlarımızın ve biyolojik çeşitliliğimizin korunmasında, canlıların ekolojik ilişkilerinin belirlenmesi ve türlerin yaşam döngülerinin ortaya çıkarılması önemlidir. Ülkemizin doğal ihtiyofauna elemanlarından olan Aphanius danfordii, Kızılırmak Havzası ve Seyhan Nehri Üst Havzası nda yayılış gösteren endemik bir türdür. Bu çalışmada Aphanius danfordii nin Kızılırmak Nehri üzerinde bulunan Hirfanlı Baraj Gölü ndeki populasyonu incelenmiş ve üreme özellikleri belirlenmiştir. Balık populasyonlarının üreme özelliklerinin belirlenmesinde, yumurta sayısı, yumurta çapı ve yumurtaların olgunluk durumlarının yıl içindeki değişimi ve bireylerin bir defada mı yoksa birkaç defada mı ovaryumlarını boşalttıklarının bulunması önemlidir. Bu çalışmada Nisan 2008-Mart 2009 arasındaki dönemde aylık periyotlarla arazi çalışmaları yapılmış ve toplam 509 birey dissekte edilmiştir. Bu türe ait bireyler eşeysel dimorfizm gösterdiklerinden cinsiyetleri dış morfolojik karakterlere bakılarak tespit edilmiştir. Dissekkte edilen bireylerin gonadosomatik indeks değerleri hesaplanmış ve bu şekilde üreme dönemi belirlenmiştir. Çıkarılan ovaryumlar daha sonra %4 lük formaldehit çözeltisi içerisinde bekletilmiş ve çap ölçümü için ovaryumun ön, orta ve son kısımdan alınan belli sayıda yumurta fotoğraflanmıştır. Fotoğraflanan yumurtaların çapları Babsoft programı yardımı ile ölçülmüştür. Bunun yanı sıra fekondite (yumurta verimliliği) boy, ağırlık, gonad ağırlığı ve yaş ile ilişkilendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Aphanius, Endemik, Üreme, Fekondite, GSI 44

65 ULSS 45 Eğirdir Küçük Kayabalığı, Knipowitschia caucasica (Gobiidae) nın Beslenme Özellikleri ve Göl Ekosistemindeki Yeri Salim Serkan GÜÇLÜ 1, Ömer ERDOĞAN 1, Fahrettin KÜÇÜK 1, Zekiye GÜÇLÜ 1, İskender GÜLLE 2 1 Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi, Eğirdir-Isparta 2 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Burdıur Eğirdir Gölü nde yaşayan Knipowitschia caucasica (Berg, 1916) nın beslenme özellikleri ve göl ekosistemine etkisinin belirlenmesi amacıyla Mayıs 2007-Mart 2008 tarihleri arasında aylık olarak, 377 adet balık örneği avlanarak incelenmiştir. İncelenen populasyonun 0-III yaş aralığında olduğu, pullardan yaş okuma yöntemiyle belirlenmiştir. Gölün bentik bölgesinde yaşayan K. caucasica nın mide içeriğinde Gastropoda, Isopoda, Bivalvia, Amphipoda, Bacillarophyta, Cyanobakteri ve Trichoptera organizma grupları bulunmuş ve yıl boyu ağırlıklı olarak Bacillarophyta, Bivalvia larvası (Dreissena polymorpha) ile Amphipoda (Gammarus spp) üyelerini tükettikleri belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Eğirdir Gölü, Küçük kayabalığı, Knipowitschia caucasica, beslenme 45

66 ULSS 09 Carassius gibelio (Bloch, 1782) da Kenar Birikim Analizi ile Yaş Doğrulaması Derya BOSTANCI 1, Nazmi POLAT 2 1 Ordu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Ordu 2 Ondokuzmayıs Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Kurupelit-Samsun Bafra Balık Gölü (Samsun) nde yaşayan havuz balığında, Carassius gibelio (Bloch, 1782), yaş doğrulaması amacıyla Ocak 2000-Eylül 2002 tarihleri arasında aylık örnekleme ile yakalanan 173 örneğin kemiksi yapıları değerlendirilmiştir. Yaş okumaları aşamasında incelenen pul, omur, otolit, operkül kemikleri arasından, yüzde uyum ve varyasyon katsayısı hesaplamaları neticesinde güvenilir kemiksi yapı olarak belirlenen omurda, kenar birikim analizi yapılarak yıllık halkaların durumu değerlendirilmiştir. Tüm örneklerde maksimum yaş 7 olarak belirlenmiştir. Yaş grupları için omurlardaki halka yarıçapları ve kenar birikim miktarları ayrı ayrı ölçülmüştür. Omurda 1-7. yaşlar için annulus yarıçapları sırasıyla 0,66-1,11-1,48-1,74-1,98-2,18-2,29 mm olarak ölçülmüştür. Herbir ayda yakalanan balıkların omurlarında opak ve hiyalin halkaların aylık gözlenme oranı, kenar birikim uzunluğu ve kenar büyüme hızının aylık değişiminin incelenmesiyle annulus oluşum periyodu tespit edilmiştir. Annulus oluşum zamanı ile su sıcaklığı, üreme faaliyeti arasındaki ilişki de tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yaş doğrulaması, annulus oluşum zamanı, annual. 46

67 3. OTURUM Pembe Salon ULSS 51 İznik Gölü Balık Topluluk Yapısının Alansal ve Mevsimsel Değişimleri Vedat YEGEN 1, Şenol AKIN 2, Rahmi UYSAL 1, Abdulkadir YAĞCI 1, Mehmet CESUR 1 1 Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Eğirdir/ISPARTA 2 Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü TOKAT Bu çalışmada İznik Gölü balık topluluk yapısında meydana gelen alansal ve mevsimsel değişimlere gölün fiziksel parametrelerinin etkileri araştırılmıştır yılında gölde belirlenen 3 istasyonda uzatma ağlarıyla yapılan aylık örneklemeler sonucunda 9 taksona ait 4643 numune elde edilmiştir. Elde edilen türlerden Gümüşi Havuz Balığı (Carassius gibelio) nın %68,6 lık oranıyla gölün en baskın türü olduğu belirlenmiştir. Gölün yıllık balık yoğunluğu (CPUE) 6,45 (Birey/Saat), Shannon çeşitlilik indeksi (H) 1,38, aynılık (Evenness) (J) 1,43, tür çeşitliliği (S) ise 9 olarak bulunmuştur. İstasyonlara göre balık yoğunluğu ve tür sayısının Orhangazi istasyonunda en yüksek (CPUE=9,88 birey/saat; S=9), Göllüce istasyonunda en düşük (CPUE=2,59 birey/saat; S=8) değerde olduğu, çeşitlilik indeksinin Göllüce istasyonunda en yüksek (H=1,84) Orhangazi istasyonunda ise en düşük (H=0,95) değerde olduğu tespit edilmiştir. Mevsimlere göre ise balıkların yoğunlukları ve tür sayıları sonbahar (CPUE=10,88; S=9) ve yaz mevsiminde (CPUE=7,16; S=9) en yüksek seviyede iken ilkbahar (CPUE=3,83; S=8) ve kış mevsimlerinde ise (CPUE=3,92; S=8) en düşük seviyeye inmiştir Göldeki türler ile çevresel bileşenlerin etkileşimlerini belirlemek amacıyla uygulanan Kanonikal Uyum Analizi (CCA) sonucunda toplam varyans 0,637 olarak bulunmuştur. Çevresel bileşenler balık tür dağılımında meydana gelen değişimlerin 0,253 (%37,3) ünü açıklayabilmiştir. Geriye kalan %62,7 lik dilimin açıklanmasında çalışmamızda belirleyemediğimiz av-avcı ilişkileri, habitat yapısı, suyun kimyasal özellikleri vb. faktörlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: İznik Gölü, Balık Topluluk Yapısı, Alansal ve Mevsimsel Değişim, Kanonikal Uyum Analizi 47

68 İstilacı Balık Türü Pseudorasbora parva nın Hirfanlı Baraj Gölü Populasyonu Üzerine Çalışmalar: I. Üreme Özellikleri ULSS 48 Şerife Gülsün KIRANKAYA 1, F. Güler EKMEKÇİ 2, Şükran YALÇIN- ÖZDİLEK 3, Lale GENÇOĞLU 2, Baran YOĞURTÇUOĞLU 2 1 Düzce Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Konuralp, Düzce 2 Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Beytepe, Ankara 3 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Terzioğlu Kampüsü 17100, Çanakkale Pseudorasbora parva, ülkemizde ilk defa 1980 lerde Trakya bölgesinde belirlenmesinin ardından, Anadolu da da yayılışı hızla genişlemiştir. Japonya kökenli olan bu türün ülkemizde tatlısu ekosistemlerindeki etkilerinin değerlendirilebilmesi için yaşam döngüsünün aydınlatılması amaçlanmaktadır. Girdiği ortamlarda ekosistem üzerinde ciddi etkilere neden olan bu türle mücadele amacıyla, Avrupa da bulunduğu ortamlardan uzaklaştırılması için çeşitli manipülasyonlar yapılmaktadır. Ekolojik ve fizyolojik açıdan oldukça geniş toleransa sahip olması nedeniyle tipik bir istilacı olarak kabul edilen bu türün, etkilerinin belirlenmesi ve mücadeleye yönelik stratejiler geliştirilmesi için üreme potansiyeli ve özelliklerinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Sunulan çalışmada, Nisan 2008-Ekim 2009 döneminde aylık periyotlarda Hirfanlı Baraj Gölü nden yakalanan 4850 P. parva örneğinden 1192 si üreme özelliklerinin belirlenmesi amacıyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular P. parva nın çoklu yumurtlama özelliğine sahip olduğunu ve üreme döneminin Mayıs-Temmuz aylarını kapsadığını göstermektedir. Üreme potansiyelini belirlemek üzere fekondite hesaplanmış, boy ve ağırlıkla ilişkilendirilmiştir. İncelenen populasyonda P. parva bireylerinin 1. yaştan itibaren eşeysel olgunluğa erişmiş olduğu saptanmış olup, eşeysel bakımdan olgun en küçük erkek birey 24,36, dişi birey 18,31 mm çatal boya sahiptir. Çalışmadan elde edilen bulgular, P. parva nın Hirfanlı Baraj Gölü nde istilacı özelliğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Pseudorasbora parva, istilacı tür, Kızılırmak Havzası, üreme dönemi, gonodosomatik indeks 48

