HACI BEfi R A A DARÜLHAD S

Transkript

1 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A HACI BEfi R A A DARÜLHAD S REST TÜSYON, RESTORASYON ÖNER S Z Yrd.Doç.Dr.Z. Hale TOKAY / Nesrin MUMCU 1958 y l nda stanbul da do du y l nda Mimar Sinan Üniversitesi, Mimarl k Fakültesi nden yüksek mimar olarak mezun oldu. Ayn üniversitenin Fen Bilimleri Enstitüsü, Restorasyon Program nda Osmanl Külliyelerinin Temel Özellikleri ve Günümüz Ortam nda De erlendirmesi bafll kl tezi ile 1994 y l nda doktora ö renimini tamamlad y l nda araflt rma görevlisi olarak girdi i MSÜ. Mimarl k Fakültesi Restorasyon Anabilim Dal, Koruma ve Yenileme Bilim Dal nda 1996 y l ndan itibaren yard mc doçent olarak görevini sürdürmektedir y l nda stanbul da do du. lk ve orta ö renimini stanbul da tamamlayarak st. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarl k Fakültesi Mimarl k Bölümünden 1991 y l nda mezun oldu. Halen ayn üniversitenin Fen Bilimleri Enstitüsü Restorasyon Bölümü nde Yüksek lisans e itimini sürdürmekte olup, Eyüp Belediyesi Planlama Müdürlü ü nde görev yapmaktad r. 176

2 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X 1. G R fi: Osmanl Devleti nin erken dönemlerinden itibaren flehrin sosyal, kültürel ve dinsel ihtiyaçlar na cevap veren yap lar bünyesinde bar nd ran ve bir sosyal merkez niteli i tafl yan külliyeler, devletin geliflimine paralel olarak ilerleme göstermifllerdir. Anadolu da Osmanl lardan önce de görülen fakat tam anlam yla Osmanl lar döneminde geliflme gösteren külliyeler, genelde cami merkezli ve genifl kapsaml yap lar toplulu undan oluflmalar na ra men yine de kurulduklar yerin ihtiyac na göre flekillenerek ana eleman baflka bir yap (medrese, kervansaray, han v.b.)olacak flekilde çeflitlilikler göstermifltir. Osmanl Devleti nin son dönemlerinde yaflad ekonomik s k nt lar, külliyelerin geliflimine de yans m fl,genifl kapsaml külliyeler yerlerini kapsam olarak daha küçük yap topluluklar na b rakm fllard r. Yüzy llardan beri varl n sürdüren ve ilk Osmanl sur d fl yerleflmesi olan Eyüp te, stanbul un fethiyle birlikte yap - lan ilk külliye olan Eyüp Sultan Külliyesi nin etraf nda geliflen yerleflme dokusu içinde farkl karakter ve boyutta birçok s byan mektebi ve medresenin yan s ra kuran ve hadis e itiminin yap ld Darülkurra, Darülhadis gibi özel e itim veren medreseler de yap lm flt r. (Resim1) Eyüp te adlar saptanabilen toplam onbir medresenin günümüze ulaflabilenlerinden biri olan ve konumuzu oluflturan Hac Beflir A a Darülhadisi; Osmanl son dönem külliyelerinden olup, medrese merkezli kompleks yap lar grubunda de- erlendirebilece imiz, program ve boyut olarak küçük bir yap toplulu udur ve günümüzde çok harap durumdad r. (Resim2) 177 Resim 1- Eyüp Medreseleri Resim 2- Hacı Beflir A a Medresesi bugünkü hali

