ÇOCUK ADALET SİSTEMİ SORUN TESPİT RAPORU

Transkript

1 ÇOCUK ADALET SİSTEMİ SORUN TESPİT RAPORU ÇAÇAv. Çocuk Hakları Alanında Çalışan Avukatlar Ağı Mart

2 İçindekiler /Sayfa Numarası SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK 6 MAĞDUR ÇOCUK 21 KORUNMA İHTİYACI OLAN ÇOCUK 29 TEDBİR KARARLARI 33 DİĞER TESPİTLER 37 SONUÇ YERİNE 41 2

3 ÇAÇAv. (Çocuk Alanında Çalışan Avukatlar Ağı ) Hakkında ÇAÇAv. çocuk hakları alanında çalışan avukat ve stajyer avukatlardan oluşan bir sivil inisiyatiftir. Tüzel kişiliği olmayan ÇAÇAv. mesleki dayanışma, bilgi ve deneyim paylaşımını sağlamayı hedeflemiştir. Bağımsız olan ÇAÇAv. belirlediği strateji doğrultusundaki faaliyetleri gönüllülük esasına dayanarak yerine getirmektedir. Çocuk adalet sistemine dair savunuculuk ve lobicilik faaliyetleri yürütmektedir. 23 Aralık 2013 tarihinde bir araya gelen grubun Ağustos 2015 itibarıyla 60 gönüllüsü bulunmaktadır. Kurulduktan sonra Mersin, Ankara, Bursa, Diyarbakır illerinde toplantılar yapılmıştır. Kapasite arttırımını ve koordinasyonu hedefleyen bu toplantıların yanı sıra üyelere yönelik cezasızlık, çocuk adalet sistemi ve stratejik davalama eğitici eğitimleri verilmiştir. ÇAÇAv. düzenlediği eğitimleri adalet sisteminin çalışanlarının (hakim, savcı, sosyal çalışma görevlileri) katılımıyla gerçekleştirmektedir. ÇAÇAv. gönüllüleri yerel, bölgesel, ulusal toplantılara ve kampanyalara katılım sağlayarak, üyesi oldukları baroların çocuk hakları merkezlerinde yer alarak katkı sunmakta, sivil toplum kuruluşlarına hukuki destek vermektedir. Çocuk Adalet Sistemi Sorun Tespit Raporu, yıllardır çocuk hakları alanında çalışan, emeğini zamanını maddi bir karşılık beklemeden çocukların esenliği ve haklarının savunmasında rol alan meslektaşlarımın birikiminin sonucudur. Bu çalışma, düzenli haftalık toplantıların, defalarca telefonlaşmaların ve yazışmaların ürünüdür. Çalışmaya destek olan ve katkı sunan tüm ÇAÇAv. gönüllülerine ve yayın haline getirilerek alanda paylaşılmasını sağlayan Sivil Düşün Programına teşekkür ediyoruz. Dayanışmayla, Av. Şahin ANTAKYALIOĞLU ÇAÇAv. Eş Koordinatörleri Av.Gazal BAYRAM Av.Nihan Erdoğan ÇAÇAv. Genel Sekreteri 3

4 Kullanılan Kısaltmalar SSÇ : Suça Sürüklenen Çocuk KİOÇ : Korunma İhtiyacı İçinde Olan Çocuk KDT : Koruyucu Destekleyici Tedbir ÇKK : Çocuk Koruma Kanunu TCK : Türk Ceza Kanunu CMK : Ceza Muhakemesi Kanunu SÇG : Sosyal Çalışma Görevlisi ÇAS : Çocuk Adalet Sistemi SİR : Sosyal İnceleme Raporu ÇİM : Çocuk İzleme Merkezi KBRM: Koruyucu, bakım rehabilitasyon merkezleri BSRM : Bakım sosyal rehabilitasyon merkezleri TGYK: Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m : Madde PVSK : Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu YGİY : Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği 4

5 GİRİŞ VE RAPORUN YÖNTEMİ Çocuklar adalet sistemi içinde suça sürüklenen çocuk veya mağdur çocuk olarak yer alabilmektedir. Ancak çocuk adalet sistemi sadece bu ikili ayrımla çocukları ele almamaktadır. Her çocuğun hakları vardır. Devlet her çocuğun esenliğini sağlamakla yükümlüdür. Her çocuk korunmaya veya desteğe ihtiyaç duyabilir. Ancak bu korunma ve destek çocuğun sahip olduğu insan haklarını ortadan kaldırmaz. Bu rapor çocuğun insan hakları perspektifinden çocuk adalet sistemini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Çocukların adalet sistemi ile temas ettiği andan itibaren yaşanan hak ihlalleri ve hukuka uygun olmayan uygulamalar çocuk hakları savunucularının sıkça dile getirdiği bir husustur. Bu hak ihlallerinin neler olduğu ise somut olaya göre değişmektedir. Ancak hak savunuculuğu yaptığımız süre boyunca deneyimlerimiz, bazı hak ihlallerinin Türkiye nin her yerinde yapısal olarak görünür olduğunu göstermiştir. Raporun hazırlanmasında, niteliksel veri toplama aracı olarak bireysel görüşmeler/mülakatlar (individual intervews) ve gözlem (observation) kullanılmıştır. Alanda kilit öneme sahip saha çalışanı olan ÇAÇAv üyesi avukatlar ile yapılan mülakatlar tasniflenmiştir. Mülakatlar niteliği itibarıyla yarı yapılandırılmış ve açık uçludur. Mülakatlar için 10 sorudan oluşan soru formu hazırlanmış ve herkese aynı sorular sorulmuştur. Ancak bazı sorular açık uçlu (open ended) niteliktedir. Görüş veren avukatlar bazı konularda görüşlerini ayrıntılandırabilmiştir. Anket formuna verilen yazılı yanıtlar analiz edilmiştir. Avukatlarla yapılan görüşmeler ve avukatlardan toplanan anketler ile avukatların kendi deneyimleri ve gözlemleri üzerinden edindikleri bilgilerin bir araya getirilmesi hedeflemiştir. Çocukların dahil olduğu dosyalardaki yapısal hak ihlallerinin, çocuk hakları savunucuları tarafından görünür kılınmasının amaçlandığı bu raporda yer alan kimi gözlemlerin, kamuoyunun yakından bildiği olaylar olduğu da dikkate alınarak, çocukların kendilerine ve dosyalarına ilişkin bilgiler kodlanmıştır/şifrelenmiştir. Rapor, toplanan verilerin derlenmesi neticesinde oluşturulmuştur. Bu sebeple çalışmanın sınırlılığı, ÇAS a dair tüm sorunlara değinmemek olmuştur. 5

6 SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK Cumhuriyet savcısı sadece çocuğun ifadesini almaktadır. İfade alınması hariç tüm soruşturma işlemleri kolluk tarafından yapılmaktadır. ÇKK m.15/1 - Suça sürüklenen çocuk hakkındaki soruşturma çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır. Savcı, koruyucu ve destekleyici tedbirlerin alınması için talepte bulunmamakta, bu tedbirlerin alınmasını mahkemeye bırakmaktadır. SSÇ, aynı zamanda KİOÇ olsa dahi savcılık bu çocuklara ilişkin herhangi bir önlem almamakta, bu hususu değerlendirmemektedir. ÇKK m.7/1 - Çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı; çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re sen çocuk hâkimi tarafından alınabilir. ÇKK m.30/1/c (1) Çocuk bürosunun görevleri; c) Korunma ihtiyacı olan, suç mağduru veya suça sürüklenen çocuklardan yardıma, eğitime, işe, barınmaya ihtiyacı olan veya uyum güçlüğü çekenlere ihtiyaç duydukları destek hizmetlerini sağlamak üzere, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde çalışmak, bu gibi durumları çocukları korumakla görevli kurum ve kuruluşlara bildirmek Soruşturma aşamasında çocuğun ifadesi alınmadan önce, isnat edilen suç ve süreç hakkında yaşına ve gelişimine uygun bilgilendirme yapılmamakta, ailesine yeterli bilgi verilmemektedir. Dosya üzerinde yasal olarak yapılması zorunlu olan bilgilendirme görevinin yerine getirilmiş gibi gösterilmesi amacıyla maktu formlar imzalatılmaktadır. Çocukların gözaltında bulunduğu süreye dair formlar dahi maktu halde hazırlanmakta ve bu formlar, çoğunlukla içeriği açıklanmadan çocuğa imzalatılmaktadır. Çocuklar yetişkinlerle aynı uygulamalara tabi tutulmaktadır. Çocuğa hakları hatırlatılmamakta, polis, çocuğa veya aileye müdafisi gelene dek yasal haklarını hatırlatmaya gerek duymamaktadır. Çocuk şube ve savcılık tarafından 6