69 ULSS 46 Işıklı Gölü nün suyunda, sedimentinde ve gölde yaşayan sazan (Cyprinus carpio L.) ın bazı doku ve organlarındaki ağır metal miktarlarının mevsimsel değişimi Selda TEKİN-ÖZAN, Nurşah AKTAN Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Isparta Mart-2009 ve Şubat-2010 tarihleri arasında gerçekleştirilen bu çalışmada; Işıklı Gölü nün suyunda, sedimentinde ve gölde yaşayan sazan (Cyprinus carpio L.) nın kas, karaciğer ve solungaçlarındaki Ba, As, Co, Cd, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni ve Zn düzeylerinin mevsimsel değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma sürecinde aylık periyotlar ile arazi çalışmaları yapılmıştır. Su, sediment ve balık dokularının metal analizleri ICP cihazı ile yapılmıştır. Ayrıca, cihazımızın çalışma doğruluğunu saptamak amacıyla DORM-3 ve DOLT-4 standart referans materyallerinden de metal ölçümü yapılarak, elde edilen değerler Kanada Ulusal Konseyi tarafından verilen değerlerle kıyaslanmıştır. Analizi yapılan tüm metaller su, sediment ve balık dokularında tespit edilmiştir. Fe, suda ve sedimentte en fazla rastlanan metal olmuştur. Suda Fe i Mn ve Ba takip ederken, sedimentte Fe den sonra en fazla biriken metalin Mn olduğu belirlenmiştir. Balık örnekleriyle yapılan analizler sonucunda, karaciğer ve solungaç dokularında, kas dokusundan daha yüksek oranlarda metal biriktiği saptanmıştır. Metallerin dokulardaki mevsimsel değişimlerine bakıldığında genel olarak yaz mevsiminde arttığını ancak dokuya ve metale bağlı olarak mevsimler arasında önemli değişimler gösterdiği tespit edilmiştir (<0.05). Balık dokularında tespit edilen metal düzeyleri Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa Birliği ve Türk Standartları Enstitüsü nün balık dokuları için verdiği değerler ile kıyaslanarak balıkların besin olarak tüketilmesinde sakınca olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Işıklı Gölü; Ağır metal; Sazan; Su; Sediment 49

70 ULSS 15 Yok olan endemik balıklarımız: Gövce (Alburnus akili) ve Kavinne (Pseudophoxinus handlirschi) Fahrettin KÜÇÜK Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi, Temel Bilimler Bölümü Son 20 yıllık arazi çalışması ve gözlemlere dayanılarak; içsu balıklarımızdan Beyşehir Gölü havzası endemiği olan Alburnus akili (gövce, gökçe) ile Eğirdir Gölü endemiği olan Pseudophoxinus handlirschi (kavinne) nin yok oluş süreçleri ve nesillerinin tükenmesine neden olan Sander lucioperca nın predatörlük etkisi konusunda bilgi verilmiştir. Resmi kayıtlar bulunmamakla birlikte, P. handlirschi nin 1970 li yılların başında, A. akili nin ise 1985 yılından sonra neslinin tükendiği, S. lucioperca nın predatörlük etkisinin P. handlirschi üzerinde 25 yıl, A. akili üzerinde ise 15 yıl sürdüğü belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Alburnus akili, Pseudophoxinus handlirschi, Beyşehir Gölü, Eğirdir Gölü, Endemik 50

71 4. OTURUM Pembe Salon ULSS 34 Endemik bir tatlısu balığının korunması: Ladigesocypris ghigii (Gianferrari, 1927) nin biyo-ekolojik özellikleri ve habitat tercihleri Nildeniz TOP, Ali Serhan TARKAN Muğla Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Kötekli/Muğla Ladigesocypris ghigii (Gianferrari, 1927) ufak, ticari değeri olmayan ve Ege Bölgesi havzasındaki içsu ekosistemlerinde doğal popülâsyonlara sahip endemik bir tatlısu balığıdır. Yaşadığı habitatlardaki çevresel bozunmalara özellikle su miktarının ciddi derecede değişken olmasına karşı çok hassas olan bu tür IUCN Red List' de tehdit altında olan türler içerisinde değerlendirilmektedir. Bu balıktan ülkemizde sadece birkaç fauna çalışması esnasında tür kaydı olarak bahsedilmiştir. Bu nedenlerden dolayı mevcut çalışmada, bu türün korunma tedbirlerinin alınması ve yönetim planlarının oluşturulması için temel olan önemli biyolojik özellikleri (yaş, büyüme, üreme) ve habitat tercihleri araştırıldı. L. ghiigi örnekleri Muğla Bölgesi ndeki bazı alanlardan (Ula göleti, Yuvarlakçay, Tersakan 1 ve 2, Bereket Çayı, Tahliye, Balıklı, Namnam, Sarıöz ve Dalaman dereleri) elektroşoker yardımıyla Nisan Şubat 2010 tarihleri arasında yakalandı. Yapılan değerlendirmeler L. ghiigi türünün çalışılan bütün ekosistemlerde özellikle durgun, kayalık, kenar ve gölgelik kısımlarını tercih ettiğini göstermiştir. Bütün populasyonlarda yaşların 1 ile 5 arasında değiştiği, yumurta sayımlarının da arasında değiştiği tespit edilmiştir. Yapılan gözlemler bu türün tercih ettiği bölgelerin genellikle yazın kuruyan geçici su kütleleri olduğunu ve özellikle üreme zamanlarında bazı egzotik tatlısu balıkları (Carassius gibelio, Carassius auratus, Gambusia holbrooki) ile benzer habitatları paylaştıkları görülmüştür. Türün neslinin devam ettirilebilmesi ile ilgili öneriler karşı karşıya olduğu tehlikeler ışığında tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Ladigesocypris ghigii, Endemik tür, Egzotik tür, Habitat tercihi, Koruma planı, Büyüme, Üreme 51

72 ULSS 02 Yıldız Dağları ve Longoz Ormanları Tatlısu Balık Faunası nın Dağılımı ve Ekolojisi Hasan M. SARI, Ali İLHAN Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Su ürünleri Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojisi Anabilim Dalı Su kaynaklarının etkin bir şekilde kullanılabilmesi için, suyun fizikokimyasal özelliklerinin yanında barındırdığı canlı gruplarının da iyi bilinmesi bir gerekliliktir. Söz konusu canlı gruplarının bilinmesi biyo-çeşitlilik ve ekonomik yönden önemlidir. Balıklar da hem biyo-çeşitlilik hem de ekonomik yönden oldukça önemli canlı gruplarındandır. Türkiye nin Avrupa bağlantısı olan Trakya bölgesi nin batı kesimleri Meriç nehir havzasında bulunduğundan ihtiyofaunası birçok araştırıcı tarafından ayrıntılı olarak incelenmiştir. Buna karşın, Yıldız Dağlarının doğusunda yer alan lotik ve lentik habitatlar büyük bir akarsu drenaj alanı içinde olmadığından bazı özel çalışmalar dışında ayrıntılı olarak ele alınmamıştır. Yıldız Dağları doğusundaki bölgede tatlısu balık faunasını tespiti için 10 gün süreyle yörede limnolojik arazi çalışması yürütülmüştür. Çalışma alanında 7 akarsu sisteminde longoz ormanları içinde veya deniz tarafında yer alan 6 göl ile birlikte 16 akarsuda 28 istasyonda balık örneklemesi gerçekleştirilmiştir. Balık örneklemeleri lentik habitatlarda pasif (fanyalı ağ ve pinter), lotik habitatlarda ise aktif (ığrıp ve elektroşoker) balıkçılık yöntemleri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda 10 familyaya ait 28 takson tespit edilmiştir. Çalışma alanında en fazla biyoçeşitliliğe sahip olan familyanın 13 takson ile Cyprinidae olduğu belirlenmiştir. Bölgede en yaygın taksonun Barbus tauricus escherichi olduğu, bunu Phoxinus phoxinus, Alburnus chalcoides, Squalius cephalus, Alburnoides bipunctatus, Gobio gobio ve Salmo trutta türlerinin izlediği belirlenmiştir. Çalışmada tespit edilen Alosa caspia, Oncorhynchus mykiss, Carassius gibelio, Mugil auratus, Neogobius eurycephalus, Knipowitschia caucasica ve Lepomis gibbosus türleri bölge içsularından ilk kez bu çalışmada tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Doğu Trakya, Yıldız dağları, Longoz Ormanı, İhtiyofauna 52

73 ULSS 39 Kocaeli nde Bazı İçsu Kaynaklarındaki Egzotik Balık Türlerinin Yerel Türlere Etkileri Üzerine Bir Ön Çalışma Hamdi AYDIN 1, Zeynep DORAK 2, Özcan GAYGUSUZ 2, Ali Serhan TARKAN 3, Nildeniz TOP 3 1 Kocaeli Üniversitesi Gazanfer Bilge Meslek Yüksek Okulu, Gazanfer Bilge Mahallesi, Kavak, Karamürsel Kocaeli 2 İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: Laleli, İstanbul 3 Muğla Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi 48000, Kötekli, Muğla İçme ve kullanma suyu temini veya elektrik üretimi amacıyla yapılan baraj göl ve göletleri, bağlantılı oldukları akarsu sistemlerinin doğal balıklarına yeni yaşam alanları açar. Bunun yanı sıra, sportif balıkçılık veya yerel halka geçim kaynağı sağlamak amaçlı aşılanan sazan ile birlikte egzotik türler de bu sulak alanlara girer. Bu olgu uzun bir süredir bilinmesine rağmen, bugüne kadar iç sularımızda bu yabancı türlerin yerel türlere olan etkileri üzerine herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bu amaçla Kocaeli nde bulunan Bayraktar, Davul Dere ve Tahtalı göletleri ile Yuvacık barajında elektroşokla gerçekleştirilen avcılık çalışmalarında egzotik türlerden Carassius gibelio (gümüşi havuz balığı), Lepomis gibbosus (güneş balığı), Pseudorasbora parva (çakıl balığı), ve yerel tür Squalius cephalus (tatlısu kefali) yakalanmıştır. Yakalanan balıkların sindirim içerikleri ve bazı büyüme özellikleri (yaşa bağlı büyüme, nispi kondisyon) karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Sindirim içeriklerinde belirlenen besin tipleri balık, balık pulu ve kemiği, balık yumurtası, bitki parçaları ve tohumları, böcek ve larvaları, detritus, diyatom, Gammarus sp., gastropod, kladoser dinlenme yumurtası, ostrakod larvası, parazit ve zooplankton yumurtasıdır. Yapılan karşılaştırmalarda S.cephalus ile C.gibelio arasında Tahtalı göletinde önemli bir besin çakışması tespit edilmiştir (Schoener index = 0.66). Tahtalıda ki S.cephalus un nispi kondisyon faktörü (1.08), Yuvacıktakine göre (1.02) önemli derecede (p<0.05) yüksek çıkmıştır. Sonuçlar daha geniş veri setleri ile kapsamlı çalışmalar yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Tatlısu, Balık, Yerel, İstilacı, Beslenme, Büyüme, Gölet, 53

