T.C. NEV EH R VAL L L ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜ Ü

Transkript

1 T.C. NEV EH R VAL L L ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜ Ü ÇEVRE DURUM RAPORU 2010 NEV EH R

2 Ç NDEK LER Sayfa No A-CO RAFIK KAPSAM A. 1. Giri 1 A. 2. l ve lçe S n rlar 5 A. 3. lin Co rafi Durumu 20 A. 4. lin Topografyas ve Jeomorfolojik Durumu 21 A. 5. Jeolojik Yap ve Stratigrafi 25 B - DO AL KAYNAKLAR B. 1. Enerji Kaynaklar 29 B. 2. Biyolojik Çe itlilik 30 B. 3. Toprak 32 B. 4. Su Kaynaklar 32 B. 5. Mineral Kaynaklar 33 C- HAVA (ATMOSFER VE KL M) C. 1. klim ve Hava 36 C. 2. Havay Kirletici Gazlar ve Kaynaklar 40 C. 3. Atmosferik Kirlilik 40 C. 4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri 40 D-SU D. 1. Su Kaynaklar n n Kullan m 42 D. 2. Do al Drenaj S stemler 42 D. 3. Su Kaynaklar n n Kirlili i ve Çevreye Etkileri 43 D. 4. Su ve K y Yönetimi, Strateji ve Politikalar 43 D. 5. Su Kaynaklar nda Kirlilik Etkenleri 44 E-TOPRAK ve ARAZ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yap s 45 E. 2. Toprak Kirlili i 45 E. 3. Arazi 46 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F. 1. Ekosistem Tipleri 47 F. 2. Flora 48 F. 3. Fauna 48 F. 4. Hassas Yöreler Kapsam nda Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin 52 stenece i G-TUR ZM Alanlar G. 1. Yörenin Turistik De erleri 67 G. 2. Turizm Çe itleri 70 G. 3. Turistik Altyap 72 G. 4. Turist Say s 74 G. 5. Turizm Ekonomisi 74 G. 6. Turizm-Çevre li kisi 74 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tar msal Yap 75 H. 2. Tar msal Üretim 77 H. 3. Organik Tar m 81 H. 4. Tar msal letmeler 81

3 H. 5. Tar msal Faaliyetler 81 I- MADENC L K I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Ta Ocaklar 83 Nizamnamesine I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Tabii olan Do al Yap ld Malzemeler Yerlerin Özellikleri 85 I. 3. Cevher Zenginle tirme 85 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri 86 I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazan m Amac yla 86 Yap lan J-ENERJ Rehabilitasyon Çal malar J. 1. Birincil Enerji Kaynaklar 87 J. 2. kincil Enerji Kaynaklar 88 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Da l m 88 J. 4. Enerji Tasarrufu le lgili Yap lan Çal malar 88 K-SANAY VE TEKNOLOJ K.1. l Sanayiinin Geli imi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen 90 Etkenler K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Grupland r lmas 90 K. 3. Sanayiinin lçelere Göre Da l m 91 K. 4. Sanayi Gruplar na Göre i yeri Say lar ve stihdam Durumu 92 K. 5. Sanayi Gruplar na Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullan m 92 K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunlar ve Al nan Önlemler 93 K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Plan 93 L-ALTYAPI, ULA IM VE HABERLE ME L. 1. Altyap 94 L. 2. Ula m 97 L. 3. Haberle me 98 L. 4. lin Plan Durumu 98 L. 5. ldeki Baz stasyonu Say s 98 M-YERLE M ALANLARI VE NÜFUS M. 1. Kentsel ve K rsal Planlama 104 M. 2. Altyap 107 M. 3. Binalar ve Yap Çe itleri 108 M. 4 Sosyo-Ekonomik Yap 111 M. 5 Yerle im Yerlerinin Çevresel Etkileri 112 M. 6. Nüfus 114 N- ATIKLAR N. 1 Evsel Kat At klar 116 N. 2 Tehlikeli ve Zararl At klar 116 N. 3 Özel At klar 117 N. 4. Di er At klar 118 N. 5. At k Yönetimi 119 N. 6 Kat At klar n Miktar ve Kompozisyonu 119 N. 7 Kat At klar n Biriktirilmesi, Toplanmas, Ta nmas Ve Aktarma 119 Merkezleri N. 8. At klar n Bertaraf Yöntemleri 120 N. 9. At klar n Geri Kazan m ve De erlendirilmesi 120 N. 10. At klar n Çevre Üzerindeki Etkileri 120 ii

4 O- GÜRÜLTÜ VE T TRE M O. 1. Gürültü 122 O. 2. Titre im 123 P- AFETLER P. 1. Do al Afetler 124 P. 2. Di er Afetler 125 P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yard m Tedbirleri 125 R- SA LIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sa l k Hizmetleri 127 R. 2. Çevre Kirlili i ve Zararlar ndan Olu an Sa l k Riskleri 130 S. ÇEVRE E T M S. 1. Kamu Kurulu lar n n Çevre E itimi ile lgili Faaliyetleri 133 S. 2. Çevreyle lgili Gönüllü Kurulu lar ve Faaliyetleri 133 T- ÇEVRE YÖNET M VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirlili inin ve Çevresel Tahribat n Önlenmesi 134 T.2. Do al Kaynaklar n Ekolojik Dengeler Esas Al narak Verimli 134 Kullan m, Korunmas ve Geli tirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlar n Çevrenin Ta ma Kapasitesini A mayacak Biçimde Planlamas T.4.Çevrenin nsan-psikososyal htiyaçlar yla Uyumunun Sa lanmas 134 T.5. Çevre Duyarl Arazi Kullan m Planlamas iii

5 TABLOLAR Sayfa No Tablo A.1: Gölet bilgileri 23 Tablo B.1: Ortalama Güne lenme Süresi ( Saat, dakika) 29 Tablo B.2: Dada -Arafa Kömür Özellikleri 29 Tablo B.3: Mera Çal malar 30 Tablo B.4: Baraj bilgileri 33 Tablo B.5: Metalik Maden Envanteri 34 Tablo C.1: Rüzgar bilgileri 36 Tablo C.2: Bas nç bilgileri 36 Tablo C.3: Nem bilgileri 36 Tablo C.4: S cakl k bilgileri 37 Tablo C.5: Buharla ma bilgileri 37 Tablo C.6: Ya mur bilgileri 37 Tablo C.7: Kar, dolu, sis ve k ra bilgileri 37 Tablo C.8: Is nma Amaçl thal Kömürün Özellikleri ve S n rlar 39 Tablo C.9: Sanayi Amaçl thal Kömürün Özellikleri ve S n rlar 39 Tablo C.10 Yerli Kömürün Özellikleri ve S n rlar 39 Tablo F.1: Sahipli Hayvan Bilgileri 49 Tablo F.2: Sahipsiz Hayvan Bilgileri 50 Tablo F.3: Hayvan Haklar hlalleri Hakk nda Bilgiler 51 Tablo F.4: Göreme Tarihi Milli Park Co rafi Durum 56 Tablo F.5: Sahan n Ad ve dari Durumu 57 Tablo G.1: Bölgedeki tesis, yatak ve acenta say lar 72 Tablo G.2: Turizm belgeleri konaklama tesisleri 73 Tablo G.3: Ziyaretçi say s 74 Tablo H.1: Genel arazi da l m 75 Tablo H.2: Ekilebilir Arazi Da l m 75 Tablo H.3: Önemli Tar m Ürünleri Üretim Bilgileri 75 Tablo H.4: Hayvansal Ürün Miktarlar 76 Tablo H.5: Tar m Alet Makina Say lar 76 Tablo H.6: Tarla Bitkileri Üretim Miktar 77 Tablo H.7: Meyve Üretim Miktar 78 Tablo H.8: Ba c l k bilgileri 79 Tablo H.9: Sebze Üretimi 79 Tablo H.10: Büyükba Hayvanc l a Ait Bilgiler 80 Tablo H.11: Küçükba Hayvanc l a Ait Bilgiler 80 Tablo H.12: Kümes Hayvanc l Bilgileri 80 Tablo H.13: Ar c l k Bilgileri 81 Tablo I.1: Pomza kaynaklar 83 Tablo I.2: Sanayi Madenleri Bilgileri 84 iv

6 Tablo I.3: Linyit özellikleri 84 Tablo I.4: Jeotermal özellikleri 85 Tablo I.5: Kum ocaklar bilgileri 85 Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri 94 Tablo L.2: At ksu Sistemi Bilgileri 94 Tablo L.3: Ye il Alan Bilgileri 96 Tablo L.4: Yol uzunluklar 97 Tablo L.5: Haberle me ebeke bilgileri 98 Tablo L.6 : Baz stasyonlar Bilgileri 99 Tablo M.1: Kadastro durumu 107 Tablo M.2: Anaokulu bilgileri 108 Tablo M.3: lkö retim okul bilgileri 108 Tablo M.4: Ortaö retim okul bilgileri 109 Tablo M.5: Pansiyon bilgileri 109 Tablo M.6: Nev ehir Üniversitesi ö renci bilgileri 109 Tablo M.7: 2010 y l nüfus da l m 114 Tablo M.8: 2010 y l nüfus yo unlu u bilgileri 115 Tablo N.1: Merkez lçedeki kurulu lardan toplanan t bbi at k 117 miktarlar Tablo R.1: Sa l k Kurumlar n n Say s 127 Tablo R.2: Bula c Hastal klarla lgili Bilgiler 127 Tablo R.3.: Zoonotik Hastal klar 128 Tablo R.4: A oranlar 129 Tablo R.5: Bebek Ölümlerinin Ya a göre da l m 129 Tablo R.6: Aile Planlamas Çal malar 129 Tablo T.1: 2010 y l nda ÇED Gerekli De ildir karar verilen 135 faaliyetler v

7 EK LLER VE GRAF KLER Sayfa No ekil A.1: Mantarkaya 8 ekil A.2: Saruhan 12 ekil A.3: Pa aba lar 13 ekil A.4: Derinkuyu yeralt ehri 18 ekil A.5: Güllüdere vadisi 28 ekil F.1: Uçhisar Kalesi 58 ekil F.2: Pa aba peribacalar 61 ekil G.1: Aç khava müzesi 68 ekil G.2: Fresk örne i 68 ekil G.3: Zelve 69 ekil G.4: Atl do a gezisi 71 ekil G.5: Golf alan 71 ekil G.6: Balonlar 72 Grafik R.1: Bula c hastal k say s 127 vi

8 HAR TALAR Sayfa No Harita A.1: l ve ilçe s n rlar 5 Harita A.2: l haritas 19 Harita A.3: Türkiye siyasi haritas 20 vii

9 CO RAF K KAPSAM A.1. G R Nev ehir, ç Anadolu Bölgesi nde yer almakta olup, lin s n r n do uda Kayseri, bat da Aksaray, güneyde Ni de ve kuzeyde Yozgat ile K r ehir olu turmaktad r. Nev ehir ilinin yüzölçümü km 2 dir. K z l rmak vadisinin güney yamac na kurulmu olan l merkezinin rak m m dir. l, do udan bat ya do ru inildikçe çukurlu u artan K z l rmak vadisinin ikiye ay rd, güney ve kuzey bölgelerine do ru gidildikçe yükselen bir konum arz eder. Erciyes Da ile Hasan Da n n aktif birer yanarda oldu u dönemlerde püskürttükleri lav ve tüflerin milyonlarca y lda ya mur, rüzgâr, akarsular gibi etkenler yoluyla a nmas sonucu olu an ve eklinden dolay peribacas olarak adland r lan, dünyada bu kadar yo un örne i olmayan olu umlar, bölgemizde turizmi etkileyen en önemli do al kaynakt r. Peribacalar gibi ilginç jeolojik yap lar n yan s ra, kayalara oyulan yerle im yerleri de ender do al ve kültürel merkezlerdendir. Nev ehir, tarih ve do an n iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergiledi i beldeleri ve bölgede ya am uygarl klar n zenginle tirdi i kültürel birikimi ile Türkiye nin e siz turizm cennetlerinden biridir. Birbirinden güzel kaya kiliseleri, do al güzellikleri, vadileri ve yeralt ehirleriyle bir aç k hava müzesi durumundad r. Dünyaca ünlü Türk dü ünürü Hac Bekta - Veli ile Osmanl döneminin ünlü sadrazamlar ndan Damat brahim Pa a n n bu bölgede ya am olmalar da kültür ve turizm hareketlerinin olumlu yönde geli mesine büyük katk sa lam t r. Yap lan kaz lardan elde edilen bilgilere göre Nev ehir li nin M.Ö 3000 y llar na kadar uzanan bir tarihi oldu u anla lmaktad r. limiz tarih öncesi ça lardan beri yerle meye sahne olmu tur. Yer alt kaynaklar bak m ndan zengin olan Nev ehir in Ac göl ve Derinkuyu yörelerinde perlit; Avanos ta kaolin, Gül ehir de barit, tuz ve linyit bulunmaktad r. limiz topraklar yer alt sular bak m ndan da zengin olup, Kozakl ilçesinde kapl calar bulunmaktad r. A.1.1. Nev ehir in Tarihi Geli imi Bölgede yap lan az say daki prehistorik ara t rmalardan neolitik (M.Ö. 7 bin) dönemine ait yerle meler saptanm t r. M.Ö.1600 lerde Hitit Krall n n egemenli i alt nda olan kente, M.Ö. 12 yüzy lda göç kavimlerinin, M.Ö. 7. yüzy lda Kimmer ve skitlerin sald r lar ya anm t r. Nev ehir, M.Ö y llar nda Asur ve M.Ö y llar nda Med egemenli inin ard ndan Perslerin yönetimine girerek Kappadokia Satrapl içinde yer alm t r. M.Ö. 332 y l nda Pers soylular ndan I. Ariarathes ba ms z Kappadokia Krall n kurmu tur. M.S.17 y l nda Roma mparatorlu u na kat lan Nev ehir sonra, Persler, Sasaniler daha sonra da Anadolu Selçuklu Devleti yönetimine girmi tir. Bölge 1097 y l nda Haçl lar n eline geçmi tir. Daha sonra lhanl ve 1398 de Karamano ullar yöreye egemen olmu sa da ayn y l Sultan I. Bayezit Nev ehir i Osmanl topraklar na katm t r y l nda Bayezit in Timur a yenilmesiyle bölge Karamano ullar yönetimine geçmi 1466 da da kesin olarak Osmanl egemenli ine girmi tir y l nda da il olmu tur. 1

10 Nev ehir, ilk dönemlerde Nyssa, daha sonraki dönemlerde Soandos Nisa ve Mu kara adlar ile an lm t r. linin en eski yerle im yeri Gül ehir ilçesi Civelek Ma aras nda görülür. Yap lan kaz lar sonucunda Eski Tunç Ça na (M.Ö ) ve Assur Ticaret Kolonileri Ça na (M.Ö ) ait eserler ele geçmi tir. Nev ehir civar nda bulunan çok say daki höyüklerde özellikle Eski Tunç Ça na ait kal nt lar tespit edilmi tir. M.Ö y llar aras nda Kuzey Mezopotamya da ya ayan Assur tacirler Anadolu da ticari koloniler kurarak ilk ticaret örgütünü olu turmu lard r. Bu ticaretin merkezi Kayseri Kültepe, Kani -Karum dur. (Karum: Ticaretin yap ld pazaryeri, ticari organizasyonun yap ld yer, liman, koy anlam ndad r.) Belgelerde ad geçen ve yeri saptanabilen karumlardan biri de Karum-Hattu tur (Bo azköy). Karumlardan daha küçük pazaryerleri ise Wabartum olarak adland r lm t r. Nev ehir civar nda say s z wabartumlar tespit edilmi ancak bu yerle im yerlerinde yaz l belge bulunamad ndan yerle imlerin wabartum adlar bilinememektedir. M.Ö. II. binin ba lar nda Avrupa dan Kafkaslar üzerinden gelerek Kapadokya Bölgesi ne yerle en Hititler, daha sonra yerli halkla kayna arak imparatorluk kurmu lard r. Dilleri Hind-Avrupa dil grubundand r. Ba kentleri Hattu a (Bo azköy) olan Hititlerin önemli ehirleri Alacahöyük ve Ali ar d r. Kapadokya Bölgesi nde bulunan bütün höyüklerde Hititlere ait kal nt lara rastlamak mümkündür. Friglerin Orta Anadolu nun önemli kentlerinin hemen hepsini y karak Hitit mparatorlu u nu ortadan kald r lmas ndan sonra Orta ve Güneydo u Anadolu da Geç Hitit Krall klar ortaya ç km t r. Kapadokya Bölgesi ndeki Geç Hitit Krall ise Kayseri, Ni de, Nev ehir i içine alan Tabal Krall d r. Bu döneme ait Gül ehir-sivasa (Gökçetoprak), Ac göl-topada, Hac bekta -Karaburna Köyü nde Hitit Hiyeroglifi ile yaz lm kaya an tlar bulunmaktad r. Kimmerler in Frig egemenli ine son vermesi sonucu Anadolu da Medler (M.Ö. 585), daha sonra da Persler (M.Ö. 547) görülür. Eski Pers dilinde Katpatuka olarak adland r lan Kapadokya bölgesi, Cins Atlar Ülkesi anlam na gelmekteydi. Persler, Zerdü t dinine ba l olduklar ndan ve ate i kutsal sayd klar ndan bölgedeki volkanlar özellikle Erciyes ve Hasanda n kutsal saym lard r. Persler, Kapadokya dan geçerek ba kentlerini Ege ye ba layan, Kral Yolu nu geli tirmi lerdir. Makedonya Kral skender M. Ö. 334 ve 332 de Pers ordular n arka arkaya bozguna u ratarak bu büyük mparatorlu u y km t r. skender, komutanlar ndan Sabiktas bölgeyi denetimi alt na almakla görevlendirince, halk buna kar ç kt ve eski Pers soylular ndan Ariarathes i kral ilan etti. I. Ariarathes (M.Ö ) Kapadokya Krall n n s n rlar n geni letti. M.S. 17 de Tiberius Kapadokya y Roma ya ba layarak bölgedeki karga aya son verdi. Romal lar bölgeyi ele geçirdikten sonra bat ya bir yol yaparak Ege ye ula m sa lad lar. Bu yol hem askerî hem de ticari aç dan önemliydi. Bu s rada Anadolu da yay lmaya ba layan ilk hristiyanlar n bir k sm büyük ehirlerden köylere göç etme e ba lad lar. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldi i 4. yüzy lda, kayal k Göreme ve çevresini ke feden hristiyanlar, Kayseri Piskoposu da olan Aziz Basil in dünya görü ünü benimseyerek kayalar içinde manast r hayat n ba latt lar. 2. yüzy l sonlar nda Kapadokya da önemli say da hristiyan topluluklar bulunmaktayd. 3. yüzy lda kuvvetli ahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini dü ünce ve ya ant n n merkezi haline getirdiler. 4. yüzy lda Kapodokya üç büyük azizin (Kayseri Piskoposu Büyük Basil, karde i Nyssal Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi. Bölge halk Greko-Roma fikirlerinden ziyade ran n etkisi alt nda kalm t r. Orta ve Do u Anadolu da oldu u gibi Kapadokya da Bizans n ilk y llar nda sakin bir dönem ya am t r. mparatorluk s n rlar Akdeniz havzas ndan Kafkaslara kadar uzand için 2

11 Kapadokya Bölgesi bu imparatorlu un merkezi haline geldi. Ancak 7. yüzy ldan itibaren Persler tekrar Anadolu yu istila ettiler ve Kayseri yi i gal alt nda tuttular. Daha sonra Kudüs ü ele geçirdiler ve Hakiki Haç Ctepsiphon a ta d lar (Ctepsiphon: Ba dat s n rlar içinde antik bir yerle im yeri). Bunun üzerine mparator Heraclius Anadolu nun elde kalan k s mlar n askeri eyaletlere ay rd ve Kapadokya, askerî aç dan organize edildi. Orduda hizmet edenlere topraklar verildi inden topra a sahip askerî aristokrat grubu ortaya ç kt. Daha sonra imparator Heraclius kaybedilen topraklar geri al p Hakiki Haç Kudüs e geri götürdü. Ancak do u eyaletlerinde askerî bir düzen bulunmad ndan Araplar taraf ndan i gal edildi. Kayseri 647 ve 726 da iki kez el de i tirdi. Derinkuyu ve Kaymakl gibi düz ovalarda ya ayan halk yer alt yerle imini tercih ederek kendilerini savundular. Da l k bölgelerdeki kaya kiliseleri ve hücreler s nak oldu. Malazgirt Zaferinden sonra Bizans n elinde bulunan Anadolu nun Fethi hareketi içinde ba ta Kutalm o lu Süleyman ah olmak üzere Artuk, Tutak, Dani mend, Mengücek, Ebulkas m, Ebulgazi vb. Türkmen Beyleri yer alm lard. Büyük Selçuklu Sultan Melik ah n ölümünden sonraki iktidar kavgas s ras nda Do u Anadolu da Saltuklu, Dani mend, Mengücek ve Artuklu Türkmen Beylikleri olu mu tur tarihinde Kutalm o lu Süleyman ah taraf ndan znik merkez olmak üzere Nev ehir in de içinde bulundu u Orta Anadolu, Güney Marmara, ç Ege ve Do u Akdeniz Bölgeleri nin geni bölümlerinde de Türkiye Selçuklular Devleti kurulmu tur. Asl nda 1067 de Kayseri yi fetheden Türkmen Beyleri nden Af in Bey K z l rmak n orta ç r boyunca fetihlerine devam ederek Nev ehir ve çevresini de Selçuklu topraklar içerisine katm t. Süleyman ah 1081 y l nda Bizansla yapt antla ma ile Anadolu da egemenli ini fiilen oldu u gibi hukuken de kabul ettirmi, sultanl n ilan ederek kudretli bir devlete sahip oldu unu ortaya koyup Büyük Selçuklu Devleti ile olan sembolik ba l l n sona erdirmi tir. Türkiye Selçuklu Devleti nin kurulu u Süleyman ah Antakya ya düzenledi i ilk sefer s ras nda Ebul Gazi yi (Hasan Bey ki Hasanda bu zat n ismi ile an l r.) Kapadokya ya vali tayin eder. Nev ehir Türkiye Selçuklular Dönemi nde do u-bat istikametinde birer menzillik mesafede yap lm kervansaraylarla ve bunlar aras ndaki güzergah izleyen ticaret yolu üzerinde küçük bir yerle im yeri idi. Bu yol bat da Ege k y lar, Do uda Orta Asya Türk Dünyas ve Çin e, Mezopotamyaya yönelen çok i lek, canl bir ticari hayata sahip, kültür köprüsü görevi de gören önemli bir yoldur. Özellikle I. Alaaddin Keykubat Döneminde ( ) bu yol üzerinde kervansaraylarla çok zengin yükler ta narak do u- bat, kuzey- güney istikametinde iç ve d ticaret canl l k kazanm, Türkiye Selçuklular en parlak dönemlerini ya am t r. Bu dönem ve sonras nda yap lan ifahaneler, a evleri, yollar, köprüler, kaleler ve külliyelerle Anadolu bay nd r hale gelmi tir. Türkiye Selçuklu Sultan II. Keykavus ile IV. Rüknettin K l çarslan n birlikte saltanat sürdükleri dönemde anla mazl a dü ünce IV. Rüknettin K l çarslan Ürgüp e s nm t r. Türkiye Selçuklu Devleti 1243 Köseda Sava nda ma lup olduktan sonra fiili idare Mo ollara geçmi ve Sultan n yan nda Mo ol valileri taraf ndan yönetilmeye ba lanm t r. Son Selçuklu Sultanlar ndan III. Alaaddin Keykubat da Mo ol Hükümdar Gazan Han la anla mazl a dü tü ünde Ürgüp yak nlar nda s nd ma arada s k bir takiple yakalanm t. II. Mesut son Türkiye Selçuklu Sultan olarak Kayseri de 1308 de ölünce Mo ollar sembolik de olsa Selçuklu taht na kimseyi oturtmad lar. Anadolu yu merkezden gönderdikleri valilerle yönetmeyi sürdürdüler. Bu idari yetersizlik sonucunda Anadolu nun çe itli yerlerinde beylikler ortaya ç kt. Osmanl lar, Karamanl lar, Mente eo ullar, Germiyano ullar gibi. Türkiye tarihinde Anadolu Türk Beylikleri Dönemi ba lad. 3