3 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Resim 3- Eyüp Sultan Camii avlusunda bulunan Hacı Beflir A a Türbesi 2. HACI BEfi R A A ve HACI BEfi R A A DARÜLHAD S KOMPLEKS : 2.1. Külliyenin Bânisi: Külliyenin ana girifl kap s üzerinde yer alan mermer kitabeye göre, 1734 y l nda infla edilen yap n n bânisi, III. Ahmed ( ) ve I. Mahmud ( ) dönemlerinin Darüssaade a alar ndan Hac Beflir A a d r.hac Beflir A a; k zlara as denen saray harema alar n n en ünlüsü ve bu görevde en uzun süre kalan d r.kitaba, kamu yarar na hizmete ve politikaya düflkünlü ü ile tan nan Hac Beflir A a, görevde kald süre içinde hizmetinde bulundu u padiflahlar taraf ndan itibar görmüfl, sarayda, devlet politikalar nda söz sahibi olmufltur. Hac Beflir A a, görevinden edindi i kiflisel serveti, hay r ifllerinde kullanm fl stanbul,medine ve Kahire de medrese ve kütüphaneler yapt rarak ad n ölümsüzlefltirmifltir. Eyüp Bahariye deki yal s nda 1746 y l nda ölen Hac Beflir A a,eyüp Camiinin flad rvan avlusunu iç avluya ba layan büyük kap n n sol taraf ndaki türbesine defnedilmifltir. (Resim3) 2.2. Külliyenin Konumu: Külliye,Eyüp ün merkezinden uzakta Niflanca mahallesinde, Baba Haydar Mektebi soka ile Balc soka n n kesiflti i Resim 4- Yapının Eyüp içindeki konumu 178

4 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim 5- fieyhülislam Tekkesi noktada, Niflanca tepesinden Haliç e dik do rultuda inen yamaçlar üzerindeki dar, e imli bir arsa üzerinde yer almaktad r. (Resim4) Külliyenin güneyinde Baba Haydar Camii ve tekkesi ile kuzeyinde fieyhülislam tekkesi bulunmaktad r. (Resim5,6) Resim 6- Baba Haydar Camii 179

5 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Resim 7- Medresenin günümüzde ortadan kalkan revak ve hücreleri Resim 8- Külliyenin girifli 2.3. Külliyenin Tan m ve Mevcut Durumu: Bat l laflma dönemi ile birlikte e itimde yap lan slahat çal flmalar sonucu mektep ve idadilerin aç lmas medreselere olan ilgiyi azaltm fl, bu nedenle bu yap lar önemlerini kaybetmifllerdir.medreselerin 1924 te kapat lmas yla birlikte ifllevini tamamen yitiren Hac Beflir A a Darülhadisi, zaman içinde dershane ve hücrelerine yerleflen fakir ailelerin avlu ve revaklara yapt klar ekler ile özgünlü ünü yitirerek tahrip olmufltur.günümüzde bofl ve oldukça harap durumda olan külliyenin bat Çizim 1 180

6 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim 9- Sıbyan Mektebi Dersli i Resim 10- Sıbyan Mektebi Derslik altında yer alan çeflme bölümündeki medrese hücrelerinin bulundu u kol ile revaklar tamamen ortadan kalkm flt r. Di er mekanlar ise, moloz ve toprak y n ile dolu oldu undan içine girmekte zorlan lmaktad r.ayr ca avlu zamanla doldurularak çocuk park haline getirilmifl dolay s ile orjinal kotunu kaybetmifltir. (Resim7) Hac Beflir A a n n Ca alo lu, Bâb- Ali de yapt rd di er külliyesine göre daha sade olan ve medrese, s byan mektebi,kütüphane,çeflme ile servis mekanlar ndan oluflan bu yap grubu, arazinin e imli oluflu nedeniyle iki farkl kota yerlefltirilmifltir. (Çizim1) Girifl kotunda(alt kot); iki katl (fevkâni) s byan mektebi,çeflme ve külliyenin ana girifl kap s bulunmakta, üst kotta ise tek katl medrese binas, kütüphane ve çamafl rhane,abdesthane gibi servis mekanlar yer almaktad r. Bu iki kot aras nda yaklafl k 7.50 m fark vard r Girifl Kotu (Alt Kot) : Külliyeye girifl Balc sokak üzerinde yer alan ve merdivenli bir geçide aç lan ana girifl kap s ile sa lanmaktad r. Bu girifl ka- 181 Resim 11- Sonradan kapatılan sıbyan mektebi girifli Resim 12- Sıbyan mektebi dersli i tonoz tavanı

7 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Çizim 2- Yapının mevcut durumu p s n n yan nda kitabesiz bir çeflme ve onun üzerinde iki penceresi soka a iki penceresi merdivenli geçide bakan s byan mektebi bulunmaktad r. (Resim8-9-10) a. Girifl Kap s : Külliyenin bas k kemerli ana girifl kap s n n üzerinde yap n n mermer kitabesi mevcuttur.kap n n orijinal ahflap kanatlar günümüze ulaflmam fl- Resim 13- Baba Haydar Mektebinden görünüfl 182