74 ULSS 14 Antalya İlindeki Önemli Akarsular ve İhtiyofaunaya Yeni Katkılar Fahrettin KÜÇÜK 1, İskender GÜLLE 2, Salim Serkan GÜÇLÜ 1, Ömer ERDOĞAN 1 1 Süleyman Demirel Üniversitesi, Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Temel Bilimler Bölümü Eğirdir- Isparta 2 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Burdur Antalya İli nin doğu sınırındaki Kaladran Çayı ile batı sınırındaki Eşen Çayı arasında kalan alanda bulunan bütün akarsular, kaynak suları, göller ve baraj göllerinde Nisan 2008-Ekim 2009 tarihleri arasında ihtiyofaunanın belirlenmesi amacıyla örnekleme yapılmıştır. Belirlenen 27 tasondan; 12 sinin endemik, 6 sının yerel endemik, 4 ünün ise yabancı (egzotik) olduğu anlaşılmıştır. Çalışmada, Gömbe Çayı ile Avlan Gölü nün Kuzey batısındaki bir kaynaktan Squalius cephalus, tatlısu kefali ilk kez kayıt altına alınmıştır. Bu endemiklerden Salmo trutta macrostigma (Kırmızı benekli alabalık), Pseudophoxinus alii (Manavgat otbalığı), Pseudophoxinus evliyae (Kırkpınar otbalığı) ve Pseudophoxinus fahrettini (yağbalığı) nin kaçak ve yoğun avcılık, fiziksel engeller, habitat kaybı, siltasyon, evsel ve tarımsal kirleticiler ile turizm amaçlı yapılaşma vb. antropojenik etkiler nedeniyle popülasyon yoğunluklarının tehlike sınırında olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ilin önemli akarsularından Dim, Kargı, Alara, Aksu, Düden, Boğa ve Alakır çayları ile Manavgat ve Köprüçay ırmaklarının bazı hidrolojik özellikleri verilmiştir. Anahtar sözcükler: Sistematik, tatlısu balıkları, endemik, akarsu, Antalya 54

75 ULSS 61 Hirfanlı Baraj Gölü Gümüş Balığı (Atherina boyeri, Risso 1810) Populasyonunun Üreme Özellikleri Lale GENÇOĞLU, F. Güler EKMEKÇİ Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Ankara Denizel bir tür olan gümüş balığının, istenmeden katıldığı ülkemiz içsularında yayılış alanının genişlemesinin yanısıra, girdiği ortamlarda yoğun populasyonlar oluşturarak baskın tür haline geldiği tespit edilmiştir. İhracatı yapılan bu türün, Hirfanlı Baraj Gölü nden yoğun bir şekilde avcılığı yapılmaktadır. Sunulan çalışmada, doğal yayılış alanından coğrafi ve fiziksel açıdan çok farklı bir ortam olan, Hirfanlı Baraj Gölü nde gümüş balığının üreme özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Nisan 2008-Nisan 2009 tarihleri arasında aylık örneklemeler yapılmıştır. Yakalanan örneklerin yaş ve eşey dağılımları ile eşey oranları tespit edilmiş, üreme dönemini belirlemek üzere gonadosomatik indeks, yumurta çapı ve fekondite değerleri saptanmıştır. Yakalanan örneklerin yaşları 0-IV arasında değişmekte olup, kısa ömür uzunluğuna sahip gümüş balığının 0 + yaşında eşeysel olgunluğa eriştiği saptanmıştır. Erkek:dişi oranı populasyon genelinde 1:1,14 tür; ancak yaş gruplarına göre oran önemli ölçüde değişmektedir. Erkek ve dişinin gonadosomatik indeksdeğerleri birbirine oldukça yakın ve paralel olarak değişmektedir. Yumurtlama kısmi olup, üreme dönemi Mayıs ayı başından Temmuz ayı sonuna kadar devam etmektedir. Olgun yumurtalar bol vitellusludur, ölçülen ortalama olgun yumurta çapı 1,02 mm dir. Fekonditenin yaşla birlikte logaritmik olarak arttığı tespit edilmiştir. Sunulan çalışmanın sonuçları gümüş balığının yoğun bir populasyon oluşturarak baskın tür haline geldiği Hirfanlı Baraj Gölü nde üreme özellikleri açısından istilacı karakterde olduğunu destekler niteliktedir. Anahtar Kelimeler: İstilacı, İç Anadolu, eşey oranı, gonadosomatik indeks, fekondite 55

76 POSTER SUNUMLARI 56

77 57

78 ULSP 1 Alıç Göleti ndeki Akuatik Makrofitler ve Perifitik Omurgasızlar Arasındaki İlişki Sevil ERDOĞAN 1, Hüseyin GÜHER 2 1 Trakya Üniversitesi, Keşan Meslek Yüksekokulu, Su Ürünleri Programı, 22800, Keşan/Edirne 2 Trakya Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 22030, Edirne Özet: Bu çalışma Temmuz, Ağustos ve Eylül 2008 aylarında Alıç göletinde bulunan Myriophyllum spicatum, Ceratophyllum demersum, Phragmites australis ve Thypa spp. türleri arasında ve üzerinde yaşayan planktonik organizmalar ve diğer sucul omurgasızlar ile makrofitler arasındaki etkileşimi incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca gölette ölçülen fizikokimyasal parametreler, makrofitlerin klorofil-a ve toplam bakteri değerlerinin zooplankton ve omurgasızların dağılımı üzerine etkisi de incelenmiştir. Pelajikte zooplankton bolluğu litredeki birey sayısı olarak belirlenirken, makrofit üzerindeki zooplankton bolluğu makrofitin 1 gr kuru ağırlığına düşen zooplankton birey sayısı olarak hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda gölette tespit edilen ortalama organizma yoğunlukları pelajikte 586 birey/l -1, littoral bölgede ise makrofit arasında 300 birey/l -1 ve makrofit üzerinde 825 birey/gr olarak bulunmuştur. Makrofitlerden en yüksek klorofil değerlerine (4070 µg/gr) sahip olan Myriophyllum spicatum un tür çeşitliliği en yüksek (3,726) bulunurken, Phragmites australis en fazla tür zenginliğine (11,164) sahip makrofit olarak bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Akuatik bitkiler, pelajik, fiziksel ve kimyasal parametreler, littoral zon, perifitik zooplankton, Alıç göleti 58

79 ULSP 3 Tahtalı Baraj Gölü (İzmir) Tatlısu Levreği (Perca fluviatilis L.,1758) Populasyonunun Üreme Özellikleri Ali İLHAN, M. Ruşen USTAOĞLU, Hasan M. SARI, Seda BAŞIAÇIK, Nilay GÜRLEYEN Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Su ürünleri Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojisi Anabilim Dalı Sucul sistemlerdeki balık populasyonlarının üreme özelliklerinin bilinmesi populasyonun devamlılığı için oldukça önemlidir. İzmir ili içme suyu kaynaklarından biri olan Tahtalı Baraj Gölü ne aşılanmış olan Perca fluviatilis populasyonu, avcılığın da yasak olması sebebiyle sürekli artış göstermekte olup, baraj gölünde baskın tür konumuna gelmiştir. Tahtalı Baraj Gölü Perca fluviatilis populasyonunun üreme özelliklerinin tespit edilmesine yönelik olarak yapılan bu çalışmada, balık örnekleri Nisan 2006-Mart 2007 tarihleri arasında aylık periyotlarla, farklı göz açıklığına sahip fanyalı ağlarla toplanmıştır. Elde edilen örneklerden 322 dişi ve 273 erkek olmak üzere toplam 595 birey incelenmiştir. Aylık olarak hesap edilen gonadosomatik indeks değerlerine göre örnek populasyonun gonad gelişiminin her iki eşey için de Ekim ayında başlayıp, Mart ayında en üst düzeye ulaşarak yumurtlamanın başladığı anlaşılmaktadır. Örnek populasyonun yumurta sayısının belirlenmesi için Kasım-Mart aylarında örneklenmiş 88 adet dişi birey incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda yumurta sayısının arasında değiştiği saptanmıştır. Örnek populasyonun gonad gelişim evrelerini izlemek üzere yumurta çapı ölçümü yapılmıştır. Bu amaçla, 88 bireye ait 1417 adet yumurtanın çapı ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlar gonadosomatik indeks değerleri ile orantılı şekilde Kasım ayından itibaren yükselmektedir. Buna göre ortalama yumurta çapı değerleri 0, mm arasında değişmektedir. Anahtar Kelimeler: Perca fluviatilis, Tahtalı Baraj Gölü, Üreme, Fekondite 59

80 ULSP 4 Doğu Karadeniz Bölgesindeki Yüksek Dağ Göllerinin Chironomidae (Diptera-Insecta) Faunası Üzerine Bir Çalışma Ayşe TAŞDEMİR, M. Ruşen USTAOĞLU, Süleyman BALIK, Hasan M. SARI Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Temel Bilimler Bölümü Bornova- İzmir Doğu Karadeniz bölgesindeki 59 yüksek dağ gölünün Chironomidae faunasının tespiti amacıyla 2005, 2006 ve 2007 yıllarının Temmuz ve Ağustos aylarında toplam 6 arazi çalışması yapılmıştır. Chironomidae örnekleri her gölün litoral ve profundal bölgelerinden Ekman-Birge grab ve el kepçeleri ile toplanmış olup, 500 µm lik eleklerden geçirilerek elde edilen örnekler % 4 lük formalinde tespit edilmiştir. Taksonomik çalışma sonucunda, Chironomidae familyasının 5 altfamilyasına (Tanypodinae, Prodiamesinae, Diamesinae, Orthocladiinae, Chironominae) ait toplam 35 takson tespit edilmiştir. Chironominae 14 taksonla birinci sırada olup Orthocladiinae ise 10 taksonla en çok tespit edilen ikinci altfamilyadır. Tespit edilen taksonlar çalışılan lokaliteler için, Paratanytarsus austriacus (Kieffer, 1924) ve Paratanytarsus dissimilis (Johanssen, 1905) türleri ise Türkiye içsu faunası için yeni kayıttır. Anahtar Kelimeler: Yüksek dağ gölleri, Chironomidae, Bentos, Fauna. 60

81 ULSP 5 Gaga Gölü Sulak Alanı (Ordu) nın Yaz Dönemi Trofik Yapısı Ahmet Yavuz CANDAN, Beyhan TAŞ Ordu Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 52200, ORDU Gaga Gölü Sulak Alanı; Orta Karadeniz Bölgesi nde, Ordu ili Fatsa ilçe merkezinin 10 km güneydoğusunda yer almaktadır. Gaga Gölü nün küçük çanağını oluşturan sulak alanın çapı yaklaşık 100 m, derinliği ise 1-1,5 m kadardır. Gaga Gölü ne küçük bir eşikle bağlı olan sulak alanın bağlantısı yöre halkı tarafından zamanla kapatılmıştır. Bu nedenle sulak alan yaz aylarında Gaga Gölü nden beslenememekte, dolayısıyla kuruma tehlikesine karşı karşıya kalmaktadır. Sulak alanın litoral bölgesi kamışlarla çevrili olup emers ve submers tip hidrofitlerce zengindir. Bu çalışmada, çeşitli parametreler kullanılarak (Toplam Fosfor, Klorofil-a, Secchi Diski) Gaga Gölü Sulak Alanı nın yaz dönemi (Haziran, Temmuz, Ağustos 2009) trofik seviyesinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Sulak alanın trofik yapısını belirlemek için Carlson un Trofik Statü İndeksi (TSI) ve OECD kriterleri kullanılmıştır. Bu kriterlere göre; Gaga Gölü Sulak Alanı trofik yapısının mezotrofik karakterde olduğu saptanmış, fakat sulak alanın ötrofik karaktere doğru yöneldiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gaga Gölü Sulak Alanı, Trofik statü, ötrofik 61