12 Beylikler Dönemi Anadolu Selçuklu Devleti parçalan nca Mo allar n Anadolu Valisi Timurta n daha sonra da Eratna Bey in egemenli ini ta yan Nev ehir, 1381 de Kad Burhanettin taraf ndan ele geçirildiyse de 1397 de yöreye Karamano ullar egemen oldular. Karamano ullar Nev ehir in de içinde bulundu u Orta K z l rmak Konya Bölümü ve Anamur-Mersin k y lar na kadar Do u Akdeniz de egemenlik alanlar n geni lettiler de Y ld r m Bayezit Karaman lini topraklar na kat nca Nev ehir (Mu kara) Osmanl Beyli ine dahil oldu. Y ld r m Beyaz t n Konya y fethinden sonraki geli meleri anlatan A k Pa azade Tarihi nde: Etraf n ehirlerine haber vard kim bu gelen padi ah gayet adildir. Ve ol ehirlerden dahi adam geldi kim hana gelip ehri t mar edin!... Aksaray, Ni de yi ve Kayseri yi verdiler. Develi, Karahisar ve Uçhisar cümlesini nevalisi ile teslim ettiler. der. Ancak bu dönem k sa sürdü. Y ld r m Bayez t 1402 Ankara Sava nda Timur a yenilince Karamanl Beyli i yeniden kuruldu. Bir ara Nev ehir Kad Burhaneddin Beyli i egemenlik alan na dâhil olmu tur. Osmanl lar en çok u ra t ran bu beyli e II. Bayezit 1487 de son verince Karaman Beyli i ne ait topraklarla beraber Mu kara da Osmanl Devleti s n rlar içine dâhil oldu. Nev ehir ve yöresi Osmanl idaresi alt nda bir süre bar içinde ya ad. Özkonak ta Yavuz Sultan Selim in Do u Seferi s ras nda yap lan köprü Nev ehir deki Erken Osmanl yap s olmas aç s ndan önemlidir. Kanuni Sultan Süleyman tahta ç kt nda hazinenin gelirini artt rmak için yeni bir arazi tahriri yapt rd. l yaz c lar n n bir k sm ürün miktar n ve tarla ölçümlerini fazla göstererek vergileri artt rd lar. Baz dirlik sahiplerinin topra ellerinden al nd. Bu durum halk ve asker aras nda ho nutsuzlu a neden oldu. Ayr ca 1582 den ba lay p ardarda gelen ran seferleri de Anadolu t mar düzenini bozmu tu. Sefere ça r lan dirlik sahiplerinden baz lar ailelerini kar k ortam içerisinde b rak p gidemeyeceklerini ileri sürerek yasalara kar ç karak Celâli oldular. Devlet isyanlar güçlükle bast rabildi. Tüm bu olumsuzluklar Nev ehir de etkisini iddetli ekilde gösterdi. Yöre halk arzulad bar, huzur ve kalk nma dönemini Damat brahim Pa a zaman nda ya am t r. Cumhuriyet Döneminde Nev ehir Nev ehir Mondros Mütarekesi günlerinde 12. Kolordu ya ba l 11. tümenin denetim alan içindeydi. Karargâh Ni de de bulunan tümenin önemli silah ve cephane depolar ndan biri de Nev ehir de idi. Kapadokya yöresi Milli Mücadele y llar nda Mütareke nin belirledi i payla m alanlar n n d nda kald için önemli bir olaya sahne olmam t r. Bununla birlikte Dellaczade Hac Osman Efendi; Sivas Kongresi'ne Nev ehir delegesi olarak kat lm, memleketinde Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti'nin ubesini kurmu ve milli mücadeleye kat l m sa lam t r. Milli Mücadele y llar nda Nev ehir e ili kin olarak an lmas gereken bir ba ka geli me de Mustafa Kemal in 22 Aral k 1919 da Hac bekta a gelmesidir. Bekta ileri Milli Mücadele ye kazand rmak amac n güden Mustafa Kemal, Hac Bekta Veli Tekkesi Çelebisi Cemalettin Efendi ve tekke eyhi Salih Niyazi Baba ile görü tü. Ülkenin içinde bulundu u durum uzun uzad ya ele al nd. Her iki Bekta i önderi de Mustafa Kemal ile ayn dü üncede olduklar n ve Milli Mücadele saflar na kat ld klar n aç klad lar. Bu Mustafa Kemal in Sivas Kongresi sonras nda kazand en önemli ba ar lar ndan biriydi. Bu görü meden sonra Anadolu nun her yan ndaki Bekta i Tekkeleri birer Kuvay-i Milliye karargâh i levi gördü. Nev ehir Osmanl lar n son dönemlerinde Ni de Sanca na ba l bir kaza idi. Cumhuriyetimizin ilan ndan sonra 1924 te Ni de yeni idari yap lanmada bir l olarak ortaya ç karken Nev ehir de ilçelerinden biri oldu. 4

13 6429 say l yasa ile Nev ehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. K r ehir ve K r ehir e ba l Mucur, Avanos, Hac bekta (1945 te ilçe oldu.), Kayseri ye ba l Ürgüp (1935 te ilçe oldu.), Ni de ye ba l Arapsun (1948 de Gül ehir ad n ald.) Nev ehir in ilçeleri haline getirildi. Kozakl ve Hamamorta köyleri Avanos a ba l birer köy iken birle tirilerek 1954 te Kozakl ad yla ilçe olarak Nev ehir e ba land. K r ehir 1957 de tekrar l yap ld. Mucur ilçesi ile beraber Nev ehir den ayr ld. Daha önceleri Melegübü ismi ile an lan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960 ta ilçe durumuna getirildi. Ac göl kasabas ise 4 Temmuz 1987 de ilçe olmu tur. A. 2. L VE LÇE SINIRLARI Nev ehir li, Merkez lçe dâhil 8 ilçeye sahiptir. lçeler; Ac göl, Avanos, Derinkuyu, Gül ehir, Hac bekta, Kozakl ve Ürgüp tür. Harita A.1: l ve lçe S n rlar Kaynak: 5

14 A Ac göl 1914 y l nda bucak merkezi, 1952 y l nda kasaba olan Ac göl, 1987 y l nda kanunla Nev ehir li'ne ba l bir ilçe olmu tur. Ad 1926 y l nda, yak n nda bulunan suyu ac gölden dolay Ac göl olarak de i tirilmi tir. Daha önce Ac göl Dabada-Dobada-Topada gibi isimlerle an lm t r. Nev ehir li'nin bat s nda yer alan Ac göl, güneyden Derinkuyu lçesi ve Aksaray li, kuzeyde Gül ehir, bat da Aksaray li ve do uda Merkez lçe ile çevrilidir. Nev ehir-ankara Karayolu üzerinde bulunan Ac göl lçesinin merkezi Nev ehir e 20 km. uzakl ktad r. lçenin 5 belediyesi ve 8 köyü vard r. lçe ekonomisi genelde tar ma dayal olup hayvanc l k da önemli yer tutmaktad r. Ac göl de tespit edilebilen en eski yerle im M.Ö. VIII. yüzy la aittir. A ll köyü yak nlar ndaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yaz lm kaya an t nda bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatlar ile ilgili bilgiler yer almaktad r. Nev ehir Müze Müdürlü ü nün Kurugöl de yapt kaz lar sonucunda M.Ö. II. yüzy la ait ta tan yap lm lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku i esi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmi tir. Ac göl ün bir ba ka özelli i de yerle im merkezinde yer alan yeralt yerle imidir. ki tanesi orjinal olmak üzere üç giri i tespit edilebilmi tir. Orjinal olmayan üçüncü giri in her iki taraf nda kap yüksekli inde ta lar konulmu, yatay tek ta la da (lento ) kap desteklenmi tir. Giri in uzant s nda yer alan mekânlar bazalt ta tan kemerli olarak yap lm t r. Ancak y l öncesine aittirler. Gerek teknik, gerekse ekil aç s ndan Özlüce ve Maz Yeralt ehri ne benzerlik göstermektedir. Henüz tam olarak temizlenmemi olan yeralt ehrinde büyük salonlar birbirlerine tünellerle ba lanm t r. K sa bir koridor vas tas yla yeralt ehrinin kaya oyma mekânlar na ula l r. Giri teki k sa koridorun kar s ndaki sürgü ta l alan ehrin birinci orjinal giri i ve ilk salonudur. K sa bir koridorla ikinci büyük salona geçilir. Bu mekânda yer alan üç büyük ni oturma ya da yatak odalar d r. Bu k s ma giri dar bir aral k vas tas ylad r. Tavan k s mlar iyi oyulmu be ik tonozlu gibidir. Burada havaland rma bacalar n n yan s ra haberle me delikleri de bulunmaktad r. Bu k s mdan üçüncü büyük salona geçi dar, alçak, oldukça kavisli bir galeri sayesindedir. Galeri boyunca kandil koymak için küçük ni ler bulunur. Küçük mekân n üç taraf nda kaya kiliselerinin apsisleri gibi oyulmu küçük odalar yeral r. Buradaki havaland rma bacas di erlerinden farkl olarak yukar ya do ru konik bir biçimde daralmaktad r. Bugüne kadar pek çok yeralt ehrinin orjinal giri leri bulunamam t r. Bilinenler ise fazla bir özellik göstermezler. Ac göl yeralt ehrinin ikinci orjinal giri i Maz yeralt ehrinin tam benzeri olup ustaca dü ünülmü bir örnektir. Giri in yan duvarlar düzensiz ta lardan, tavan k sm ise düzgün, ince, uzun ta lardan örülmü tür. Ayn tip örgü sistemi civardaki ev kap lar nda da görülmektedir. Tatlarin Kasabas Ac göl ilçesinin 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabas, gerek yeralt kenti ve kiliseleri gerekse konut mimarisi ile Kapadokya Bölgesi nin ilginç yörelerinden birisidir. Tatlarin Kilisesi: Ac göl ilçesine ba l olan ve Ac göl ün 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabas n n kale olarak adland r ld tepesinin yamac nda yer al r. ki nefli iki apsisli, be ik tonozlu olan kilisenin narteksi y k lm t r. Oldukça iyi korunmu olan fresklerdeki sahneler bantlarla birbirinden ayr lm t r. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor, hardal ve k rm z renkler kullan lm t r. 6

15 Sahneleri: Apsiste Meryem ve Çocuk sa, Michael ve Gabriel; Konstantin ve Helena, ba kala m, sa n n cehenneme ini i, Kudüs e giri, sa n n çarm ha gerilmesi ve dokuz azizin yan s ra kiliseyi yapt ran ki inin portresi de yer almaktad r. Tatlarin Yeralt ehri: Nev ehir ili, Ac göl ilçesinin 10 km kuzeyinde, Tatlarin kasabas n n kale olarak adland r ld tepesinde yer al r. Yeralt ehri ilk olarak l975 y l nda tespit edilmi, 1991 y l nda ziyarete aç lm t r. Kale mevkiinde yeralt yerle imlerinin d nda kilise bulunmakta ancak bunlar n büyük bir bölümü do al nedenlerle y k lm t r. As l giri kap s y k lm olan yeralt ehrine bat yönündeki iki mekân sayesinde girilebilmektedir. Yeralt ehri, oldukça geni alanlara yay lm, ancak küçük bir k sm temizlenebilmi tir. Halen iki kat gezilebilmektedir. Mekânlar n büyüklü ü, erzak depolar n n say s n n ve kiliselerin çoklu u normal bir yeralt yerle iminden ziyade askeri garnizon ya da manast r yap s n akla getirir. Giri ten 15 m uzunlu undaki kavisli bir koridor vas tas yla dikdörtgen planl geni bir mekâna ula l r. Giri teki 1,5 m çap nda ortas delikli bir sürgü ta bu mekân n giri ç k n kontrol alt na al nmas n sa lamaktad r. Sa taraftaki ni in içinden a a ya do ru oyulan ve halk taraf ndan zindan olarak adland r lan mekânda üç iskelet bulunmu tur. Tuvaletin de yer ald bu ana mekân n sa taraf nda kiler/mutfak bulunmaktad r. Bu alan n Roma Dönemi nde mezarl k alan, Bizans Dönemi nde de kiler olarak kullan lm olmas gerekmektedir. Çünkü bu odadaki ni ler, yöredeki Roma Dönemi kaya mezarlar ndaki -ölülerin yat r ld - ni lerden farks zd r. Ancak daha sonraki dönemlerde bu ni lerin tabanlar oyulmu ve içine erzak konulmu tur. kinci giri te ah r yer al r. Daha önce erzak deposu olarak kullan ld üphesiz olan bu geni mekân sütunlarla desteklenmi tir. Taban nda be adet ambar bulunmaktad r. Tavan k sm nda yeralt yerle iminin ba ka mekânlar na ula labilen havaland rma bacas yer al r. Birinci büyük mekân ile ikinci büyük mekân dar bir koridorla birbirine ba lan r. Zikzak biçimli bu koridorda tuzak ve ba lant y kesen sürgü ta bulunmaktad r. A Gül ehir Gül ehir, 1209 tarihinde Mengücüko ullar hâkimiyetinde iken, Selçuklular taraf ndan i gal edilmi ve Arapsun olan ad da o tarihte Gül ehir olarak de i tirilmi tir. Gül ehir ilçesi, güneyde Nev ehir, kuzeyde Hac bekta, do uda Avanos ve Merkez ilçeler, bat da K r ehir ve Aksaray illeriyle çevrilidir. Gül ehir ilçesinin Nev ehir kent merkezine uzakl 18 km. dir. lçenin bir bucak, 5 kasaba belediyesi vard r. Damat brahim Pa a n n Nev ehir e yapt imar, bir ba ka Osmanl Sadrazam Karavezir Mehmet Seyyid Pa a da Gül ehir e yapm, 30 haneli Gül ehir i bir külliye ile donatm t r. Külliye; cami, medrese ve çe meden olu maktad r. lçede temel geçim kayna tar md r. lçenin sulak yerlerinde sebzecilik, meyvecilik; sulak olmayan yerlerinde ise tah l ve ba c l k tar m yap lmaktad r. Ba lardan elde edilen kaliteli ve yüksek bomeli ya üzümleri ra, sirke ve arapç l kta kullan l r. Civelek Ma aras Gül ehir in 4 km do usunda yer alan Civelek köyü yak nlar ndaki ma ara, sadece Gül ehir in de il ayn zamanda Nev ehir in de en eski yerle imidir. Ma ara, köyün Gürlek Tepe olarak adland r lan tepesinde yer al r. Kalkerli bir yap ya sahip olan ma araya 14 m uzunlu unda a a ya do ru uzanan bir galeri vas tas yla inilebilmektedir. Ana mekân 22x11 m olan ma aran n tavan k s mlar nda kalsit kristalden olu an 5 15 cm aras nda de i en uzunluktaki sark tlar yer almaktad r. Nev ehir Müzesi ve talyan ma ara bilimcileri ile birlikte yap lan çal malarda ma ara taban nda, özellikle göçen kaya parçalar aras nda ve galerilerde Kalkolitik Döneme (M.Ö ) ait, elde ekillendirilmi tek kulplu 7

16 fincanlar, çe itli boylarda çömlekler, dokumac l kta kullan lan a r aklar, ta tan ve kemikten aletler ele geçmi tir. Ayr ca ma aran n çevresinde yap lan yüzey ara t rmalar nda da obsidiyenden ve sileksten yap lm aletler bulunmu tur. Ma ara koruma alt na al nd ndan ziyarete kapal d r. Aç k Saray Harabeleri Nev ehir-gül ehir yolu üzerinde, Gül ehir e 3 km uzakl ktaki Aç k Saray Harabeleri, tüf kayalar içine oyulmu say s z mekânlar, Roma Dönemi kaya mezarlar, IX. ve X. yüzy la tarihlenen kaya kiliseleri ile önemli bir piskoposluk merkeziydi. Aç ksaray ve çevresi iklimin ve do a olaylar n n etkisi ile olu an peribacalar na ev sahipli i yapmaktad r. Ayr ca mantar eklinde olan Mantarkaya bu bölgede bulunmaktad r. ekil A.1 : Mantarkaya Kaynak: Halk aras nda Hac Bekta Veli Mescidi olarak adland r lan mekân n mihrab n n günümüze kadar korunmu ve slami bir yap olmas aç s ndan dikkat çekmektedir. Kareye yak n planl mescidin bat kesiminde yüksekçe ni ler yeralmaktad r. Aziz Jean (Kar ) Kilisesi Gül ehir in hemen giri inde yer alan ve iki katl olan Aziz Jean Kilisesi nin alt kat nda kilise, arap mahzenleri, mezarlar, su kanal ve görevlilere ait mekânlar, üst kat nda ise ncil den al nm sahnelerle süslenmi bir di er kilise yer almaktad r. Alt kata ait kilise, tek apsisli, haç planl, haç kollar, be ik tonozludur. Merkezi kubbesi çökmü tür. Süsleme aç s ndan direk ana kaya üzerine k rm z a boyas ile stilize hayvan, geometrik ve haç tasvirleri resmedilmi tir. Üst kattaki kilise ise tek apsisli ve be ik tonozludur. Ana apsisteki resimlerin d nda oldukça iyi korunmu olan kilise siyah bir is tabakas ile kapl yd. Kilisenin restorasyonu ve konservasyonu 1995 y l nda Restoratör R dvan ler taraf ndan yap ld ktan sonra bugünkü haline gelmi tir. sa ve ncil siklusunu içeren kilisede sahneler, bantlar içinde frizler halindedir. Siyah zemin üzerine sar ve kahverengi renkler kullan lm t r. Ni tonozlar nda ve cephelerinde bitkisel ve geometrik motifler tercih edilmi tir. Bat ve güney duvar nda, Kapadokya Bölgesi nde oldukça nadir olarak resmedilen son yarg sahnesi yer al r. Kilise, apsisinde yer alan yaz t na göre 1212 y l na tarihlenmektedir. Sivasa Gökçetoprak Yeralt ehri Yeralt ehri, Gül ehir ilçesinin 35 km bat s nda yer alan Gökçetoprak köyü yak nlar ndad r. lk kez 1989 y l nda Frans z ara t rma ekibi, 1991 y l ndan itibaren de talyan as ll Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali yeralt ehirlerinde çal malarda bulunmu tur. Sivasa yeralt ehri, bölgeye göre farkl bir jeolojik karaktere sahiptir. En altta k z l ms kahverengi renkte olan çamur ta, üstünde kal nl 3 4 m yi bulan aglomera (iri 8

17 taneli tüf) ve en üst k s mlar nda da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya bloklar bulunmaktad r. Yeralt ehri, çamur ta ve aglomera formastasyonunun içine kaz lm t r. Platonun yamac na oyulan yeralt ehrinin giri i dar bir kaya blo u vas tas ylad r. Henüz tam olarak temizlenmemi ve kland r lmam olan yeralt ehrinin iki kat tespit edilebilmi tir. Her iki kat nda da büyük düzgün olmayan dikdörtgen mekânlar birbirlerine dar ve uzun koridorlarla ba lanm t r. Koridorlar n giri lerinde bulunan kap ta lar, d ar da kesilip içeriye getirilmi lerdir. Yeralt ehrinin 1,5 km uza nda bulunan kaya bloklar n n üzerindeki izler bunu kan tlayan en iyi delildir. Yeralt ehrinin ikinci kat nda yer alan su kuyusu 25 m derinlikte olup içinde halen su bulunmaktad r. Gökçetoprak köyünün kuzey ve bat yamaçlar nda da yöre halk taraf ndan halen ah r, depo ve samanl k olarak kullan lan çok say da yeralt yerle imleri bulunmaktad r. Karavezir (Kur unlu ) Camii Karavezir Camii; ilçe merkezinde Karavezir Seyyid Mehmet Pa a taraf ndan 1780 y l nda Mimar Ebubekir Halil A a ya yapt r lan muhte em kur un kapl bir Camii dir. Vakfiyesinden cami mimar n n 8 akçe yevmiye ile çal an Ebu Bekir Veledi Halil Efendi oldu u anla lmaktad r. Üç kap l bir avluda yer alan Karavezir Camii, yakla k 400 m² bir alan kaplamaktad r. Osmanl mimarisinin karakteristik özelliklerini ta yan cami, iki renkli kesme ta tan yap lm, kare planl, ana mekân n kaplayan 11 m çap ndaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmu tur. Kubbe dört sivri kemer ve kö elerde pandantifler ile beden duvarlar üzerine oturmu tur. Kubbe a rl n k smen kö e kuleleri ve payeler, k smen de kemerler ta r. Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun ta d üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktad r. Üç kubbede de derinlemesine aynal tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine bas k sivri kemerle ba lanm t r. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, d tan kasna a oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmü olmakla beraber kalem i i süslemeler bulunmaktad r. Giri kap s çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktad r. Ye il zemin üzerine alt n yald zla i lenmi madalyon eklinde I. Abdülhamid in tu ras yer al r. Tu ran n yan taraflar nda siyah, ye il, mavi renkte ya l boya ile boyanm birer demet çiçek bulunmaktad r. A Hac bekta 1270 y l nda Hac bekta -i Veli nin yerle mesiyle bir yerle im birimi haline gelmi tir y l na kadar Ni de line ba l bir köy iken, 1854 y l nda belediye te kilat n kurarak K r ehir'e ba lanm, 1948 y l nda K r ehir'in bir ilçesi haline getirilmi, 1954 y l nda Nev ehir'in il olmas yla Hac bekta bir ilçe olarak Nev ehir'e ba lanm t r. Hac bekta ilçesinin Nev ehir il merkezine uzakl 47 km.dir. Hac bekta ' n bir ilçe belediyesi, 2 kasaba belediyesi ve 28 köyü vard r. Nev ehir-k r ehir yolu üzerinde Nev ehir e 45 km uzakl kta olan Hac bekta lçe merkezinde yap lan kaz lar sonucunda Eski Tunç Ça, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hac bekta Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Hac bekta yak nlar ndaki Karaburna köyü yak nlar nda Topada ve Sivasa da oldu u gibi Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroflifi ile yaz lm Karaburna kaya an t bulunmaktad r. Bu yaz tta Kral Sapas n NIAS SAPAS ile yapt anla ma ve bu anla maya uymad klar takdirde Haran tanr s Armas, tanr ças Kumiapi ve Datti Kubaba n n a a layaca ndan bahsetmektedirler. Hac Bekta - Veli Müzesi Nev ehir li Hac bekta ilçesinde Hac Bekta - Veli Külliyesi nin 1. avlusunda giri in sa ndaki yap y llar aras nda restore edilmi, 16 A ustos 1964 tarihinde 9