7 çocuğun müdafiinin ve ailesinin yıldırılmasına yönelik tutum ve davranışlar sergilenmektedir. ÇKK m.4/1/d- Çocuk ve ailesi bilgilendirilmek suretiyle karar sürecine katılımlarının sağlanması ilkesi gözetilir. ÇKK m.4/1/g- Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir ÇKK m.4/1 h- Kararların alınmasında ve uygulanmasında, çocuğun yaşına ve gelişimine uygun eğitimini ve öğrenimini, kişiliğini ve toplumsal sorumluluğunu geliştirmesinin desteklenmesi ilkesi gözetilir. ÇKK m. 15/2 - Çocuğun ifadesinin alınması veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında, çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. YGİY m.19/4- Kendisinin yararına aykırı olduğu saptanmadığı veya kanunî bir engel bulunmadığı durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir. YGİY m.19/1/3 - Müdafi hazır bulundurulmak şartı ile şüpheli çocuğun ifadesi alınır. YGİY m.23/g - Şüphelinin ifadesinin alınmasında şu esaslara uyulur: Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek imkânı tanınır. CMK m147/1/b - Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur: Kendisine yüklenen suç anlatılır. CMK m.147/1 /e - Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir. YGİY m.23/g - Şüphelinin ifadesinin alınmasında şu esaslara uyulur: Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek imkânı tanınır. Çocukların tutuklanması ve gözaltına alınması sırasında halen kelepçe, ters kelepçe, zincir ve benzeri aletler kullanılmaktadır. Toplumsal olaylarda gözaltına alınan çocuklar da kelepçe-ters kelepçe takılarak, kötü muamele uygulanarak baroya bildirilmeden, ailelerine teslim edilmektedir. Çocuğun ifade için sonradan çağrılmasında çocuğun içinde bulunduğu somut durum esas alınmamaktadır. ÇKK m.18 /1 - Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Ancak; zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlem alınabilir. 7

8 ÇKK m.4/1/g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi, ilkesi gözetilir. ÇKK m.31/2- Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, çocuğun veli veya vasisine veya çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir. YİGY m.18/10 - Çocuklara kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Ancak, zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlemler alınır. Çocuğun ifadesi müdafi olmadan alınmakta, kimi zamansa ifade alındıktan sonra müdafiin ifade tutanağını imzalaması istenmektedir. Çocuk şube, baroya ivedi bir şekilde haber vermemektedir. Bazen de hiç haber verilmemekte, hatta bu sebeple baro tarafından çocuk şubeden liste istenildiğinde tepkiyle karşılanmaktadır. Kolluk sadece savcılığa bilgi vermekte, zorunlu müdafilik talebi dışında baroya, çocuğun aleyhine bir durum bulunmaması halinde aileye, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı na bildirimleri yapmamakta ve böylelikle dört telefon kuralı uygulanmamakta, bazen de geciktirilmektedir ÇKK m.31/2 - Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, çocuğun veli veya vasisine veya çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir. CMK m.149/3 - Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz. CMK m.147/1/c - Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. CMK m.152/2 - Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Halen siyasi suçlarda çocuklar bir tam gün TEM şubede gözaltında kalabilmekte, derhal çocuk şubeye sevk edilmeyebilmektedir. 8

9 ÇKK m.31/1 - Çocuklarla ilgili kolluk görevi, öncelikle kolluğun çocuk birimleri tarafından yerine getirilir. ÇKK m.16/1 - Gözaltına alınan çocuklar, kolluğun çocuk biriminde tutulur. ÇKK m.4/1 - Çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması ilkesi gözetilir. TGYK m.34/a - Bu Kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılarak direnme suçunu veya katıldıkları toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında propaganda suçunu işleyen çocuklar hakkında bu suçlara bağlı olarak ayrıca 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 2 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanmaz. Adliyelerde çocuklarla görüşme odaları bulunmamaktadır. Çocuk ve müdafiinin sağlıklı olarak görüşmesi için uygun ortam sağlanmamaktadır. CMK m.154/1 Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Yakalama esnasında çocuğa orantısız güç kullanılmaktadır. Yakalama sırasındaki şiddet meşru sebebe dayanmamakta ve ölçülülük sınırı aşılmaktadır. Uygulanan kötü muamele, soruşturma aşamasında re sen dikkate alınmamakta, çocuğun görmüş olduğu şiddet yakalamanın unsuru gibi değerlendirilmektedir. Kolluk, hukuka aykırı olarak yaptığı davranışların ortaya çıkmaması için çocuğun ve ailesinin üzerinde baskı kurmaktadır. Madde 17 Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. ( ) (1) meşru müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin 9

10 uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır. PVSK m.16/1 - Polis, görevini yaparken direnişle karşılaşması halinde, bu direnişi kırmak amacıyla ve kıracak ölçüde zor kullanmaya yetkilidir. Zor kullanma yetkisi kapsamında, direnmenin mahiyetine ve derecesine göre ve direnenleri etkisiz hale getirecek şekilde kademeli olarak artan nispette bedenî kuvvet, maddî güç ve kanunî şartları gerçekleştiğinde silah kullanılabilir. PVSK m.16/4 - Zor kullanmadan önce, ilgililere direnmeye devam etmeleri halinde doğrudan doğruya zor kullanılacağı ihtarı yapılır. CMK m.92/1- Cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirecekleri Cumhuriyet savcıları, adlî görevlerinin gereği olarak, gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethaneleri, varsa ifade alma odalarını, bu kişilerin durumlarını, gözaltına alınma neden ve sürelerini, gözaltına alınma ile ilgili tüm kayıt ve işlemleri denetler; sonucunu Nezarethaneye Alınanlar Defterine kaydederler. CMK m.161/5 - Kanun tarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde kendilerinden istenen adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcılarının sözlü veya yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan doğruya soruşturma yapılır. Ailenin yargılama sürecinin her aşamasında çocuğun yanında bulunmasına izin verilmemekte, bu hakkın kullanılması engellenmektedir. Savcılık kararı ile özellikle hafta sonu ailelerin adliyeye girmesi engellenmektedir. Zaman zaman da tamamen kolluğun inisiyatifi ile aileler çocuk şube binasına dahi alınmamaktadır. ÇKK m.31/3 - Çocuk, kollukta bulunduğu sırada yanında yakınlarından birinin bulunmasına imkân sağlanır. YGİY m 19/4- Kendisinin yararına aykırı olduğu saptanmadığı veya kanunî bir engel bulunmadığı durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir. 10

11 Çocuk, savcılık (kendi inisiyatifiyle kolluk) tarafından, hakkında işlemlerin yapıldığı aynı gün/derhal ailesine teslim edilmesi gerekirken, keyfi olarak, fiziksel ve psikolojik ihtiyaçları gözetilmeden, yaptığı fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını kavrama yetisinin tespiti yönünden adli tıbba gitmeye zorlanmakta, yahut duruma göre bu muayenenin aynı gün yapılması gerekirken yapılmayıp ertelenerek süreç gereksizce uzatılmakta, bu suretle çocuk süreç içerisinde örselenmektedir. ÇKK m.4/1/g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi, ilkesi gözetilir. SSÇ nin aileye teslim sürecinde uygulamada sıkıntılar bulunmaktadır. Birinci derecede yakını veya yasal temsilcisi dışında çocuk kimseye teslim edilememektedir. Çocuğun anne babasının olaydan haberdar olmasını istemediği durumlarda, uygulamada, avukatlar yetkili olmadıkları halde çocuğu teslim almak zorunda kalmaktadırlar. ÇKK m.5/3 - Tehlike altında bulunmadığının tespiti ya da tehlike altında bulunmakla birlikte veli veya vasisinin ya da bakım ve gözetiminden sorumlu kimsenin desteklenmesi suretiyle tehlikenin bertaraf edileceğinin anlaşılması hâlinde; çocuk, bu kişilere teslim edilir. Nöbetçi savcı, 17:00 den sonra nöbet yerinde bulunmamakta, çocuklar, ertesi gün tekrar getirtilmekte veya olay gecesi çocuk şubede tutulmaktadırlar. ÇKK m.31/2 - Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, çocuğun veli veya vasisine veya çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir ÇKK m.5/3 - Tehlike altında bulunmadığının tespiti ya da tehlike altında bulunmakla birlikte veli veya vasisinin ya da bakım ve gözetiminden sorumlu kimsenin desteklenmesi suretiyle tehlikenin bertaraf edileceğinin anlaşılması hâlinde; çocuk, bu kişilere teslim edilir. Hakimler ve Savcılar Kanunu m.54/1 Hakim ve savcılar, haftalık çalışma süresi ve günlük çalışma saatleri yönünden Devlet Memurları Kanunu ndaki hükümlere tabidirler. Ancak hizmetin gerekleri ile görevin özelliklerinden doğan hallerde mesai saatleri dışında ve tatil günlerinde nöbet tutarlar. TCK m.257/2 - Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 11