82 ULSP 6 Murat Çayı (Kütahya) Epilitik Diyatomeleri ve Bazı Diyatome İndeksleri Kullanılarak Su Kalitesinin Belirlenmesi Cem TOKATLI, Cüneyt Nadir SOLAK, Hayri DAYIOĞLU Dumlupınar Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 43100, KÜTAHYA Bu çalışmada, Eylül 2007 Nisan 2008 tarihleri arasında tespit edilen 5 istasyondan aylık olarak alınan örneklerde Murat Çayı nın epilitik diyatome florası incelenmiştir. Çalışma sonucunda toplam 75 diyatome taksonu tespit edilmiştir. Bunlar arasından Cymbella affinis Kützing (%13,31), Gomphonema olivaceum (Hornemann) Brebisson (%10,09), Nitzschia palea (Kützing) W.Smith (%9,54), Diatoma moniliformis Kützing (%9,01), Cocconeis placentula var. lineata (Ehrenberg) Cleve (%8,94) ve Gomphonema truncatum Ehrenberg (%7,91) en baskın taksonlardır. Ayrıca tespit edilen indikatör taksonlara göre Murat Çayı nın su kalitesi, Håkansson, Lange-Bertalot, Hoffman, Van Dam ve Watanabe indeksleri kullanılarak belirlenmiştir. Håkansson indeksine göre türlerin çoğu alkalin karakterlidir, Lange-Bertalot indeksine göre indikatör taksonların %51 i eutrofiktir, Hoffman indeksine göre türlerin çoğu alfa-, beta- ve betaalfamesosaprob, Van Dam indeksine göre indikatör türlerin çoğu beta- ve alfamesosaprob ve Watanabe indeksine göre indikatör taksonların %76 sı eurysaprobik karakterlidir. Anahtar Kelimeler: Epilitik diyatome, Kütahya, Murat Çayı, Su kalitesi. 62

83 ULSP 07 Biga Yarımadası Akarsularındaki Gastropoda (Mollusca) Faunası Hakkında Bir Ön Çalışma Deniz Anıl ODABAŞI, Mehmet AKBULUT, Serpil SAĞIR ODABAŞI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Terzioğlu Yerleşkesi ÇANAKKALE Mollusca şubesinin tür sayısı bakımından en büyük grubunu teşkil eden Gastropoda sınıfı, makro bentik omurgasızlar içerisinde önemli bir yere sahiptir. Özellikle pulmonat gastropodlar, ekolojik koşullara oldukça dayanıklı olmaları ile tanınırlar (Şeşen ve Yıldırım, 1993). Bu nedenle, indikatör özellik gösteren gastropod türleri, izleme çalışmalarında yaygın olarak kullanılırlar. Diğer taraftan, Türkiye içsularında bulunan gastropodların dağılımları ve ekolojik özellikleri ile ilgili yeterli bilgi bulunmamaktadır (Yıldırım ve ark. 2006). Bu çalışmada, Biga Yarımadası akarsularında dağılımları tam olarak bilinmeyen gastropoda türlerine su kalitesinin etkisi incelenmiştir. Kaynağını Kaz Dağları ndan alan Kocabaş, Sarıçay, Tuzla ve Karamenderes Çayları sırasıyla; Marmara, Çanakkale Boğazı ve Ege Denizi nde son bulmaktadır. Tarıma dayalı geçim sağlayan böyle bir bölge için tüm bu akarsular oldukça büyük bir önem taşımaktadır. Gastropoda örnekleri toplam olarak 15 örnekleme istasyonundan (Sarıçayda 3, diğer akarsularda 4 er adet) kuadrat (Hess Sampler) ve Ekman Birge grab ile alınan örnekler % 10 luk formaldehit çözeltisi ile tespit edilmiştir. Aynı zamanda yüzey suyunda sıcaklık, tuzluluk, ph, çözünmüş oksijen, % oksijen doygunluğu ve elektrik iletkenliği, TDS, ORP ölçümleri arazide kaydedilmiştir. Çalışma sonucunda, gastropoda sınıfından Physidae, Lymnaeidae, Bithyniidae, Planorbidae, Melanopsidae, Cerithiidae, Thiaridae familyalarına ait genusların, akarsuların belirli bölgelerinde dağılım gösterdikleri ve su kalitesinin bu dağılımlara etkisi Cluster, CCA ve nmds analizleri ile tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Tatlısu, Gastropoda (Mollusca), Biga Yarımadası, Akarsular. 63

84 ULSP 08 Türkiye ye Endemik ve Tehlike Altındaki Sazan Türlerinin Filogenetik İlişkilerinin Mitokondriyal Sitokrom B Geninden Yararlanılarak İncelenmesi Emre KESKİN Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü, Ankara Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü, Ankara Bu çalışmada, Türkiye ye endemik ve tehlike altında olan, sazangiller (Cyprinidae) familyasına ait 8 cinsten (Alburnus, Barbus, Chondrostoma, Cobitis, Petroleciscus, Pseudophoxinus, Varicorhinus ve Vimba) toplam 18 türün filogenetik analizleri, mitokondriyal sitokrom b geninden yararlanılarak ortaya çıkarılmıştır. Türkiye iç sularından çeşitli zamanlarda örneklenen türlerin morfometrik ölçümleri yapılmış, doku ve kan örnekleri alındıktan sonra sırasıyla DNA izolasyonu, mitokondriyal sitokrom b bölgesinin PCR tekniği ile çoğaltılması, elde edilen amplikonların pürifiye edilmesi ve nükleotid dizilerinin çıkarılmasının ardından GenBank tan elde edilen referans dizilerin yardımı ile hizalanmıştır. Elde edilen dizilerin baz kompozisyonları, korunmuşdeğişken bölgeleri, parsimoni anlamlı bölgeleri analiz edilmiş, transisyonel baz çiftleri ve transversiyonel baz çiftleri hesaplanıp R değeri ortaya koyulmuş ve Kimura 2- parameter modeline uygun genetik uzaklık matrisleri oluşturulmuştur. Bu analizlerin ardından iki farklı algoritma (neighbor joining ve minimum evolution) yardımıyla türlerin birbirleri ile filogentik ilişkilerini ortaya koyan ağaçlar oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Cyprinidae, DNA Dizi Analizi, Endemik, Filogenetik, Mitokondriyal Sitokrom B 64

85 ULSP 9 Gürleyik Çayi (Eskişehir) Su Ve Sedimentinde Ağir Metal Derişimlerinin İncelenmesi Esengül KÖSE 1, Cem TOKATLI 1, Özgür EMİROĞLU 2, Arzu ÇİÇEK 3, Naime ARSLAN 2 1 Dumlupınar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü,Biyoloji Bölümü, Kütahya 2 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Eskişehir 3 Anadolu Üniversitesi, Çevre Sorunları Uygulama ve Araştırma Merkezi, Eskişehir Özet: Eskişehir iline yaklaşık 120 km uzaklıkta olan ve ismini verdiği Gürleyik Köyü ile birlikte toplam beş köye de hayat veren Gürleyik Çayı, doğal güzelliği ile ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada, Gürleyik Çayı üzerinde belirlenen iki istasyondan su ve sediment örnekleri alınarak ağır metal derişimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Birinci istasyon Gürleyik Çayı kaynağı, ikinci istasyon ise kaynağa 2 km uzaklıktaki değirmen bölgesidir. Su numunelerindeki elementler EPA metod 2007 ye göre analiz edilmiş ve ICP-OES cihazı kullanılmıştır. Sediment örnekleri ise 3:1 oranında HNO 3 ve HClO 4 ile mikrodalga sindirme işlemine tabi tutulmuş ve element analizleri ICP-OES cihazı ile yapılmıştır. Gürleyik Çayı üzerinde belirlenen iki istasyondan alınan su ve sediment örneklerinde demir, silisyum, çinko, gümüş, kadmiyum, kurşun, krom, bakır, mangan, nikel, ve selenyum elementleri incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda; Gürleyik Çayı su örneklerinde, çinko kaynakta; demir ise her iki istasyonda belirlenememiştir. Su örneklerinde, silisyum, gümüş, bakır, mangan, kadmiyum ve nikel derişimleri değirmene göre düşük; krom, kurşun ve selenyum derişimleri ise yüksek bulunmuştur. Gürleyik Çayı sediment örneklerinde her iki istasyonda da silisyum ve kadmiyum belirlenememiştir. Kaynağın sedimentinde, değirmen bölgesine göre gümüş, bakır, mangan ve selenyum derişimleri daha düşük; demir, çinko, kurşun ve krom derişimlerinin ise daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sediment örneklerinde nikel miktarlarının her iki istasyonda da eşit derişimlerde olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gürleyik Çayı, Ağır metal, Sediment, Su 65

86 ULSP 10 Tatlı, Gıcı ve Liman Gölleri (Bafra-Samsun) Epifitik Diatome Florası Elif Neyran SOYLU 1 Arif GÖNÜLOL 2 1 Giresun Üniversitesi, Fen Ed. Fak. Biyoloji Böl., Giresun, Türkiye 2 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü Kurupelit/SAMSUN Tatlı, Gıcı ve Liman Gölü epifitik diatome florasını ve flora oluşumuna etki eden çevresel faktörleri belirlemek amacıyla gölden toplanan Chara vulgaris türü Ocak-Nisan 2001 tarihleri arasında incelenmiştir. Alınan bitki örnekleri üzerinde yaşayan algler yıkanıp kazınarak elde edilmiştir. Chara vulgaris üzerinde yaşayan epifitik diatome florasına ait toplam 28 takson tespit edilmiştir. Epifitik algler içerisinde Navicula cryptocephala, N. rhyncocephala, N. radiosa, Fragilaria ulna, Cymbella ventricosa, Cocconeis placentula, C. pediculus ve Diatoma vulgaris önemli olmuşlardır. Zaman zaman denizle bağlantısı olan Liman Gölü hafif alkali özellikte, tuzlu ve iletkenliği yüksek olan bir göldür. Sayılan bu faktörlere ilave olarak ışık, sıcaklık ve yağış gibi fiziksel faktörler de diyatomelerin dağılışında ve bolluğunda etkili olmuştur. Anahtar Kelimeler: Epifitik diatome, Chara, Tatlı Gölü, Gıcı Gölü, Liman Gölü, flora. 66