8 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim 14- Balcı sokaktan Baba Haydar yönüne çıkıfl t r.girifl kap s ndan merdivenli bir geçitle üst kottaki medrese avlusuna ç k lmaktad r. b. S byan Mektebi: Yap n n zemin kat nda, ön tarafta, yoldaki çeflmenin su haznesi,bunun arkas nda küçük bir depo ve yan nda mektebin avlusu oldu u san lan bir boflluk yer almaktad r.s byan mektebine giriflin bu avlu duvar üzerinde, yol taraf nda yer alan ve günümüzde kapat lm fl bulunan kap dan sa land düflünülmektedir. (Resim11) Yap n n üst kat nda ise, tek mekandan oluflan ve üst örtüsü tonoz olan dershane yer almaktad r. (Resim12)S byan mektebinin cephelerinde bir s ra tafl iki s ra tu ladan oluflan düzenli bir almafl k duvar örgüsü mevcuttur Üst Kot: a. Medrese: Üst kottaki avlunun çevre- Resim 15- Revak kemer bafllangıcı 183 Resim 16- Dershane ve kütüphane girifli

9 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Resim 17- Dershane ve hücrelerin bugünkü hali sinde L planl medrese yap s yer almakta,bu yap,dershane,hücreler ve kütüphaneden oluflmaktad r. (Çizim2) b. Hücreler: Arsan n kuzey ve bat kenarlar boyunca L plan oluflturacak flekilde iki aks üzerinde dizilen medrese hücrelerinin bugün sadece, dört tanesi mevcuttur, bu hücrelerin üstü aynal tonoz ile örtülüdür. Dershaneye bat yönünde birleflen ve kütüphane oldu u düflünülen ilk hücrenin ise di erlerinden farkl olarak üzeri kubbe ile örtülüdür ve dershane ile ba lant l d r. Kuzey yönündeki hücrelerin Baba Haydar Mektebi soka na aç lan orjinal pencereleri bulunmamakta,hücreler fl k ve havay revak cephesinden almaktad r. fiu anda mevcut olan, soka a aç lm fl boflluklar n geçmifl dönemlerde burada bar nan kifliler taraf ndan aç ld tahmin edilmektedir. (Resim13-14) c. Revaklar: Günümüzde, medresenin revaklar na ait olan sütunlar n hiçbiri mevcut de ildir. Sadece, revak kemerlerinden baz lar n n hücre duvarlar üzerindeki bafllang c bulunmaktad r. (Resim15) fiu andaki izlerinden anlafl ld kadar yla revak üst örtüsünün dershane girifli önünde aynal tonoz, di er hücrelerin önünde ise kubbe fleklinde oldu u san lmaktad r. (Resim16) Resim lu yıllara ait hava foto rafı, M.S.Ü Arflivi 184

10 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim yy sonu kartpostal, H. Beflir A a Sıbyan Mektebi önü d. Dershane: Hücrelerinin do u ucunda yer alan dershane,e itim mekan olmas n n yan s ra ö renciler için mescit fonksiyonuna da sahip oldu undan mihrapl - d r. Tek kubbeli dershaneye bat yönündeki revaktan girifl sa lanmakta, dershanenin bu yöne aç lan bir de kemerli penceresi bulunmaktad r. Do u ve güney cephesinde iki alt penceresi daha bulunan dersha- Resim 18- S. Ünver'e ait medresenin plan krokisi 185