18 Etnografya Müzesi olarak düzenlenmi ve ziyarete aç lm t r. Müze, 1. avlu, 2. avlu ve 3. Avlu bölümlerinden olu maktad r. 1. Avlu: Eskiden Nadar (At) avlusu da denilen bu bölüme, güneydeki an tsal görünümlü Çatal Kap dan girilir. Giri in hemen sa nda 1902 y l nda Tekke Postni ini Feyzulla Dedebaba zaman nda Sadrazam Halil Pa a n n e i Fatma Nuriye Han m taraf ndan yapt r lan ve üzerinde Mühr-ü Süleyman motifi bulunan Üçler Çe mesi yer al r. Eskiden bu avlu içinde günümüze kadar ula mayan; atevi, ekmekevi, hamam, tuvalet, mihmanevi, çama rhane gibi bölümler bulunmaktayd. 2. Avlu: Eskiden Dergâh Avlusu da denilen bu bölüme, üçgen al nl kl ve sivri kemerli Üçler Kap s ndan girilir. Bu avlu içinde s ras na göre sa da; Arslanl Çe me, a evi, Baba Kö kü, Tekke Camii, ortada; havuz, solda; mihmanevi, meydanevi, kilerevi ve Dedebaba Kö kü gibi bölümler bulunmaktad r. Arslanl Çe me: Klasik M s r Sanat tarz nda skenderiye mermerinden yap lm olan arslan yontusu, ünlü M s r Valisi Kavalal M. Ali Pa a soyundan Fatma Han m taraf ndan, M y l nda Tekke ye hediye bab nda gönderilmi tir. Arslanlar n içine yerle tirildi i esas çe me, M y l nda eski Silistre Valisi Malkoç Bali Bey hayr na yapt r lm t r. A evi Baba Kö kü: Protokolde, Dedebaba dan sonra gelen A evi Babas n n oturdu u kö k, bugün Müze idaresi olarak hizmet vermektedir. A evi: Kitabesinden M ta Malkoç Bali Bey hayr na yapt r ld anla lan a evi nde me hur karakazan, halife kazanlar ve di er mutfak e yalar sergilenmektedir. Tekke Camii: M y l nda, Padi ah II. Mahmut taraf ndan yapt r lan camii klasik tarzda; içten kubbeli görünümüne ra men d tan kur un kaplamal ve bas k külahl olarak in aa edilmi tir. Güdük minaresi orjinal olmay p restorasyon ürünüdür. Havuz: Giri kap s n n tam kar s nda bulunan havuzun kitabesinden anla ld na göre; y llar aras nda dönemin Beyrut Valisi nin (H. R fat Pa a) e i Nazl Han m taraf ndan yapt r lm t r. Güney duvar, üçgen al nl kl olarak yap lm olup; oniki dilimli Hüseyni taç ile sonland r lm t r. F skiyesinde, Korinth tipi antik ba l k kullan lm t r. Mihmanevi: Tekke faal iken, gelen konuklar n a rland bu bölüm, bugün müze deposu olarak kullan lmaktad r. Meydanevi: Tekke nin en önemli bölümlerinden biri olup, kitabesine göre; M y l nda Sultan Murat taraf ndan yapt r lm t r. Burada tarikata intisap etme yani ikrar verme ve nasip alma törenleri yap l yordu. Meydan Odas n n rekonsrüksiyon olarak bingi tekni inde in aa edilen tavan ilgi çekicidir. Bu bölümde; oniki makam simgeleyen postlar, levhalar, Bekta i Taht, müzik aletleri, tablolar, eski siyah-beyaz foto raflar, mühürler ve di er etno rafik eserler sergilenmektedir. Kilerevi: ki katl olan bu bölümün alt kat, eskiden Tekke kasas ve depo olarak; üst kat ise, Dedebaba Kö kü olarak hizmet veriyordu. imdi ise Kütüphane deposu olarak hizmet vermektedir. 3. Avlu: Eskiden Hazret avlusu da denilen bu bölüme, bas k kemerli, ye il kanatl, Alt lar Kap s ndan girilir. Atatürk Kö esi, Pirevi, Bal m Sultan Türbesi ve Hazire bulunmaktad r. Pirevi: Giri in tam kar s ndaki bu yap kompleksi, M. XIII.-XVI. yüzy llar aras nda tamamlanm t r. Giri in sa ve sol yan nda; Tekke ye hizmet etmi bulunan Dede ve Babalar n mezarlar bulunmaktad r. Akkap denilen kap dan, Orta Methal yani salona girilir. Sa tarafta; Tekke nin çekirde i say lan ve Dervi lerin zikredip, olgunla t klar Çilehane (k z lcahalvet) denilen hücre yer al r. Üstünde kitabesi bulunan, mütevaz bir kap dan, K rklar Meydan na geçilir. Bu bölümde; K rkbudak amdan, Hz. Ali nin el yazmas Kur an- Kerim den bir sure, ran ah n n ada ipek hal, baz silahlar ve Bekta i kültürüne ait baz etno rafik eserler sergilenmektedir. Meydan n do usunda; Horasan Erleri, bat s nda Çelebiler in mezarlar bulunmaktad r. Göke ik de denilen mermer kap dan Huzur-u Pir e yani 10

19 Hünkâr Hac Bekta - Veli Türbesine girilir. Yap Selçuklu mimarisi gelene inde in aa edilmi olup; kubbe ve duvarlar kalem i i bezemelerle süslenmi tir. Yüksek tip sandukas ye il pu idelerle süslüdür. Türbe nin üst k sm ; d tan sivri külahl ve kur un kaplamal d r. Güvenç Abdal Türbesinde ise Güvenç Abdal, e i Dünya Güzeli ve hizmetkârlar n n sandukalar bulunmaktad r. Türbe kemerli tonozla örtülü olup, restorasyon ürünü bezemelerle süslüdür. Bal m Sultan Türbesi: Selçuklu mimarisi tarz nda in aa edilmi tir. Bal m Sultan; Dimetoka daki Bekta i Tekkesinde yeti mi ve daha sonra merkez Tekke ye gelerek, Bekta ilik e önemli hizmetlerde bulunmu tur. Bu nedenle de Bekta ilik te Pir-i Sani ( kinci Pir) olarak kabul edilir. Bal m Sultan sandukas ndan ba ka Kalender ah mezar n n da bulundu u Türbe, ölümünden üç y l sonra M da; Yavuz Sultan Selim in komutanlar ndan Dulkadiro ullar Beyi, eyhsuvar Ali Bey taraf ndan in aa ettirilmi tir. Kubbe içi ve duvarlar kalem i i bezemelerle süslü olan türbe içinde; amdan, orijinal kap ile baz levhalar sergilenmektedir. Türbenin önünde ise kutsal say lan tarihi Dilek A ac (Karadut-Morus Nigra) bulunmaktad r. Hazire: Bal m Sultan Türbesi nin hemen yan nda bulunan mezarl kta, Tekke ye hizmette bulunan dervi ler yatar. Hüseyni, Elifi ve Ethemi tipteki mezar ta ba l klar, Türk - slam Sanat n n özgün eserlerindendir. Di er Müze ve Örenyerleri Arkeoloji ve Etno rafya Müzesi: Müzede, iki eser deposu, laboratuvar ve kütüphane bulunmaktad r. Hac bekta arkeoloji ve etnografya müzesinin belli ba l eserleri aras nda Eski Tunç, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aitçift kulplu kaplar, kâseler, pi mi topraktan ölü gömme küpleri gibi eserler bulunmaktad r. Kad nc k Ana Evi: Velâyetname de ad geçen ve Bekta ilik te önemli say lan bir ki inin ikamet etti i evdir. Müze Müdürlü ü ne ba vurulmas halinde görevli sa lanarak ziyaret edilebilir. Bekta Efendi Türbesi: M y l nda ölmü olan Bekta Efendi ile ilgili pek bir bilgi yoktur. Kubbesi ve duvarlar kalem i i bezemelerle süslü olan türbe, Selçuklu Kümbet Mimarisi tarz nda in aa edilmi tir. Çilehane-Deliklita : lçenin 3 km. do usundaki Arafat Da nda bulunan ma arad r. Hac Bekta - Veli nin bu mekânda halvette bulundu una inan l r. Delikli ta da denilen Çilehane en çok ziyaret edilen yerlerdendir. Ma arada insan n zorlukla geçebilece i ufak bir delik vard r. Ayr ca, bu delikten geçenlerin günahlar ndan ar nd yönünde bir inanç da vard r. Zemzem çe mesi, Hac Bekta - Veli, Yunus Emre ve Ozanlar An tlar ile ki ilik modern amfitiyatro bu tepede bulunmaktad r. Be ta lar: lçenin 5 km kadar kuzeyinde; Çivril Köyü yak nlar nda bulunmaktad r. Jeolojik bak mdan önem ta yan, be adet dev boyutlu ta vard r. Ta lar n efsanesi, Velayetname de ayr nt l olarak anlat l r. Atatürk Evi: lçe merkezinde bulunan Çelebiler ailesine ait evde; M. Kemal Atatürk, Aral k 1919 tarihlerinde konuk edilmi tir y l nda ev kamula t r lm ve 2001 y l nda da restore edilerek Müze-Ev olarak halk n ziyaretine aç lm t r. Müzede Atatürk ile ilgili foto raf ve belgeler sergilenmekte olup, o günleri yans tan e yalarla düzenlenmi tir. 11

20 A Avanos Nev ehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki ad Venessa d r. Çok say da çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yap m gelene i Hititlerden beri süregelmektedir. K z l rmak n getirdi i k rm z toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatç lar n n elinde ekil almaktad r. Avanos u ikiye ay ran ve Anadolu nun en uzun nehri olan K z l rmak ve onun çevresi, ça lar boyunca çok say da olaylara sahne olmu tur. Avanos yak nlar nda, K z l rmak n hemen kenar ndaki bir Roma mezarl nda ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olmas aç s ndan ilginçtir. Lahit, 1971 y l nda tesadüfen ortaya ç km, semerdam biçimindeki kapa kimli i tespit edilmeyen ah slarca aç lm ve içindeki buluntular ne yaz k ki çal nm t r. Ceset üzerinde yap lan patolojik ve paleoantropolojik ara t rmalar sonucunda lahitin, saçlar k na ile boyanm bir kad na ait oldu u anla lm t r. Zelve Avanos a 5 km, Pa aba lar na 1 km uzakl ktaki Zelve, Aktepe nin dik ve kuzey yamaçlar nda kurulmu tur. Üç vadiden olu an Zelve Ören Yeri, peribacalar n n en yo un oldu u yerdir. Vadideki peribacalar sivri uçlu ve geni gövdelidir. Uçhisar, Göreme, Çavu in gibi kaya oyma mekânlardaki trogloditik ya am n ne zaman ba lad bilinmeyen Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzy lda h ristiyanlar n önemli yerle im ve dini merkezlerinden biri olmu ; ayn zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmi tir. Yamaçlar n dibinde yeralan Direkli Kilise Zelve deki manast r hayat n n ilk y llar na aittir. Kilise süslemelerinde tercih edilen kabartma haçlar daha çok ikonoklastik dü ünce ile yak ndan ilgilidir. konoklastik Dönem öncesine tarihlenen Bal kl, Üzümlü ve Geyikli Kiliseler vadinin önemli kiliselerindendir y l na kadar iskân edilmi vadide manast r ve kiliselerden ba ka yerle im yerleri, iki vadiye aç lan tünel, de irmen, cami ve güvercinlikler bulunmaktad r. Saruhan Avanos ta XIII. yüzy l Selçuklu Dönemi ne tarihlenen Saruhan Kervansaray ve Alaaddin Camii bulunmaktad r. Nev ehir in Avanos ilçesinin 5 km güney do usunda Ürgüp ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer al r. Han, do u-bat ba lant s ndaki Aksaray-Kayseri güzergâh ndad r. II. zzettin Keykavus zaman nda -belki de onun taraf ndan y l nda yapt r lan Saruhan m² lik bir alan kaplamaktad r. ekil A.2. Saruhan Kaynak: 12

21 Çavu in Göreme-Avanos yolu üzerinde, Göreme ye 2 km uzakl ktad r. Çavu in deki Vaftizci Yahya ad na yap lan kilise bölgeye hâkim bir yerdedir. Muhtemelen V. yüzy lda yap lm - boyanm - oldu undan bölgenin en eski kilisesidir. Kapadokya da pek görülmeyen geni avlusu son y llarda kayalar n kopmas sonucu y k lm t r. Eski Çavu in vadisindeki harabeler, hristiyan dervi lerinin ve topluluklar n n ya ad yerlerdi. Çavu in in hemen yan ndaki Güllüdere de be kilise bulunmaktad r. Vadinin yak n ndaki Haçl Kilise ayn zamanda müslüman Araplar n ak nlar na kar savunma amaçl olarak da kullan lm t r. Pa aba lar ve Aziz Simeon Hücresi Göreme-Avanos yolunun sa nda, yoldan 1 km içeridedir. Eskiden Rahipler Vadisi bugün Pa aba olarak adland r lan bu alan, kendine özgü peribacalar yla doludur. Çok gövdeli ve çok ba l olan baz peribacalar n n içlerine apel ve oturma mekânlar oyulmu tur. Üç ba l peribacalar n n birinde Aziz Simeon ad na yap lm bir apel ve inziva hücresi bulunmaktad r. Dar bir baca vas tas yla ula labilen hücrenin giri ini antitetik haçlar süslemektedir. çinde ocak, oturma ve yatma mekânlar ile k girmesini sa layan pencere aral klar mevcuttur. ekil A.3. Pa aba lar Kaynak: V. yüzy lda Halep yak nlar nda münzevi bir hayat sürdüren Aziz Simeon, mucizeler yaratt söylentileri ç k nca, halk n a r ilgisinden kaçarak önce iki metre yüksekli inde bir sütun üzerinde daha sonra 15 m yüksekli inde bir sütun üzerinde ya amaya ba lar. Aziz Simeon, a a ya sadece müritlerinin getirdi i az miktarda yiyecek ve içece i almak için iner. Kapadokyal münzeviler ise bir sütun yerine haz r bulduklar peribacalar n oyarak dünyevi hayattan uzakla rlar. Peribacas n a a dan yukar do ru oyarak m yükseklikte kaya odalarda ya ar, kaya yataklarda yatarlar. Çavu in (Nicephorus Phocas) Kilisesi Göreme-Avanos yolu kenar nda, Göreme ye 2,5 km uzakl ktad r. Oldukça yüksek tek nefli, be ik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi y k lm t r. 964/965 y llar na tarihlenmektedir. 13

22 Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi Çavu in köyüne yakla k 2 km uzakl ktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda yer al r. Vadinin hemen ba lang c nda, solda dik bir yamaç üzerine yap lm t r. Nef, dikdörtgen planl, düz tavanl ve geni tek apsislidir. VI-VII. yüzy la tarihlenen mimariye IX.-X. yüzy lda apsis ilave edilmi tir. Apsisteki iki ya da üç fresk seviyesi apsisin devaml olarak boyand n gösterir. Madalyon içinde tahtta oturan sa n n sa nda ve solunda yeralan ncil yazarlar n n sembolleri simetrik olarak resmedilmi tir. Düz tavan, kabartma olarak yap lm, ortada daire içinde haç, kenarlarda ise palmiye motiflerinin aras nda çelenk motifleriyle dekore edilmi tir. Bu ekilde haç esas alan dekorasyonlar daha çok konoklastik Döneme aittir. Kapadokya da ya ayan halk n haça kar özel sevgisinden dolay konoklastik Dönem sonras nda da sevilerek yap lan bir motiftir. Çünkü haç Kudüs teki Kutsal Haç temsil etmekteydi. Özkonak Yeralt ehri Avanos un 14 km uza nda yer alan yeralt ehri, di da n n kuzey yamaçlar na volkanik granit bünyeli tüf tabakalar n n oldukça yo un oldu u yere yap lm t r. Geni alanlara yay lm olan galeriler birbirlerine tünellerle ba lanm t r. Kaymakl ve Derinkuyu yeralt ehirlerinden farkl olarak katlar aras haberle meyi sa layacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktad r. Düzgün oyulmu odalar n giri leri kapat ld nda havaland rma da bu dar (5 cm) ve uzun deliklerle sa lanm t r. Yine di er yeralt ehirlerinden farkl olarak sürgü ta ndan sonra, tünel üzerine (dü mana k zg n ya dökmek maksad yla) delikler oyulmu tur. Özkonak yeralt ehrinde Kaymakl ve Derinkuyu yeralt ehrinde oldu u gibi hava bacas, su kuyusu, rahane ve sürgü ta lar bulunmaktad r. Yeralt ehrinde 10 oda, 4 büyük salon, 8 kuyu, 4 mezar, 3 havaland rma, sütunlar, testiler ve duvara oyularak yap lan ip ba lama yerleri bulunmaktad r. A.2. 5 Ürgüp Nev ehir in 20 km do usunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Ba hisar; Osmanl lar zaman nda Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk y llar ndan itibaren de Ürgüp ad yla an lm t r. Ürgüp ve civar ndaki ilk yerle im Damsa Çay n n do usundaki Avla Da etekleridir. Yap lan yüzey ara t rmas nda çok say da obsidiyenden ve sileksten Paleolitik Döneme ait aletler bulmu tur. Daha geç dönemlere ait Ürgüp kasaba ve köylerinde Roma Dönemi ne ait kaya mezarlar vard r. XI. yüzy lda Ürgüp, Selçuklular n önemli kentleri Konya ya ve Ni de ye aç lan önemli bir kale konumundayd. Bu döneme ait iki yap kentin merkezindeki Alt kap l ve Temenni Tepesi Türbeleri dir. Bir anne ve iki k z na ait olan ve XIII. yüzy lda yapt r lan Alt Kap l Türbe alt cepheli, her cephesinde kemerli pencereli ve üstü aç kt r. Ürgüp ün Temenni Tepesi nde bulunan iki türbeden birinin, 1268 y l nda Vecihi Pa a taraf ndan yapt r lan ve halk aras nda K l çarslan Türbesi olarak da an lan Selçuklu Sultan IV. Rüknettin K l çarslan a, di erinin ise III. Alaaddin Keykubat a ait olabilece i dü ünülmektedir. Ancak ara t rmac lara göre bu olas l klar oldukça zay ft r y l nda Osmanl topraklar na kat lan Ürgüp, XVIII. yüzy lda Osmanl Sadrazam Damat brahim Pa a n n kad l k makam n do du u kent olan Nev ehir e (Mu kara) ba lamas nedeniyle ilk kez ikinci planda kal r. Ancak Pa a da Ürgüplüleri ma dur etmemek için Nev ehir yak nlar ndaki Kavak köyünden yakla k 20 km bir yeralt yolu ile su getirtir. Sokak ve meydanlara mermerden çe meler yapt rarak iirlerini dönemin me hur airlerine yazd rm, kitabelerini de en iyi ustalara kaz tm t r. Bu kitabeli çe melerin sadece bir kaç orjinal yerindedir. 14

23 Ürgüp teki bir di er önemli yap da Rum Hamam d r. Rumca kitabesinden temelinin 1900 de at ld tüm halk n ortak çal mas sonucunda 1909 da tamamland anla lmaktad r. emsettin Sami y llar nda yazd Kamus-ül Âlem adl tarih ve co rafya ile ilgili eserinde Ürgüp te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane oldu unu belirtir. Ürgüp civar ndaki Pancarl k, Üzengi ve Ke lik vadisi hem tarihi, hem de do al de erleri olan vadilerdir. Ürgüp Müzesi 1971 y l nda aç lan müze, Ürgüp ve civar ndan ele geçen fosil örneklerinin d nda Prehistorik, Eski Tunç Ça, Hitit, Frig, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanl Dönemi eseri mevcuttur. Müzede ayr ca yörenin mahalli k yafetlerinin, e yalar n n ve silahlar n bulundu u etno rafik seksiyon da bulunmaktad r. Ürgüp Müzesi ne ba l ören yerleri Mustafapa a (Sinasos) Aios Vasilios Kilisesi, Manast r Vadisi Kiliseleri, Ye ilöz (AzizTheodor) Kilisesi ve Pancarl k Kilisesi dir. Aziz Theodore (Ta ar) Kilisesi Ürgüp ilçesi Ye ilöz köyündeki kilise T planl, merkezi kubbelidir. (Kubbe çöktü ünden camla kapat lm t r.) Üst katta bulunan galeriye bir merdiven sayesinde ç k lmaktad r. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde tek örnektir. Genelde resimleri iyi korunmu olan kiliseyi üç sanatç kendi stillerine göre farkl zamanlarda süslemi tir. Aziz Theodore ad na yap lm olan Ta ar Kilisesi, XI-XIII. yüzy llara tarihlenmektedir. Pancarl k Kilisesi Ortahisar kasabas n n güneyinde, Ürgüp-Mustafapa a yolunun sa ndaki Pancarl k vadisindedir. Düz tavanl, tek nefli ve tek apsislidir. Kilisedeki duvar resimleri daha çok ye il zeminlidir ve oldukça iyi korunmu tur. lk bak ta kiliseyi iki farkl sanatç n n farkl zamanlarda boyad dü ünülse de sahneler ve tüm yaz lar ayr ayr incelendi inde ayn sanatç taraf ndan süslendi i anla lmaktad r. Zengin ncil siklusunu içeren kilisede sahneler, frizler halinde birbirini takip etmekte, frizin her iki yan n madalyonlar içinde aziz tasvirleri s n rlamaktad r. Pancarl k Kilisesi XI. yüzy l n ilk yar s na tarihlenmektedir. Ürgüp/Ta k npa a Camii Nev ehir, Ürgüp ilçesinin, Damsa köyü merkezinde yer alan Ta k npa a Camii, Karamanl lar Dönemi ne aittir. Bugün beyaz badana ile boyanmas nedeniyle çirkinle tirilmi portali geometrik bezeli bordürlerle süslüdür. Kesme ta tan in a edilmi cami, k ble yönünde üç nefli, on bir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer ba l kl payeler üzerine oturur. Camiinin üzeri ise düz toprak damd r. Halen Ankara Etno rafya Müzesi nde sergilenen cevizden kakma tekni inde yap lm mihrab, bugüne kadar kalan tek ah ap örnek olmas nedeniyle önemlidir. Mihrab n etraf ndaki iki s ra bordür arabesk süsleme ve ayetlerle süslenmi tir. Mimberi ise büyük bir özenle i lenmi, Selçuklu Dönemi nden beri Anadolu da uygulanmaya ba lanan kündekari tekni inde yap lm lard r. Bir çatma tekni i olan kündekaride sekizgen, baklava ve y ld z eklinde olan ah ap parçalar birbirlerine iç içe geçerek ba lanm, birbirlerine tutturmak için çivi ya da yap t r c kullan lmam t r. Parçalar geçme oldu undan ah ab n kurumas nedeniyle ayr lmalar ve çatlaklar olu maz. Ürgüp/Ta k npa a Türbesi Ürgüp ün Damsa (Ta k npa a) köyü merkezinde yer alan, Selçuklu Beyi Ta k npa a ya ait türbe, dörtgen gövdeden sekizgen ba l kl çat ya d tan pandantif eklinde üçgenlerle geçilir. Türbenin mezar odas na do u yönünde ve L biçiminde birkaç basamakl merdiveni vas tas yla inilebilmektedir. Odan n ortas nda sembolik olarak yap lm ta sanduka bulunur. 15

24 Türbenin gövdesi ise düzgün kesme ta lardan in a edilmi tir. Kuzey yönündeki portali, geometrik motiflerle bezelidir. Portalin d ndaki cephelerde sadece pencerelerin üstünde oldukça sade, geometrik süslemeler yer al r. Türbenin iç k sm ise merkezi kubbelidir. Duvarlarda k rm z a boyas ile yaz lm dualar, ortada ise üç adet ta sanduka bulunmaktad r. Ta k npa a n n hemen kar s nda yer alan türbe ise H z r Reis e aittir. Ayn döneme tarihlenen türbe baldaken tarzda in a edilmi, alt gen planl d r. Türbeye iki tarafl basamaktan olu an merdivenle ç k lmaktad r. Türbenin ortas nda ise mermerden yap lm üzerleri tamamen Arapça kitabe ve geometrik motiflerle süslenmi üç adet ta sanduka yer al r. Ürgüp/Ta k npa a Medresesi Ürgüp-So anl yolu kenar nda, Ürgüp ün 20 km güneyindeki Damsa (Ta k npa a) köyündedir. Karamano ullar na ait medrese 22,60x23,85 m ölçülerindedir. Portali, mescitteki mihrab, kap ve pencereleri düzgün kesme ta lardan duvarlar ise moloz ta larla örülüdür. Üst örtüsü tamamen y k lm olmas na kar n giri in hemen solundaki merdivenlerden en az iki katl oldu u anla lmaktad r. Bat taraftaki portalinde görülen zengin ta i çili i klasik Selçuklu üslubundad r. Portal, tamamen geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür. Giri in üstünde yer almas gereken kitabesi kay pt r. Bas k kemerli giri in hemen sa nda medresenin mescidi bulunur. Mihrab portalde oldu u gibi zengin bitkisel motiflerle süslüdür. Üst k s m palmet dizileri, çift s ra bordürü ise bitkisel motiflerle bezelidir. Dikdörtgen planl, üzeri aç k avlunun etraf nda birbirinden ba ms z mekânlar yer al r. Ortahisar Nev ehir-ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp e 6 km uzakl ktad r. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerle im amac yla kullan lm t r. Kalenin eteklerinde Kapadokya n n karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktad r. Ayr ca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlar na oyulan so uk hava depolar nda yörede yeti en patates ve elma, Akdeniz Bölgesi nden getirilen portakal ve limon saklanmaktad r. Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manast r ve kiliseler bulunmaktad r. Bunlar Sar ca Kilise, Cambazl Kilise, Tav anl Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manast r d r. Üzümlü Kilise Ortahisar kasabas n n bat s ndaki K z lçukur vadisinin hemen ba nda, yoldan yakla k 1 km uzakl ktad r. Üzümlü Kilise nin bulundu u peribacas, ke i lerin ya ad bir manast r kompleksi gibi oyulmu tur. Peribacas n n alt k sm nda kilise, üst k s mda ise tavan nda kabartma haç bulunan bir mekân yer al r. Kilise tek apsisli ve nefli ve kare planl d r. Nefin arka k sm nda mezar ni i bulunmaktad r. Kilise nin ithaf yaz s nda Stylite Nichitas a ait bir yaz t bulundu undan dolay bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da an lmaktad r. Düz tavanl nef oldukça zengin bir bezeme ile dekore edilmi tir. Portakal renkli zemin üzerine daire ve dörtgenlerden olu an haç motifi, etraf nda üzüm salk mlar ve geometrik motifler resmedilmi tir. Bordür ise içinde malta haç bulunan madalyonlarla süslüdür. Kesin olmamakla birlikte VIII. ya da IX. yüzy la ait olabilece i dü ünülmektedir. Mustafapa a Ürgüp ün 6 km güneyinde yer al r. Mustafapa a n n bat s nda bulunan Gömede Vadisi jeomorfolojik aç dan Ihlara vadisi nin küçük bir benzeridir. Ihlara vadisi nde oldu u gibi kaya oyma kiliselere, bar naklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir. 16