12 Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu nda tutuklu olarak bulunan çocuklara erişim güçlüğü yaşanmaktadır. CMK müdafileri duruşmaya kadar çocukla görüşme yapamamaktadırlar. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.115/5 - Tutuklunun müdafii ile olan haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlamalar konulamaz. Çocuk yargılamasında bazen zamanında barodan avukat görevlendirmesi talep edilmemekte, bu talep ancak duruşma gününde yapılmaktadır. Bu durum avukatın çocukla görüşmesi ve dosya hakkında bilgi sahibi olması için yeterli süreyi sağlayamamaktadır. Ayrıca CMK müdafileri sık sık dosya hakkında bilgisi olmayan başka avukatlara yetki belgesi vermektedir. Avukatlar dosyayı hiç incelemeden, çocuk ile görüşmeden duruşmaya katılmak zorunda kalmakta ve böylece avukat incelemediği bir dosyada gerekli hukuki yardımı da yapamamaktadır. ÇKK m.31/2 - Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, çocuğun veli veya vasisine veya çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir. CMK m.150/2 - Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Avukatlık Kanunu m. 34: Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler. YGİY m.19/2 - Çocuk,kendi talebi olmasa bile müdafiden yararlandırılır, ana-baba veya vasisi müdafi seçebilir. Çocuğa özgü görüşme odalarının bulunmaması sebebiyle çocuk ve sosyal çalışma görevlisi, etik ilke ve değerlere uygun olmayan bir biçimde, adliye koridorlarında kısa bir görüşme yapmakta ve bu görüşme neticesinde sosyal inceleme raporu hazırlanmaktadır. Uzmanların, yeterli ve nitelikli bir görüşme yapamamaları sonucunda, sadece bu görüşmeye dayalı olarak, çocuk hakkında gerçekçi ve sağlıklı bilgiden yoksun olarak anlık durum raporu verilmektedir. 12

13 ÇKK m. 4/1/d - Çocuk ve ailesi bilgilendirilmek suretiyle karar sürecine katılımlarının sağlanması ilkesi gözetilir. ÇKK m. 33/4 - Hakkında sosyal inceleme yapılacak çocuğun, incelemeye tâbi tutulacak çevresi mahkemenin yetki alanı dışında ise, davayı gören mahkemenin talimatına bağlı olarak çocuğun bulunduğu yerdeki mahkemece inceleme yaptırılır. Büyükşehir belediye sınırları içinde kalan yerlerde bu inceleme, davayı gören mahkemeye bağlı olarak çalışan sosyal çalışma görevlilerince yapılabilir. ÇKK m. 35/1 - Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Birden çok dosyası bulunan çocukların risk altında olduğu açık iken bunlarla ilgili düzenlenen SİR lerde bu çocuklara ilişkin özel ve acil alınması gereken tedbirlere değinilmemektedir. ÇKK m.5/1 - Koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak tedbirlerdir. İddianame kabul edilmeden müdafiye tebliğ edilmediği için itiraz edilememektedir. Bunun yanında takipsizlik kararları da mağdur vekillerine tebliğ edilmemektedir. CMK m.172/1 - Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Adli Tıp raporu alınması sırasında müdafi bulunmamakta, adli tıp raporu, uzman olmayan kişilerce verilebilmekte, yasal gerekliliklere uygun olmayan raporlar hazırlanabilmektedir. İstanbul Protokolü ( İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı, Aşağılayıcı Muamele Veya Cezaların Etkili Biçimde Soruşturulması ve Belgelendirilmesi İçin Kılavuz ), Bölüm 5, 13

14 İşkencenin Fiziksel Şekli, Çocuklar ve İşkence: Öncelikle, işkence gördüğünden ya da işkenceye tanık olduğundan kuşkulanılan bir çocuğu değerlendirirken, klinik hekimin, çocuğun ilgili kişilerden destek alıp almadığından ve değerlendirme sırasında kendisini güvende hissedip etmediğinden emin olması gerekir. Bu, değerlendirme sırasında bir ebeveynin ya da çocuğun bakımından sorumlu güvenilir birinin mevcudiyetini gerektirebilir. İkinci olarak, klinik hekimin çocukların travmayla ilgili duygu ve düşüncelerini sözden çok davranışlarla ifade ettiklerini unutmaması gerekir. Çocuğun duygu ve düşüncelerini ne derece dile getirebildiği yaşına, gelişimsel düzeyine ve de aile dinamikleri, kişilik özellikleri, kültürel normlar gibi diğer faktörlere bağlıdır. İstanbul Protokolü, Bölüm 5, İşkencenin Fiziksel Delilleri, Görüşme Şekli : Her şahıs tek başına ve mahremiyetine saygı gösterilerek muayene edilmelidir. Hasta, muayenede elde edilen bilgilerin açıklanması zorunluluğu ve konuyla ilgili devlet ya da adli mercilerin getirdiği gizlilik sınırlamaları hakkında bilgilendirilmelidir. Görüşmenin amacı kişiye net olarak anlatılmalıdır. Hekim bilgilendirilmiş onam alınırken, tıbbi muayenenin olası yararlarının ve çapraşık sonuçlarının uygun biçimde açıklanıp anlaşılmasını sağlamalıdır. Hekim bilgilendirilmiş onamın, başka kişilerin; özellikle kolluk güçleri ve adli mercilerin baskısı olmadan gönüllü olarak verilmesini sağlamalıdır. Kişinin muayeneyi reddetme hakkı vardır. Bu gibi durumlarda hekim kişinin muayeneyi ret nedenlerini belgelemelidir. Daha da önemlisi eğer kişi bir tutuklu ise, rapor tutuklunun avukatı ve diğer bir sağlık görevlisi tarafından imzalanmalıdır. Adli Tıp Kurumu K. m 2/a - Adli Tıp Kurumunun görevleri şunlardır : a) Mahkemeler ile hakimlikler ve savcılıklar tarafından gönderilen adli tıpla ilgili konularda bilimsel ve teknik görüş bildirmek Adli Tıp Kurumu K. m 31 - Yükseköğretim Kurumları veya birimleri adli tıp mevzuatı çerçevesinde adli tıp olaylarında ve diğer adli konularda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre resmi bilirkişi sayılır. Bu birim ve kliniklerde tetkik edilecek adli tıp ile ilgili işler yönetmelikte belirlenir. 14

15 Dosyanın taraflarının bilgilerini içeren duruşma listeleri çocukların ad soyadları ile duruşma salonlarının kapısına asılmaktadır. Yüksek sesle çocuk isimleri anons edilmekte, bu suretle gizlilik ihlal edilmektedir. Duruşmanın her koşulda kapalı yapılmasını hakimler her zaman kabul etmemektedir. ÇKK m. 4/1/1 - Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması İlkesi gözetilir. CMK m.185/1 - Sanık, onsekiz yaşını doldurmamış ise duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Basında suça sürüklenen çocuklara ilişkin kimlik bilgileri ve fotoğraflar yer almakta, dosyaların gizliliği sağlanamamakta, bu hak ihlali karşısında basın savcılığı ve/veya çocuk büro gereken işlemleri re sen yapmamaktadır. Basın K m.21/1/c - On sekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapanlar bir milyar liradan yirmi milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Yargılamayı yapan mahkeme, KDT kararı gerektiren durumlarda tedbir kararı vermemekte ya da durumu çocuk mahkemelerine ihbar etmemektedir. Mahkemelerde bu KDT kararının takibini yapmak üzere meslek elemanı görevlendirilmemekte, çocuk mahkemelerinde ise bu kararların düzenli takipleri yapılmamaktadır. ÇKK m. 7/1 - Çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı; çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen çocuk hâkimi tarafından alınabilir. ÇKK m. 8/2 - Tedbir kararlarının uygulanması, kararı veren hâkim veya mahkemece en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir. Teşkilat K m12,f(2) Ağır Ceza mah. görevleri :. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler, askerî mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır. ÇKK m (1) Çocuk mahkemesi, asliye ceza mahkemesi ile sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından, suça sürüklenen çocuklar hakkında açılacak davalara bakar. 15

16 (2) Çocuk ağır ceza mahkemesi, çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara bakar. (3) Mahkemeler ve çocuk hâkimi, bu Kanunda ve diğer kanunlarda yer alan tedbirleri almakla görevlidir. ÇKK m (1) Adalet Bakanlığınca mahkemelere, en az lisans öğrenimi görmüş olanlar arasından yeterli sayıda sosyal çalışma görevlisi atanır. (3) Bu görevlilerin bulunmaması, görevin bunlar tarafından yapılmasında fiilî veya hukukî bir engel bulunması ya da başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç duyulması gibi durumlarda, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar ile serbest meslek icra eden birinci fıkrada öngörülen nitelikleri haiz kimseler de sosyal çalışma görevlisi olarak görevlendirilebilirler. ÇKK m. 34/1/c Sosyal çalışma görevlilerinin görevi ; c) Bu Kanun kapsamında mahkemeler ve çocuk hâkimleri tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmektir. Duruşma salonunda jandarma, çocuğun yanında kalmaktadır. Tutuklu çocuklar, diğer duruşmaların bitmesi için uzun süre, hatta zaman zaman tüm gün bekletilmektedir. Çocukların yemek, su, tuvalet ihtiyacının giderilmediği gözlemlenmektedir. Araç, personel eksikliği bulunmaktadır. Hükümlü ve Tutukluların Sevki Protokolu, m50/1- Duruşmalar için bekletilen hükümlü ve tutuklulann korunmalarını sağlamak amacıyla ve bütçe imkanlan da dikkate alınarak büvükşehirlerden başlamak üzere adliyelerde; kadın, erkek ve gerekiyorsa çocuk hükümlü ve tutuklular için ayn ayn tuvaletli, pencereli ve muhafazalı odalar inşa edilir. Çocuk mahkemelerinde verilen gerekçeli kararlarda sadece ulusal mevzuata değinilmekte; özellikle ülkemizin de taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi ve diğer uluslararası mevzuat uygulamada pek dikkate alınmamaktadır. Anayasa m. 90/5 - Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/ /7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas 16