11 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Çizim 3- Restitüsyon plan (*) 1910 y l nda yay nlanan Medarisi ilmiye nizamnamesi,bütün medreseleri teflkilat ve tedrisat bak - m ndan bir nizama ba l yordu ve bütün stanbul medreselerindeki talebelerin ayn usul ve kaideler içinde yetiflmesini amaçl yordu. Bu amaçla Darü l-hilafeti l aliyye Medresesinin kuruluflundan önce stanbul medreselerinden hangilerinin bu yeni müessese içinde yer almas n n uygun olaca n n tesbiti için Ders vekaletince bir heyet oluflturuldu. Bu heyet 1914 y l nda medresleri tek tek dolaflarak her biri hakk nda yeri, infla tarz,binan n durumu,müfltemilat,s hhi flartlar haiz olup olmad gibi hususlar içeren raporlar haz rlad.bu raporlara göre hangi medreselerin kadroda yer alaca hangilerinin kadro harici b rak laca tespit olundu. Kütüko lu, a.g.e., s.14 ne, kuzey yönüne kapal d r. Üstleri te etli sivri kemer biçimindeki bu alt pencerelerin söveleri ve kemer aynalar kalmam flt r. Dershanenin güney cephesinde ise, ortas ndaki di erlerinden daha yüksek olan üç adet tepe penceresi bulunmaktad r. Dershanede genelde düzenli bir duvar örgüsü görülmemekte, burada kaba yonu tafllar n aras na, ikili ve üçlü s ralar halinde tu la konularak oluflturulan belirsiz bir almafl k duvar örgüsü göze çarpmaktad r. Dershanenin iç k sm nda, içinde bar nan kifliler taraf ndan yap lm fl, yap n n özgünlü üne zarar veren bölücü kagir duvarlar mevcuttur. (Resim17) REST TÜSYON 3.1. Yararlan lan Belgeler: II.Meflrutiyet sonras e itimde yap lan slahat çal flmalar ile stanbul daki medreselerin tek bir çat alt nda toplanmas amaçlanm fl ve 1914 y l nda Darü l-hilafeti l Aliyye * medreseleri kurulmufltur. Hac Beflir A a Medresesinin de bu bünyede yer almas için, durumu hakk nda yap lan tespit çal flmalar sonucu haz rlanan raporda; yap n n, muhdes bir barakas, sekiz hücresi, kütüphanesi, kuyusu, abdesthaneleri, çamafl rhane ve gusülhanesinin bulundu u ve külliye halinde oldu u belirtilmifltir. Günümüzde ise, yap çok kötü durumdad r ve dört hücresi, revaklar, sütunlar, tuvaletleri, ocaklar, saçak korniflleri, bacalar, kap - pencere do ramalar, kuyusu ve üst örtü kaplamalar bulunmamaktad r. Yap n n restitüsyon önerisi haz rlan rken yap üzerindeki mevcut izlerden ve yap ile ilgili çeflitli kaynaklardan yararlan lm flt r. Yararlan lan bulgular flu flekilde s ralayabiliriz:

12 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Çizim 4- Yapının girifli rölöve Çizim 5- Yapının girifl restiyüsyon önerisi 187

13 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A a. Görsel Kaynaklar: * Alman mavisi ve Pervitich haritalar. * 1937 tarihli hava foto raf, (Resim18) *1934 ve 1944 tarihli Arkeoloji Müzesi Encümen Arflivi Foto raflar, *19.yy. sonu s byan mektebi önündeki okul çocuklar n gösteren kartpostal (Resim19) Resim 21- Yapının girifli, Arkeoloji Müzesi Enc. Arflivi Yap üzerindeki mevcut izler: Bunlar k saca,yap n n kitabesi,tafl y c sistemi,üst örtüsü, kullan lan malzeme ve örgü sistemi olarak s ralayabiliriz. Örne in;yok olan revak k sm n n ölçüleri, yap üzerindeki kemer bafllang ç izlerinden ve hücrelerin dönüflünden takip edilebilmekte,kirpi saça n varl ise s byan mektebi ve dershanenin saçaklar nda yer, yer bulunan ve tu lalar n birbiri üzerine tafl r lmas ile oluflturulmufl izlerden anlafl lmaktad r Yap ile ilgili kaynaklar: Bu bölümde çeflitli yaz l ve görsel kaynaktan yararlan lm flt r. b. Yaz l Kaynaklar: Mübahat S. Kütüko lu na ait, XX.Asra Eriflen stanbul Medreseleri adl kitaptaki Darülhadis-i Hac Beflir A a maddesinde yer alan yap n n 1735 tarihli vakfiyesinde Külliyenin kütüphane,muallimhane (s byan mektebi) ve medreseden olufltu u vurgulanm flt r. * Mehmet Mermi Haskan a ait, Eyüp Tarihi adl kitaptaki Darülhadis Medresesi Mescidi maddesinde yer alan cümle kap s üzerindeki kitabenin aç klamas nda,banisinden Mahzar- dar-i saadet A ay Hac Beflir olarak yap n n ifllevinden de Cami-i ilm ü amel darülhadis-i ziba olarak söz edilmekte ve yap n n tarihi 1147(1734) olarak verilmektedir. Ayr ca bu maddede, Hadika yazar n n eserinden al nt ya da yer verilerek Banisi Darüssaade A as el-hac Beflir a a d r. fieyhülharem dahi olmufltur. Hücerat ve mescit dahilinde bir küçük kütüphane ve bitifli inde iki katl s byan mektebi ve alt nda çeflme ve sair levaz mat mevcuttur. denmifltir. *Türk T p Tarihi Deontoloji Kürsüsü Arflivinde bulunan Süheyl Ünver e ait Türkiye T p Akademisinin K sa Tarihçesi, T p Tarihimizin Yaflayan Bir Sahifesi Daha Tarihe Kar flt ve Türkiye de kinci T p Akademisinin Kuruluflu adl makalelerde Cemiyet-i T bbiye-i Osmaniye nin Türk hekimlerce ilk olarak Beflir A a medresesinde kuruldu u ve gayri resmi ilk akademik toplant lar n burada yap ld anla- 188