25 Mustafapa a daki önemli kilise ve manast rlar; Aios Vasilios Kilisesi, Konstantin- Eleni Kilisesi, Manast r Vadisi Kiliseleri ve Gömede vadisi nde Alakara Kilise ve Aziz Basil apeli dir. Ayr ca Osmanl Dönemi nde in a edilmi güzel ta ve a aç i çili i gösteren bir de medresesi bulunmaktad r. Aziz Basil apeli Mustafapa a kasabas n n yakla k 2 km bat s nda, Göreme vadisinin bat yakas ndad r. ki apsisli, dikdörtgen planl ve düz tavanl iki nefli apel, iki sütunla desteklidir. Bat nefinin duvarlar nda üzeri k rm z a boyas ile süslü yar kabartma sütunlar ve aralar nda ni ler yer al r. Do udaki nef ise oldukça zengin geometrik ve bitkisel motiflerle dekore edilmi tir. Gömede vadisi ne bakan, k smen y k lm kap s olan bu nefin yan nda kilise banisine ait olabilecek bir mezar bulunmaktad r. Do u nefin apsisi herbirinde bir patri in ad yaz l, etraf palmetlerle çevreli üç malta haç ile süslüdür. Tasvirlerin yerine isimleri yaz l bu üç malta haçlar ndan ortadaki Abraham, di erleri saac ve Yakup u temsil etmektedir. Ara t rmac lar bu malta haçlar n n cenneti ya da Golgota daki üç haç sembolize etti ini belirtmektedirler. Tavandaki büyük boyutta, etraf geometrik ve bitkisel motiflerle boyal haç, korni te yer alan yaz ta göre Aziz Konstantin i simgelemektedir. konoklastik dü ünce ile ilgili bu motiflerin yan s ra, apsisin ön cephesine iki önemli aziz, Aziz Basil ve Nazianuslu Aziz Gregory resmedilmi tir. Aziz Basil apeli, baz ara t rmac lara göre konoklastik Dönem e ( ) yada daha geç döneme tarihlenmektedir. Maz Yeralt ehri Antik ad Mataza olan Maz köyü, Ürgüp ün l8 km güneyindedir. Vadinin her iki dik yamaçlar nda Erken Roma Dönemi ne ait kaya mezarlar bulunmaktad r. Platoda ise çok say da Bizans Dönemi ne ait mezarlar yer al r. Yeralt ehrinin dört giri i tespit edilebilmi, as l giri düzensiz ta lardan örülü bir koridorlad r. ç k s mdaki küçük oda, sürgü ta n n rahat bir ekilde hareket etmesi için yap lm t r. Ayr ca sürgü ta n n kar s nda kap n n tam olarak kapanmas için bir girinti bulunmaktad r. Böylece d ar dan içeriye girmek imkans z hale gelmektedir. Giri in tam kar s ndaki sütunlu mekan ah rd r. Ah rlar n çok say da olmas hayvansal üretimin bollu unu dolay s yla refah seviyesinin yüksek oldu unu gösterir. Ah rlar n aras ndaki mekan, rahanedir. Tavanda üzümleri a a ya do ru dökmeye yarayan baca vard r. Ah rlardan k sa bir koridor vas tas yla yeralt ehrinin kilisesine ula l r. Bu mekan n giri i sürgü ta ile kapat labilmektedir. Kilisede bulunan a a ya do ru yakla k 20 m derinlikteki su kuyusu, yeralt ehrinin gerçek derinli ini göstermesi aç s ndan önemlidir. Kilise apsisinin kar s ndaki küçük oyuk ayn zamanda gizli baca olup yeralt ehrinin di er mekanlar na geçi i sa lar. Üst katlara geçi gizli bacalar sayesindedir. Üst kat salonlar ve odalar birbirlerine dar, uzun tünellerle ba lanm t r. Maz yeralt ehrinin genel özelli i alt kat mekanlar n n ba lant lar k sa pasajlarla, üst kat mekanlar n n ise uzun, dar pasajlarla sa lanmas d r. Bu pasajlar n ço u kapand ndan dolay yeralt ehrinin ne kadar bir alana yay ld bilinememektedir. Dini mekana sahip Kaymakl ve Derinkuyu yeralt ehirleri büyük alanlara yay lm t r. Maz yeralt yerle iminde de bir kilise bulundu undan dolay onlar gibi geni alanlara yay lm olmas olas d r. A Derinkuyu 1927 y l nda bucak merkezi, 1930 y l nda kasaba olan Derinkuyu, 1960 y l nda Nev ehir'e ba l bir ilçe olmu tur. lk ad "Melegobi"dir. Hitit ya da Kapadokya dilinde zor geçim anlam na gelen bir isimdir. Bugünkü ad n n Derinkuyu olmas n n nedeni ise halk n içme ve kullanma suyunu m. derinlikteki kuyulardan temin etmesidir. 17

26 Bu ilçenin en önemli özelli i, yerin alt na oyulmu oldukça geni alanlara yay lan yeralt yerle imidir. Derinkuyu da ayr ca yeralt yerle iminin güneyinde yer alan XIX. yüzy la ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmu Aya Meryeros Manast r da bulunmaktad r. Derinkuyu Yeralt ehri Bu yeralt ehri 8 katl olup, derinli i yakla k 85 m dir. Bu yeralt ehri, bir yeralt ehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir (ah r, kiler, yemekhane, kilise, rahane v.s.). Ayr ca 2. katta misyonerler okulu bulunmaktad r. Geni bir alan olan okulun tavan, yeralt ehirlerinde pek rastlanmayan be ik tonoz ile örtülüdür. Salonun solundaki mekanlar, çal ma odalar d r. ekil A.4: Derinkuyu yeralt ehri Kaynak: Yeralt ehrinin 3. ve 4. katlar ndan sonra merdivenle do rudan do ruya derinlemesine inilmekte ve 7. katta bulunan haç planl kiliseye ula lmaktad r. Oldukça geni olan bu mekan sütunlarla desteklenmi olup buradan uzanan dar, kavisli tünel bir mezarla son bulmaktad r. Yeryüzü ile ba lant s bulunan 55 m derinli indeki havaland rma bacas, ayn zamanda su kuyusu olarak da kullan lmaktad r. Alt kata kadar uzanan kuyulardan her kat yararlanamaz, ayr ca istila an nda zehirlenmeyi önlemek için baz kuyular n a z yeryüzü ile ba lant s zd r y l nda aç lan Derinkuyu yeralt ehrinin halen % 10 u gezilebilmektedir. Derinkuyu ilçesine ba l Suvermez ve Do ala köylerinde de henüz tam olarak ara t r lmam yeralt ehirleri bulunmaktad r. Yeralt ehirleri sadece Kapadokya bölgesinin jeolojik olu umlar na özgü yap lar olup di er bölgelerde bu tür örneklere rastlanmamaktad r. 18

27 Özlüce Yeralt ehri Özlüce yeralt ehri, jeolojik yap ve mimari aç dan oldukça farkl d r. Yeralt ehrinin bünyesinde de i ik renklerden olu an tüfler bulunmaktad r. Tam olarak temizlenmemi olan bu yeralt yerle iminde kat sistemi yoktur, ancak oldukça geni alanlara yap lm t r. Giri te bazalttan yap lm, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktad r. Daha sonra moloz ta larla örülü 15 m uzunlu unda bir geçitle as l tüf kayaya ula l r. Bu koridorun bitiminde 1,75 m çap nda sert granit ta tan yap lm sürgü ta bulunmaktad r. Giri teki ana mekan, yeralt yerle iminin en geni olan olup, iki bölümden ibarettir. Büyük mekan n sa nda erzak depolar, solunda oturma odalar vard r. Galerilerin kenarlar nda hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer al r. A Kozakl lçe; 1954 y l nda Hamamorta, Buruncuk, Ba l ca ve Kozakl köylerinin birle mesiyle kurulmu tur. lçede halen türbesi bulunan Kozo lu adl zat n kayalarla s cak suyun etraf n çevirip hamam yapt, hamam çevre köylerin ortas nda oldu undan hamamorta ad n ald türbe ta lar ndaki yaz tlardan anla lmaktad r. Bu ta larda, ilçenin ad n n Kozo lu adl bu ah stan geldi i rivayet edilmektedir. Harita A.2. l haritas Kaynak: Nev ehir in yakla k 100 km kuzeyinde yer alan Kozakl n n eski ad Hamamorta d r. Kozakl civar nda çok say daki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nev ehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktad r. 19

28 Romatizmal hastal klar, kireçlenmeler, kas hastal klar, sedef, egzama, akne gibi cilt hastal klar, damar hastal klar, yüksek tansiyon, diabet destek tedavisi, gut hastal destek tedavisi, kronik idrar yollar hastal ve göz hastal klar na destek tedavilerinde yo un olarak kapl calar n etkisi bulunmaktad r. Sa l k turizmi aç s ndan önemli bir yere sahip Kozakl kapl calar, Bat Alman Kapl calar Birli i s n flamas na göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu ifal sular grubuna girmektedir. Su s cakl 27 ile 93 C aras ndad r. Türkiye nin en önemli termal sa l k merkezlerinden biri olan Kozakl lçesi nde sa l k turizmine yönelik hizmet veren 20 adet otel ve motel, yatak kapasitesi ile hizmet vermektedir. Özel hizmet veren kapl calar n yan s ra Kozakl belediyesine ait kapl calar da bulunmaktad r. Kozakl ya yakla k 7 km uzakl ktaki Kanl ca kasabas nda Nev ehir bölgesinde s kça rastlanan yeralt yerle imi de bulunmaktad r. A. 3. L N CO RAF DURUMU Nev ehir, ç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 do u boylamlar aras nda kal r. Konya kapal havzas nda kalan Derinkuyu ilçesi d nda, bütünüyle Orta K z l rmak Havzas na giren Nev ehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortas nda olup, yüzölçümü km² dir. Ülke topraklar n n binde 7 sini kaplar. Denizden yüksekli i m dir. Harita A.3. Türkiye siyasi haritas Kaynak: l alan, yöresel aç dan, do udan Kayseri nin Ye ilhisar, ncesu ve Merkez, kuzeydo udan Yozgat n Bo azl yan ve efaatli, güney, güneybat ve bat dan Ni de, Aksaray Merkez ve Ortaköy ilçesi ile çevrilidir. Yüzey ekilleri aç s ndan ise, lin do usunda Hodul da ve uzant lar, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybat s nda Erda da ve uzant lar vard r. 20

29 A. 4. L N TOPOGRAFYASI VE JEOMORFOLOJ K DURUMU Nev ehir l alan, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasanda gibi eski yanarda lar n kül ve lavlar n n birikmesiyle olu mu çok geni bir plato üzerinde yer almaktad r. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan K z l rmak, do u-bat do rultusunda ve derinli ine vadilerle s k bir ekilde parçalam t r. l merkezi K z l rmak platosu ad yla an lan bu geni ve yüksek düzlüklerin bat yamaçlar nda kurulmu tur. Da lar Nev ehir l alan nda rastlanan yeryüzü ekillerinden en az a rl kl olan da lard r. l alan n n % 18,5 ini kaplayan da lar, genellikle K z l rmak vadisinin kuzeyinde ve güneyinde toplanm t r. ldeki da lar n as l olu um dönemi III. jeolojik zamand r. Alp k vr mla mas s ras nda Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu da lar ekillenirken ortaya ç kan s k malarla Orta Anadolu da yer yer yükselme çökmeler olmu tur. Çöken kesimde uzanan Nev ehir topraklar, III. jeolojik zamanda (neojende) göl sular alt nda kalm t r. Daha sonra yörede çok yo un volkanik ve tektonik hareketler olu mu, l alan n n büyük bir bölümü ç kan lav ve tüflerle örtülürken bir yandan da yeni k r lmalar ve püskürmelerle yükselmi böylece da lar olu mu tur. ldeki ba l ca da lar öyle s ralanabilir: Erda Da lin güneybat s ndaki bu da, Ni de topraklar nda geni ve yüksek kütleler olu turan Melendiz ve Hasanda eteklerine dek uzanan K z l rmak platosu üzerindedir. Asl nda bir yanarda olan Erda kütlesi, K z lcin, A ll, Kurugöl, Do ala ve Çak ll köylerinin aras n doldurur. E imi genellikle % 20 nin üzerinde olan Erda da nda iklim çok sert geçer. Toprak tabakas n n s l da bunlara eklenince, ç plak bir görünüm ortaya ç kar m yüksekliktedir. Bu doruk ayn zamanda ilin en yüksek noktas d r. Hodul Da lin do usunda yer alan Hodul da, Erda da na göre daha düzenli bir s ra olu turur. Derinkuyu yöresinin do usundan ba layan s ra, yer yer daral p geni leyerek do u ve kuzeydo u yönünde uzan r. Kuzey yönünde K z l rmak a kar an akarsular n açt vadilerle derin bir ekilde parçalanan Hodul da, volkanik yap l d r. En yüksek noktas n n yükseltisi m olan bu da s ras, Erciyes yanarda ndan püsküren lav ve tüflerin birikmesiyle ortaya ç km t r. III. Jeolojik zaman n sonlar yla IV. Jeolojik zaman n ba lar nda iyice ekillenen Kayseri- ncesu, Ye ilhisar çöküntü olu uyla Erciyes kütlesinden ayr larak ba ms z bir s ra olu turmu tur. Ayn zamanda Nev ehir-kayseri s n r n olu turan Hodul da, akarsu vadileri ve çöküntü alanlar n n yak n nda % 20 nin üzerinde e imli yamaçlara dönü ür. Hodul da genellikle bitki örtüsünden yoksundur. Eteklere do ru bozuk ard ç, me e, al ç, ahlat gibi a aç türleri ile baz otsu bitkilere rastlan r. K z lda l alan n n kuzeyinde Kozakl yöresiyle K z l rmak vadisini birbirinden ay racak ekilde do u-bat do rultusunda uzanan bu da, Erciyes da ndan ç kan lavlarla tüflerin K z l rmak vadisi ile oyulmas ndan sonra ba ms z bir kütle durumuna dönü mü tür. En yüksek noktas m ile Alt p nar köyünün do usundaki kesimdedir. Yar kurak ku ak üzerinde yer alan da, bozk r bitkileri d nda do al örtüden yoksundur. H rka Da l alan n n kuzeyinde Gül ehir ile Hac bekta aras nda yükselen bu da da yine K z l rmak vadisine parelel olarak do u-bat istikametinde uzan r. En yüksek noktas m olan da n zirveleri tamam ile ç plak ve kayal k olup eteklerde bozk r bitkileri yan nda özellikle kuzey yamaçlarda me e a ac n n olu turdu u orman topluluklar vard r. Oylu Da Nev ehir ilinin do usunda yer alan bu da da olu um olarak di erleri ile benzerlik göstermektedir. En yüksek noktas m ile sivri tepedir. Uzun y llar az e imi olan 21

30 yamaçlar nda ve üzerindeki geni düzlüklerde tar m yap lm t r. Bitki örtüsü olarak yine, bozk r bitkileri me e, ard ç, ahlât, al ç gibi a açlara rastlan r. A kl Da Oylu da ile kuzey-güney istikametinde paralel konumda olan bu da, Nev ehir in güney-güneydo u istikametinde Ni de yolu kenar nda ba ms z büyük bir kütle halindedir. En yüksek noktas m olan A kl da, volkanik bir birikimdir. Üzerinde yine me e ve ard çlar yan nda bozk r bitkileri vard r. Eteklerinde halen ba c l k devam etmektedir. Kermil Da Nev ehir ilinin do usunda Uçhisar kasabas güneyinde yer alan da, Ürgüp yolu kenar ndad r. En yüksek noktalar m ile Be ik Kaya tepe ve m ile Ç plak tepedir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olup, tüf tabakas aç a ç kmaya ba lam t r. Uçhisar (Akdere Da ) Kermil da n n güneybat s nda ayn silsile üzerinde olup yüksekli i m dir. Tamamen bitki örtüsünden yoksundur. Topuz Da Ürgüp ilçesinin do usundan ba lay p uzun bir silsile ile Hodul da na do ru uzan r. Çökek köyü üzerinde Topuzkara da olarak ba lay p güneydo u istikamette Fak d da, Topuz da olarak Tekke da na oradan da Hodul a birçok tepe ile s ralan r. Ortalama rak m m civar nda olup birçok tepecikten olu maktad r. Üzerinde yer yer me e topluluklar yan nda, ahlât, al ç, ard ç gibi a aç türleri ve bozk r bitkileri vard r. Ziyaret Da ( di Da ) lin kuzey do usunda Avanos un kuzeyinde yükselen bu da silsilesinin güney ve do u kenar K z l rmak a dayan r. En yüksek noktas metre olan Ziyaret da ortalama % 50 meyile sahiptir. K z l rmak vadisine do u-bat istikametindeki da silsileleri genelde bitki örtüsünden yoksundur. Kuzey yamaçlar nda Özkonak, Göynük kasabalar na do ru me e topluluklar vard r. Son y llarda yap lan a açland rmalarla bir miktar daha bitki örtüsü ile kaplanm t r. Bu da lar n yan nda lin genel yap s n te kil eden ve volkanik hareketler sonucu olu mu kepez tabir edilen düz tepeler vard r. Bunlardan Nev ehir çevresinde Akkepez, Karakepez, Ortakepez, Bucakkepez say labilir. A Nev ehir li Platolar l alan n n yar s ndan ço u platolarla kapl d r. III. jeolojik zaman n sonlar yla IV. Jeolojik zaman n ba lar nda ortaya ç kan k vr lma-s k malar ve volkanik hareketler sonucunda, daha önce neojen gölleri alt nda olan l alan yükselmi tir. Do udaki Erciyes, güneyde ve güneybat daki Melendiz ve Hasanda gibi yanarda lardan ç kan lavlar çevreye yay larak geni platolar olu turmu tur. Bu platolar, K z l rmak taraf ndan ortadan yar larak günümüzdeki görünümünü kazanm t r. Akarsuyun yöredeki önemi nedeniyle, l topraklar nda platolar n tümüne birden K z l rmak platosu ad verilmektedir. K z l rmak Platosu metreye kadar ç kan yükselti basamaklar na dizilmi olan bu platolarda e im genellikle % 20 nin alt ndad r. Ancak akarsu vadileri yak n nda e imin % 20 nin üzerine ç kt görülür. Püskürük ana maddenin çözünmesi ile olu an plato topraklar ço unlukla pek s d r. K ve ilkbahar ya lar n yeterince almad için, bu topraklar genellikle ç plakt r. Bunun bir nedeni de yaz aylar n n s cak ve kurak geçmesidir. lkbaharda ye illenen ve çiçek açan bozk r bitkileri, s caklar n bast rmas yla kurur. Geni platolara kar n, lde zengin otlaklar olan yaylalar azd r. Buna ba l olarak, geleneksel yöntemlerle yap lan hayvanc l k geli memi tir. Mera niteli i ta yan dü ük yükseltili platolar n bir bölümünde, nadasl kuru tar m yap lmaktad r. 22

31 A Nev ehir li Akarsular ve Göletleri limiz toprak ve jeolojik bünyesinin sonucu olarak akarsu bak m ndan fakirdir. Akarsular, faydan lamayacak kadar derinden akar. limizin belli ba l akarsuyu K z l rmak t r. K z l rmak Nev ehir volkanik kütlesi önünden kuzeybat ya do ru yön de i tirerek akan tek akarsudur. ki tarafta yükselen birisi volkanik, di eri strüktüral yaylalar aras nda serilen geni ve ç plak bir vadi içerisinde akar. Arazi yap s bak m ndan bu yörede çok su kaybeder. Buna kar l k kendisinin ak üzerinde tesir yapabilecek kudrette beslenecek kol almaz. De i ik toprakl yerlerden geçti i için suyu daima bulan kt r. Derinden akt için de sulama ve di er i lerde pek fazla faydalan lamaz. Göletler limizde i letmedeki göletler, Kumtepe, Yal nta, Ta l höyük ve Özkonak göletleridir. Göletlere ait bilgiler Tablo da verilmektedir. Tablo A.1: Gölet bilgileri Kumtepe Göleti Göletin Yeri Nev ehir - Hac bekta Akarsuyu Çayba Deresi Amac Sulama n aat n (ba lama-biti ) y l Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 1,456 hm 3 Aktif Hacim / Ölü Hacim 1,386 hm 3 / 0,07 hm3 Yükseklik (talvegden) 22 m Yükseklik (temelden) - m Sulama Alan 565 ha Proje rantabilitesi 1,86 Kaynak: dsi.gov.tr Yal nta Göleti Göletin Yeri Nev ehir - Gür ehir Akarsuyu Alaçoraközü deresi Amac Sulama n aat n (ba lama-biti ) y l Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 10,161 hm 3 Ölü Hacim 0,617 hm 3 Yükseklik (talvegden) 14,5 m Yükseklik (temelden) 23,5 m Sulama Alan 1166 ha Proje rantabilitesi 3,70 Ta l höyük Göleti Göletin Yeri Nev ehir - Kozakl Akarsuyu Bardakç özü Deresi Amac Sulama n aat n(ba lama-biti ) y l 1998 Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 2,640 hm 3 Aktif Hacim/ Ölü Hacim 1,720 hm 3 / 0,92 hm 3 Yükseklik (talvegden) 17 m Yükseklik (temelden) 25 m Sulama Alan 241 ha Proje rantabilitesi 2,14 Özkonak Göleti Göletin Yeri Nev ehir - Avanos Akarsuyu Kurt Deresi Amac Sulama n aat n(ba lama-biti ) y l Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 1,78 hm 3 Aktif Hacim/ Ölü Hacim 1,35 hm 3 /0,43 hm 3 Yükseklik (talvegden) 28 m Yükseklik (temelden) 34,5 m Sulama Alan 200 ha Proje rantabilitesi 1,13 23