87 Kozmopolit Bir Sucul Makrofit: Potamogeton pectinatus L. Eniz Özge BALCI, Özden FAKIOĞLU, Nilsun DEMİR Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü Dışkapı, Ankara Potamogeton pectinatus, genel olarak taraksı su sümbülü olarak bilinen, yaprakları sualtında gelişen, hızlı bir şekilde büyüme gösteren ve yüksek biyokütlelere ulaşabilen çok yıllık bir sucul makrofittir. Kökeni Kuzey Amerika, Avrupa, Asya dır. Bu tür Antartika dışında dünyanın birçok yerinde dağılım gösterir. P. pectinatus türünün Türkiye de Edirne, Çanakkale, Amasya, Denizli, Ankara, Kayseri, Malatya, Erzincan, Antalya, Aydın, Muğla, Mersin, Adana, Konya ve Kahramanmaraş taki göl, akarsu ve sulama kanallarında bulunduğu bildirilmiştir. Bunun yanı sıra Sinop kıyılarında da tespit edilmiştir. Sulama sistemlerinde yoğun olarak gelişen bu tür, kanallarda tıkanıklığa neden olmaktadır. P. pectinatus türüyle mücadelede diğer sucul makrofitlerde olduğu gibi üç yöntem uygulanmaktadır. Bunlar kimyasal, biyolojik ve mekanik mücadele yöntemleridir. Bu çalışmada, P. pectinatus türünün dağılım alanları, su kaynaklarında oluşturduğu sorunlar ile çözüm önerileri birlikte değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Potamogeton pectinatus, Su bitkisi, Dağılım alanı, Mücadele yöntemi, Su sümbülü 67

88 ULSP 12 Taşmanlı Göleti (Sinop) Epipelik Algleri Fatih GÜMÜŞ 1, Arif GÖNÜLOL 2 1 Sinop Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, SİNOP 2 Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, SAMSUN Bu araştırma, Taşmanlı Göleti (Sinop) nin epipelik alglerini belirlemek amacıyla göletin kıyı bölgesinden seçilen üç örnekleme istasyonundan Mart Mart 2009 tarihleri arasında aylık pertiyodlarda örneklemeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Göletin epipelik alg florasında Bacillariophyta dan 61, Chlorophyta dan 10, Cyanobacteria dan 4, Euglenozoa dan 2, Charophyta dan 2, Heterokontophyta dan 1 ve Myzozoa dan 1 takson olmak üzere toplam 81 takson tespit edilmiştir. Bacillariophyta türleri epipelik florda baskın olmuş, Navicula ve Achnanthidium cinslerine ait türler toplam biyomasın önemli bir kısmını oluşturmuştur. Anahtar kelimeler: Algler, epipelik, Flora, Taşmanlı Göleti, Sinop 68

89 ULSP 13 Fosil Chironomidae Larvalarının Kafa Kapsülleri Kullanılarak Teşhis Yöntemleri Gürçay Kıvanç AKYILDIZ, Recep BAKIR, Mustafa DURAN Pamukkale Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Denizli Fosil Chironomidae larvaları, teşhislerindeki zorlukların aşılması ile birlikte, geçmiş çevresel değişimleri belgeleyen hassas indikatörler olarak benimsenmiş ve günümüzde diğer proksilere (Cladocera, Ostracoda, Polen vb.) alternatif veya yardımcı olarak artan bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Günümüz Chironomidae larvalarına ait birçok teşhis kitapları mevcuttur. Ancak bu kaynaklar genelde dichotomous anahtarlara, çizimlere veya fosil kalıntılarda bulunamayan morfolojik özellikleri gösteren fotoğraflara dayanmaktadır. Buna rağmen fosil Chironomidae larva teşhisleri sadece kitin yapıdaki kafa kapsüllerinden ibarettir. Bununla birlikte kafa kapsülündeki anten, ağız parçaları, labro-epifaranjiyal bölge setaları ve hatta bazen mandibul gibi yapıların birçoğu ya kaybolmakta, ya da zaman içerisinde aşınmaktadır. Oysa günümüz teşhis kitaplarında doğru teşhis için bu karakteristik yapıların bulunması gerekmektedir. Bu da günümüz teşhis kitaplarının fosil larva tayinlerinde kullanılmasını güçleştirmektedir. Bu çalışmamızda fosil Chironomidae larvalarının sedimentten örneklenmesi, laboratuara getirilmesi ve teşhisi konusunda kazanılan tecrübeler paylaşılacaktır. Anahtar Kelimeler: Paleoekoloji, biyoindikatör organizmalar, sediment, göl, kirlilik, Diptera 69

90 ULSP 14 Sıcaklığın Rutilus frisii kutum (Kamensky, 1901) (Hazar Ak Balığı) Yumurtalarının Gelişimine ve İnkübasyonuna Etkisi Hamidreza RASOULI, Gülşah YILMAZ Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimler Bölümü, İçsular Biyolojisi Anabilim Dalı, Bornova, İzmir Bu çalışmada, Hazar Ak Balığı olarak da bilinen ve Hazar Denizi ne endemik olan Rutilus frisii kutum (Kamensky, 1901) un yapay olarak döllenmiş yumurtalarının inkübasyonu üzerine sıcaklığın etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, doğal üreme mevsimi olan ilkbaharın başında, ortasında ve sonunda olmak üzere üç farklı inkübasyon periyodunda yumurtaların embriyonik gelişmelerini tamamlama süreleri ve su sıcaklıkları birer saatlik aralıklarla incelenmiştir. Çalışma sonucunda, sırasıyla 2965,54, 2959,96 ve 2956,67 saat-derecelik inkübasyon süreleri saptanmış, sıcaklığın yumurtaların embriyonik gelişimi üzerine doğrudan etkiye sahip olduğu, düşük sıcaklığın embriyonik gelişimi yavaşlattığı ve yüksek sıcaklığın bu gelişimi hızlandırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca, inkübasyon sıcaklığındaki artışın embriyolojik gelişimin gözlenme safhasının süresi üzerine etki etmediği bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Hazar Ak Balığı, Rutilus frisii kutum, sıcaklık, yumurta, gelişim, inkübasyon. 70

91 ULSP 15 Bir Baraj Gölü nün Fitoplankton Kompozisyonu ve Baraj Öncesi Dönem ile Karşılaştırılması (Gümüldür Deresi-Tahtalı Baraj Gölü) Haşim SÖMEK, M. Ruşen USTAOĞLU, Süleyman BALIK Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Bornova-İZMİR İzmir in su ihtiyacının bir kısmını karşılayan Tahtalı Baraj Gölü nün fitoplankton kompozisyonunu ve mevsimsel değişimlerini incelemek amacıyla, Mayıs 2006 ile Nisan 2007 tarihleri arasında aylık örneklemeler yapılmıştır. Örneklemeler baraj gölünde belirlediğimiz 3 ayrı istasyondan, 55 µm göz açıklığındaki plankton kepçeleri kullanılarak, vertikal ve horizontal yöntemlerle gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, Cyanophyta (7), Chlorophyta (18), Bacillariophyta (12), Chrysophyta (1), Cryptophyta (1), Euglenophyta (2) ve Dinophyta (3) dan olmak üzere toplam 44 takson tespit edilmiş olup, bu taksonlar Türkiye tatlısuları için kozmopolittir. Aphanocapsa incerta, Pediastrum simplex, Scenedesmus sp., Mougeotia spp., Aulacoseira granulata, A. italica, Cyclotella ocellata, Fragilaria acus, Ceratium hirundinella, Peridinium cinctum en sık rastlanılan taksonlar olmuştur. Fitoplankton kompozisyonu ve çevresel koşullar baraj öncesi dönemle karşılaştırıldığında belirgin bir fark tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Fitoplankton, İçme Suyu, Tahtalı Baraj Gölü, Gümüldür Deresi 71

92 ULSP 16 Diatomelerden Fristül Eldesinde Farklı Yöntemlerin Uygulanması Kutsal KESİCİ 1, Atakan SUKATAR 1, Mustafa GÜDEN 2 1 Ege Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 35100, İzmir 2 İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Makine Mühendisliği Bölümü 35430, İzmir Diatomeler tek hücreli, nano boyutta, büyük bir çoğunluğu fotosentetik olan organizmalardır. Heterokontophyta divisiosunun Bacillariophyceae sınıfında yer alan diatomeleri diğer sınıflardan ayıran en karakteristik özelliği silikadan oluşan hücre duvarı (fristül) oluşturma yetenekleridir. Bu organizmalar çeperlerinin iç kısımlarında, amorf SiO 2 biriktirirler (nano boyuttaki SiO 2 nin çökelmesi-biyominerilazasyon). Diatome fristülleri; atmosferik koşularda nano silika tozlarının çökelmesi ile oluşmakta ve oldukça düzenli mikron altı ve nano boyutta gözeneklere sahip olmaları nedeniyle, nano malzeme üretimi ve tasarımında kullanılabilecek önemli mikroskobik ve teknik bilgiler içermektedir. Bu amaca yönelik olarak diatomelerin üzerlerindeki organik maddelerin uzaklaştırılması gerekmektedir. Bir tatlı su diatomu olan Nitzschia palea (Kützing) W.Smith ile yapılan bu çalışmada, organizmandaki organik maddenin uzaklaştırılması bazı yöntemler denenmiştir. Sonuçlar elektron mikroskobunda incelenerek çeper yapısında daha az deformasyona neden olan yöntem belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Nitzschia palea (Kützing) W.Smith, Diatome, Fristül 72

93 ULSP 17 Sultan Sazlığı ve Çevresinde Bulunan Sucul Alanların Cladocera Faunasının Mevsimsel Olarak İncelenmesi Murat KAYA 1, Ahmet ALTINDAĞ 2 1 Aksaray Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, 68100, Aksaray 2 Aankara Üniversitesi, Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, 06100, Tandoğan, Ankara Sultan Sazlığı ve çevresinde bulunan sekiz su alanının (Zamantı Irmağı, Homurlu Çayı, Ağcaşar Baraj Gölü, Soysallı Göleti, Çayırözü Göleti, Söbe Gölü, Camız Gölü ve Sultan Sazlığı merkez) Cladocera faunasını belirlemek üzere Nisan 2007-Aralık 2007 tarihleri arasında mevsimsel olarak toplanan örneklerde 13 tür tespit edilmiştir. Çalışma alanlarına göre tür zenginliğine bakıldığında Söbe Gölü nden 7 tür, Zamantı Irmağı, Ağcaşar Baraj Gölü ve Çayırözü Göleti nden 5 tür, Camız Gölü nden 3 tür, Homurlu Çayı, Soysallı Göleti ve Sultan Sazlığı merkez kısım olarak belirlediğimiz alandan ise 2 tür kaydedilmiştir. Tespit edilen 13 türden 7 tanesi sadece tek mevsim ve tek su bölgesinden kaydedilmiştir. Çalışma sırasında Chydorus sphaericus türü 6 su bölgesinde gözlenmiş ve Bosmina longirostris ile Simocephalus vetulus türleri ise 4 su bölgesinde gözlenmiştir. Mevsimlere göre tür zenginliğine bakıldığında yazın toplanan örneklerden 8 tür, sonbaharda toplanan örneklerden 7 tür, ilkbahar ve kışın toplanan örneklerden de 3 tür tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Zooplankton, Cladocera, tür zenginliği, mevsimsel değişim, Sultan Sazlığı 73