17 alınır. SEGBİS uygulaması çocuklar aleyhine bir uygulamadır ve adil yargılama hakkının ihlalidir. Çocuklar karşısında monitör ve aynı odada kameranın görmediği yerde bulunan infaz koruma memuru eşliğinde ifade vermektedir. SEGBİS üzerinden yapılan yargılamalarda, dosya nakillerinde yeni yetkilendirilen mahkeme, ilgili il barosundan yeni müdafi talep etmemektedir. Anayasa m.36 - Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. CMK m.152/2 - Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Yargıtay ın, çocukların yer aldığı dosyalara dair ihtisas dairesi olmadığı için temyiz aşaması uzun sürmektedir. Ayrıca, temyiz incelemesi sırasında çocuklara özgü birtakım hükümlerin uygulanması gözden kaçırılmaktadır. Temyiz süreci uzun sürdüğü için çocuk, çocuklara özgü infaz sisteminden kısmen yararlanmakta ya da hiç yararlanamamaktadır, dolayısıyla ikincil mağduriyetler yaşanmaktadır. ÇKK m. 4/1/f - İnsan haklarına dayalı, adil, etkili ve süratli bir usûl izlenmesi ilkesi gözetilir. ÇKK m. 4/1/g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir Eğitim evi yetersizdir. Eğitim evi olmayan yerlerde kız çocuklar kadınlarla birlikte kalmakta, erkek çocuklar, çocuk koğuşunda kalmaktadırlar. Elektrik, eğitim giderleri çocuklardan tahsil edilmeye çalışılmaktadır. ÇKK m.31/2 - Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, çocuğun veli veya vasisine veya çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.15/3 -Haklarında tutuklama kararı bulunanlar ile 11 inci madde kapsamına girenler hariç olmak üzere, bu tesislerde bulunan çocuk hükümlüler kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilemezler. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.6/1/ f - Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbir alınması zorunludur. 17

18 Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.76/1 - Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.63/4 - Oda ve kısımlarda iklim koşulları göz önünde alınarak yeterli yer,ışık,ısınma, havalandırma ve hijyen sağlanır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.5/1 Bu hükme göre cezanın infazı c.savcısı tarafından izlenir ve denetlenir. İnfaz aşamasında çocuğun yaşadığı hak ihlalleri ile ilgili avukatı bulunmamaktadır. CMK m.150/2 - Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Cezanın infazı süresince işkence, kötü muamele, tıbbi destekten yoksun kalma, beslenme problemleri bulunmaktadır. Çocukların kapalı kurumlarda bulunduğu süre boyunca birbirlerine yönelik kötü muamele ve şiddeti önleyici-koruyucu mekanizma işletilmemektedir. Anayasa m.17 - Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. ÇKK m. 4/1/b - Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi ilkesi gözetilir. TCK m.77 /1/ c - İşkence ve eziyet insanlığa karşı suç oluşturur. TCK 94 - Bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine, aşağılanmasına yol açacak davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi hakkında üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. İnfaz kanunu m.2/2 - Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında zalimane, insanlık dışı, aşağılayıcı ve onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz. İnfaz kanunu m.6/1/ b - Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir. 18

19 Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.6/1/ f - Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.6/1/ f - Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.71/1 - Hükümlü, beden ve ruh sağlığının korunması, hastalıklarının tanısı için muayene ve tedavi olanaklarından, tıbbî araçlardan yararlanma hakkına sahiptir. Bunun için hükümlü öncelikle kurum revirinde, mümkün olmaması hâlinde Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarında tedavi ettirilir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.72/1 - Hükümlüye Adalet ve Sağlık bakanlıklarınca birlikte belirlenecek kalori esasına göre, sağlıklı ve güçlü kalması için nitelik ve nicelik olarak besleyici, sağlık koşullarına uygun, makul çeşitlilikte, yaş, sağlık, çalıştığı işin özelliği, dinî ve kültürel gerekleri göz önünde tutularak besin verilir ve içme suyu sağlanır. Çocuklar hakkında tutukluluk süresince veya cezanın infazı süresince disiplin kararı verilmektedir. İnfaz aşamasında verilen disiplin kararları hakkında çocuklar itiraz edememekte, müdafi isteyememektedirler. CMK m.150/2 - Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.6/1/ h - Kanunlarda gösterilen tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlâl edenler hakkında Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır. Cezalara, Kanunda belirtilen merciler, sürelerine uygun olarak hükmederler. Cezalara karşı savunma ve itirazlar da Kanunun gösterdiği mercilere yapılır. Çocuklara cezanın infazı aşamasında hücre cezası verilmektedir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.38/1- Çocuklar haricindeki hükümlüler hakkında uygulanacak disiplin cezaları sayılmıştır. 19

20 Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.46 - (çocuk hükümlüler hakkında uygulanacak disiplin tedbirleri): Sınırlı sayıda sayılan disiplin tedbirleri arasına hücreye koyma bulunmamaktadır. Çocuğun yaşına özgü yargılanma hakkı da ihlal edilmektedir. Çocuk hakkındaki tutuklama kararı sulh ceza hakimliklerince verilmekte, yetişkinlerle birlikte suça sürüklendiği davalarda çocuklar, yetişkinlerin yargılandığı mahkemelerde yargılanmakta, çocuk mahkemeleri genel mahkemelerden farklı uygulama yapmamaktadır. ÇKK m.26 /1- Çocuk mahkemesi, asliye ceza mahkemesi ile sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından, suça sürüklenen çocuklar hakkında açılacak davalara bakar. (2) Çocuk ağır ceza mahkemesi, çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara bakar. ÇKK m.17/1- Çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür. (2) Bu hâlde de çocuklar hakkında gerekli tedbirler uygulanmakla beraber, mahkeme lüzum gördüğü takdirde çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir. (3) Davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi hâlinde, genel mahkemelerde, yargılamanın her aşamasında, mahkemelerin uygun bulması şartıyla birleştirme kararı verilebilir. Bu takdirde birleştirilen davalar genel mahkemelerde görülür. ÇKK m.4/1/g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir. Teşkilat K m12/2 - Ağır Ceza mah. görevleri :. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler, askerî mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır. 20

21 MAĞDUR ÇOCUK 2014 yılında Türk Ceza Kanunu nun cinsel suçlar bölümünde cezaların arttırılması amacıyla yapılan düzenleme eksik yapılmış ve tam tersi sonuca yol açmıştır. Cinsel istismar suçunda yapılan değişiklikler, çocuklar aleyhine olmuştur. Cezalar sonuç itibariyle hafifletilmiştir. Failin tutuklu kalma süresi azalmıştır. Mevcut yasalar, çocuk mağdurların ifadelerinin kollukça alınmasına izin vermektedir. Suça sürüklenen çocuklarda olduğu gibi çocuk mağdurların da ifadelerinin uzman eşliğinde Cumhuriyet Savcılarınca alınması düzenlemesi, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu na eklenmelidir. Her ilde ÇİM yoktur. Bu, çocukların ikincil örselenme yaşamalarına sebebiyet vermektedir. Bu merkez ve birimler, 7 gün 24 saat esası ile hizmet vermedikleri için, çocukların ÇAS ta geçirdiği zaman uzamaktadır. ÇKK m.4/1/b- Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi ilkesi gözetilir. 03/10/2012 tarih ve 2012/20 sayılı Başbakanlık Genelgesi: Pilot uygulama olarak ilk defa Ankara da açılmış bulunan ÇİM, ilgili kurumların da katılımı ile faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu süreçte elde edilen tecrübeler ışığında Ankara ya ilaveten Kayseri, Samsun ve Gaziantep te kurulan ÇİM lerin zaman içerisinde ülke genelinde yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. ÇİM'lerin işleyişi hususunda; 3 Özellikle cinsel istismar suçunun mağduru olan çocukların etkin bir şekilde korunmalarının sağlanması, ikincil mağduriyetlerinin önlenmesi, adli ve tıbbi işlemlerin bu alanda eğitimli kişiler tarafından tek seferde yapılması ve istismarı önleyici tedbirlerin alınması amacıyla Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma işlemlerinin; Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yayımlanan "Soruşturma Usul ve Esasları" konulu Genelgenin ilgili bölümüne göre yürütülmesi, uygun görülmüştür. Bazı ÇİM lerde adli tıp uzmanı, çocuk psikiyatristi, çocuk polisi, güvenlik görevlisi de bulunmamaktadır. 21

22 ÇKK m. 3/1/e - Sosyal çalışma görevlisi: Psikolojik danışmanlık ve rehberlik, psikoloji, sosyoloji, çocuk gelişimi, öğretmenlik, aile ve tüketici bilimleri ve sosyal hizmet alanlarında eğitim veren kurumlardan mezun meslek mensuplarını ifade eder. ÇİM de vekile dosya / rapor örneği verilmemektedir. CMK m. 67/4 - Bilirkişi tarafından düzenlenen rapor örnekleri, duruşma sırasında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya kanunî temsilciye doğrudan verilebileceği gibi; kendilerine iadeli taahhütlü mektupla da gönderilebilir. CMK m. 153/1 - Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Avukatlık Kanunu m. 46- Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez. Çocuklara her zaman çocuk polisi eşlik etmemektedir. Çocuklara eşlik etmek için resmi kıyafetli görevliler gelmekte, çocukların polis tarafından alındığı anlaşılmakta, çocuklar deşifre olmaktadır. ÇKK m.4/1-1- Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması ilkesi gözetilir. YGİY m.19/9 - Çocuklarla ilgili işlemler mümkün olduğu ölçüde sivil kıyafetli görevliler tarafından yerine getirilir. Mağdur çocuğun içinde bulunduğu cinsel istismar mağduru olma gibi özel durum dikkate alınarak, kendisi ile aynı cinsiyete sahip avukat istemi karşılanmamaktadır. 22