32 A Nev ehir li Vadi ve Ovalar Nev ehir de yeryüzü ekilleri aç s ndan vadiler çok önemlidir. Volkanik lav tüflerden olu an kesimlerde, akarsular dar oluklar açm t r. Vadiler dar ve dik oldu undan verimli ovalar pek azd r. lin en önemli vadisi K z l rmak vadisi olup Göreme vadisi, Karacaören vadisi, Damsa vadileri bu vadiye dikey inen vadilerdir. K z l rmak Vadisi Orta Anadolu platolar n n Nev ehir s n rlar içerisinde kalan kesimleri, K z l rmak taraf ndan do u-bat do rultusunda derince yar lm t r. Türkiye nin en uzun ve önemli vadilerinden biri olan K z l rmak vadisinin Nev ehir deki bölümü pek geni de ildir. Yaln zca Avanos ve Gül ehir yörelerinde yer yer geni leyen vadide dar ovalar olu mu tur. K z l rmak vadisine kuzeyden ve güneyden çok say da yan vadi aç l r. Bu vadilerin tümü akarsularca kaz lm t r. Bunlar, genellikle pek geni leme olana bulamadan K z l rmak vadisine aç l r. K y Ovalar K z l rmak n kuzeyinde ve güneyinde, vadi taban ndaki do u bat do rultulu tar m alanlar Nev ehir in k y ovalar d r. Ancak bu taban topraklar, yaln zca iki yerde ova niteli i kazanabilmektedir. K z l rmak vadisinin geni ledi i Avanos yöresinde, alüvyal ve kolüvyal topraklarla kapl geni alanlar ortaya ç km t r. Yakla k 10 km boyunca uzanan k y ovas pek geni de ildir. Bu ovan n geni li i 2-3 km dolay ndad r. Avanos yak n nda, güneyden K z l rmak vadisine aç lan yan vadiler boyunca uzan r ve bu kesimde geni li i 6 km ye kadar ç kar. Ovan n, alüvyal topraklarla kapl as l verimli kesimi de buras d r. Küçük olmas na kar n, lin sanayi bitkileri ve yumru bitkileri üretimi aç s ndan, ovan n önemi büyüktür. Gül ehir yak n nda, K z l rmak vadisinin taban yeniden ba lar ve yakla k 12 km uzunlu unda, 2-4 km geni li inde bir k y ovas olu turur. Ovan n 2/3 ü alüvyal, kalan bölümü de kolüvyal topraklarla kapl d r. Bu k y ovas n n do u ucu, kuzeyden K z löz deresinin, güneyden Sulusaray deresinin ta d kolüvyal maddelerle dolarak bir miktar geni lemi durumdad r. K z l rmak vadisi, l alan ndan ç kmadan yer yer geni lemekteyse de hiçbir yerde ova say labilecek düzlükler olu mam t r. Nev ehir in güneydo u ucunda yer alan Derinkuyu yöresi, Konya kapal havzas içinde kalmaktad r. Yöreden, do uya do ru aç lan vadilerin tabanlar Derinkuyu yöresinde birle erek geni düzlükler olu turmaktad r. Derinkuyu Ovas Nev ehir in en büyük ovas olan Derinkuyu ovas, güneye do ru e imli ve çok say da küçük akarsuyun ta d alüvyonlarla kaplanm t r. Akarsular yaz döneminde bütünüyle kurudu u için ovan n, yüzey sular yla sulanmas olana yoktur. Ova Derinkuyu dan Kuyulutatlar köyüne kadar yakla k 20 km uzanmaktad r. Orta kesiminde geni lik 16 km ye kadar uzanmaktad r. Nev ehir de bu ovalar d nda kimi taban topraklarda ve platolar aras nda, genellikle kuru tar m yap lan çok say da küçük düzlük vard r. Ova say labilecek kadar geni olmamalar na kar n, son y llarda tar mda modern araçlar n kullan m n n..artmas yla,..bu alanlar n önemi artmaya ba lam t r

33 A. 5. JEOLOJ K YAPI VE STRAT GRAF Nev ehir ve civar, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvaterner birimlerinden olu maktad r. KAMAN GRUBU Tamada Formasyonu: Fillat, serisit-klorit ist, kalk ist, mermer ve kuvar istlerden olu mu tur. H rkada, Akçata Köyü, Özkonak kasabas civar nda yüzeyler. Tahmini kal nl 350 m kadard r. Üzerine gelen Tersiyer birimleriyle ili kisi aç l uyumsuzdur. Bozçalda Formasyonu: H rkada, Ziyaretda, Büyükçaltepe, smailsivrisi Tepe, Karpuztepe, Evlektepe ve Hüyüklütepe civar nda yüzeyler. Gri-boz, beyaz, eker dokulu, iri kristalli mermerlerden olu maktad r. Tahmini kal nl 350 m kadard r. Karada Graniti: Karada, kiza l mevkii, Akçata ve Anap nar köyleri civar nda yüzeyler. Granit, granodiyorit, diyoritporfir, monzonit, lökogranit, siyenit, kuvarsporfir türü kayaçlardan olu maktad r. Krada graniti, Tamada Formasyonunu keser ve bu formasyon içinde sokulumlar halinde gözlenir. Ayhan Formasyonu: Saytepe Üyesi: Reyhanl Tepe ile Dada Köyü aras nda 16 km 2 lik bir alanda yüzeyler. Kötü boylanmal, paralel katmanl çak lta, çamurta ndan olu ur. Esefin Üyesi: Keçia lat Tepe ile Kubaca Tepe aras nda yüzeyler. Kumta ve kumlu marnlardan olu mu tur. Kubaca Üyesi: Deveba Tepe, Elmadere, Kubaca Tepe civar nda yüzeyler. Silisli, orta tabakal kireçta ile bitümlü eyl ve kumta ndan olu maktad r. licek Üyesi: Tabanda koyu renkli konglomera ve orta-ince tabakal kumta lar ndan olu mu tur. licel-çay r ve Karap nar Çiftli i aras nda 20 km 2 lik alanda yüzeyler. Lalelik Üyesi: Kumta, marn ve çörtlü kireçta ndan ibarettir. Gümü yaz Köyü ile Özkonak aras nda 23 km 2 lik alanda yüzeyler. Alt np nar Formasyonu: Alt np nar, Akarca Köyü, A bay r Tepe mevkii, Sar lar ile Belbarak Köyü aras nda yüzeyler. Genelde fli karakterli kaya birimlerinden olu ur. Boztepe kireçta üyesiyle yanal ve dü ey geçi lidir. Boztepe üyesi, gri-boz renkli, gevrek yap l, orta tabakal kireçta yla temsil olu nur. K z löz Formasyonu, Arafa Üyesi: Genel olarak linyitli, marn ve kumta ndan olu mu tur. Alemli Köyü ile nek Deresi aras nda yüzeyler. K z löz Formasyonu: K rm z çak lta ve kumta ndan olu mu tur. Kütükçü, Kuyuluk la, Alao lu çiftli i ve Çivril Köyü çevresinde yüzeyler. Bozda Volkaniti: Volkanik bre, aglomera, lapilli ve tüf kayalardan olu maktad r. Tuzköy Formasyonu: Kumta -siltta -tüf arakatk l ve çak lta ndan olu mu tur. Tuzköy ve do usunda, Eskiyaylac k Köyü çevresinde yüzeyler. K z lkaya gnimbiriti: Pembe, turuncu renkli, som, sert ignimbirit ak nt s ndan olu ur. Andezitik karakterli ve sütunsal yap l d r. Yüksekli Formasyonu: Çak lta, çapraz tabakal kumta, milta, tüf ve kumlu tüfitten ibarettir. Killik, Belbarak, Engel, Çal, Küpeli Da ile Dü er Köyleri civar nda yüzeyler. Özkonak Üyesi: Pomzal tüf çak ll, gri-boz renkli, tüf özelli inde kaya birimlerinden olu ur. Yüksekli Formasyonunun di er kayaçlar yla geçi lidir. Kuvaterner Birimleri Kuvaterner ya l olarak K z l rmak, K z l rmak çak lta, Gül ehir ve K z lda bazaltlar ile Balkaya Traverteni ve günümüzde de olu maya devam eden alüvyon çökelleri yer al r. Gül ehir ve K z lda bazaltlar, olivin-bazalt, traki-andezit karakterlidir. Balkaya traverteni, demiroksit damarl, orta-kal n tabakal ve gözeneklidir. 25

34 Yap sal Jeoloji Nev ehir ve civar, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalm t r. Tektonik etkinlik nedeniyle yörede k vr mlar ve faylar olu mu tur. En önemli fay, H rkada güneyinde, Civelek-Gümü kent aras nda 20 km uzunlu undaki k r k hatt d r. Di er belirgin faylardan biri de, Keçia lat Tepe den K-G do rultulu uzanan, do rultu at ml sol yönlü fayd r. K z löz Formasyonu, H rkada ile Yiren Da aras nda bir çökelme havzas senklinali olu turmaktad r. A Metamorfizma ve Magmatizma K z l rmak boyunca 1 m kal nl nda kum, çak l ve bloklardan olu an bitkisel toprak yer almaktad r. Bölgedeki kayaçlar asit ve bazik plütonlar halindedir. Asit ve bazik plütonlar birbirleriyle grift vaziyette bulunurlar. Bazik plütonlar asit plütonlardan daha ya l d r. Faaliyetler Üst Miyosen de ba lam, Kuvaterner de devam etmi ve Erciyes in volkanizmas na ait bazalt, aglomera, volkan çak llar, volkan külü, tüf, ignimbirit, bims ve volkan bombalar n meydana getirmi lerdir. Volkanit faaliyet Üst Miyosen de ba lam ve günümüzden yakla k bir milyon öncesine kadar sürmü tür. Genç Tersiyer-Kuvaterner ya l volkanik faaliyetin ürünleri (lav kubbeleri, lav ak nt lar, volkan konileri, kraterler, volkanik tüf ve agromeralar) Nev ehir dolaylar nda yüzeylenmektedirler. Bölgede volkanik faaliyetin ürünleri olan lav ve tüfler genellikle andezit, dasit ve riyodasitlerle alkalin özellikle bazalt trakit ve fonolitlerdir. Nev ehir dolaylar ndaki ufak çapl kraterler, maarlar ve geni alanlara yay lm tüfler, Göreme Avanos yöresindeki peri bacas gibi olu umlar, Orta Anadolu daki bu genç volkanik faaliyetin do al an t özelli i ta yan ilginç örnekleridir. Lav ak nt lar volkanitler aras nda en eski ve uzun süreli birimi olu tururlar. Kayaçlar monoten görünümlü ve porfirik yap l d rlar. Andezit domlar üst miyosende ve ponsiyen ya ta olduklar san lmaktad r. Kavak üyesi, ignimbrit karakterlidir. Aç k kahverengi, beyaz ms renkli homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Kavak üyesinde beyaz-kirli beyaz renkli, andezitik bile enli, cams tüfitli, kö eli parçac kl pomza külü düzeyleri izlenmektedir. Bölgede mesozoyik öncesi en ya l birim Kalkanl da formasyonudur (PMk). Silimanit kuvars- ist, kuvars mika ist, gnays, biyotit ist, amfibolit istlerde olu an ve birbirleriyle geçi li bazen bantl ve mercek yap l olup gri, ye ilimsi, mavimsi renklerde ve s k k vr ml d r. Bunlara da geçi li ve yakla k 300 m kal nl a varan mermer, ist, gnays ardalanmas eklinde Tamada formasyonu (Pmf) ile yakla k 250 metre kal nl nda orta kal n tabakal, iri kristalli mermerlerden olu an Bozçalda formasyonu (Pmb) bulunmaktad r. Üst kretase öncesi bölgeye yerle en granit, granit porfir, granodiyorit, gabro, riyodasit ve silisli kayaçlardan olu an Ortaköy granotoidi (&o) ve bunlar kesen gabro kayalar (W) ile üst kretase ya l riyolit, porfirit, trakit, andezitlerden olu an K z ltepe volkanitleri (nk) Tersiyer ya l birimler taraf ndan örtülmektedir. Üst miyosen Pliyosen ya l birimlerden Tuzköy formasyonu (Tt) sar renkli, ince tabakal silt ta, silistli kil ta, kum ta ve tüfit ardalanmal d r. Kireçta ve kil ta lar nda jips kristallerininde gözlendi i ve sünger ta ndan olu an Kesiktepe üyesinin de (Ttk) ayr ld birim 100 m kal nl ndad r ve K z löz formasyonu ile uyumsuzdur. Bu birim ile uyumlu olarak beyaz ms gri renkli çapraz tabakal kumta, çak ll kumlu tüffit, milta, kilta ile kabakumta ve çak l ta ndan olu an ortalama 200 m kal nl ndaki yüksekli formasyonu (Ty) bulunmaktad r. Geni bir alanda volkano-tortul eklinde yüzeylenen Üst Miyosen-Pliyosen ya l Ürgüp formasyonu (Tü), a a daki üyeler ile temsil edilmektedir. 26

35 Kavak üyesi (Tük): Aç k kahve, beyaz ms renkli, homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Haltarp nar üyesi (Tüh): Genelde lateritik toprak, kumlu, siltli, killi kar mlar halindedir. Sar madantepe üyesi (Tüs): Masif ve kal n tabakal ignimbritlerden olu mu tur. Damsa bazalt (Tüd): Tabanda gözenekli olivin bazalt, üstte ise hiperten ve ojitce zengin, gözenekli olivinsiz bazalt karakterindedir. Cemilköy üyesi (Tüoc): Pomzal volkano-tortul bir birimdir. Tahar üyesi (Tüt): Orta-kal n tabakal pembe renkli tüfit tabakalar ndan olu mu tur. Karada üyesi (Tük 1 ): Nev ehir yap ta olarak tan nan tüfitik karakterli, kal n tabakal, kar k lahar çökelidir. ncesu üyesi (Tüi): Gri, pembe renkli ignimbritik dasitik tüftür. A ll üyesi (Tüa): Aglomera, kumta, kilta ve tüfitten olu maktad r. Salur üyesi (Tüs 1 ): Kum, kumta ve tüflü çak lta ndan olu maktad r. Topuzda bazalt (Tüt 1 ): Alt düzeyleri olivinsiz, ojit ve hipeistence zengin, üst düzeyleri olivin bazalt özelli inde lav ak nt s d r. Ko lada üyesi (Tük 2 ): Marnlarla ba lay p gölsel killi kireçta lar na geçen birimler 30 m kal nl ndad r ve Ürgüp formasyonunun üst düzeylerini olu turur. K z lkaya ignimbriti (Tk 1 ): Toplam kal nl 25 m yi bulan andezitik karakterli sütunsal yap l olup üst seviyelere volkanik çak ll d r. Çataltepe bazalt (Tüç): Genelde hipersten ojit, gri renkli, gözenekli bazaltt r. Kuaterner ya l birimler u ekilde ay rtlanm t r: Lav parças ve opsidiyence zengin cams ve pomzal Alaca ar tüfü (Qa), pumisce zengin kumtepe külü (Qk), volkanik cam özelli indeki Bo azköy obsidiyeni (Qb), Ac göl çevresinde görülen andezitik pomza, kül, temel kaz nt parçalar ndan olu an piroklastik bile enli Koruda andezitik cam /Qt 1 ), üst seviyelerde obsidiyen içeren perlit yumrulu Göllüda tüfü (Qg), teknesel çapraz tabakalanman n s k görüldü ü çak l, kum ve kil çökellerinden olu an K z l rmak çak lta (Qç), olivin bazalt özellikli K z lda bazalt (Qk 2 ), bazaltik andezit ve traki-andezit nitelikli Karn yar ktepe bazalt (Qk 3 ), volkan bombas, kül lapilli ve bazaltik cüruf konileri (Qc), s cak yeralt suyu çökeli olan k vr ml ve ince tabakal Hac bekta ta olarak tan nan traverten (Qt), ço unlukla K z l rmak nehri boyunda yüzeylenen yakla k 10 m kal nl ndaki çak lta, kumta ve milden olu an eski alüvyon (Qe) ile yamaç molozlar (Qy) ve çak l, kum, mil ve topraktan olu an alüvyon (Qal) en genç birimler olarak s n rlanmaktad r. A Tektonik ve Paleoco rafya Bölge, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalm t r. Tektonik hareketler neticesinde yörede faylar ve k vr mlar olu mu tur. Faylar genellikle kuzeybat -güneydo u ve kuzey-güney yönünde geli mi tir. En önemli fay karaburç fay d r. Faylanma bazaltlar n te ekkülünden sonra olmu tur. Gidi yönü K65B dir ve yüksekli formasyonu (Ty), Tamada formasyonuna (Pmt) göre alçalm t r. Yakla k 20 km uzunlu unda ve 350 at ml d r. K z l rmak n güneyinde Tuzköy den bat ya do ru K70B gidi li iki önemli fay daha bulunmaktad r. Bunlar da dü ey at ml olup Tuzköy (Ty) ve Alt p nar (Ta) formasyonlar ndan geçmektedir. Di er belirgin faylardan biri de Gezenin köyü bat s nda Arafa üyesi (Tka) ile Alt p nar formasyonu (Ta) aras nda gözlenmektedir. D-B yönlü 50 m dü ey at ml ve 12 km uzunlu unda olan bu fay, K z löz derede makas eklini alarak KB-GD yönlü di er bir fayla kesi mektedir. Alt p nar formasyonunu olu turan kaya birimlerinin tabakalar tektonik etkinlik nedeniyle de i ik yönlere do ru e imlenmi lerdir. Daha genç kaya birimlerinin tabakalar ndaki e imlerinde ise bir terslik görülmemektedir. 27

36 Peribacalar n n Olu umu Bölgedeki ilginç olu umlardan biri olan peri bacalar erozyonun getirdi i tüf tabakas n n rüzgar ve sel sular n n a n m yla olu mu tur. Sel sular vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda olu an kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan a a iner, inerken de vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yan nda götürür. Geride a nmam konik eklinde bazalt apkal ekiller ortaya ç kar. apkal peribacalar dedi imiz olu umlar en çok Ürgüp yak nlar nda görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den olu urken apka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten olu mu tur. Kapadokya da apkal lar, mantar eklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çe itli peri bacalar vard r ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, ahinefendi, So anl, Nev ehir ve Kayseri de görülür. Bölgedeki bir di er ilginç olu um ise dalgal yer ekilleri ve ya lar n sonucu olu mu vadi kenarlar ndaki desenlerdir. Peribacalar n n d nda vadi yamaçlar nda ya mur sular n n olu turdu u ilginç k vr mlar bölgeye ayr bir özellik katmaktad r. Kapadokya Bölgesi nde erozyonun olu turdu u di er peribacas tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalar d r. Vadilerde tortula ma sonucu lavlar n s fark ndan kaynaklanan bir renk yelpazesi olu mu tur. Bütün bu yer ekilleri Uçhisar, Çavu in, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar, K z lçukur ve Pancarl k vadilerinde görülebilir. ekil A.5: Güllüdere Vadisi Kaynak: Milyonlarca y l boyunca ç Anadolu platosunun dev volkanlar patlam lar ve sonradan medeniyetin be i i olacak bu topraklara lavlar n püskürtmü ler. Uygun iklim artlar ve bereketli topraklar sayesinde dünyan n bilinen ilk medeniyeti y l önce Konya yak nlar nda Çatalhöyük de kurulmu. nsano lunun y l önce Hasan Da nda gerçekle en patlamay resmetti i ilk manzara resmi burada bulunmu tur. (A) CO RAF K KAPSAM, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü

37 B. DO AL KAYNAKLAR B. 1. ENERJ KAYNAKLARI B Güne Nev ehir Meteoroloji stasyon Müdürlü ünde ortalama güne lenme süresini ölçen helyograf aleti bulunmakta olup, ortalama güne lenme iddetini ölçen aktinograf aleti bulunmamaktad r. Tablo B.1: Ortalama Güne lenme Süresi ( Saat, dakika) Ocak 2,5 ubat 3,1 Mart 5,4 Nisan 7,6 May s 7,8 Haziran 10,2 Temmuz 13 A ustos 11,9 Eylül 10 Ekim 4,8 Kas m 6,1 Aral k 3,2 Y ll k Ortalama 7,1 Kaynak: Meteoroloji l Müdürlü ü,2010 B Su Gücü Nev ehir li s n rlar içerisinde sulama amaçl kurulmu Damsa Baraj, Tatlarin Baraj ve Ayhanlar Baraj mevcuttur. Ayr ca Avanos lçesi Bozca Köyünde, Gül ehir lçesi Tuzköy Kasabas nda ve Ürgüp lçesi Sar h d r Köyünde toplam 3 adet baraj n in aat devam etmektedir. B Kömür Gül ehir ilçesinde Dada -Alemli köyünde ve Gümü yaz Köyünde kömür madenleri bulunmaktad r. Tablo B.2: Dada -Arafa Kömür Özellikleri l : Nev ehir lçe : Köy : Mevki : Gül ehir Gümü yaz Dada -Arafa Pafta ve Koordinatlar : K33-a3 Y: X: Genel Jeoloji : Sahan n temelinde metamorfik seri yer al r. Eosen ya l olmas muhtemel, kalker-marnl seri içinde linyit zuhurlar bulunmaktad r. Cevher Minarelleri ve Parajenez : Linyit. Oligo-Miyosen ya l seri içinde yer alan kömür zuhurlar n n kal nl cm. aras ndad r. Yatak Özellikleri ve Cevherle me: Kimyasal bile imi: Su %3,32;Kül % 19,38; S: % 6,05; AID: Kcal/Kg; Rezerv t. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlü ü,

38 B Do al Gaz Nev ehir li s n rlar nda do algaz rezervi bulunmamaktad r. B Rüzgar limizde rüzgar santrali bulunmamaktad r. B Biyokütle limizde biyogaz kullan lmamaktad r. Ancak odun ve tezek yakacak olarak kullan lmaktad r. B Petrol limiz s n rlar nda petrol rezervi yoktur. B Jeotermal Sahalar Nev ehir termal olanaklar aç s ndan büyük zenginlik ta maktad r. Kozakl ilçesindeki kaynak C de olup kapl ca turizmi aç s ndan çok büyük bir potansiyeldir. Ayr ca Ürgüp ilçesinin 5 km do usunda Ürgüp Kapl cas bulunmaktad r. Suyun s s 14 0 C dir. Sudan en çok içme ve yar m banyo eklinde faydalan l r. Deri hastal klar için ise su banyosu ve kayna ndan az ilerisinde kükürtlü çamur banyosu yap lmaktad r. Ilimizde çok say da hastal tedavi eden içmeler de bulunmaktad r. Bu içmelerin ba nda Üzengi Çay çmesi, Bahçeli çmesi, Çorak ve Karakaya çmeleri gelir. Nev ehir deki mevcut termal kayna n sa l k sektörü içinde ele al nmas ve bu sektöre te viklerin sa lanmas yla, Kozakl yabanc ve yerli turistler için önemli bir sa l k merkezi olarak de erlendirilebilecektir. B. 2. Biyolojik Çe itlilik Bölgede ba l ca habitat tipi antropojen steptir. nsan populasyonunun h zla artmas ve biyolojik faktörlere aç k olmas nedeniyle yaban hayat arazi ve civar nda çok fakirdir. B Ormanlar Nev ehir Orman letme efli i s n rlar içerisinde limizin toplam ormanl k alan ha. olup, bu alan n ha k sm verimli orman, ha alan ise bozuk orman alan d r. B Odun Üretimine Ayr lan Tar m Alanlar Nev ehir Orman letme efli i s n rlar içerisinde kavak, okaliptüs, sö üt, k z la aç gibi türler yeti tirilen tar m alanlar bulunmamaktad r. B Çay r ve Mera limizde toplam ,3 ha mera alan bulunmakta olup, toplam arazi varl n n % 12,2 sini te kil etmektedir. Mevcut mera oran y ll k ya ortalamas n n az olu u ve kontrolsüz otlat lma nedeniyle dü ük seviyededir. Tablo B.3:Mera çal malar Toplam yerle im birimi say s 179 Tespiti yap lan yerle im birimi say s 179 Tespiti yap lan alan Tahdidi yap lan yerle im birimi say s ,3 ha Tahdidi yap lan alan ,9 ha Tahdid ihalesi tamamlanan köy say s 147 hale edilen toplam mera alan ,4 ha Tahsisi yap lan köy say s 154 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,