14 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim 23- Medrese avlusundan görünüfl, revaklar, Ark. Müz. Enc. Arflivi fl lmakta ayr ca medreseye ait plan krokisi(resim20) ve 1934,1944 tarihli foto raflar yer almaktad r. *Beflir A a Kütüphanesi nden Süleymaniye Kütüphanesine nakledilen ve bugün ayn kütüphanenin Beflir A a kitapl bölümünde yer alan kitaplar n listesini gösteren belgede; mevcut kitaplar n, tefsir, hadis, usul-ü hadis, usul-ü f k h, fetva ve tasavvuf kitaplar ndan olufltu u görülmekte ve böylece yap n n Darülhadis medresesi oldu u verilen e itimden anlafl lmaktad r. 3.2.Belgeler Ifl nda Restitüsyon De erlendirmesi: Alman mavisi ve Pervitich haritalar ile 1945 tarihli kadastral planlar nda görülen yap n n s n rlar, 1930 lu y llara ait hava foto raf nda görülen yap lekesi ile örtüflmektedir. Ayn zamanda Süheyl Ünver e Çizim 6- Yapının avludan görünüflü-rölöve 189

15 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Çizim 7- Yapının avludan görünüflü restitüsyonu Çizim 8- Bugün mevcut olmayan revakların restitüsyonu ait plan krokisi fl nda da y k lan hücreler ve revaklar tamamlanarak özgün plan flemas ortaya ç kar lm fl(çizim3)ve s byan mektebi girifl cephesi için biri aç k avlulu di eri ise üstte ahflap ilave bölümlü girifl olmak üzere iki cephe önerisi getirilmifltir. (Çizim4,5) Yukar da aç klanan belgeler fl nda medreseye ait yap elemanlar flu flekilde önerilmifltir: S byan Mektebi ve Ana girifl : Günümüzde moloz tafl duvar örülerek kapat lm fl olan s byan mektebi girifl kap - s n n kemer bafllang ç izi, 19.yy a ait kartpostal ve 1934, 1946 tarihli Encümen Arflivi foto raflar ile de örtüflmüfltür.bu kaynaklar, s byan mektebi giriflinin Balc sokak üzerinde oldu unu do rulamaktad r. Ayr ca 18.yy a ait benzer s byan mektebi planlar incelenmifl ve dersli in önünde 190