23 ÇKK m.4/1-g- Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir. Çocuğun istismarına ilişkin raporların, uzman olmayan kişilerce düzenlendiği görülebilmektedir. Adli Tıp Kanunu m(7) - Altıncı Adli Tıp İhtisas Kurulu; birer kadın hastalıkları ve doğum, radyoloji, üroloji, ruh sağlığı ve hastalıkları, çocuk psikiyatrisi, adli antropoloji, çocuk cerrahisi uzmanlarından oluşur. Mahkemeler mağdur çocuk lehine değil sanık lehine davranmakta ve çocuk defalarca adli tıbba gönderilmektedir. ÇKK md. 4- (1) Bu Kanunun uygulanmasında, çocuğun haklarının korunması amacıyla; a) Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması, b) Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi, c) Çocuk ve ailesinin herhangi bir nedenle ayrımcılığa tâbi tutulmaması, d) Çocuk ve ailesi bilgilendirilmek suretiyle karar sürecine katılımlarının sağlanması, e) Çocuğun, ailesinin, ilgililerin, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği içinde çalışmaları, f) İnsan haklarına dayalı, adil, etkili ve süratli bir usûl izlenmesi, g) Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi, h) Kararların alınmasında ve uygulanmasında, çocuğun yaşına ve gelişimine uygun eğitimini ve öğrenimini, kişiliğini ve toplumsal sorumluluğunu geliştirmesinin desteklenmesi, i) Çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması, j) Tedbir kararı verilirken kurumda bakım ve kurumda tutmanın son çare olarak görülmesi, kararların verilmesinde ve uygulanmasında toplumsal sorumluluğun paylaşılmasının sağlanması, k) Çocukların bakılıp gözetildiği, tedbir kararlarının uygulandığı kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulmaları, l) Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması, İlkeleri gözetilir. İfade verme sürecinde mağdurun psikolojik olarak en az düzeyde etkilenmesini sağlamak yerine uzmanlar yasal zorunluluğun yerine getirilmesi için bulunmaktadırlar. ÇKK m.15/2 - Çocuğun ifadesinin alınması veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında, çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. ÇKK m.22/2 - Mahkeme veya hâkim, çocuğun sorgusu veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurabilir. ÇKK m.34/1 - Sosyal çalışma görevlilerinin görevi; a) Görevlendirildikleri çocuk hakkında derhâl sosyal inceleme yapmak, hazırladıkları raporları kendilerini görevlendiren mercie 23

24 sunmak, b) Suça sürüklenen çocuğun ifadesinin alınması veya sorgusu sırasında yanında bulunmak, c) Bu Kanun kapsamında mahkemeler ve çocuk hâkimleri tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmektir. CMK m.236/3: Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Bunlar hakkında bilirkişilere ilişkin hükümler uygulanır. Adliyelerde uzmanlar için ayrı oda bulunmamaktadır. Mağdurlarla uzmanlar ifade öncesi görüşememektedirler. Adliye koridorunda, mahkeme kaleminde gizliliği olmadan görüşmeler yapılmakta, çocuk hakkında hakime öneri geliştirilmektedir. ÇKK m.4/1-g- Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir. ÇKK m.4/1-1- Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması ilkesi gözetilir. ÇKK m.33/4 - Hakkında sosyal inceleme yapılacak çocuğun, incelemeye tâbi tutulacak çevresi mahkemenin yetki alanı dışında ise, davayı gören mahkemenin talimatına bağlı olarak çocuğun bulunduğu yerdeki mahkemece inceleme yaptırılır. Büyükşehir belediye sınırları içinde kalan yerlerde bu inceleme, davayı gören mahkemeye bağlı olarak çalışan sosyal çalışma görevlilerince yapılabilir. ÇKK m.35/1- Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur. Hükümlü ve Tutukluların Sevki Protokolü m.50: Duruşmalar için bekletilen hükümlü ve tutukluların korunmalarını sağlamak amacıyla ve bütçe imkânları da dikkate alınarak büyük şehirlerden başlamak üzere adliyelerde; kadın, erkek ve gerekiyorsa çocuk hükümlü ve tutuklular için ayrı ayrı tuvaletli, pencereli ve muhafazalı odalar inşa edilir. 24

25 Çocuklar uygulamada on kez bile dinlenebilmektedir. CMK m.236/2 - İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Mağdur çocukla sanık özellikle cinsel istismar gibi travmatik sonuçlara yol açan davalarda dahi yüz yüze gelebilmektedir. Talep olmaksızın hakim çocuğun durumunu dikkate alarak, re sen sanığı salondan çıkarmamaktadır. Talep olduğu takdirde de sanığın savunma hakkını kullanmasını engelliyor gerekçesiyle ret kararları verilmektedir. ÇKK m.4/1-g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir. CMK m.200/1 - Sanığın yüzüne karşı suç ortaklarından birinin veya bir tanığın gerçeği söylemeyeceğinden endişe edilirse, mahkeme, sorgu ve dinleme sırasında o sanığın mahkeme salonundan çıkarılmasına karar verebilir. 2- Sanık tekrar getirildiğinde, tutanaklar okunur ve gerektiğinde içeriği anlatılır. Tüm mağdur çocuklar için geçerli olan sesli görüntülü kayıt sadece cinsel istismar suçundan mağdur olan çocuklar için uygulanmaktadır. Sesli görüntülü kayıtlar yasal zorunluluğa rağmen alınmamaktadır. Kaydın alındığı kimi durumlarda, savcı-kolluk tarafından çocukla bizzat görüşme yapılmakta, çocuğun ifadesine çalışılmakta, ifade yönlendirici nitelik kazanmakta, kayıt yönlendirici sorularla oluşturulmaktadır. CMK m.52/3/a- Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir. Ancak; a) Mağdur çocukların tanıklığında bu kayıt zorunludur. CMK m.52/.3/a/3- Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir. Ancak; a) Mağdur çocukların tanıklığında bu kayıt zorunludur. Alınan kayıtlar ise elverişsiz koşullarda alınmaktadır. Küçük bir odada, kayıt görevlisi, müdafii ve savcının bulunduğu ortamda çocuğun olayı anlatması beklenmektedir. 25

26 CMK m.236/3- Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Bunlar hakkında bilirkişilere ilişkin hükümler uygulanır. Bazı illerde mağdur çocuklara vekil ataması yapılmadan beyanı alınmaktadır. CMK m.239/2- Mağdur veya suçtan zarar görenin çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması halinde avukat görevlendirilmesi için istem aranmaz. Avukatın ve SÇG nin duruşmada hazır bulunacak kişilerden olduğu değerlendirilmeyerek, haber verilmemekte, duruşmaya yakın zamanda veya duruşmanın olduğu gün baroya/sçg haber verilmektedir. SÇG ler, dosya hakkında bilgi edinmemekte, son dakika haberdar edilmeyen durumlarda bile dosyayı son dakika okumakta, koridorda olayı çocuğa anlattırmakta, duruşma esnasında çocuğa etkili bir destek sağlamamakta, duruşma esnasında çocuğun yüksek yararını gerektiren durumlarda mahkeme heyetine müdahale etmemektedir. SÇG, mağdur çocukla önceden görüşme yap(a)mamaktadır. SÇG sadece fiziken çocuğun yanında yer almaktadır. Çocuğun beyanını alınmasını müteakip bir cümle kurmakta kimi zaman onu dahi kurmadan hakim tarafından beyanı alınmış gibi zapta geçirilmektedir. ÇKK m.4/1/g - Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ilkesi gözetilir. ÇKK m.15/2 - Çocuğun ifadesinin alınması veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında, çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. ÇKK m.22/2 - Mahkeme veya hâkim, çocuğun sorgusu veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurabilir. ÇKK m.34/1 - Sosyal çalışma görevlilerinin görevi; a) Görevlendirildikleri çocuk hakkında derhâl sosyal inceleme yapmak, hazırladıkları raporları kendilerini görevlendiren mercie sunmak, b) Suça sürüklenen çocuğun ifadesinin alınması veya sorgusu sırasında yanında bulunmak, c) Bu Kanun kapsamında mahkemeler ve çocuk hâkimleri tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmektir. 26