39 Hac bekta lçesi Çi dem Köyünde dekar alanda mera slah projesi uygulanmaktad r. Proje kapsam nda canl çit bitkisi dikimi, s vat yap m, gübre at m ve tohum üretim istasyonlar gibi faaliyetler yap lmakta, yem bitkisi üretiminin artt r larak mera üzerindeki a r otlatma bask s n n azalt lmas hedeflenmektedir. Yine meralardaki verimin artt r lmas, otlatma periyodunun düzenlenmesi amac yla 15 Ekim-15 Nisan tarihleri aras nda il genelinde otlatma yasa uygulanmaktad r. B Sulak alanlar limizden Türkiye nin en uzun rma olan K z l rmak geçmektedir. Ayr ca l havzas n n orta kesiminde Do u-bat do rultusundaki K z l rmak n kuzeyinde K z löz deresi yer almaktad r. Bunlar n d nda 30 a yak n çay ve dere bulunmakta olup, limizin akarsu yüzeylerinin toplam 436 ha d r. limizde do al göl bulunmamaktad r. B Flora Göreme Tepeleri, Dünya Do al Hayat Koruma Vakf (WWF-Türkiye) taraf ndan Önemli Bitki Alan (ÖBA) olarak belirlenmi tir. Tarih öncesinden günümüze insan yerle imlerinin sürdürüldü ü bu alan, günümüze kadar ula an önemli step bitki topluluklar n koruyabilmi olup milli park s n r içinde yakla k 650 taksonun varl saptanm t r. Bunlardan 118i Türkiye ye özgüdür (endemiktir). Göreme Tepeleri ÖBA da ülke çap nda 23 nadir bitki bulunur: Örne in, Ferula halophila bu yöreden ba ka sadece Tuz Gölü ve Konya çevresindeki tuzcul steplere özgü bir bitkidir. F. halophila ayn zamanda Bern Sözle mesi Ek Liste I de de yer almaktad r. Ayr ca bu alan Bern Sözle mesi kapsam nda Tehlike Alt ndaki Habitatlar aras ndaki ran-anadolu stepleri kapsam ndad r. Di er taraftan Dünya Miras Listesi ne al nm olan Göreme Tepeleri ÖBA, Milli Park olarak da koruma alt ndad r. B Fauna a) Memeliler: Kurt (canis lupus), Tilki (Vulper vulper), Su tipi (Lutra lutra), Porsuk (Meles meles), Sansar (Martes fonia), Tav an (Lepus europeus) b) Ku lar: Keklik (Alectoris graeca), B ld rc n (Coturnix), Güvercin (Culumba ivila), Do an (Falco sp.) c) Sürüngenler: Kaplumba a (Testudo graeca), Kertenkele (Lucerta viridus). d) Bal klar: Yay n (Silurus gionis), Sazan (Cyprinus) B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parklar, Tabiat An t, Tabiat Koruma Alanlar ve Di er Hassas Yöreler "Göreme Tarihi Milli Park, Tarih ve 86/ Say l Bakanlar Kurulu Karar ile Milli Park olarak ilan edilmi tir. Pafta Konumu ( 1 / Ölçekli Paftalar): Göreme Tarihi Milli Park n n alan 4 adet 1 / ölçekli pafta üzerine oturmaktad r. Bu paftalar; 1- KAYSER K 33 c 1, 2- KAYSER K 33 c 2, 3- KAYSER K 33 c 3, 4- KAYSER K 33 c 4 dür. 31

40 B. 3. TOPRAK B Toprak Yap s limiz topraklar volkanik tüflerden meydana gelmi tir. Dolay s yla geçirgen bir yap ya sahiptir. Yap lan çal malarla Nev ehir tar m topraklar n n % 85 i t nl, % 9 u killit nl, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. limiz topraklar n n Kozakl, Gül ehir in bat s, Derinkuyu merkez ve çevresi, Avanos un kuzey kesimlerindeki araziler 1., 2., 3. s n fa giren arazilerdir ve her türlü tar ma uygundur. Ürgüp ve çevresi ile Merkez ilçenin büyük bir k sm nda 6. s n f topraklar vard r. Tar ma elveri li olmayan bu topraklar nedeniyle bu bölgelerde ancak vadi içinde ekim yap lmaktad r. Bütün bölgelerde topraklar n verimi iklim artlar na özellikle de ya lar n durumuna göre de i mektedir. Karakterleri itibar yla toprak gruplar n a a daki ekilde ay rmak mümkündür: Kahverengi Topraklar Orta Anadolu nun yayg n toprak türü olan kahverengi topraklar limizin çok geni alanlar n kaplamaktad r. Organik madde ihtiva eden topraklarda tabii vejatasyon olarak orta boylu çay r otlar hakimdir. Fakat bu topraklar n büyük bölümünde tah l ekilmektedir. Regosal Topraklar limizde kahverengi topraklardan sonra en büyük toprak grubu regosol topraklard r. Volkanik karakterli olan bu topraklara özellikle Ürgüp-Nev ehir yöresinde rastlanmaktad r. Do al vejetasyon çay r otlar ve gevenler olmakla birlikte, e imin elveri li oldu u kesimlerde sebze tar m yap labilmektedir. K rm z Kahverengi Topraklar Genel özellikleri kahverengi topraklara benzer. S cak iklimin yol açt oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar k rm z ms bir renk alm t r. Bu topraklar n büyük bir bölümünde ba -bahçecilik yap lmaktad r. Kireçsiz Kahverengi Topraklar Genel olarak kahverengi topraklarda üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kal n bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan olu ur. Do al vejetasyon seyrek çal lard r. Alüviyal Topraklar Bu toprak türü kaplad alan bak m ndan 5. s rada yer al r. Tar msal aç dan çok önemli olan bu genç topraklar yüzey sular n n ta d sedimentlerle olu mu tur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklard r. Nev ehir de bunlar d nda podzolik topraklar, organik topraklar, çorak topraklar ve kahverengi orman topraklar na da rastlan r. Fakat bu gruplar çok küçük alanlar kaplayan önemsiz toprak türleridir. B. 4. SU KAYNAKLARI B çme Suyu Kaynaklar ve Barajlar limiz için hesaplanan y ll k yer alt su kayna rezervi 133,14 hm3 olup, bu rezervin 34,28 hm3 ü içme ve kullanma suyu için tahsis edilmi tir. Bu miktar n 31,4 hm3 ü Belediyeler taraf ndan, kalan ise di er yerle imler taraf ndan kullan lmaktad r. çme suyu amaçl kaynak ara t rmalar devam etmektedir. limizde Damsa, Tatlarin ve Ayhanlar Barajlar bulunmakta olup, barajlara ait bilgiler Tablo da verilmektedir. 32

41 Tablo B.4 : Baraj bilgileri Ayhanlar Baraj Baraj n Yeri Avanos lçesi Akarsuyu K z löz Deresi Amac Sulama n aat n (ba lama-biti ) y l Sulama alan 1773 ha Damsa Baraj Baraj n Yeri Nev ehir - Ürgüp Akarsuyu Damsa Çay Amac Sulama + Ta k n n aat n (ba lama-biti ) y l Sulama alan 709 ha Tatlarin Baraj Baraj n Yeri Nev ehir - Ac göl Akarsuyu Ac su Deresi Amac Sulama + Ta k n n aat n (ba lama-biti ) y l Sulama alan 454 ha Kaynak: B Yeralt Su Kaynaklar limiz k smen veya tamamen Nev ehir-gül ehir havzas, Misli havzas Maz havzas, Ürgüp havzas ve Develi-Ye ilhisar havzas içerisinde yer almaktad r. Söz konusu havzalardaki en önemli akifer volkano sedimanter kökenli taneli birimlerdir. B Akarsular limizden Türkiye nin en uzun rma olan K z l rmak geçmektedir. Sivas linden do up Karadeniz e (Bafra) dökülmektedir. Ayr ca l havzas n n orta kesiminde Do u-bat do rultusundaki K z l rmak n kuzeyinde K z löz deresi yer almakta ve kuzey kesimin sular n n tamam na yak n n direne etmektedir. Bunlar n d nda 30 a yak n çay ve dere bulunmakta olup, limizin akarsu yüzeylerinin toplam 436 ha d r. B Göller ve Göletler Nev ehir de do al göl yoktur. verilmektedir. B. 5. MINERAL KAYNAKLARI B Sanayi Madenleri limizdeki göletlere ait bilgiler Tablo A.1de Nev ehir linde ekonomik bak mdan önemli yeralt kaynaklar olup, bunlar n ba nda perlit, linyit, tuz ve onix gelmektedir. Perlit (Pomza) Ülkemizde bulunan pomza sahalar içerisinde en iyi kalitede olan ve en fazla kullan m alan bulunan pomzalar limizde ç kar lmaktad r. Pomza ihracat n n büyük bölümü limizden yap lmaktad r. limizde pomza maden rezervinin MTA pomza etüt arama çal malar sonucunda yüksek oldu u belirlenmi tir. Yap elemanlar imalat nda ve çe itli sanayi dallar nda kullan lan pomzan n limizdeki rezervi m 3 tür. Ac göl, Ürgüp, Derinkuyu aras ndaki bölgeden ç kar lmakta olup, önemli miktarlarda ihraç edilmektedir. Derinkuyu ilçesi sahalar ndaki orta kaliteli perlitlerin genle me oran 3,2-4,5 aras nda de i mekte olup, sahalarda toplam 320 milyon ton olarak jeolojik rezerv belirlenmi tir. 33

42 Ac göl perlit yataklar lçede çok say da perlit sahalar bulunmakta olup, yataklar n toplam rezervi 450 milyon ton civar ndad r. Derinkuyu-Kay k ran, Büyük ve Küçük Göllüda ve Bozda perlit yataklar Orta kaliteli olan perlitlerin gev eme oran 4-4,5 aras ndad r. Jeolojik rezerv 320 milyon tondur. Tuz Gül ehir ilçesine ba l Tuz köyü yak nlar nda ve H rka da n n do u yamaçlar ndan kaya tuzu ç kart l r. Toplam rezervin tonun üzerinde oldu u tahmin edilmektedir. Tuzköy sahas ndaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmi tir. Oniks Hac bekta ilçesinde ç kar lan bu mermer türüne Hac bekta ta da denmekte olup, genelde süs e yas yap m nda kullan l r. Oniks ta sar, pembe, k rm z, ve beyaz renklerde olup, birkaç rengi içeren çe itleri de bulunmaktad r. Üzerine çe itli motifler i lenen ve biçimlendirilen oniks ta ki isel süs e yas ve ev aksesuar yap m nda kullan l r. Avanos Kaya hamam mevkiindeki mermerlerin ton üzerinde jeolojik rezerv yataklar vard r. Merkez ve Avanos ilçelerinde zengin kil yataklar, kavlin toplam rezervi tona ula an kaolin yataklar mevcuttur. Ancak bu yataklar henüz i letmeye aç labilmi de ildir. Ula m kolay olan yataklar tu la yap m nda kullan lmaktad r. Ayr ca bunun yan nda Nev ehir e özel kepez ad verilen yap ta lar bol miktarda ç kart l p in aatlarda kullan lmaktad r. B Metalik Madenler limize ait metalik maden envanteri tabloda verilmi tir. Tablo B.5: Metalik Maden Envateri METAL K MADEN YATAK VE ZUHURLARI 1.1. Boyal Manganl Demir Zuhuru l: Nev ehir lçe: Ürgüp ncesu Köy: Erdemisin, Boyal, Karl k, Cemilköy, Akçaviran Mevki: Olukderesi Pafta: K 33-c2,c3 Genel Jeoloji: Sahada,Tesiyer volkanizmas na ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile ba lar.volkanizman n kesikli e u rad dönemlerde marn,kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir.daha üstte olivinli piroksenli bazalt,andezit ve ignimbritler izlenir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Psilomelan,Limonit 1.2. Avanos Boksit Zuhuru l: Nev ehir lçe: Avanos Mevki: Ba a l n Dölek Yaman n Da Pafta ve Koordinatlar : K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji: Sahan n K-KBs nda Paleozoik ya l metamorfitler yüzeyler. Bat s nda ise, Ü.Kretase ya l granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner ya l Ac göl, Erciyes, Hasan Da volkanizmalar yer almaktad r. Oligosen e ait konglomera ve kum ta lar geni alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Diaspor, Kavolin Yatak Özellikleri ve Cevherle me: Asidik volkanik kayaçlar n alterasyonu ile olu mu lard r. Tektonik olaylarla ortaya ç kan s cak sular ve yer alt -yerüstü sular n n etkisi ile primer boksit olu umlar da gözlenir. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlü ü,

43 B.5.3. Enerji madenleri Konu hakk nda detayl bilgi I.1.3 bölümünde verilmi tir. B.5.4. Ta Ocaklar Nizamnamesine Tabi Olan Do al Malzemeler limizde çok say da kum ve ta ocaklar bulunmaktad r. Kum-çak l hammaddeleri orta kalitede olup, yakla k 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. Avanos, Gül ehir ve Ürgüp ilçeleri kum-çak l yataklar bak m ndan önem arz etmektedir. (B) DO AL KAYNAKLAR, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlü ü Tar m l Müdürlü ü Meteoroloji l Müdürlü ü

44 C. ) HAVA (ATMOSFER VE KL M) C. 1. KL M VE HAVA Nev ehir yazlar s cak ve kurak, k lar ise so uk ve ya l geçen tipik karasal iklim özelliklerini ta r. Konya kapal havzas nda kalan Derinkuyu ilçesi d nda, bütünüyle orta K z l rmak havzas na girmektedir. Denizden yüksekli i m dir. Merkez ilçede sinoptik ve klima meteorolojik ölçümleri yap lmaktad r. Kapadokya Havaliman nda uçu bilgileri için metar rasatlar yap lmaktad r. Avanos ve Ürgüp ilçelerinde ise sadece iklim çal malar için klima rasatlar yap lmaktad r. C Do al De i kenler C Rüzgâr Tablo C.1: Rüzgar bilgileri Ortalama Rüzgar H z (m/sn) Ayl k ve Y ll k Ortalamalar: Ocak: 2,3 ubat: 3,0 Mart: 2,2 Nisan: 1,8 May s: 2,0 Haziran: 1,9 Temmuz: 1,6 A ustos: 1,6 Eylül: 1,6 Ekim: 1,5 Kas m: 1,8 Aral k: 2,2 ve Y ll k toplamda Ortalama Rüzgar H z (m/sn): 2,0 En H zl Esen Rüzgar n Yönü ve H z : SE 18,8 m/sn. Ortalama F rt nal günler say s : Sadece Ocak ay nda 1 gün f rt nal d r. Y ll k toplamda f rt nal gün say s : 1 gün dür. Ortalama: 0,1 gün. Ortalama Kuvvetli Rüzgarl Gün Say s ( Rüzgar H z saatte 10,8 ile 17,1 m/sec. aras nda olan ): Ocak: 10, ubat: 10, Mart: 6, Nisan: 4, May s: 5, Haziran: 7, Temmuz: 2, A ustos: 2, Eylül: 1, Ekim: 3, Kas m: 4, Aral k: 7 gün ve Y ll k toplamda Kuvvetli Rüzgarl Gün say s : 61 Ortalama: 5,1 gün. 1. derece Hakim Rüzgar Yönü: SSW (Güneygüneybat - Lodos ), 2. derece Hakim Rüzgar Yönü: SE ( Güneydo u-ke i leme), 3.derece Hakim Rüzgar Yönü: NNE ( Kuzey Kuzey Do u- Poyraz) dir. Aylar tibariyle rüzgar n hakim oldu u yönler ise; SSW (Güneygüneybat - Lodos ): 7 ay, SE ( Güney Do u-ke i leme) :3 ay, NNE ( Kuzeykuzeydo u-poyraz): 2 ay d r. Rüzgarlar n Esme Say lar Toplam : Ocak: SE yönünden, ubat: SE yönünden, Mart: SSW yönünden, Nisan: NNE yönünden, May s: SSW yönünden, Haziran: SSW yönünden, Temmuz: NNE yönünden, A ustos: SSW yönünden, Eylül: SSW yönünden, Ekim: SSW yönünden, Kas m: SSW yönünden, Aral k: SE yönündendir. Mevsimlik hakim rüzgar yönü: lkbahar : SSW, Yaz : SSW, Sonbahar : SSW, K : SE Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü, 2010 C Bas nç Tablo C.2: Bas nç bilgileri Ortalama En Yüksek Bas nç (hpa): 884,9 Ortalama En Dü ük Bas nç (hpa) : 850,0 Ortalama Buhar Bas nc (hpa): Ocak: 5,2 ubat: 5,4 Mart: 5,7 Nisan: 6,9 May s: 7,7 Haziran: 11,6 Temmuz: 13,2 A ustos: 11,3 Eylül: 10,9 Ekim: 9,2 Kas m: 6,2 Aral k: 5,7 ve Y ll k Ortalama Buhar Bas nc (hpa): 8,2 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü, 2010 C Nem Tablo C.3: Nem bilgileri Ayl k Ortalama Ba l Nem (%): Ocak: 66 ubat: 60 Mart: 55 Nisan: 58 May s: 43 Haziran: 52 Temmuz: 46 A ustos: 38 Eylül: 47 Ekim: 66 Kas m:47 Aral k: 58 Y ll k Ortalama Ba l Nem ( %): 53 Ayl k En Dü ük Ba l Nem (%) : Ocak: 20 ubat: 17 Mart: 8 Nisan: 10 May s: 4 Haziran: 11 Temmuz: 12 A ustos: 4 Eylül: 9 Ekim: 25 Kas m: 8 Aral k: 17 ve Y ll k En Dü ük Ba l Nem ( %): 4 Nemin En az oldu u aylar : May s, A ustos, Mart ve Kas m Nemin En fazla oldu u aylar : Ocak, Ekim, ubat, Nisan ve Mart Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü,

45 C S cakl k Tablo C.4: S cakl k bilgileri Ayl k Ortalama S cakl k ( 0 C) : Ocak: 3,4 ubat: 5,7 Mart: 8,3 Nisan: 10,1 May s: 16,3 Haziran: 20,6 Temmuz: 24,8 A ustos: 26,0 Eylül: 21,2 Ekim: 12,2 Kas m: 11,5 Aral k: 7,5 ve Y ll k Ortalama S cakl k ( 0 C) : 14, Y l Ayl k Ortalama En Yüksek S cakl k ( 0 C) : Ocak: 7,6 ubat: 10,0 Mart: 14,1 Nisan: 15,7 May s: 22,5 Haziran: 27,1 Temmuz: 31,2 A ustos: 33,3 Eylül: 28,5 Ekim: 17,3 Kas m: 18,1 Aral k: 12,1 ve Y ll k Ortalama En Yüksek S cakl k ( 0 C) : 19, Y l Ayl k Ortalama En Dü ük S cakl k ( 0 C) : Ocak: 3,4 ubat: 2,0 Mart: 3,0 Nisan: 5,3 May s: 10,4 Haziran: 14,4 Temmuz: 17,1 A ustos: 17,9 Eylül: 14,0 Ekim: 8,0 Kas m: 7,2 Aral k: 4,1 ve Y ll k Ortalama En Dü ük S cakl k ( 0 C) : 8,9 En Yüksek S cakl k, Günü ve Y l : 38,2 0 C, 06.A ustos.2010 En Dü ük S cakl k, Günü ve Y l : -16,4 0 C, 26.Ocak.2010 Günlük En Yüksek S cakl k Fark 19,2 0 C dir. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü, 2010 C Buharla ma S cak ve kuru iklimlerde buharla ma daha fazlad r. Y ll k toplam buharla ma miktar y ll k toplam ya tan az veya fazla olabilir. Ocak, ubat, mart, nisan ve aral k aylar nda don olay ndan dolay ölçümler yap lmamaktad r. Tablo C.5: Buharla ma bilgileri Ayl k Ortalama Buharla ma (mm) : Ocak, ubat, Mart, Nisan: 0,0 May s: 6,0 Haziran: 5,7 Temmuz: 7,4 A ustos: 9,0 Eylül: 6,7 Ekim: 2,8 Kas m, Aral k: 0,0 Y ll k Ortalama Buharla ma (mm) : 3,1 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü, 2010 C Ya lar C Ya mur Tablo C.6: Ya mur bilgileri Ortalama Toplam Ya (mm) : Ocak: 86,4 ubat: 43,7 Mart: 41,1 Nisan: 76,1 May s: 11,1 Haziran: 45,8 Temmuz: 4,1 A ustos: 0,1 Eylül: 3,6 Ekim: 122,3 Kas m: 5,2 Aral k: 67,1 ve Y ll k Toplam Ya (mm): 506,6 Günlük En Çok Ya Miktar (mm) : Ocak: 13,2 ubat: 10,8 Mart: 16,5 Nisan: 17,3 May s: 3,7 Haziran: 15,3 Temmuz: 3,4 A ustos: 0,1 Eylül: 3,6 Ekim: 37,8 Kas m: 5,0 Aral k: 20,2 ve Günlük en çok ya Ekim ay ndad r. Ya n Mevsimlere göre da l m (mm) : lkbahar: 37,5 Yaz: 18,8 Sonbahar: 46,4 K : 44,2 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü, 2010 C Kar, Dolu, Sis ve K ra Tablo C.7: Kar, Dolu, Sis ve K ra bilgileri Kar Ya l Gün Say s : Ocak: 8, ubat: 7, Mart: 4, Nisan, May s, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül, Ekim, Kas m:0 Aral k: 2 ve Y ll k toplamda Ortalama Kar Ya l Gün Say s : 1,8 Karla örtülü Gün Say s : Ocak: 10, ubat: 7, Mart: 2, Nisan, May s, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül, Ekim, Kas m: 0 Aral k: 2 ve Y ll k toplamda Ortalama Karla Örtülü Gün Say s :1,8 En Yüksek Kar Örtüsü Kal nl (cm) : Ocak: 12 ubat: 12 Mart: 2 Nisan, May s, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül, Ekim, Kas m: 0 Aral k: 19 ve Y ll k En Yüksek Kar Örtüsü Kal nl : 19 cm. ve 13 Aral k 2010 tarihindedir. Don Gün Say s : Ocak: 12, ubat: 6, Mart: 7, Nisan, May s, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül: 0, Ekim: 1, Kas m: 1, Aral k: 5 Y ll k toplam don say s : 32 gün Sisli Gün Say s : 2010 y l nda sis olmam t r. Ortalama Dolulu Günler Say s : Ocak: 0, ubat: 2, Mart: 1, Nisan: 1, May s: 2, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül, Ekim, Kas m, Aral k:0 Ortalama K ra l Günler Say s : Ocak, ubat: 0, Mart: 1, Nisan: 1, May s, Haziran, Temmuz, A ustos, Eylül, Ekim: 0, Kas m: 2, Aral k: 1 gün Y ll k toplamda Ortalama K ra l Gün Say s : 5 Dolunun En Yüksek Oldu u Aylar : Ocak ve Mart aylar. K ra n n En Yüksek Oldu u Aylar: Aral k, Kas m, Nisan ve Mart Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ü,

46 C Seller Nev ehir de ölçüm yap lan Meteorolojik veriler do rultusunda sel olacak çok yo un ya (50.0 mm. ve yukar s ya ) yoktur. C Kurakl k Temmuz, A ustos, Eylül ve Kas m aylar nda ya ortalamalar n n en az kay t edildi i aylard r y l nda toplam ya miktar 506,6 mm olmu tur. Kurakl k nedeniyle; tar msal alanlarda elde edilen ürünlerin zaman zaman %25, % 50 hatta %60 lar geçen verim dü üklüne sebep oldu u bilinmektedir. C Mikroklima l s n rlar içerisinde Nev ehir Merkezde deniz seviyesinden m. yükseklikte bulunan istasyonun iklim verilerine göre de erlendirme yap ld nda, bulunulan bölge itibariyle tipik karasal iklim özellikleri mevcuttur. C Yapay Etmenler Baraj ve göletlerin iklime etkisi olmaktad r. C Plans z Kentle me limizde belirgin göç olay olmamakla birlikte, Ülkemiz ve limiz artlar nda tar m kesimindeki girdi maliyetlerinin pahal, ürünün ucuz olmas nedeniyle uzun y llard r devam eden, yo unluk arz etmeyen ve geçmi y llar n devam niteli inde özellikle limiz köylerinden stanbul a göç olmaktad r. limizin fazla göç almamas nedeniyle ve limizdeki belediyelerin tamam na yak n n n imar planlar bulundu undan plans z kentle me görülmemektedir y l ndan günümüze kadar, Nev ehir sürekli göç veren bir l durumunda görünmektedir li y llarda d ar ya göçün h z yava lam t r l y llara gelindi inde göç h z n n artt görülmektedir. Ayr ca, bu h z ç Anadolu Bölgesi nin hayli üzerindedir. Bölgede iki tür göçten söz edilebilir, birincisi k rdan kente ( l ve ilçe merkezine), ikincisi büyük kentlere do ru ya anan göçtür. C Ye il Alanlar Konu hakk nda detayl bilgi L.1.3. bölümünde verilmi tir. C Is nmada Kullan lan Yak tlar 06/06/2008 tarih ve say l Resmi Gazete de yay mlanarak yürürlü e giren Hava Kalitesi De erlendirme ve Yönetimi Yönetmeli i (De i iklik:05/05/ ) ile hava kalitesi limit de erlerinin y llar itibariyle azalt lmas hedeflenmi tir. Is nmadan Kaynaklanan Hava Kirlili inin Kontrolü (IKHKK) Yönetmeli i 13/01/2005 tarih ve say l Resmi Gazetede yay mlanarak yürürlü e girmi tir. (De i iklik: 17/03/ ; 14/05/ ; 07/02/ ; 27/01/ ). Çevre ve Orman Bakanl, Çevre Yönetimi Genel Müdürlü ü nün tarih ve 2010/14 say l genelgesinde Nev ehir li ve tüm ilçelerinin II.(ikinci) Grup Kirlilik Derecesinde oldu u belirtilmi tir. 38