16 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X Resim 25- Baba Haydar Mektebi sokak, Arkeoloji Müzesi Enc. Arflivi genellikle avludan merdivenle ç k lan bir revak bölümü oldu u görülmüfltür tarihli Encümen Arflivi foto raf nda, arka planda s byan mektebi önünde görülen kargir k s mdaki kemer bafllang ç izi ve s byan mektebinin üst kat dershane giriflinin y k lan tonoz kal nt s burada derslik önünde bir revak olabilece i görüflünü güçlendirmektedir. (Resim21) 1934 tarihli Encümen Arflivi foto raf nda üst katta s byan mektebi dersli inin önüne ahflap bir mekan n eklendi i görülmektedir. Muhtemelen bu ek, derslik önündeki kargir revak y k ld ktan sonra yap lan ilave bölümdür. Yap ile ilgili kaynaklar bölümünde sözü edilen, Süheyl Ünver e ait makalelerde de belirtildi i gibi 1862 y l nda Cemiyet-i T bbiye-i Osmaniye nin ilk akademik toplant lar n n burada, t bbiyenin matbaa müdürü Edirneli Hac Arif Efendinin evinde gerçekleflmifl oldu undan hareketle bu ilave ahflap bölümün Hac Arif Efendi nin evi olabilece i düflünülmektedir. (Resim22) 19.yy. sonunu gösteren kartpostalda ve 1934 tarihli Encümen Arflivi foto raf nda külliyenin ana girifl kap s kanat tipi ile 191 üzerindeki ahflap saçak görülmektedir. (Resim19-22) Günümüzde basamaks z ve asfalt kapl olan Haydar Mektebi soka n n, foto raflar ve Alman mavisi Haritas incelendi inde merdivenli oldu u görülmektedir. (Resim21) Külliyeyi oluflturan di er yap lar n ve s byan mektebinin saçaklar 5 s ra kirpi saçak fleklindedir Medrese: 1735 tarihli vakfiyede 8 hücrenin varl - ndan söz edilmekte ve bu veri Süheyl Ünver e ait plan krokisi ile de desteklenmektedir.mevcut hücre akslar ile, revak kemerlerinin, hücrelerin beden duvarlar - na gömülü izlerindeki aks ölçüleri,y k lm fl olan di er kolda devam ettirildi inde plan flemas ve arsa s n rlar tamamlanmaktad r. Revak kemerleri ve sütunlara ait de erlendirme 1934 tarihli Encümen Arflivi foto raflar ndan sa l kl flekilde yap labilmektedir. (Resim23-24) Bu k s mda ve dershanede saçak bitimi kirpi saçak fleklindedir. Foto raflarda hücrelere ve dershane ye

17 T A R H K Ü L T Ü R Ü V E S A N A T I Y L A Çizim 9- Restorasyon önerisi- Halk e itim merkezi ait orjinal kap,pencere do ramalar görülmese de,yine de bu belgeler, söve,eflik ve lokma parmakl klar hakk nda yeterince bilgi vermektedir. Ayr ca bu belgeler, hücre pencereleri ile dershanenin alt s ra pencere oranlar n n, s byan mektebinin günümüzde mevcut olan pencereleriyle ayn oldu unu göstermektedir. Sadece, dershanenin tepe pencere tipi bozulmufltur. (Çizim6-7-8) 1735 tarihli vakfiyede medrese dahilinde kuyu, abdesthane,gusulhane ve çamafl rhane mekanlar ndan söz edilmifltir. Avluya ait eski tarihli foto rafta kuyunun yeri ve su deposu rahatça görülebilmektedir. Helalar n yeri konusunda ise, benzer plan flemalar incelendi inde, bu mekan n genelde hücrelerin arka k sm ndaki bahçede konumland ve bir geçitle di er binalara ba lant sa land görülmüfltür. Eski kadastral planlar ve haritalar incelendi inde burada da hücre kolunun arkas nda dar bir bahçe oldu u anlafl lmakta ve plan lekesi burada arkaya do ru L fleklinde dönmektedir. Bu düflünce ayr ca, Süheyl Ünver e ait plan krokisinde görülen, hücrelerin bitimindeki geçitle de desteklenmektedir. Ayr ca vakfiyede belirtilen çamafl rhane gibi servis mekanlar n n burada helalar n yan nda olabilece i düflünülmektedir tarihli Encümen Arflivi foto raf nda Haydar Mektebi soka n n görülen cephesinde medrese bacalar n n özgün halinin korunamad görülmekle birlikte yine de bu foto raf, bacalar n hücre kolunun üzerindeki yerleri konusunda fikir vermekte, böylece bugün izine rastlayamad m z ocaklar n mekan içindeki yer- 192