27 ÇKK m. 33/4 - Hakkında sosyal inceleme yapılacak çocuğun, incelemeye tâbi tutulacak çevresi mahkemenin yetki alanı dışında ise, davayı gören mahkemenin talimatına bağlı olarak çocuğun bulunduğu yerdeki mahkemece inceleme yaptırılır. Büyükşehir belediye sınırları içinde kalan yerlerde bu inceleme, davayı gören mahkemeye bağlı olarak çalışan sosyal çalışma görevlilerince yapılabilir. ÇKK m. 35/1 - Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur. 2. Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumlarda sosyal inceleme daha sonra da yaptırılabilir. 3. Mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi kararda gösterilir. CMK m.175/2 - Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. CMK m.234/1/b - Mağdur ile şikayetçinin hakları şunlardır: Kovuşturma evresinde; 1. Duruşmadan haberdar edilme, 2. Kamu davasına katılma, 3. Tutanak ve belgelerden örnek isteme, 4. Tanıkların davetini isteme, 5. (Değişik: 24/7/ /40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme, 6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma. CMK m.234/2 - Mağdur, on sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir. CMK m.236/3 - Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Bunlar hakkında bilirkişilere ilişkin hükümler uygulanır. 27

28 Bazı durumlarda çocuğun hakları bizzat kendi avukatı tarafından ihlal edilmektedir. Vekil ilk celseye katılıp devamında görevi ihmal etmektedirler. Avukatlık Kanunu m Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler. Av. K. m Avukatların, kendilerine tevdi edilen veya gerek avukatlık görevi, gerekse, Türkiye Barolar Birliği ve barolar organlarındaki görevleri dolayısiyle öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Avukatların birinci fıkrada yazılı hususlar hakkında tanıklık edebilmeleri, iş sahibinin muvafakatini almış olmalarına bağlıdır. Ancak, bu halde dahi avukat tanıklık etmekten çekinebilir. (Ek cümle : 2/5/ /24 md.) Çekinme hakkının kullanılması hukuki ve cezai sorumluluk doğurmaz. Meslek Kuralları 3 - Avukat, mesleki çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle yürütür. Meslek Kuralları 4 - Avukat, mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınmak zorundadır. Avukat, özel yaşantısında da buna özenmekle yükümlüdür. Meslek Kuralları 41 - Avukat baktığı davada, görevini savsayarak ya da kötüye kullanarak, müvekkili zararına kendisine bir yarar sağlayamaz. Avukatların ÇİM ve çocuk şubeye geç gitmesi sebebiyle ifadeler kolluk tarafından hazırlanabilmektedir. CMK m. 148/4 - Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Çocuklar adına, çocukların haberi ve rızası olmadan aileleri şikayetten vazgeçmektedirler. ÇKK m.4 - Bu Kanunun uygulanmasında, çocuğun haklarının korunması amacıyla; a) Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması ilkesi gözetilir. 28

29 Soruşturma ve kovuşturma aşamasında, bazı durumlarda uzlaşma hükümlerini aktif olarak kullanmamakta, uzlaşmaya çocuk kendisi karar verememektedir. Uzlaşmada çocuğun görüşleri alınmamaktadır. ÇKK m.4/1-a - Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması ilkesi gözetilir. ÇKK m.39/1- Çocuğa uygulanacak denetimin yöntemi, denetim görevlisince, sosyal incelemeyi yapan uzman veya mahkeme nezdindeki sosyal çalışma görevlisi ile birlikte, görevlendirmeyi takip eden on gün içinde hazırlanacak bir plânla belirlenir. 2- Denetim plânı hazırlanırken; a) Çocuk hakkında alınan tedbirin amacı, niteliği ve süresi, b) Çocuğun ihtiyaçları, c) Çocuğun içinde bulunduğu tehlike hâlinin ciddiyeti, d) Çocuğun ana ve babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse tarafından çocuğa verilen desteğin derecesi, e) Suça sürüklenmesi sebebiyle tedbir alınmış ise suç teşkil eden fiilin mahiyeti, f) Çocuğun görüşü dikkate alınır. ÇKK m. 13/2 - Tedbir kararının verilmesinden önce yeterli idrak gücüne sahip olan çocuğun görüşü alınır, ilgililer dinlenebilir, çocuk hakkında sosyal inceleme raporu düzenlenmesi istenebilir. ÇKK m.24/1- Ceza Muhakemesi Kanununun uzlaşmaya ilişkin hükümleri suça sürüklenen çocuklar bakımından da uygulanır. CMK m.253/5 - Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır sayılı Ailenin Korunması Ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun şiddet mağduru çocuklar için uygulanmamaktadır sayılı Ailenin Korunması Ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.1- Bu Kanunun amacı; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Çocuk mahkemeleri 6284 sayılı Ailenin Korunması Ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında cinsel istismar mağduru çocuğun MERNİS 29

30 adresinin gizliliğine karar vermemekte, Aile Mahkemeleri görevlidir denilmek suretiyle ikincil mağduriyete, zaman kaybına yol açmaktadır. ÇKK m.5/2 - Hakkında, birinci fıkranın (e) bendinde tanımlanan barınma tedbiri uygulanan kimselerin, talepleri hâlinde kimlikleri ve adresleri gizli tutulur. Ailenin Korunması Ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.8/1- Tedbir kararı, ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir. m.8/6: Gerekli bulunması hâlinde, tedbir kararı ile birlikte talep üzerine veya resen, korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik bilgileri veya kimliğini ortaya çıkarabilecek bilgileri ve adresleri ile korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgileri, tüm resmi kayıtlarda gizli tutulur. Yapılacak tebligatlara ilişkin ayrı bir adres tespit edilir. Bu bilgileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, ifşa eden veya açıklayan kişi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Kolluğa yapılan müracaatlarda kolluğun yasanın uygulanmasında direnç gösterdikleri, müracaatçıyı şikâyetinden vazgeçmeye ikna etme çabası içerisine girdiği gözlemlenmektedir. Çocuk savcılarının ve kolluğun toplumsal cinsiyet farkındalığı bulunmamaktadır. PVSK ek m.6/2 - Polis, bir suça ilişkin olarak kendisine yapılan sözlü ihbar ve şikâyetleri ve görevi sırasında öğrendiği suça ilişkin bilgileri yazılı hale getirir. Bir suç işlendiği veya işlenmekte olduğu bilgisini edinen polis, olay yerinin korunması, delillerin tespiti, kaybolmaması ya da bozulmaması için acele tedbirleri aldıktan sonra el koyduğu olayları, yakalanan kişiler ile uygulanan tedbirleri derhal Cumhuriyet savcısına bildirir ve Cumhuriyet savcısının emri doğrultusunda işin aydınlatılması için gerekli soruşturma işlemlerini yapar. Özellikle cinsel istismar mağduru çocuk ile ilgili ahlaki kodlara dayalı yerleşik önyargılar soruşturma ve kovuşturma aşamalarını etkilemektedir. Anayasa m.10 - Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. 30

31 KORUNMA İHTİYACI OLAN ÇOCUK Bakım evlerinin yetersiz kapasiteleri, çocuğun, istismara uğradığı eve geri dönmesini sonucunu doğurmaktadır. Anayasa m. 41 ek m.7- Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır. ASPB Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu Ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik m.15 (1) Barınma tedbiri, yaşamını devam ettirmek için yeterli ve sağlıklı bir barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlar ile bunların çocuklarına uygun barınma yeri sağlamaya yönelik tedbirlerdir. (2) Barınma tedbiri uygulanan kimselerin, talepleri hâlinde kimlikleri ve adresleri gizli tutulur. (3) Barınma tedbiri kararı verilen kimselerin, kolluk kuvvetlerince tedbir kararını uygulayacak Kuruma teslim edileceği hâllerde, bu kimselerin ilk sağlık kontrolü yapıldıktan sonra teslimi sağlanır. Bulaşıcı hastalığı olanların tedavisi Sağlık Bakanlığınca gerçekleştirilir. Bu durumdaki kimseler hakkında derhâl sağlık tedbiri alınması için mahkeme veya çocuk hâkimine başvurulur. (4) Bu tedbirin uygulanmasında kurum tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde yabancı uyruklu kimselerin vatandaşı olduğu ülkenin konsoloslukları ile irtibat sağlanır. (5) Sağlık kontrolü ve tedaviye ilişkin hizmetlerden doğan tüm giderler Sağlık Bakanlığınca karşılanır. (6) Barınma tedbiri, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Millî Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler tarafından yerine getirilir. Koruyucu, bakım rehabilitasyon merkezlerinin (KBRM) ve bakım sosyal rehabilitasyon merkezlerinin (BSRM) mağdur çocuklara nitelikli hizmet sunmadıkları gözlemlenmiştir. ÇKK m.5/1/c - Bakım tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimsenin herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi hâlinde, çocuğun resmî veya özel bakım yurdu ya da 31