94 ULSP 18 Türkiye Tatlısu Mollusklarının Dağılımlarına Katkılar Murat ÖZBEK, Işık KILIÇASLAN Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Temel Bilimler Bölümü, Bornova, İzmir. Bu çalışmada, Türkiye nin farklı bölgelerinde yapılmış olan araştırmalar sonucunda, Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi Müzesi nde tutulan ve bundan önceki çalışmalarda rapor edilmemiş örnekler incelenmiştir. Bu sayede içsularımızda dağılım gösteren Mollusk türleri hakkındaki bilgilere katkı sağlanması amaçlanmıştır. İncelenen örnekler 17 farklı lokaliteden değişik tarihlerde toplanmıştır. Çalışma sonucunda, 17 si Gastropoda [Radix peregra (O.F. Muller 1774), Radix auricularia (L. 1758), Stagnicola palustris (O.F. Muller 1774), Gyraulus albus (O.F. Muller 1774), Planorbis planorbis (L. 1758), Planorbarius corneus (L. 1758), Potamopyrgus antipodarum J.E. Gray 1843, Theodoxus anotolicus (Récluz, 1841), Theodoxus altenai Schütt 1965, Valvata piscinalis (O.F. Muller 1774), Physella acuta (Draparnaud 1805), Physa fontinalis (L. 1758), Pyrgorientalia zilchi (Schütt 1964), Bithynia pseudemmericia Schütt 1964, Acroloxus lacustris (L. 1758), Ancylus fluviatilis O.F. Muller 1774, Succinea putris L. 1758) ve 3 si de Bivalvia ya [Musculium lacustre (O.F. Muller 1774), Pisidium casertanum (Poli 1791), Unio pictorum (L. 1758)] dahil olmak üzere 20 Mollusk türü saptanmıştır. Tespit edilen türlerin karakteristik özelliklerinin yanında, gözlenen varyasyonlar ve kabuk ölçümleri sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Gastropoda, Bivalvia, Mollusca, Türkiye, Tatlısu 74

95 ULSP 19 Hamam, Erikli ve Mert Gölleri nin (İğneada/Kırklareli) Oligochaeta Türleri ve Dağılımlarının Fizikokimyasal Faktörlerle İlişkisi Menekşe TAŞ, Belgin ÇAMUR-ELİPEK, Hüseyin GÜHER, Timur KIRGIZ Trakya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 22100, Edirne Bu çalışma, İğneada Longozu nda yer alan Hamam, Erikli ve Mert Gölleri nin Oligochaeta faunasını tespit etmek ve dağılımlarında etkili olan fizikokimyasal faktörleri belirlemek amacıyla gerçekleştirildi. Nisan Mart 1994 yılları arasında göllerde seçilen istasyonlardan yapılan aylık örneklemeler sonucunda elde edilen oligoketlerin, tür düzeyinde teşhisleri yapıldı. Değerlendirme sonucunda, Hamam Gölü nde 8 tür (Limnodrilus hoffmeisteri, Stylaria lacustris, Psammoryctides albicola, Tubifex tubifex, Potamothrix hammoniensis, Limnodrilus udekemianus, Nais elinguis, Dero obtusa), Erikli Gölü nde 3 tür (Potamothrix hammoniensis, Tubifex tubifex, Nais elinguis) ve Mert Gölü nde ise 2 tür (Nais elinguis, Limnodrilus hoffmeisteri) saptandı. Tespit edilen tüm türlerin lokalitelerden ilk kez kaydedildiği belirlendi. Ayrıca, göllerde yapılan fizikokimyasal örneklemelerden elde edilen verilere göre (sıcaklık, ışık geçirgenliği, bulanıklık, ph, derinlik, klorür, çözünmüş oksijen, toplam sertlik, kalsiyum, magnezyum, fosfat, nitrit ve nitrat azotu), türlerin dağılımında etkili olan çevresel faktörler belirlenmeye çalışıldı. Anahtar Kelimeler: Mert Gölü, Erikli Gölü, Hamam Gölü, Oligochaeta, fizikokimyasal parametre, İğneada. 75

96 ULSP 20 Samsun İli İçsularında Yaşayan Sazan (Cyprinus carpio L., 1758) ın Boy- Ağırlık ve Boy-Boy İlişkileri Savaş YILMAZ, Nazmi POLAT, Okan YAZICIOĞLU Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, 55139, Kurupelit, Atakum, Samsun Bu çalışmada, Temmuz 2003-Aralık 2004 tarihleri arasında Samsun il sınırları içerisinde bulunan Altınkaya ve Derbent baraj gölleri, Bafra Balık Gölleri ve Karaboğaz Gölü nden yakalanan Sazan (Cyprinus carpio L., 1758) örneklerinin boy-ağırlık ve boyboy ilişkileri sunulmuştur. Boy-ağırlık ilişkilerinin b değeri 2,761 ile 2,923 arasında değişmiştir. Boy-ağırlık ilişkilerine göre Altınkaya Baraj Gölü ve Bafra Balık Gölleri nde negatif allometrik büyüme, Derbent Baraj Gölü ve Karaboğaz Gölü nde izometrik büyüme gözlenmiştir. Total boy ile çatal boy arasında oldukça kuvvetli ilişkiler tespit edilmiştir (P<0,001, r 2 >0,98). Araştırma alanlarının üçünde türün boyağırlık ve boy-boy ilişkileri ilk defa bu çalışma ile verilmiştir. Anahtar kelimeler: Boy-ağırlık ilişkisi, Boy-boy ilişkisi, Sazan, Cyprinus carpio, Samsun 76

97 ULSP 21 Darlık Deresi nde (Şile-İstanbul) Yaşayan Gobiidae ve Cobitidae Familyalarına Ait Balıkların Boy-Ağırlık İlişkileri Özcan GAYGUSUZ 1, Çiğdem GÜRSOY GAYGUSUZ 2, Gülşah SAÇ 3 1 İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Ordu Cad. No: Laleli, İstanbul 2 Trakya Üniversitesi, Keşan Meslek Yüksek Okulu, 22100, Keşan Edirne 3 İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bozdoğan Kemeri Cad. No: 6 İşitme Engelliler Okulu Yanı, Vezneciler/İstanbul Balıkların boy-ağırlık ilişkileri popülasyon çalışmaları için önemli parametrelerden biridir. Buradan balığın vücut şekli ve besililik durumu hakkında bir fikir edinilebilir. Ekim 2008-Eylül 2009 tarihleri arasında İstanbul un önemli içme suyu kaynaklarından olan Darlık deresinde aylık olarak elektroşokla gerçekleştirilen avcılık sonucunda, Gobidae familyasından Neogobius gymnotrachelus (Kesler, 1857), N. melanostomus (Palas, 1814) ve Proterorhinus marmoratus (Pallas, 1814) ile Cobitidae familyasına ait Cobitis vardarensis Karaman, 1928 türleri elde edilmiştir. Bu çalışmada Darlık deresi için yeni kayıt olan bu türlerle ilgili ilk biyolojik verilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Türlere ait boy-ağırlık denklemleri N. gymnotrachelus W=0,0078TL 3,1449 (n:51), N. melanostomus W=0,0065TL 3,336 (n:6), P. marmoratus W=0,0071TL 3,2282 (n:55), C. vardarensis W=0,0058TL 3,0288 (n:7) olarak bulunmuştur. Sonuçlar çalışılan türlerin bulundukları ortamda ağırlıkça artışlarının iyi olduğunu ve beslenme açısından uygun koşullar altında olduklarını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Darlık Deresi, Baraj, Boy-Ağırlık İlişkisi, Allometri, Gobidae, Cobitidae 77

98 ULSP 22 Mikroalg Chlorella Beijer. Kültürü ve Biyodizel için Lipit Miktarının Arttırılması Üzerine Bir Araştırma Semra CİRİK 1, Edis KORU 1, Hatice TEKOĞUL 1, Gamze TURAN 1, Şafak SEYHANEYILDIZ-CAN 2, Tuğba SÖNMEZIŞIK 1 1 Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü, Bornova, İzmir 2 Tunceli Üniversitesi, Tunceli Meslek Yüksekokulu, Su Ürünleri Programı, Tunceli Dünya daki enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayan fosil yakıtların tükenme ihtimali ve çevreye verdikleri zarar; araştırıcıları yenilenebilir temiz enerji kaynaklarına yönlendirmiştir. Alternatif enerji olan Biyodizel için Mikroalgal kütleden yağ eldesi; Dünya nın pek çok ülkesinde çalışılmaktadır. Tatlısu Yeşil Algi (Chlorophyceae) Chlorella türlerinin ürettikleri lipit miktarına sıcaklığın, nitratın ve CO 2 konsantrasyonlarının etkisi bilim insanlarınca incelenmektedir. Bu çalışmada, farklı kültür koşullarında Yetiştiriciliği yapılan Chlorella sp. nin biyokütle miktarı ve yağ içeriği araştırılmıştır. Chlorella sp. Algi F/2 ortamında beş farklı NaNO 3 ve üç farklı sıcaklıkta kültüre alınmıştır. Yapılan denemelerde sıcaklık değişiminin, nitrat ve CO 2 miktarının biyomas artışına ve alglerin ürettikleri lipit miktarına etkisi incelenmiştir. Araştırma sonucunda en yüksek lipit miktarı içinde hiç nitrat bulunmayan 5. grupta ve 30 0 C sıcaklıkta yapılan kültürlerde ölçülmüştür. Algin biyomas artışı ile yağ içeriğinin ters orantılı olduğu tespit edilmiştir. Karbondioksit ilaveli ve ilavesiz ortamda üretilen Chlorella sp. nin istatistik değerlerinde T testi sonuçlarına göre biyomas ve lipit artışının en fazla karbondioksit ilaveli grupta olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Mikroalg, Chlorella, Kültür, Lipit, Biyodizel 78

99 ULSP 23 Sapanca Gölü Siliyatlari (Protozoa, Ciliophora) Üzerine İlk Gözlemler Sırma ÇAPAR 1, Nazlı Deniz EYİCE 2, Reyhan AKÇAALAN-ALBAY 3, Cenk GÜREVİN 3 1 Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, 06800, Beytepe Ankara 2 Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Bölümü, 06800, Beytepe Ankara 3 İstanbul Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, 34470,Laleli İstanbul Bu çalışma, Sapanca Gölü nde belirlenmiş olan 9 farklı istasyonda tespit edilen siliyatlara yönelik araştırmanın ilk bulgularını kapsamaktadır. Teşhisi yapılan tüm türlerin morfolojileri canlı inceleme ve lugol boyama ile DIC ataşmanlı ışık mikroskobu kullanılarak çalışılmıştır. Canlı çizimler, inceleme esnasında ve kayıt görüntüler yardımıyla, fotoğraf ve ölçümler ise dijital kamera kullanılarak, IM50 görüntü analiz sistemi ve Q-win ölçüm programı ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda 60 adet tür teşhis edilmiş ve elde edilen veriler türün farklı populasyonları ve yakın türler ile karşılaştırılarak habitat bilgisi verilmiş, sonuçlar fotoğraf ve çizimlerle desteklenmiştir. Anahtar Kelimeler: ciliophora, protozoa, tatlısu 79