18 E Y Ü P S U L T A N S E M P O Z Y U M U I X leri konusunda bilgi sahibi olabilmekteyiz. (Resim25) Söz konusu cephenin medrese bölümünün günümüzdeki mevcut tafl duvar üzerinde, ahflap hat llar ve muhtemelen mekan içindeki nifl ve ocak yerlerine denk gelen hafifletme kemerleri görülmekte bütün bu izler yap n n restitüsyonuna önemli veriler oluflturmaktad r. 4.RESTORASYON ÖNER S Restorasyon uygulamalar nda öncelikli amaç, eski eser yap n n geleneksel yap strüktürünü ve özgün malzemelerini koruyarak geçmifl yap tekni ini gelece e do ru aktarabilmektir. Bu nedenle; Birinci aflamada; mevcut strüktürün koruma alt na al nmas, kinci aflamada; strüktürün üzerinde yer alan malzemelerin korunmas ve ömrünün uzat lmas ile ilgili müdahaleler, Üçüncü aflamada; kurtar lamayacak ölçüde bozulan malzemenin yenisi ile de ifltirilmesi veya yok olan k sm n n uygun malzeme ile bütünlenmesi, Son aflamada ise; eski eser yap ya, günümüz flartlar ve yaflam koflullar nda konfor sunabilecek flekilde güncel bir ifllev verilerek yap n n yaflat lmas gerekmektedir. Yap n n restorasyon önerisi haz rlan rken; binan n asl na uygun malzemeyle ve geleneksel teknolojiyle onar l p sa lamlaflt r lmas, eksik olan k s mlar n n da yine geleneksel metodla tamamlanmas öngörülmüfltür.ça dafl yap teknolojisinden ise, binaya verilecek yeni ifllev do rultusunda gerekli olabilecek altyap ve tesisatta yararlan lmas düflünülmüfltür. Yap n n yeniden ifllevlendirilmesi aflamas nda;osmanl e itim gelene inin önemli örneklerini oluflturan medreselerin, flehrin sosyal,kültürel yaflam na katk da bulunabilecek bir yap ya büründürülmesi gereklili inden yola ç k larak, dar gelirli çevre halk n n e itimine destek sa lamas amac yla Halk E itim Merkezi olmas önerilmifltir. Yine bu kompleks içinde yer alan ve çocuklara yönelik tasarlanan S byan Mektebinin ise kitapl k, oyun odas gibi güncel ifllevlerde de erlendirilmesi uygun görülmüfltür. (Çizim9) KAYNAKLAR: AHUNBAY, Zeynep, Hac Beflir A a Darülhadisi,Dünden Bugüne stanbul Ans., Tarih Vakf Yay nlar, stanbul, (1994), c.3,s AHUNBAY, Zeynep, Medreseler, Dünden Bugüne stanbul Ans.,Tarih Vakf Yay nlar, stanbul,(1994), c.5, s AHUNBAY, Zeynep, Eyüp teki Osmanl E itim Yap lar ve Korunmas yla ilgili öneriler, IV. Eyüp Sultan Sempozyumu Tebli leri, Eyüp Sultan Bel Yay., stanbul, (2000), s GEN M, Sinan, Eyüp te bir Restorasyon, V. Eyüp Sultan Sempozyumu Tebli leri, Eyüp Sultan Belediyesi Yay., stanbul, (2001), s.141 GÜL, Ahmet, Osmanl Medreselerinde E itim-ö retim ve Bunlar aaras nda Dârülhadislerin Yeri, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara, (1997),s.3 HASKAN, Mehmet Nermi, Eyüpsultan Tarihi, Eyüp Bel. Yay., stanbul, (1996), c.1, s.37 KARA, Fahrünnisa Ensari, Eyüp, Dünden Bugüne stanbul Ans., Tarih Vakf Yay., stanbul, (1994), c.3, s.248 KÜTÜKO LU, Mübahat, XX. Asra Eriflen stanbul Medreseleri, Türk Tarih Kurumu yay., Ankara, (2000),s.3 SAKAO LU, Necdet, Darülhadisler, Dünden Bugüne stanbul Ans., Tarih Vakf Yay., stanbul, (1994), c.2, s.563 SAKAO LU, Necdet, Beflir A a, Dünden Bugüne stanbul Ans., Tarih Vakf Yay., stanbul, (1994), c.2, s YARDIM,Ali, Osmanl Devrinde Darülhadisler, Osmanl -Bilim Ans., Yeni Türkiye Yay., Ankara,(1999), c. 8, s