32 koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılması veya bu kurumlara yerleştirilmesine yönelik tedbirdir. ASPB Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu Ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik m (1) Bakım tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimsenin herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi hâlinde, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından çocuğun resmî veya özel bakım yurduna yerleştirilmesi ya da koruyucu aile hizmetlerinden veya Kurumun bu kapsamda yürüttüğü hizmet modellerinden yararlandırılmasına yönelik tedbirdir. (2) Bakım veya barınma tedbir kararı alınan ve ihmal veya istismara uğrayan, psiko-sosyal sorunları nedeniyle uyum sorunu yaşayanlar ile olumsuz yaşam deneyimlerini devam ettirmeleri nedeniyle rehabilitasyona ihtiyacı olduğu tespit edilen çocukların, rehabilitasyonu sağlanıncaya kadar korunma ihtiyacı olan diğer çocuklarla aynı ortamda bakılmamaları esastır. Bu çocukların öncelikle Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından bu amaçla kurulmuş merkezlerde rehabilitasyonları sağlanır. (3) Sağlık ve bakım tedbirinin birlikte uygulanacağı hallerde, öncelikle suça sürüklenen veya korunma ihtiyacı olan çocuklardan tedavisi gereken ağır ruhsal hastalığı veya madde bağımlılığı nedeniyle fiziksel sorunları olanların rehabilitasyonu bu amaçla kurulmuş resmî veya özel sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilir. Bunlardan bakım tedbirini gerektirenler, yatarak tedavileri tamamlandıktan sonra bakım amacıyla aile yanına veya bu amaçla kurulmuş resmî veya özel kuruluşa yerleştirilir. (4) Bakım tedbiri kararı verilen çocukların kolluk kuvvetlerince Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna teslim edileceği hâllerde, çocuğun ilk sağlık kontrolü yapıldıktan sonra teslimi sağlanır. Bulaşıcı hastalığı olan çocukların tedavisi Sağlık Bakanlığınca gerçekleştirilir. Bu durumdaki çocuklar hakkında derhâl sağlık tedbiri alınması için mahkeme veya çocuk hâkimine başvurulur. (5) Bu tedbirin uygulanmasında Kurum tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde yabancı uyruklu çocukların vatandaşı olduğu ülkenin konsoloslukları ile irtibat sağlanır. (6) Sağlık kontrolü ve tedaviye ilişkin hizmetlerden doğan tüm giderler Sağlık Bakanlığınca karşılanır. (7) Bakım tedbiri, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından yerine getirilir. 32

33 TEDBİR KARARLARI Koruyucu destekleyici tedbir kararlarının uygulanmasının denetimi mahkemelerce yapılmamaktadır. ÇKK m.7/5- Hâkim, çocuğun gelişimini göz önünde bulundurarak koruyucu ve destekleyici tedbirin kaldırılmasına veya değiştirilmesine karar verebilir. Tedbir kararları sadece istatistiksel olarak çocukların kağıt üzerinde korunduğunu veya desteklendiğini gösteren kararlardan öteye geçememektedir. ÇKK m.8/2- Tedbir kararlarının uygulanması, kararı veren hâkim veya mahkemece en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir. Ceza ile tedbir kararının aynı anda verilmesine ilişkin hükümler uygulanmamaktadır. ÇKK m7/- (3)- Tedbirin türü kararda gösterilir. Bir veya birden fazla tedbire karar verilebilir. (4) Hâkim, hakkında koruyucu ve destekleyici tedbire karar verdiği çocuğun denetim altına alınmasına da karar verebilir. ÇKK m.36/1- Hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilen, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı onanan, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen çocuğun denetim altına alınmasına karar verilebilir. Tedbir kararlarında avukatların dosyaya erişmeleri ve örnek almaları, çocuk hakkında hazırlanan SİR i almaları, çocuğa dair yargılamanın gizliliği ilkesine dayandırılarak engellenmektedir. ÇKK m.41 - (1) Sosyal inceleme raporu ile denetim plânı ve raporunun birer örneğini çocuğun avukatı veya yasal temsilcisi Cumhuriyet savcısından, mahkemeden veya çocuk hâkiminden alabilir. Çocuğa raporun içeriği hakkında bilgi verilir. (2) Ancak, çocuk ve avukatı hariç olmak üzere birinci fıkrada gösterilen kişilerin sosyal inceleme raporu ile denetim plânı ve raporu hakkında bilgi sahibi olmasının çocuğun yararına aykırı olduğuna kanaat getirilirse, bunların incelenmesi kısmen veya tamamen yasaklanabilir. 33

34 Av. K. m.46 - Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez. CMK m.157/1 - Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir. CMK m. 153/1 - Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Sağlık tedbirlerinin uygulanmasında idari, fiziki ve teknik sorunlarla karşılaşılmaktadır. ÇKK m. 5/1/d - Sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyonuna, bağımlılık yapan maddeleri kullananların tedavilerinin yapılmasına yönelik tedbirdir. Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu Ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik m.16- (1) Sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyonu ile madde bağımlısı olanların tedavilerinin yapılmasına yönelik tedbirdir. (2) Suça sürüklenen veya korunma ihtiyacı olan akıl hastası çocuklar hakkında ruhsal sağlığının tedavisi için öncelikle sağlık tedbirine karar verilmesi esastır. (3) Mahkeme veya çocuk hâkimi acil korunma kararı veya koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarını vermeden önce çocuğun sağlık durumu hakkında sağlık kuruluşlarından rapor isteyebilir. (4) Akıl hastalığı veya madde bağımlılığı sebebiyle sağlık tedbirine hükmetmeye ve kısıtlamaya resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Ancak, çocuğun akıl hastalığı veya madde bağımlılığının açıkça belli olduğu hallerde; kendisi veya anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimsenin tedavi talep etmesi üzerine veya re'sen rapor alınmadan da sağlık tedbirine karar verilebilir. 34

35 (5) Sağlık kurulunca düzenlenen rapora göre toplum açısından tehlikeli olan suça sürüklenen veya korunma ihtiyacı olan akıl hastası çocuklar hakkında sağlık tedbiri, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında korunma ve tedavi altına alınmak suretiyle yerine getirilir. (6) Akıl hastası çocuk hakkında toplum açısından tehlikeliliğinin devam edip etmediği veya önemli ölçüde azalıp azalmadığı hususunda en geç üçer aylık dönemler hâlinde mahkeme veya çocuk hâkimine bilgi verilir. (7) Yerleştirildiği kurumun sağlık kurulunca düzenlenen raporda toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığının veya önemli ölçüde azaldığının belirtilmesi üzerine mahkeme veya çocuk hâkimi kararıyla çocuğun yüksek güvenlikli sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınmasına ilişkin karar kaldırılarak çocuk serbest bırakılabilir. (8) Sağlık kurulu raporunda akıl hastalığının ve işlenen fiilin niteliğine göre güvenlik bakımından çocuğun tıbbî kontrol ve takibinin gerekip gerekmediği, gerekiyor ise bunun süre ve aralıkları belirtilir. (9) Tıbbî kontrol ve takip, raporda gösterilen süre ve aralıklarla, çocuğun ana, baba, vasisi, bakım ve gözetimini üstlenen kimseler ya da hakkında bakım veya barınma tedbiri verilmiş ise bu tedbiri yerine getirmekle yükümlü kurum ya da kuruluşlarca bu çocukların teknik donanımı ve yetkili uzmanı olan sağlık kuruluşuna gönderilmeleri ile sağlanır. (10) Tıbbî kontrol ve takipte, çocuğun akıl hastalığı itibarıyla toplum açısından tehlikeliliğinin arttığı anlaşıldığında, hazırlanan rapora dayanılarak, yeniden koruma ve tedavi amaçlı olarak sağlık tedbirine hükmedilir. Bu durumda, yukarıdaki işlemler tekrarlanır. (11) Yatarak tedavisi tamamlanan çocuklardan haklarında bakım veya barınma tedbir kararı bulunanlar, kararı uygulamakla görevli kurum tarafından aile yanına, kuruma veya bu amaçla kurulmuş resmî veya özel kuruluşlara yerleştirilir. (12) Sağlık tedbirleri kapsamında uygulanan tedavinin özelliklerine bağlı olarak bir aile veya kurum yanında bakımı gereken çocuklar hakkında verilen sağlık ve bakım tedbirleri birlikte uygulanır. Bunun için ilgili kurum veya kuruluşlar işbirliği yapar. (13) Alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlısı olan çocukların, koruyucu ve destekleyici sağlık tedbiri olarak, alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılarının tedavi altına alınmasına yönelik olarak verilen kararların yerine getirilmesinde tedavi için çocuğun rızası aranmaz. Tedbirin uygulama süresince ilgili kurum uzmanı tarafından, çocuğa uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının etki ve sonuçları hakkında bilgi verilir, sorumluluk bilincinin gelişmesine yönelik olarak öğütte bulunulur ve yol gösterilir. 35

36 (14) Sağlık Bakanlığı, il sağlık müdürlükleri marifetiyle sağlık tedbirinin yerine getirileceği uygun sağlık kurum veya kuruluşunu belirleyerek, çocuğun bu kuruma ilk müracaatını sağlamak zorundadır. Ayakta tedavisi uygun görülen çocukların tedavisi; ana, baba, vasisi, bakım ve gözetimini üstlenen kimseler ya da haklarında bakım ve barınma tedbiri verilmiş ise bu tedbiri yerine getirmekle yükümlü kurum ya da kuruluşlarca belirlenen sağlık kurumlarına gönderilmeleri ile sağlanır. Gerektiğinde kolluk birimlerinden güvenliğin sağlanması için yardım istenebilir. (15) Sağlık tedbiri, Sağlık Bakanlığı tarafından yerine getirilir. ÇKK m.45/1 - Bu Kanunun 5 inci maddesinde yer alan koruyucu ve destekleyici tedbirlerden; d) (d) bendinde yazılı sağlık tedbiri Sağlık Bakanlığı, Tarafından yerine getirilir. (3) Bu tedbirlerin yerine getirilmesinde kurumların koordinasyonu Adalet Bakanlığınca sağlanır. ÇKK m.5/1 - Koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak tedbirlerdir. Bunlardan; d) Sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyonuna, bağımlılık yapan maddeleri kullananların tedavilerinin yapılmasına, yönelik tedbirdir. Kararlar matbu şekilde alınmakta, tedbirlerin uygulanması sürecinde raporlar gerçek durumu yansıtmamaktadır. ÇKK m.35/1- Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Tedbir kararlarının uygulamasında suç duyurusunun söz konusu olduğu halde ÇKK uyarınca soruşturmaya izin alınmasına gerek olmadığı halde izin alınması gerektiği söylenerek soruşturmalar sürüncemede bırakılmaktadır. 36