47 tarih ve 68 say l Mahalli Çevre Kurul Karar nda belirtilen k sezonunda limiz Merkez lçe ve di er ilçelerde kullan lacak olan yak t özellikleri öyledir: Tablo C.8: Is nma Amaçl thal Ta ve Linyit Kömürü Özellikleri Toplam Kükürt (kuru bazda) : En çok. % 0,9 (+0,1 tolerans) Alt Is l De er (kuru bazda) Uçucu Madde (kuru bazda) Toplam Nem (orijinalde) Kül (kuru bazda) Boyut* (sat a sunulan) : En az 6400 Kcal/kg (- 200 tolerans) : % (+2 tolerans) : En çok % 10 (+1 tolerans) : En çok %16 (+2 tolerans) : mm ( en çok ±% 10 tolerans) * Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu en az mm olabilir. Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 Tablo C.9: Sanayi Amaçl thal Kömür Özellikleri Alt Is l De er : 6000 kcal/kg (-500) (Orjinal) Toplam Kükürt : % 1 (+%0.1 tolerans) (Kuru Bazda) Uçucu.Madde : %36 (+%1.0) (Kuru Bazda) Boyut : 0-50 mm Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 Tablo C.10: Yerli Kömür Özellikleri Toplam Kükürt (kuru bazda) : En çok % 2,3 Alt Is l De er (kuru bazda) : En az 4200 Kcal/kg (-200 tolerans) Toplam Nem (orijinalde) : En çok %30 Kül (kuru bazda) : En çok %30 Boyut *(sat a sunulan) : mm (18 mm alt ve 150 mm üstü için en çok % 10 tolerans) * Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 C Endüstriyel Emisyonlar Endüstriyel kirlilik yanl yer seçimi ve at k gazlar n yeterli teknik tedbir al nmadan havaya b rak lmas sonucu meydana gelmektedir. limizde endüstriyel emisyonlardan olu an kirlilik yo un ya anmamaktad r. Küçük sanayi bölgelerinde tesis ve i letmelerin kaliteli yak t kullanmalar sa lanmaktad r. Bunun yan nda kaçak yan k ya, eski lastik vb. yak lmas önlenmektedir. limizde emisyon ç k olan büyük fabrikalar Cimpor Yibita Çimento San. Ve Tic. A..ye ait çimento ö ütme tesisi ile Kireç ve Tu la Kimya San. A..ye ait Erciyes Kireç Fabrikas d r. Her iki tesisin de emisyon ile ilgili izinleri vard r. Çimento fabrikas n n elektro filtresi bulunmaktad r. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Motorlu ta tlardan kaynaklanan emisyonlar hava kirlili inde önemli bir etkendir. Egzoslardan yay lan CO, NO, Hidrokarbonlar n ve Pb emisyonlar hava kirlili inin % 42 sini olu turmaktad r. Bir ta t 10 dakikada, bir insan n ihtiyac olan ortalama 15 m 3 lük havay kullan lmaz hale getirmektedir. limizdeki egzos emisyonu ölçüm istasyonlar, yapt klar ölçüm sonuçlar n Müdürlü ümüze gönderilmektedir. Ayr ca Trafik ube Müdürlü ü ile birlikte denetimler yap lmaktad r. 39

48 C. 2. HAVAYI K RLET C GAZLAR VE KAYNAKLARI C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman Fosil kökenli yak tlar n yanmas yla aç a ç kan kükürt, havada hemen oksidasyona u rar. Bu oksidasyon iki a amada gerçekle ir: S + O2 SO2 SO2 + O SO3 Ortamda herhangi bir katalizör madde bulunmad durumda, kükürt dioksit yava bir reaksiyonla kükürt trioksite dönü ür. Bu dönü üm ortamda oksijen, ozon veya hidrokarbon serbest radikallerinin bulunmas durumuna göre de i im gösterir. limizde, Ulusal Hava Kalitesi zleme A kapsam nda Bakanl m z n kurdu u hava kalitesi ölçüm istasyonunda SO2 ölçümleri yap lmaktad r. C Partikül Madde (PM) Emisyonlar limizde bulunan hava kalitesi ölçüm istasyonunda Partikül Madde (PM) ölçümleri yap lmaktad r. C Karbonmonoksit Emisyonlar limizde CO ile ilgili ölçümler yap lmamaktad r. C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonlar Atmosferde do al gaz çevrimine girerek, nitrik asit olu tururlar. Nitrik asit ise asit ya na sebep olur. Azot oksit emisyonlar ile ilgili olarak limizde ölçüm yap lmamakta olup, herhangi bir veri bulunmamaktad r. C Hidrokarbon ve Kur un Emisyonlar limizde hidrokarbon ve kur un ile ilgili ölçümler yap lmamaktad r. C. 3. ATMOSFER K K RL L K C Ozon tabakas n n incelmesinin etkileri Bu konuda akademik bir çal ma yap lamam t r. C Asit Ya lar n n Etkileri Bu konuda akademik bir çal ma yap lamam t r. C. 4. HAVA K RLET C LER N N ÇEVREYE OLAN ETK LER C Do al çevreye olan etkileri C Su üzerindeki etkileri Kükürtdioksit suda hemen çözünen, s cak ve so uk suda hemen eriyen renksiz bir gazd r. Atmosferde h zl ekilde sülfirik aside dönü mesinden dolay, atmosferde kal süresi çok k sad r. Asitler genelde havada aerosoller halinde bulunurlar. Bu aerosoller kar, ya mur, dolu gibi ya larla yeryüzünde birikirler. Kükürt emisyonu, azotdioksit emisyonu ve atmosferik artlar n etkinli i ya n asidi tesirinin artmas na neden olur. 40

49 C Toprak üzerine etkileri Hava kirlili ine neden olan gazlar ve partiküller, ya larla topra a geçerek, toprak kalitesini ve verimlili ini etkilerler. Son y llarda Danimarka da yap lan bir ara t rmayla amonyak buharla mas n n güne radyasyonuna maruz kald nda atmosferdeki nitrik asit olu umuna katk s n n ihmal edilemeyecek boyutta oldu u belirlenmi tir. Ya murun amonyum içeri i toprakta, su havzalar nda ve göllerde nitrifikasyon yapan bakteriler ve oksijen sayesinde amonyum nitrit asite dönü tü ünde ya murun asiditesini ayr ca 4 kat art rmaktad r C Flora ve fauna üzerindeki etkileri Hava kirletici gazlar asidik ya larla ormanlar üzerinde etkilerini gösterir. A aç yapraklar ndaki büyüme ve geli meyi engellerler. Bitkiler hava kirlili inden üç ekilde etkilenir. Nekroz ad verilen yaprak dokusunun e ilip, bükülmesi. Klorosis ad verilen beyazlanmalar veya di er renklerdeki lekeler. Büyüme bozulmalar. Hayvanlarda kronik zehirlenmeler daha çok arsenik, kur un, molibden vb. kirleticilerin üzerine çökeldi i otlar n yenilmesi ile görülür. C nsan sa l üzerindeki etkileri Havadaki kirletici madde konsantrasyonlar vücut direncinin azalmas na, solunum yolu rahats zl klar na, kalp ve dola m yolu rahats zl klar na, ba a r s na neden olur. Yüksek konsantrasyonlarda NO 2 akci erlerde ödem ve kanamalara neden olur. Özelikle yo un trafikte oförlerin maruz kald CO gaz, 50 ppm deri iminde bulundu unda zaman kavram n yitirme, 100 ppm de kalp ve dola m yetmezli i, 250 ppm de uur kayb ve 750 ppm de ölümle sonuçlan r. C Yapay Çevreye (Görüntü Kirlili i Üzerine) Etkileri Hava kirlili inin e yalar ve binalar üzerinde de etkisi vard r. Havada bulunan 0,3 mikron çap ndaki ince toz tanecikleri e yalar üzerine yap arak renk de i imine ve kirlili e neden olur. Kükürtdioksit bak m ndan zengin atmosferde metaller çok h zl ekilde paslan rlar. Ozon ve di er oksitleyici maddelerin ise kauçuk malzeme üzerinde parçalay c etkisi vard r. Kirletici madde konsantrasyonlar bina ta lar nda, sanat eserlerinde a nmaya ve d cephe kirlili ine neden olur. (C) HAVA (ATMOSFER) ve KL M, KAYNAKÇA Nev ehir Belediye Ba kanl l Çevre ve Orman Müdürlü ü Meteoroloji Genel Müdürlü ü l Bay nd rl k ve skan Müdürlü ü 41

50 D-SU D. 1. SU KAYNAKLARININ KULLANIMI Nev ehir ilinde su kaynaklar n n kullan m amac içme suyu ve tar msal sulamad r. D Yeralt sular limizde içme ve kullanma suyu yeralt sular ndan kar lanmaktad r. Nev ehir linin yeralt ve yerüstü su kaynaklar s n rl d r. Kuyularla yap lan mevcut içme suyu temin çal malar, ehir merkezinin uzun vadeli ihtiyaçlar n kar lamaktan uzakt r. Kullan labilir yeralt suyu potansiyeli 133 hm 3 olup, toplam su potansiyeli hm 3 tür. Nev ehir li ve yak n çevresini kapsayan havzalar n emniyetli i letme rezervleri tahsis edilmi durumdad r. Geriye kalan rezerv a rl kl olarak içmesuyu taleplerinin kar lanmas nda kullan lmaktad r. Ayr ca havzada yer yer a r çekimler nedeniyle kuyularda m lik dü ümler gözlenmektedir. Nev ehir Merkez içme suyu ihtiyac n Çardak-K ve ço unlukla Gül ehir havzalar ndan kar lamaktad r. Ancak limizin yo un olarak içme suyu ihtiyac n sa lad Gül ehir havzas ndaki rezervin tamam tahsis edilmi tir. Sular n kontrolleri düzenli olarak Sa l k l Müdürlü ü ve ilçelerdeki Toplum Sa l Merkezleri taraf ndan yap lmaktad r. limizde yerle im birimlerinin içme ve kullanma sular, 184 ebeke bölgesinde bulunan 83 kaynak ve 218 sondaj kuyusundan temin edilmektedir y l nda adet bakteriyolojik, 642 adet kimyasal olmak üzere toplam adet su numunesinde yap lan analiz sonuçlar na göre, bakteriyolojik numunelerin 647 adeti, kimyasal numunelerin 91 adeti nsani Tüketim Amaçl Sular Hakk nda Yönetmeli e uygun de ildir. çme ve kullanma sular nda adet bakiye klor ölçümü yap lm, adetinde yeterli, adetinde ise yetersiz klor oldu u tespit edilmi tir. Uygunsuzluk tespit edilen 49 ebekede slah çal malar yap larak uygun hale getirilmi tir. D Jeotermal Kaynaklar Kozakl lçesinde s cakl 29 C 0 ve debisi 10 l/s olan jeotermal kaynak tespit edilmi tir. Bu alanda yap lan sondajlarda C 0 aras nda de i en s cakl k, 275 l/s debi ve 63,3 MWt güce sahip ak kan görünür hale getirilmi ve ülke ekonomisine kazand r lm t r. Bunun d nda Ac göl ve Avanos yörelerinde de s cakl klar 25 C 0 ile 27,5 C 0 aras nda de i en jeotermal kaynaklar bulunmaktad r. D Akarsular Bölgenin en önemli akarsuyu K z l rmak t r. K z l rmak Nehri potansiyeli hm3/y l, yüzey alan 396 ha d r. Di er yan derelerin yüzey alanlar 40 ha d r. D Göller, Göletler ve Rezervuarlar limizde do al göl yüzeyi bulunmamaktad r. Baraj ve göletler bulunmaktad r. D Denizler limiz s n rlar içerisinde deniz bulunmamaktad r. D. 2. DO AL DRENAJ SISTEMLERI Do al drenajla genelde köylerimizde içme suyu olarak yararlan lmaktad r. Son y llarda ya lar n azl ve yeralt suyundan a r çekimler nedeniyle hemen hemen kuruma a amas na gelinmi tir. 42

51 D. 3. SU KAYNAKLARININ K RL L VE ÇEVREYE ETK LER Do al su kaynaklar genelde yerle im alanlar içerisinde kalmas ndan kaynaklanan kirlenmeye maruz kalmaktad r. Bunun yan nda daha önemlisi bu kaynaklara yak n aç lan sondaj ve keson kuyular nedeniyle yeralt su tablas n n daha alt seviyelere dü mesinden kaynaklanan bir yok olma sürecine girmektedir. D Yeralt Sular ve Kirlilik Yeralt sular son y llardaki ya lar n azl daha önemlisi bilinçsiz bir ekilde yap lan a r çekim nedeniyle her geçen gün daha alt seviyelere inmektedir. Nev ehir-derinkuyu yak nlar ndaki nolu limni rafl sondaj kuyusundaki yer alt suyu seviyesi 100 m, Derinkuyu yak nlar ndaki nolu limni rafl sondaj kuyusundaki seviyeler ise 55 m civar ndad r. Özetle bölge genelinde y ll k ya lara ve sondaj kuyular ndan yap lan çekimlere ba l olarak ortalama m civar nda dü ümler olmaktad r. limizde DS 12. Bölge Müdürlü ü taraf ndan sondaj kuyular ndan kalite gözlem amaçl su örnekleri al nmaktad r. D Akarsularda Kirlilik limizde yer alan K z l rmak ve Karasu nun geçti i yerle im alanlar içerisinde at k ve kanalizasyon sular n n buralara bo alt lmas nedeniyle h zl bir kirlenme içerisindedir. Bunun yan nda K z l rmak kenar nda birçok çak l ve kum oca mevcuttur. D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göletlerde ya lar n azl ve göleti besleyen do al kaynaklar n etraf nda aç lan sondaj kuyular n n artmas nedeniyle rezervuarlar nda dü me gözlenmi tir. D Denizlerde Kirlilik limizde deniz bulunmamaktad r. D. 4. SU VE KIYI YÖNET M, STRATEJ VE POL T KALARI Do al kaynaklar n korunmas için bunlar n çevresinde koruma bantlar n n çizilmesi ve bu alanlar içinde kalan sondaj kuyular n n kapat lmas, denetimlerin s kla t r lmas gerekmektedir. Köy Hizmetleri l Müdürlü ü nün eski y llarda drenajla içme suyu temin etti i köy say s günden güne azalmakta ve DS XII. Bölge Müdürlü ü yeralt suyuna yönelmektedir. Kontrolsüzce aç lan kuyu say s n n gün geçtikçe artmas ve buralardan a r çekim yap lmas nedeniyle yeralt su tablas h zl bir ekilde a a ya çekilmi tir. Akarsular n özellikle K z l rmak kenar nda k y kenar çizgisi çal mas n n yap lmas gerekmektedir. 43

52 D.5. SU KAYNAKLARINDA K RL L K ETKENLER D.5.1. Tuzluluk Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D.5.2. Zehirli Gazlar Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açt Kirlilik Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D.5.4. A r Metaller ve z Elementler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D.5.5. Zehirli Organik Bile ikler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Siyanürler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Petrol ve Türevleri Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Pestisitler ve Su Kirlili i Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Gübreler ve Su Kirlili i Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Deterjanlar ve Su Kirlili i Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Çözünmü Organik Maddeler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Patojenler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Ask da Kat Maddeler Konu hakk nda detayl çal ma yap lmam t r. D Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirlili i Çevre ve Orman Bakanl ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumu aras nda 2002 y l nda yap lan Çevresel Radyoaktivitenin Belirlenmesi Amac yla Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ile Çevre ve Orman Bakanl Aras nda Yap lacak birli ine Dair Protokol e göre su ve toprakta olas bir kirlenmeye kar y ll k radyoaktivite izleme çal malar na ba lanm t r. (D) SU, KAYNAKÇA DS XII. Bölge Müdürlü ü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü Nev ehir Belediye Ba kanl 44

53 E-TOPRAK ve ARAZ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yap s limiz topraklar volkanik tüflerden meydana gelmi tir. Dolay s yla geçirgen bir yap ya sahiptir. Yap lan çal malarla Nev ehir tar m topraklar n n % 85 i t nl, % 9 u killit nl, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. Tar m, mera, orman arazileri bulunmaktad r. Nevsehir bölgesinde karakterlerine göre 5 çesit toprak vard r. Bunlar kahverengi, regosal, k rm z kahverengi, kireçsiz kahverengi ve alüvyal topraklard r. Kahverengi Topraklar: Orta Anadolu nun yayg n toprak türünü olu turan kahverengi topraklar, Nevsehir de de genis alanlar kaplamaktad r. Bu topraklar n büyük bölümünde tah l ekimi yap lmaktad r. Organik madde ihtiva eden bu topraklarda do al vejetasyon, orta boylu çay r otlar d r. Regosal Topraklar: Kahverengi topraklardan sonra en yayg n toprak grubudur. Volkanik karakter ta yan bu topraklara özellikle Ürgüp de rastlanmaktad r. Do al vejetasyon çay r otlar ve gevenler olmakla birlikte, e imin müsait oldugu yerlerde sebze tar m da yap labilmektedir. K rm z Kahverengi Topraklar: Genel özellikleri itibariyla kahverengi topraklara benzemektedir. S cak iklimin yol açt oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar k rm z ms bir renk almaktad r. Bu topraklar n büyük bölümünde ba c l k ve bahçecilik yap lmaktad r. Kireçsiz Kahverengi Topraklar: Kahverengi topraklarda genel olarak üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kal n bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan olu ur. Dogal vejetasyon seyrek çal lard r. Alüvyal Topraklar: Tar msal aç dan çok önemli olan bu genç topraklar, yüzey sular n n ta d sedimentlerle olu mu tur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklard r. Nevsehir de belirtilen toprak türleri d nda, podzolik, organik, çorak topraklara ve kahverengi orman topraklar na da rastlan lmaktad r. Fakat bunlar küçük alanlar kaplamaktad r. E. 2. TOPRAK K RL L E Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme Atmosferde bulunan SO 2, florlu bile ikler, karbon tozlar gibi partikül maddeler ve a r metallerin toprakta meydana getirece i birikimler toprak kirlili ine yol açmaktad r. limizde çevre kirlili ine yol açacak sanayi kollar n n yayg n olmamas nedeniyle tar m arazilerini tehdit edecek boyutta atmosferik kirlilik gözlenmemi tir. E At klardan Kirlenme limizde kentsel at klar akarsulara bo alt lmaktad r. Birçok yerle im biriminin ar tma tesisi yoktur. Bu akarsular n sulamada kullan lmas tar m arazilerinde çorakla maya yol açmaktad r. E Mikrobiyal Kirlenme Tar m arazilerinde mikrobiyal kirlenme konusunda bir çal ma yoktur. At k sular n sulama suyuna kar mas mikrobiyal kirlenmeye neden olmaktad r. 45

54 E. 3. ARAZ E Arazi Varl Tar m il ekonomisinde önemli bir yer tutmaktad r. Hayvan varl aç s ndan ise zengin olmayan ilde tar msal etkinlikler, hayvanc l a nazaran daha önemli bir yer tutmaktad r. Topraklar n büyük bir k sm patates, pancar ve hububat yeti tirmeye müsaittir. Nev ehir'de, tar msal üretim denilince ilk üç üretim kolunu tah llar, patates ve ba c l k olu turmaktad r. Çay r ve meralar hayvan yeti tiricili i aç s ndan önem arzetmektedir. Bölgenin arazi varl içerisinde ormakl k araziler varl oldukça dü ük bir paya sahiptir. lçeler itibariyle arazi da l m na bak ld nda, Kozakl ve Avanos un ekilebilir arazi aç s ndan daha ansl oldu u görülmektedir. E Arazi S n flar limizde Orta Anadolu nun yayg n toprak türü olan kahverengi toprak grubunun III, VII, VI ve IV arazi s n flar çok geni alanlar n kaplamaktad r. E Kullan m Durumu Nev ehir de kuru tar m arazileri ile mera alanlar geni yer tutmaktad r. Kuru tar m arazileri Kozakl ve Hac bekta ilçelerinde, mera alanlar ise Merkez, Avanos ve Gül ehir lçelerinde yo undur. Nev ehir in tar msal üretiminde en geni ekim alan tah llara ayr lmaktad r. Toplam tah l üretiminde önemli pay bu day n, endüstri bitkileri içerisinde ise patatesindir. Endüstri bitkileri içerisinde en önemli pay patates üretimindedir. Endüstri bitkileri için kullan lan ekim alanlar n n önemli bir bölümünde patates üretimi yap lmaktad r. E Arazi Problemleri Kuru tar m yap lan arazilerde ya l k problemi vard r. Çay r-meralarda çorakl k ve ya l k problemleri görülmektedir. Ayr ca su erozyonu da kuru tar m, ba bahçe ve çay r meralarda görülen bir problemdir. (E) TOPRAK ve ARAZ KULLANIMI, KAYNAKÇA Tar m l Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü 46

55 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanlar n Ekolojik Yap s limiz s n rlar içerisinde bulunan alanlar n jeolojik yap s neojendir. Toprak yap s genellikle granit, grandiosit, sianit ve volkanik olu umlardan meydana gelir. Dolay s yla geçirgen bir nitelik ta maktad r, orta ve hafif bünyeli topraklard r. lin y ll k ya ortalamas n n az olmas ve iklimin karasal olmas nedeniyle ormanlar yeterli geli meyi gösterememektedir. Bunun yan nda bak özellikleri de etkili olmaktad r. Güney bak larda nem oran n n az olmas sebebiyle ba ar oran dü üktür. F lin Orman Envanteri Mülkiyetleri aç s ndan Nev ehir Orman letme efli i s n rlar içerisindeki ormanlar Devlet Orman statüsündedir. lde, Orman Genel Müdürlü ü taraf ndan i letilen ormanlardan orman ürünleri ve orman d ürünler üretilmemektedir. Orman Genel Müdürlü ü taraf ndan i letilen ormanlardan orman ürünleri ve orman d ürünler üretilmemektedir. Hakim a aç türleri me e, sedir, ard ç ve karaçamd r. Nev ehir li ormanlar nda artan bir yap gözlenmektedir. Bunun sebebi ilk olarak yap lan a açland rma çal malar, di eri ise halk n orman üzerinde azalan bask s d r. F Orman Varl n n Yararlar Nev ehir li ormanlar n n sa lad yararlar konusunda yap lm bir proje yoktur. Ancak; yap lan çal malar kapsam nda, sahalar koruma alt na al narak yaban hayat n n korunmas ve geli mesine katk da bulunulmu, yöre halk na sosyo-ekonomik yönden katk sa lan lm, yap lan çal malarla toprak, erozyona kar koruma alt na al nm, toprak verimlili inin artmas na zemin haz rlanm t r. Bunlar n yan nda iklim üzerinde olumlu etkileri de bulunmaktad r. F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konular Y l içerisinde programa al nan orman kadastro çal malar bulunmamaktad r. 2/B ile orman s n r d na ç kart lan alan yoktur. imdiye kadar 2/B olarak orman s n r d na ç kart lan alan miktar 8,0 ha d r. Tescili yap lm orman alan miktar 8454,9 ha d r. Mevcut özel orman yoktur. n aatlar n yap lmas nda orman alanlar n n tabii vas flar n n korunmas na özen gösterilir. F Çay r ve Meralar lde bulunan çay r ve meralar genellikle zay f s n f meralard r. Ot verimleri dü ük olup a r otlatma bask s alt nda bulunmaktad r. Kaliteli ot oran çok dü üktür. Kar la lan en önemli problem dü ük ya ve a r otlatmad r. limizde çay r ve meralar n amenajman planlar yap lm ve 15 Nisan-15 Ekim tarihleri aras nda otlatma yap lmas, di er zamanlarda meralar n dinlendirilmesi planlanm t r. Mera Kanunu kapsam nda Hac bekta lçesi Çi dem köylerinde slah projesi yürütülmektedir. 47