100 ULSP 24 Yamansaz Gölü (Antalya) Su Kenesi (Hydrachnida: Acari) Faunası Pınar Gülle 1, Yunus Ömer Boyacı 2 1 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Burdur 2 Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi, Eğirdir-Isparta Bu çalışmada, Antalya nın doğusunda ve kısmen bataklık karakterinde olan Yamansaz Gölü nden, 2009 yılı Temmuz ayında gerçekleştirilen arazi çalışmasında 95 su kenesi örneği toplanmış, 6 familyaya ait 6 su kenesi türü tespit edilmiştir. Türlerin tanımlayıcı çizimleri yapılarak, gölün genel durumu ve su kenesi faunası bulguları ışığında bazı biyo-ekolojik değerlendirilmelere varılmıştır. Anahtar kelimeler: Su kenesi, Hydrachnida, Yamansaz Gölü, tatlısu, ekolji, fauna 80

101 ULSP 25 Taban Büyük Omurgasızları Kullanılarak Uygulanan İndeksler ile Aksu Çayı nın (Giresun) Habitat Kalitesinin Değerlendirilmesi Nilgün KAZANCI, Pınar EKİNGEN, Gencer TÜRKMEN, Özge ERTUNÇ, Yasemin GÜLTUTAN Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı Beytepe Ankara Türkiye Bu araştırmada Giresun da bulunan, Karagöl Bölgesi nden doğan ve Karadeniz e dökülen Aksu Çayı nın su kalitesinin değerlendirilmesi için taban büyük omurgasızları ve bazı fizikokimyasal değişkenler kullanılmıştır. Bu amaçla, 2008 Temmuz ve 2009 Haziran aylarında Aksu Çayı üzerinde seçilen istasyonların farklı taban yapısına sahip bölgelerinden dip kepçesi ile taban büyük omurgasızları toplanmıştır. Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi nin uygulanmasını öngördüğü bazı biyotik indeksler (EPT, ASPT, BMWP vd.) ve Hilsenhoff Familya Biyotik İndeksi (HBI) teşhis edilen örneklere uygulanmıştır. Aksu Çayı, özellikle kaynak bölgesindeki yayla turizmi, akarsu kenarında yer alan yerleşim yerleri, ekili alanlar ve hidroelektrik santrallerine ilişkin çalışmalar nedeniyle kimyasal ve fiziksel yönden etkilenmektedir. Aksu Çayı nın habitat yapısı, kaynaktan başlayarak aşağıya doğru taban büyük omurgasızları kullanılarak ilk defa değerlendirilmektedir. Araştırma sonucunda, kaynağa yakın olan istasyonların habitat kalitesinin yüksek olduğu ve referans habitat özelliği gösterdiği görülürken, akarsu kenarında yer alan ekim alanları, yerleşim yerleri ve kurulan/kurulmakta olan santrallerin sebep olduğu fiziksel ve kimyasal tahribattan ötürü, akarsuyun alt bölgelerinde yer alan istasyonların habitat kalitelerinin düştüğü gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Aksu Çayı, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi, Biyotik indeks, Fizikokimyasal değişkenler, Habitat kalitesi, Referans habitat, Taban büyük omurgasızları 81

102 ULSP 26 Tehlike Altında Olan Marthamea vitripennis (Burmeister 1839) in (Insecta, Plecoptera) Habitat Özellikleri Nilgün KAZANCI, Hüseyin Ali BOLAT, Gencer TÜRKMEN, Pınar EKİNGEN, Özge ERTUNÇ Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı, Beytepe, ANKARA Plecoptera Takımı nın Perlidae familyasına dahil olan Marthamea Klapálek, cinsinin Türkiye de, Marthamea selysii (Pictet 1841) ve Marthamea vitripennis (Burmeister 1839) türleri bulunmaktadır. Plecoptera, akarsularda larva dönemlerini geçiren böcekler içinde yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olanlardandır. Marthamea türleri de tehlike altındadır ve Avrupa da daha önce kayıtları verilen akarsu ekosistemlerinde ortadan kalktıkları bildirilmektedir. Bunun en önemli nedeni, akarsu habitatlarının su kalitesindeki düşüş ve fiziksel olarak bozulmasıdır. Marthamea vitripennis, Yeşilırmak Nehri nin kollarından olan Çekerek Çayı nda, Haziran 2009 yılında kaydedilmiştir. Bu çalışmada, Çekerek Çayı ndaki toplama bölgesinin su kalitesi fiziksel, kimyasal değişkenler ve taban büyük omurgasızları kullanılarak uygulanan multimetrik biyotik indekslerden elde edilen sonuçlara göre III. ve IV. sınıf (orta derecede kirli ve kirli) olarak belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Çekerek Çayı, Habitat, Marthamea vitripennis, Multimetrik biyotik indeksler, Plecoptera, Su kalitesi, Tehlike altındaki tür 82

103 ULSP 27 Cernek Gölü nün Ekolojik ve Sosyoekonomik Önemi Özgen CAN, Beyhan TAŞ Ordu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, ORDU Sulak alanlar gerek ekolojik dengenin sağlanmasında, gerekse biyolojik çeşitliliğin korunmasında büyük önem taşımalarının yanı sıra yöre ve ülke ekonomisine çok büyük katkıları olan ekosistemlerdir. Orta Karadeniz bölgesinde yer alan Kızılırmak deltası doğal habitatları ve zengin biyolojik çeşitliliğiyle Ramsar alanı olarak tanımlanmaktadır. Delta, doğal özellikleri korunmuş çok önemli sulak alanlara sahiptir. Bu sulak alanlardan biri olan Cernek Gölü, bölgede tarım, turizm ve balıkçılık açısından önemli bir ekosistem oluşturmaktadır. Su ürünleri besin ihtiyacını karşılamasının yanı sıra, birçok kişiye istihdam sağlamakta, ekonomik ve sosyal gelişmeye de katkıda bulunmaktadır. Ancak göl ekosistemi sulama, sediment tortuları, tarım ve evsel atıkların suya karışmasıyla zaman içerisinde giderek bozulmakta ve gölün trofi seviyesi de bu yüzden ciddi bir problemle karşı karşıyadır. Cernek Gölü de birçok korunma statüsü olmasına rağmen (Doğal sit alanı, Yaban hayatı geliştirme sahası, Ramsar alanı) avcılık, kirlilik, tarım aktivitelerinin baskısı sebebiyle mevcut yapısı hızla bozulmaya uğramaktadır. Bu çalışmada, Kızılırmak Deltası nda yer alan Cernek Gölü nün geçmişten günümüze kadar olan ekolojik ve sosyoekonomik önemi ortaya konulacaktır. Anahtar kelimeler: Cernek Gölü, Kızılırmak Deltası, sulak alanlar 83

104 ULSP 28 Fırtına Deresi nin Bazı Fiziko-Kimyasal Değişkenler ve Taban Büyük Omurgasızları Kullanılarak Değişik İndekslerle Değerlendirilmesi Nilgün KAZANCI, Özge ERTUNÇ, Gencer TÜRKMEN, Pınar EKİNGEN, Başak ÖZ Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Anabilim Dalı, 06800, Beytepe, Ankara Özet: Doğu Karadeniz'de yer alan akarsularımızdan olan Fırtına Deresi (Rize), Kaçkar Dağları nın Karadeniz'e bakan yamaçlarındaki akarsuların birleşmesi ile oluşmuştur. Akarsuyun yer aldığı Fırtına Vadisi, sit alanı olup, Rio Sözleşmesi'ne göre dünyada koruma altına alınan 200 ekolojik bölgeden biridir. Ancak bölge, son yıllarda gittikçe yoğunlaşan bir kirlilik tehdidi altındadır. Akarsu çevresindeki yerleşim yerleri ve tarım alanlarından gelen atıklar, doğrudan akarsuya karışmaktadır. Bölgede her geçen yıl artan dağ ve yayla turizmi, bu kirliliğin daha da artmasına yol açmaktadır. Karadeniz sahil yolu yapım çalışmaları ise akarsu yatağında ciddi tahribata yol açmaktadır. Fırtına Deresi nin ekolojik kalitesini değerlendirmek amacıyla 2006 ve 2008 yıllarında, Temmuz ayında toplam 12 istasyondan taban büyük omurgasız örnekleri toplanmış ve bazı fiziko-kimyasal değişkenler (sıcaklık, ph, çözünmüş oksijen, elektriksel iletkenlik) ölçülmüştür. İstasyonların değerlendirilmesi için taban büyük omurgasızlarına, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi (SÇD) nin önerdiği ASPT (Average score per Taxon), BBI (Belgian Biotic Index), BMWP (Biological monitoring working party), EP-Taksa, EPT- Taksa, EPTCBO (Eph., Ple., Tri., Col., Bivalv., Odo.) indeksleri uygulanmıştır. Ayrıca Hisenhoff Familya İndeksi de kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, Fırtına Deresi üzerinde yer alan 12 istasyonun, referans habitat kalitesinde olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi, Biyotik indeks, Familya indeksi, Fırtına Deresi, Fiziko-kimyasal değişkenler, Referans habitat, Taban büyük omurgasızları 84

105 ULSP 29 Sinop İlinde Bulunan Bazı Lentik Sulardaki İstilacı Balık Türlerinin Durumu Öztekin YARDIM, Yakup ERDEM Sinop Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Akliman, SİNOP İç sularda balık türlerinin yayılış yolları arasında, doğal yolların dışında, Devlet kuruluşlarının balıklandırma çalışmalarının, yöredeki balık üretim tesislerinin varlığının, amatör balıkçıların ve akvaryum meraklılarının bilinçsizce ellerindeki balıkları derelere ve göllere salmalarının etkili olduğu bilinmektedir. Sinop ili sınırları içerisinde bulunan bazı durgun sularda yürütülen bu araştırmada 13 aileye mensup toplam 27 balık türüne rastlanılmış olup bunların büyük bölümü tespit edildikleri su havzalarına ait olmayan türlerdir. Araştırmada en yayılmacı türün Carassius cinsi üyelerinin olduğu, bunu Cyprinus carpio (Adi Sazan) nun izlediği belirlenmiştir. Cyprinus carpio (Adi Sazan) genelde Devlet tarafından balıklandırma amacıyla göl, gölet ve barajlara salınmıştır. Bu bağlamda, Ülkemiz sularında son yıllarda görülmeye başlayan ve en yayılmacı türlerden biri olan Pseudorasbora parva türüne araştırma alanlarından giriş ve çıkışları sınırlandırılmış bir göl olan Akgöl de rastlanması araştırmanın önemini ortaya koymaktadır. Anahtar kelimeler: Cyprinus carpio, Pseudorasbora parva, Carassius sp.,oncorhynchus mykiss, Lentik biotop, İstilacı türler. 85