37 ÇKK m.44/1- Bu Kanun kapsamına giren görevlerle bağlantılı olarak kamu görevlileri hakkında tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz. DİĞER TESPİTLER Boşanma sonrasında çocuk teslimine ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin verilen mahkeme kararlarının icra dairelerince zorla yerine getirilmesi sürecindeki mevcut uygulamada, mahkeme kararlarının icra yoluyla yerine getirilmesinde çocuk, bir mal gibi değerlendirilmekte, bu da çocukları yeni travmalara maruz bırakmaktadır. Anayasa m.41- Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. ÇKK m. 4/1/b- Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi ilkesi gözetilir. ÇHS m.9/3 - Taraf Devletler, ana babasından veya bunlardan birinden ayrılmasına karar verilen çocuğun, kendi yüksek yararına aykırı olmadıkça, anababanın ikisiyle de düzenli bir biçimde kişisel ilişki kurma ve doğrudan görüme hakkına saygı gösterirler. İİK m.25/a - Çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilam hükmünün yerine getirilmesi talebi üzerine icra memuru, küçüğün ilam hükümleri dairesinde lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasına mani olunmamasını; aksi halde ilam hükmünün zorla yerine getirileceğini borçluya 24 üncü maddede yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğ eder. Bu emirde ilam hükmüne aykırı hareketin 341 inci maddedeki cezayı müstelzim olduğu da yazılır. Borçlu bu emri tutmazsa ilam hükmü zorla yerine getirilir. Borçlu alacaklının şikayeti üzerine ayrıca 341 inci maddeye göre cezalandırılır. İİK m.25/b- Çocukların teslimine ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilâmların icrası, icra müdürü ile birlikte Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından görevlendirilen sosyal çalışmacı, pedagog, psikolog veya çocuk gelişimcisi gibi bir uzmanın, bunların bulunmadığı yerlerde bir eğitimcinin hazır bulunması suretiyle yerine getirilir. UYAP a, dosyanın her sayfası, ekleri, delilleri yüklenmemektedir. CMK m.38/a/1 - Her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vasıtasıyla 37

38 işlenir, kaydedilir ve saklanır. (2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullanılarak UYAP tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi işlemi yapılabilir. 7- Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmiş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP a aktarılır ve gerektiğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir. Deliller gerektiği gibi toplanmamaktadır. CMK m.160/2- Cumhuriyet savcısı, maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. Çocuk haklarına ilişkin uluslararası sözleşmeler uygulanmamaktadır. Anayasa m.90 - Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/ /7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır. ÇKK, özel kanun olarak algılanmamakta ve göz ardı edilmektedir. ÇKK m.42/1- Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Ceza Muhakemesi Kanunu,Türk Medenî Kanunu, tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümleri uygulanır. ÇAS ta personel ve donanım eksiliğinin yanı sıra var olan personelin eğitim, çocuk dostu bakış eksikliği, mesleki duyarsızlığı bulunmaktadır. Eğitim alanların ise alan pratiğinin ölçülmesine yönelik ölçekler geliştirilememektedir. Etki izlem çalışmaları yapılmamaktadır. ÇAS çalışanları, çocuğun önünde gülüşmeler, dalga geçme, hakaret, baskı vb. çocukları küçümseyici, örseleyici tutum ve davranışlar sergileyebilmektedirler. 38

39 ÇKK m.31/4- Kolluğun çocuk birimlerindeki personeline, kendi kurumları tarafından çocuk hukuku, çocuk suçluluğunun önlenmesi, çocuk gelişimi ve psikolojisi, sosyal hizmet gibi konularda eğitim verilir. ÇKK m.32/1- Mahkemelerde görevlendirilecek hâkimler ve Cumhuriyet savcıları ile sosyal çalışma görevlilerine ve denetimli serbestlik ve yardım merkezi şube müdürlüğünde görevli denetim görevlilerine, adaylık dönemlerinde Adalet Bakanlığınca belirlenen esaslara uygun çocuk hukuku, sosyal hizmet, çocuk gelişimi ve psikolojisi gibi konularda eğitim verilir. (2) Mahkemelere atananların, görevleri süresince, alanlarında uzmanlaşmalarını sağlama ve kendilerini geliştirmelerine yönelik hizmet içi eğitim almaları sağlanır. TCK m Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. TCK m.94 (1) Bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine, aşağılanmasına yol açacak davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi hakkında üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (2) Suçun; a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı, b) Avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla, İşlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (4) Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi cezalandırılır. (5) Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi halinde, verilecek cezada bu nedenle indirim yapılmaz. (6) (Ek: 11/4/ /9 md.) Bu suçtan dolayı zamanaşımı işlemez. 39

40 Kolluk tarafından yapılan çocuğa dair işlemlerde, kolluğa diğer suç tipleri veya ihbarlar yapılması halinde kolluk bunları görmezden gelmekte ve cezasızlığa sebep olmaktadır. PVSK ek m.6/2 - Polis, bir suça ilişkin olarak kendisine yapılan sözlü ihbar ve şikâyetleri ve görevi sırasında öğrendiği suça ilişkin bilgileri yazılı hale getirir. 3 - Edinilen bilgi veya alınan ihbar veya şikâyet üzerine veya kendiliğinden bir suçla karşılaşan polis, olay yerinde kişilerin ve toplumun sağlığına, vücut bütünlüğüne veya malvarlığına zarar gelmemesi ve suçun delillerinin kaybolmaması ya da bozulmaması için derhal gerekli tedbirleri alır. Tanık çocukların aynı zamanda mağdur olduğu hallerde dahi avukat ataması yapılmamaktadır. ÇKK m.3/1/a - Korunma ihtiyacı olan çocuk: Bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuğu ifade eder. CMK m.150/2- Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. CMK m. 236/3- Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Bunlar hakkında bilirkişilere ilişkin hükümler uygulanır. Kapalı ceza infaz kurumunda ebeveynleri ile kalmak zorunda kalan çocukların beslenme, gelişim, sağlık hakları ihlal edilmektedir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı HK. m.65/2 - Analarının yanında kalan çocuklara, yaş ve durumlarına ve ihtiyaçlarına göre yiyecek ve içecek verilir. (3) Üç yaşını doldurmuş çocuklar, hâkim kararıyla çocuk yuvalarına veya yetiştirme yurtlarına yerleştirilebilirler. Bu çocukların belirlenecek bir program ve usule göre zaman zaman analarıyla temasları sağlanır. 40

41 SONUÇ YERİNE Çocuklar Türkiye deki yargı sisteminin yapısal sorunlarından etkilenmektedir. Uzun yargılama süresi, SEGBİS ile duruşmaya katılım gibi adil yargılanma hakkı ile çelişen uygulamaların yanı sıra, devletin çocukları koruyamadığı işkence, kötü muamele, özel hayatın gizliliği gibi hak ihlalleri yaşanmaktadır. Çünkü çocuklara ilişkin hükümler mevzuatta dağınık haldedir. TCK, ÇKK, TMK çocuğa ilişkin birbiriyle uyumsuz hükümler içermektedir. Mevzuat çocukların insan haklarına dair uluslararası mevzuat ile uyumsuzluklar barındırmaktadır. Mevzuatın dağınık olarak düzenlenmesi ve çocuklar hakkında verilen kararlarda koordinasyonsuzluk çocukların ikincil mağduriyetler yaşamasına yol açmaktadır. Bunun en vahim örneği koruyucu ve destekleyici tedbirlerde görülmektedir. Koruyucu destekleyici tedbirlere ilişkin kararların, farklı bakanlıklar ve kuruluşlar üzerinden yerine getirilmesi, mahkemelerin izlem çalışması yapmaması, çocuğa bütüncül yaklaşımı esas alan bir çocuk koruma sisteminin hayata geçmesini engellemektedir. Kurumların, diğer kurumlarla koordine olmadan bir süreç yürütmekte olduğu gözlemlenmiştir. Oysa ÇAS, birçok kurumun koordineli çalışmasıyla işlevsel olabilecek bir sistemdir. Bu sistem içerisindeki kurum, kuruluşların ve meslek elemanlarının kapasitelerini artırmak, gerekli düzeltme, iyileştirme ve geliştirmenin yapılması gerekmektedir. Önleyici stratejiler geliştirilmesine katkı sunmak adına, çocuk adalet sistemi içerisindeki çocuklara dair verilerin toplanmasını, izleme mekanizmalarının etkin bir şekilde işletilebilmesini sağlayacak sürdürülebilir bir sistemin kurulması gerekmektedir. 41