106 ULSP 30 Hydrodictyon reticulatum un Civil ve Kacalı Deresi nde (Ordu) Aşırı Çoğalması Beyhan TAŞ, Ahmet Yavuz CANDAN, Özgen CAN, Sertan TOPKARA Ordu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, 52200, Ordu Civil Deresi ile Kacalı Deresi Ordu ilinin önemli akarsularındandır. Bu derelerde kanalizasyon ve tarım alanlarından gelen kirlilik yükü nedeniyle bir kirlenme söz konusudur. Özellikle su seviyesinin azaldığı zamanlarda derelerde ötrofikasyon olayı gözlenmektedir. Civil Deresi ve Kacalı Deresi nde 2009 yılı ilkbahar sonu yaz başında bir ötrofikasyon olayı gerçekleşmiştir. Suyun yüzeyinde yoğun yeşil kütleler meydana gelmiş, yüzeyin büyük bir kısmını kaplamıştır. Yapılan incelemede, ipliksi yeşil alglerden olan Hydrodictyon reticulatum (su ağı) un aşırı çoğaldığı tespit edilmiştir. Bu tür sığ ve durgun sularda yaşayan, suyun görünümünü bozan ve oksijen seviyesini azaltan bir algdir. Ötrofikasyon sırasında iki dereden de örnekleme yapılmış, suda bazı fiziko-kimyasal ve biyolojik özellikler incelenmiştir. Çözünmüş oksijen konsantrasyonu örnekleme sırasında Kacalı Deresi nde 7.23 mg L -, Civil Deresi nde 4.76 mg L - ölçülmüştür. Yapılan analizler sonucu Civil Deresi nin Kacalı Deresi ne göre daha kirli olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Civil Deresi, Kacalı Deresi, Tatlı su, Ötrofikasyon, Hydrodictyon reticulatum 86

107 87

108 KATILIMCI DİZİNİ Abdulkadir YAĞCI... xiii, 44 Adile ÖZDEMİR... ix, 23 Ahmet ALTINDAĞ... xvi, 70 Ahmet Yavuz CANDAN... xv, xvii, 58, 83 Akasya TOPÇU... xii, 37 Alaattin ŞEN... x, 23 Ali İLHAN... xiv, 49, 56 Ali Serhan TARKAN... xiii, xiv, 48, 50 Arif GÖNÜLOL... iii, xv, 63, 65 Arzu ÇİÇEK... xv, 62 Aslı Süha DÖNERTAŞ... x, xi, 24, 31 Atakan SUKATAR... xv, 69 Ayşe TAŞDEMİR... ix, xv, 20, 57 Banu GÜN... xi, 32 Baran YOĞURTÇUOĞLU... xii, xiii, 41, 45 Başak OĞUZ... xii, 35 Başak ÖZ... xvi, 81 Belgin ÇAMUR-ELİPEK... x, xi, xvi, 26, 27, 34, 72 Beyhan TAŞ... iii, xv, xvi, xvii, 58, 80, 83 Brett NEILAN... vii, 10 Burak ÖTERLER... xi, 34 Burcu ŞERBETÇİ... x, xi, 28, 32 Bülent SOLMAZ... x, xi, 24, 31 Bülent ŞEN... iii, xii, 36 Bülent ÜNVER... xii, 40 Bülent YORULMAZ... x, xi, 28, 32 Cafer BULUT... viii, 15 Cem AYGEN... iii, ix, 18 Cem TOKATLI... xv, 59, 62 Cenk GÜREVİN... xi, 33, 76 Cihangir AYDÖNER... x, xi, 24, 31 Cumhur AVŞAR... vii, 8 Cumhur Haldun YARDIMCI... vii, 7 88

109 Cüneyt Nadir SOLAK... xv, 59 Çiğdem GÜRSOY GAYGUSUZ... xvi, 74 Deniz Anıl ODABAŞI... xv, 60 Derya BOSTANCI... xiii, 43 Derya KAYA... vii, 8 Didem KARACAOĞLU... viii, 13, 15 Didem ÖZDEMİR MİS... ix, 18 Dilek KOÇ... ix, 21 Dinçer GÜLEN... vii, 3 Edis KORU... xvi, 75 Elif Neyran SOYLU... xv, 63 Emre KESKİN... viii, 14, 61 Eniz Özge BALCI... xv, 64 Esat T. TOPKARA... ix, 20 Esengül KÖSE... xv, 62 F. Güler EKMEKÇİ... xii, xiii, 41, 45, 52 Fahrettin KÜÇÜK... xii, xiii, xiv, 42, 47, 51 Fatih GÜMÜŞ... xv, 65 Gamze TURAN... xvi, 75 Gencer TÜRKMEN... x, xvi, 25, 78, 79, 81 Gülşah SAÇ... xvi, 74 Gülşah YILMAZ... xv, 67 Gülşen ALTUĞ... vii, 7 Gürçay Kıvanç AKYILDIZ... ix, xv, 23, 66 Hakan ATABAY... x, xi, 24, 31 Halide AYDOĞDU... x, 27 Hamdi AYDIN... xiv, 50 Hamidreza RASOULI... xv, 67 Hasan KALYONCU... x, xi, 28, 32 Hasan M. SARI... xii, xiv, xv, 38, 49, 56, 57 Haşim SÖMEK... xv, 68 Hatice DAYIOĞLU... xi, 32 Hatice TEKOĞUL... xvi, 75 Hayri DAYIOĞLU... xv, 59 Hüseyin Ali BOLAT... xvi, 79 89

110 Hüseyin GÜHER... xiv, xvi, 55, 72 Hüseyin TÜFEKÇİ... x, xi, 24, 31 Işık KILIÇASLAN... xvi, 71 İskender GÜLLE... iii, ix, xii, xiv, 21, 42, 51 Kutsal KESİCİ... xv, 69 Lale GENÇOĞLU... xiii, xiv, 45, 52 Latife KÖKER... vii, 10 Levent TEZCAN... xi, 30 M. Ali Turan KOÇER... xii, 36 M. Ruşen USTAOĞLU... ix, xv, 18, 22, 56, 57, 68 Mahir Yıldırım... xii, 40 Mehmet AKBULUT... ix, xv, 19, 60 Mehmet Ali ONARAN... x, 29 Mehmet CESUR... xiii, 44 Mehmet EKMEKÇİ... xi, 30 Melek ZEYBEK... x, xi, 28, 32 Melih RÜZGAR... ix, 17 Menderes SUİÇMEZ... xii, 39 Menekşe TAŞ... xi, xvi, 34, 72 Meriç ALBAY... iii, vii, xi, xii, 10, 33, 35 Murat BARLAS... iii, x, xi, 28, 32 Murat KAYA... xvi, 70 Murat ÖZBEK... iii, ix, xvi, 20, 22, 71 Mustafa DURAN... ix, xv, 23, 66 Mustafa GÜDEN... xv, 69 Mustafa KATI... x, 29 Mustafa MANTIKCI... x, xi, 24, 31 Mustafa TEMEL... viii, 16 Muzaffer DÜGEL... ii, iii, viii, 9, 13 N. Lerzan ÇİÇEK... viii, 11 Naime ARSLAN... ix, xv, 17, 19, 62 Nazlı Deniz EYİCE... vii, xvi, 9, 76 Nazmi POLAT...iii, xiii, xvi, 43, 73 Necmettin SARI... ii, viii, 13 Nilay GÜRLEYEN... xiv, 56 90

111 Nildeniz TOP... xiii, xiv, 48, 50 Nilgün KAZANCI... iii, x, xvi, 25, 78, 79, 81 Nilsun DEMİR... iii, viii, xv, 12, 64 Nuray Emir AKBULUT... ix, 17 Nurhayat DALKIRAN... viii, 13, 15 Nurşah AKTAN... xiii, 46 Okan KÜLKÖYLÜOĞLU... ii, iii, vii, viii, 9, 13 Okan YAZICIOĞLU... xvi, 73 Ö. Osman ERTAN... viii, ix, 11, 21 Ömer ERDOĞAN... xii, xiv, 42, 51 Özcan GAYGUSUZ... xiv, xvi, 50, 74 Özden FAKIOĞLU... viii, xv, 12, 64 Özge ERTUNÇ... x, xvi, 25, 78, 79, 81 Özgen CAN... xvi, xvii, 80, 83 Özgür CANPOLAT... xii, 36 Özgür EMİROĞLU... xii, xv, 38, 62 Özlem TEZCAN... xi, 30 Öztekin YARDIM... xvii, 82 Pınar EKİNGEN... x, xvi, 25, 78, 79, 81 Pınar Gülle... xvi, 77 Pınar ÖZKAHYA... x, xi, 26, 34 Rahmi UYSAL... xiii, 44 Recep BAKIR... xv, 66 Reyhan AKÇAALAN...iii, vii, xii, 10, 35, 76 Salim Serkan GÜÇLÜ... xii, xiv, 42, 51 Savaş YILMAZ... xii, xvi, 39, 73 Seda BAŞIAÇIK... xiv, 56 Selda TEKİN-ÖZAN... xiii, 46 Semra CİRİK... iii, xvi, 75 Serap PULATSÜ... iii, xii, 37 Seray YILDIZ... ix, 20 Serpil SAĞIR ODABAŞI... xv, 60 Sertan TOPKARA... xvii, 83 Sevgi ULUKÜTÜK... ix, 19 Sevil ERDOĞAN... xiv, 55 91

112 Sezer KAYAM... viii, 13 Sırma ÇAPAR... vii, xvi, 9, 76 Sönmez DAĞLI... xii, 35 Sultan KEKİLLİ... xii, 40 Süleyman BALIK... ix, xv, 18, 57, 68 Şafak SEYHANEYILDIZ-CAN... xvi, 75 Şahin ÖZAYDIN... x, xi, 24, 31 Şenol AKIN... xiii, 44 Şerife Gülsün KIRANKAYA... xiii, 45 Şükran DERE...iii, viii, 13 Şükran YALÇIN-ÖZDİLEK... xiii, 45 Timur KIRGIZ... iii, x, xi, xvi, 27, 34, 72 Tuğba SÖNMEZIŞIK... xvi, 75 Türker KURTTAŞ... xi, 30 Vedat YEGEN... xiii, 44 Vildan TÜFEKÇİ... x, xi, 24, 31 Yakup ERDEM... xvii, 82 Yalçın ŞAHİN... xii, 38 Yasemin GÜLTUTAN... xvi, 78 Yunus Ömer Boyacı... xvi, 77 Zekiye GÜÇLÜ... xii, 42 Zeynep DORAK... viii, xiv, 15, 16, 50 Zeynep KOLÖREN... vii, 8 92