56 F Sulak Alanlar Sulak Alanlar n Korunmas Yönetmeli i kapsam ndaki faaliyetler için, K z l rmak yak n çevresinde yap lmak istenen faaliyetlerle ilgili olarak yönetmelik gere i Bakanl m zdan izin al nmas gerekmektedir. F Di er Alanlar (Stepler vb.) Yükseltinin az olmas ya azaltm ve bu durum step (bozk r) bitki örtüsünü yayg nla t rm t r. Karasal iklim bölgesinde olan limizde step yani bozk r bilgileri görülür. F. 2. FLORA F Habitat ve Topluluklar Nev ehir, karasal iklim bölgesinde yer almas nedeniyle bitki örtüsü step (bozk r) özelli i..gösterir.:ba l ca..bitki..türleri..aras nda..gevenler,:kekik..türleri,::bu daygiller,kangal vb. dikenler say labilir. Bunlar n yan s ra genel alanda çok büyük bir paya sahip olmasa da bozuk me e baltal klar, bozuk ard ç topluluklar yörenin tahrip görmü do al orman örnekleri aras nda say labilir. Keza son y llarda yap lan a açland rma çal malar sonucu elde edilen ve sedir, karaçam, akasya, akçaa aç, di budak, badem vb. türlerin plantasyonu ile elde edilen sahalar da yeni habitatlara örnek olarak vermek mümkündür. Yine akarsu boylar nda yeti en kavak, sö üt, i de, ceviz a açlar n n olu turdu u bitki topluluklar ile tar m amaçl yeti tirilen asma türleri kay s, badem, elma, armut vb. meyve a açlar n n olu turdu u alanlar da bitki topluluklar na örnek olarak vermek mümkündür. F Türler ve Populasyonlar Bozk r (step) bitki türlerinin hâkimiyetinde olan yörede, çay r otlar, geven türleri, kekikler, bu daygiller, dikenler populasyonlar n yo unlu unu olu turmaktad r. Bunlar n..yan nda...me e...türleri, al ç, ahlat,ard ç, karaçam, sedir, akasya, akçaa aç, di budak, sö üt, ceviz, asma türleri...ve.kavak a açlar n n olu turdu u az yo unluklu populasyonlardan da bahsetmek mümkündür. F. 3. FAUNA Bölgede ba l ca habitat tipi antropojen steptir. nsan populasyonunun h zla artmas ve biyotik faktörlere aç k olmas nedeniyle yaban hayat arazi ve civar nda çok fakirdir. F Habitat ve Topluluklar Yörenin tarih boyunca birçok kültürlerin etkisinde kalarak yo un tahripler görmesi, do al kaynak tüketimindeki bilinçsizlikler, iklimsel ve antropolojik etkenlerle birçok hayvan türü yok olmu birço u da yok olma tehlikesi ile kar kar ya b rak lm t r. Bu yüzden ciddi manada bir habitattan bahsetmek u an için mümkün gözükmemektedir. Ancak K z l rmak n lin tam ortas ndan geçmesi ve bu rma a ba lanan birçok akarsu çevresinde ya ayan canl türlerinin olu turdu u küçük habitatlarla yine da l k kesimlerdeki ormanl k alanlarda, meralarda, tar m alanlar nda ya ayan canl türlerinin olu turdu u genel manada bozk r n her ortamda görülen türlerinin habitat ve topluluklar ndan bahsetmek mümkündür. 48

57 F Türler ve Populasyonlar Nev ehir ilinin genel co rafi yap s ; da lar, yüksek platolar, vadiler, çöl tabir edilen düzlükler ve K z l rmak yan nda di er küçük akarsularla sulanabilen araziler olmak üzere çok de i kenlik göstermektedir. Bu de i kenliklere paralel olarak yörede ya ayan türler ve bunlar n populasyonlar nda de i iklikler görülebilmektedir. En çok rastlan lan türler; keklik, b ld rc n, güvercin, s rc k, serçe, karga, bayku, ahin, kartal gibi ku türleri ile su kenarlar na gelen ördek, kaz gibi türlerdir. Memeli türleri olarak; kurt, çakal, tilki, tav an, porsuk, va ak, yaban domuzu gibi türlerden bahsetmek mümkündür. Keza sürüngenler, kemirgenler vb. di er türlere bakt m zda da y lanlar, kertenkeleler, tarla fareleri, kaplumba alar en çok rastlan lan türler olarak s ralanabilir. Populasyonlarla ilgili ciddi bir çal ma elimizde mevcut olmamakla birlikte dengeli bir populasyon yap s ndan bahsetmek mümkün de ildir. Zaman zaman her bir türün lehinde ve aleyhinde de i imler ya anmakta olup özellikle ku türlerinde ciddi azalmalardan bahsetmek mümkündür. F Hayvan Ya ama Haklar Yasalar çerçevesinde çal malar sürdürülmekte olup 4915 say l yasa ile yaban hayat ve avc l k çal malar disipline edilmeye çal lmakta 5199 say l 2004 y l nda yürürlü e giren ve ülkemiz için yeni say lan Hayvanlar Koruma Kanunu nca da di er hayvanlarla ilgili ya ama haklar na yönelik çal malar yürütülmektedir. F Evcil Hayvanlar limizdeki evcil hayvanlara yönelik sa l kl bir envanter çal mas mevcut olmad ndan çal malar yava yürümektedir. F Sahipli Hayvanlar Baz ilçelerde hayvan bar na bulunsa da, ço u ilçede bar nak bulunmamaktad r. Halk kedi ve köpek beslemekte olup, a lama vb. bak mlar hayvan sahiplerince yap lmaktad r. Tablo F.1: Sahipli Hayvan Bilgileri Belediye Ad Mevcut Durum Karahasanl Kasabada sahipli 120 adet köpek ve 75 adet kedi bulunmaktad r. Nar Avanos Gül ehir Suvermez Sar lar nall Göre Ovaören Kavak Tuzköy Belediyede kayd bulunan 75 adet sahipli köpek mevcut olup, koruma alt ndad r. Belediyenin kay t alt na ald sahipli 510 adet köpek ile 352 adet kedi bulunmaktad r. Hayvanlar için sahipleri taraf ndan a latma ve k s rla t rma çal malar yap lmaktad r. Kedi, köpek, tavuk ve hindi bulunmakta olup, sahipleri taraf ndan a lat lmaktad r. Kasabada sahipli 250 köpek ve 120 kedi bulunmaktad r. Kasabada sahipli köpek ve kedi bulunmaktad r. Kasabada sahipli adet köpek, adet kedi bulunmakta olup lçe Tar m Müdürlü ü taraf ndan a lar yap lmaktad r. Kasabada sahipli 150 köpek ve 500 kedi bulunmaktad r. 250 adet sahipli hayvan bulunmaktad r. Kasabada sahipli 200 köpek ve 100 kedi bulunmaktad r. Kasabada sahipli 100 köpek ve 80 kedi bulunmaktad r. Kaynak: Belediye Ba kanl klar,

58 F Sahipsiz Hayvanlar Hayvan bar na bulunan ilçelerde hayvanlara a lama, k s rla t rma vb. yap lmaktad r. Tablo F.2: Sahipsiz Hayvan Bilgileri Belediye Ad Mevcut Durum Ba dere Nar Gül ehir Hac bekta K z la l Ortahisar Topakl Mustafapa a Suvermez Merkez Sar lar Ovaören Kurugöl nall Göre Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kasabada sahipsiz 100 köpek, 60 kedi bulunmaktad r. Bar nakta 75 adet köpek bulunmaktad r. Tedavi ve a lamalar yap lmaktad r. Ayr ca belediye s n rlar nda 500 adet sahipsiz köpe in k s rla t rmalar, a lamalar ve bak mlar yap larak i aretlenmi ve al nd klar ortama b rak lm t r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Belediyeye ait hayvan bar na yoktur. A lama vb. Tar m l Müdürlü ünce yap lmaktad r. Karasenir Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Göreme Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Ac göl Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Karahasanl Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Karap nar Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Karaburna Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kavak Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kanl ca Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kalecik Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Yazihüyük Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kalaba Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Gümü kent Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Tatlarin Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Karaca ar Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Özkonak Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Abuu a Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Tuzköy Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kozakl Belediyeye ait hayvan bar na bulunmamaktad r. Kaynak: Belediye Ba kanl klar,2010 F Nesli Tehlike Alt nda Olan ve Olmas Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar Evcil hayvanlarla ilgili ciddi bir tehdit yoksa da baz türlerin say s nda l genelinde geçmi e nazaran çok ciddi bir azalma söz konusudur. (özellikle at, e ek gibi) Keza yaban hayat ndaki ku türlerinin (keklik, b ld rc n, toy, güvercin, üveyik vb.) say lar nda azalmalar olup, gerekli denetimler yap larak önlemler al nmaktad r. 50

59 F Hayvan Haklar hlalleri Tablo F.3: Hayvan Haklar hlalleri Hakk nda Bilgiler Belediye Ad Mevcut Durum Yazihüyük Anonslarla hayvanlara kar kötü muamele edenlere para cezas uygulanaca bildirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avc l kla ilgili olarak halk bilgilendirmeye yönelik anonslar yap lmaktad r. Karahasanl Ba dere Avanos Ac göl Kaçak avlanmay önlemek için anonslar yap lmaktad r. Kaçak ve usulsüz avc l k hakk nda çal malar yürütülmektedir. Uyar levhalar as lmaktad r. Usulsüz avlanmayla ilgili Avc lar Klübü taraf ndan av yasa vb. önlemler al nmaktad r. Hayvan haklar ihlalini önlemek için anonslar yap lmaktad r. lçede yaban havyan olmamas sebebiyle avc l k yap lmamaktad r. Karap nar Gül ehir Hac bekta K z la l lçede yaban havyan olmamas sebebiyle avc l k yap lmamaktad r. Belediyeye konu ile ilgili ikayet ula mam t r. lçede hayvan haklar ihlali, kaçak ve usulsüz avc l k yap lmamaktad r. Belediyeye konu ile ilgili ikayet ula mam t r. Hayvan haklar ihlalini önlemek için anonslar yap lmaktad r. Usulsüz avlanmayla ilgili olarak Jandarma taraf ndan denetlemeler yap lmaktad r. Topakl Mustafapa a Suvermez Merkez Özkonak Ovaören Kurugöl nall Göre Karaburna Kavak Kanl ca Kalecik Gümü kent Ortahisar Karaca ar Abuu a Tuzköy Sar lar Kaynak: Belediye Ba kanl klar,2010 lçede av alan bulunmamaktad r. Belediyeye konu ile ilgili ikayet ula mam t r. Belediyeye konu ile ilgili ikayet ula mam t r. Av mevsimi tarihlerine avc lar uymaktad r. lçede av alan bulunmamaktad r. Belediyeye konu ile ilgili ikayet ula mam t r. Bas n ve yay n yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Bas n ve yay n yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avc lara izin verilmemektedir Kaçak ve usulsüz avc lara izin verilmemektedir. Hayvan haklar ihlalini önlemek için anonslar yap lmaktad r. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Bas n ve yay n yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Bas n ve yay n yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Konu ile ilgili olarak seminer verilmektedir. lçede avc l k yap lmamaktad r. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Kaçak avc l k yap lmamaktad r. Bas n ve yay n yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avc l k hakk nda çal malar yürütülmektedir. Uyar levhalar as lmaktad r. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kurulu larla birli i 5199 say l yasa ile birlikte özellikle belediyelere çe itli yükümlülükler getirilmi ba bo ve sahipsiz hayvanlar için bar naklar yapt r lmas istenmi olup periyodik olarak bu bar naklar takip edilmektedir. Yine Valiliklerde kurulan Hayvan Haklar Kurulu ve hem ldeki hem de ülke genelindeki gönüllü kurulu larla i birli i planlanmaktad r. 51

60 F.4. Hassas Yöreler Kapsam nda Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin stenece i Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuat Uyar nca Korunmas Gerekli Alanlar F Say l Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tan mlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyar nca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parklar, Tabiat An tlar ve Tabiat Koruma Alanlar limiz s n rlar içerisinde Göreme Tarihi Milli Park Tarih ve 86/11135 Say l Bakanlar Kurulu Karar ile Milli Park olarak ilan edilmi tir. F Say l Kara Avc l Kanunu Uyar nca Çevre ve Orman Bakanl nca Belirlenen Yaban Hayat Koruma Sahalar ve Yaban Hayvan Yerle tirme Alanlar limizde 3167 say l kanun uyar nca ayr lm Yaban Hayat Koruma ve Yaban ve Yaban Hayvan Yerle tirme Alanlar bulunmamaktad r. F Say l Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tan mlar Bendinin 1., 2., 3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varl klar, Tabiat Varl klar, Sit ve Koruma Alan Olarak Tan mlanan ve Ayn Kanun le 3386 Say l Kanunun (2863 Say l Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kanunu nun Baz Maddelerinin De i tirilmesi ve Bu Kanuna Baz Maddelerin Eklenmesi Hakk nda Kanun) lgili Maddeleri Uyar nca Tespiti ve Tescili Yap lan Alanlar Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulunun gün ve 1123 say l karar ve Kapadokya Bölgesi sit irdeleme ve derecelendirme çal malar ile limizde bulunan sit alanlar belirlenmi tir. F Say l Su Ürünleri Kanunu Kapsam nda Olan Su Ürünleri stihsal ve Üreme Sahalar limiz s n rlar içerisinde su ürünleri istihsal ve üreme sahalar bulunmamaktad r. F /9/1988 Tarihli ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanan Su Kirlili i Kontrol Yönetmeli i nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanan Yönetmelikle De i ik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tan mlanan Alanlar limizde bulunan içme ve kullanma suyu kaynaklar n n Su Kirlili i Kontrolü Yönetmeli inin 17., 18., 19., ve 20. maddelerince tan mlanan alanlar bulunmamaktad r. F /11/1986 Tarihli ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanan Hava Kalitesinin Korunmas Yönetmeli i nin 49. Maddesinde Tan mlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Hava Kalitesinin Korunmas Yönetmeli i nin 49. maddesinde tan mlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri limiz s n rlar içerisinde bulunmamaktad r. F Say l Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyar nca Bakanlar Kurulu Taraf ndan Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve lan Edilen Alanlar limizde Özel Çevre Koruma Bölgeleri bulunmamaktad r. F Say l Bo aziçi Kanunu na Göre Koruma Alt na Al nan Alanlar Nev ehir de Bo aziçi Kanunu na göre koruma alt na al nan alan bulunmamaktad r. 52

61 F Say l Orman Kanunu Gere ince Orman Alan Say lan Yerler Bu bölüm F.1.1. Ormanlar ba l alt nda incelenmi tir. F Say l K y Kanunu Gere ince Yap Yasa Getirilen Alanlar limizin denize k y s yoktur. F Say l Zeytincili in Islah ve Yabanilerinin A latt r lmas Hakk nda Kanunda Belirtilen Alanlar limizde zeytin üreticili i yap lmamaktad r. F Say l Mera Kanununda Belirtilen Alanlar Bu bölüm F.1.2. Çay r ve Meralar ba alt nda incelenmi tir. F Tarih ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanarak Yürürlü e Giren Sulak Alanlar n Korunmas Yönetmeli i nde Belirtilen Alanlar limizde bulunan K z l rmak Sulak Alanlar n Korunmas Yönetmeli i kapsam ndad r. F.4.2. Ülkemizin Taraf Oldu u Uluslararas Sözle meler Uyar nca Korunmas Gerekli Alanlar (**) F Tarih ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanarak Yürürlü e Giren Avrupa n n Yaban Hayat ve Ya ama Ortamlar n Koruma Sözle mesi (BERN Sözle mesi) Uyar nca Koruma Alt na Al nm Alanlardan Önemli Deniz Kaplumba as Üreme Alanlar nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Ya ama ve Üreme Alanlar limizde Avrupa n n Yaban Hayat ve Ya ama Ortamlar n Koruma Sözle mesi uyar nca koruma alt na al nm alan bulunmamaktad r. F Tarih ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanarak Yürürlü e Giren Akdeniz in Kirlenmeye Kar Korunmas Sözle mesi (Barselona Sözle mesi) Uyar nca Korumaya Al nan Alanlar limizde Barcelona Sözle mesi uyar nca koruma alt na al nan alan bulunmamaktad r. F Tarihli ve Say l Resmi Gazetede Yay mlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlar n n Korunmas na Ait Protokol Gere i Ülkemizde Özel Koruma Alan Olarak Belirlenmi Alanlar limizde Özel Çevre Koruma Alan yoktur. F Tarihli Cenova Bildirgesi Gere i Seçilmi Birle mi Milletler Çevre Program Taraf ndan Yay mlanm Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 K y sal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar limizin Akdeniz e k y s bulunmamaktad r. F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Ya ama ve Beslenme Ortam Olan K y sal Alanlar limizin Akdeniz e k y s bulunmamaktad r. 53

62 F Tarih ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanarak Yürürlü e Giren Dünya Kültür ve Tabiat Miras n n Korunmas Sözle mesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gere ince Kültür ve Turizm Bakanl Taraf ndan Koruma Alt na Al nan Kültürel Miras ve Do al Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Do al Alanlar Dünya Kültür ve Tabiat Miras n n Korunmas Sözle mesi nin 1. ve 2. maddeleri gere ince Kültür ve Turizm Bakanl taraf ndan koruma alt na al nan, limizde 177 envanter numaras ile tescilli Kapadokya Bölgesi Kültürel Miras ve Do al Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve do al alan olarak bulunmaktad r. F Tarih ve Say l Resmi Gazete de Yay mlanarak Yürürlü e Giren Özellikle Su Ku lar Ya ama Ortam Olarak Uluslararas Öneme Sahip Sulak Alanlar n Korunmas Sözle mesi (RAMSAR Sözle mesi) Uyar nca Koruma Alt na Al nm Alanlar limizde Özellikli Su Ku lar Ya ama Ortam Olarak Uluslararas Öneme Sahip Sulak Alanlar n Korunmas Sözle mesi uyar nca koruma alt na al nm alanlar bulunmamaktad r. F.4.3. Korunmas Gereken Alanlar (***) F Onayl Çevre Düzeni Planlar nda, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yap la ma Yasa Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanlar, Jeotermal Alanlar vb.) limizi de kapsayan K r ehir-nev ehir-ni de-aksaray Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Plan nda, Avanos, Çat, Göreme, Sulusaray, Uçhisar, Ürgüp, Mustafapa a ve Ortahisar; Kültür ve Turizm Koruma ve Geli im Bölgesinde kalmaktad r. Çevre Düzeni Plan nda Hac bekta, Gül ehir, Sar h d r, Narköy, Güvercinlik, Göre yerle imlerinde kentsel sit alan ; Gül ehir, Karaca ar, Göre, Ac göl, Tilköy, Karaburna, Ovaören, Aksalur, Topakl yerle imlerinde arkeolojik sit alan ; Mustafapa a, Ba dere yerle imlerinde do al sit alan gösterilmektedir. Çevre Düzeni Plan nda Gümü kent, Kavak, Kaymakl, Suvermez, Yaz hüyük, Derinkuyu, Karaburna, Ta k npa a, Topakl yerle imlerinde jeolojik sak ncal alanlar gösterilmektedir. Ayr ca Çevre Düzeni Plan nda Gümü kent, Karakaya, Kozakl yerle imlerinde kapl ca bulundu u gösterilmektedir. F Tar m Alanlar : Tar msal Kalk nma Alanlar, Sulanan, Sulanmas Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet S n flar I, II, III ve IV Olan Alanlar, Ya a Ba l Tar mda Kullan lan I. ve II. S n f le, Özel Mahsul Plantasyon Alanlar n n Tamam limizde özel mahsul plantasyon alan bulunmamaktad r. 54

63 F Sulak Alanlar: Do al veya Yapay, Devaml veya Geçici, Sular n Durgun veya Ak nt l, Tatl, Ac veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Ba ta Su Ku lar Olmak Üzere Canl lar n Ya ama Ortam Olarak Önem Ta yan Bütün Sular, Batakl k Sazl k ve Turbiyeler le Bu Alanlar n K y Kenar Çizgisinden tibaren Kara Taraf na Do ru Ekolojik Aç dan Sulak Alan Kalan Yerler limizden geçen K z l rmak Nehri Sulak Alanlar n Korunmas Yönetmeli i kapsam ndad r. F Göller, Akarsular, Yeralt suyu letme Sahalar Nev ehir ili s n rlar içerisinde korunmas gereken alan olarak göller, akarsular ve yeralt suyu i letme sahalar bulunmamaktad r. F Bilimsel Ara t rmalar çin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Dü mü veya Dü ebilir Türler ve Ülkemiz çin Endemik Olan Türlerin Ya ama Ortam Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanlar, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Olu umlar n Bulundu u Alanlar limizde benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik olu um olarak Kapadokya Bölgesi yer almaktad r. Bu alana ili kin özellikler F.5.1. Milli Parklar ba l alt nda incelenmi tir. F Mesire Yerleri; 6831 Say l Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halk n Rekrasyonel Kullan m n Düzenleyip, Kullan m n n Do al Yap n n Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sa lamak Üzere Ayr lan Alanlar limizde 6831 say l Orman Kanununa tabii korunmas gereken mesire yerleri bulunmamaktad r. F.4. HASSAS YÖRELER KAPSAMINDA OLUP (*) BÖLÜMÜNDEK B LG LER N STENECE ALANLAR F Milli Parklar 1.Alan n Resmi Ad : Göreme Tarihi Milli Park 2. Co rafi Konumu ve Koordinatlar (Rak m vb. bilgiler dâhil): ç Anadolu Bölgesi nde, limiz s n rlar içerisinde yer almaktad r. Milli Park sahas içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavu in, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerle imleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel ya am n muhafaza edildi i yerle im birimleri olup bölgenin do al zenginli inin yan nda, kültürel zenginli ini ve peyzaj n da ziyaretçilere sunmaktad r. Yerle imlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzy llar öncesine dayanan geçmi ine k tutarken ayn zamanda bir ara t rma ve e itim alan özelli ine sahiptir. 55

64 Tablo F.4: Göreme Tarihi Milli Park Co rafi Durum CO RAF BÖLGES L LÇELER KASABALAR KÖYLER ORMAN Ç KÖYLER ORMAN DI I ç Anadolu Nev ehir 1. Merkez 2. Avanos 3. Ürgüp Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü, Göreme Uçhisar Aktepe (Zelve) 1. Merkez 2.Ortahisar Çavu in Göreme Tarihi Milli Park n n alan 4 adet 1/ ölçekli pafta üzerine oturmaktad r. Bu paftalar; 1- Kayseri K 33 c 1, 2- Kayseri K 33 c 2, 3- Kayseri K 33 c 3, 4- Kayseri K 33 c 4 dür. 3.Alan : 3.1 Toplam Alan (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Park n n toplam alan 95,72 km 2 dir. Turizm Alan : Bakanlar Kurulunun Tarih ve 97/9985 Say l Karar ile Nev ehir ve Çevresinde Turizm Alan daralt lmas na gidilmi tir. Yap lan bu düzenlemeye göre Göreme Tarihi Milli Park n n tamam Turizm Alan içerisinde kalmaktad r. Milli Park alan içerisinde Turizm Merkezi bulunmamaktad r. Sit Alanlar ( Do al, Tarihi, Arkeolojik, Kentsel ): Gayrimenkul Eski Eserler ve An tlar Yüksek Kurulunca, gün ve A-69 say l karar ile Kapadokya Bölgesi için belirlenen do al sit alanlar n n irdelenmesine yönelik Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulunun gün ve 891 say l öneri karar na istinaden yap lan de erlendirmeler sonucunda benimsenip gün ve 1123 say l karar ekinde sunulan 1/ ölçekli sit alanlar n gösteren haritaya göre Milli Park alan n n tamam sit alanlar içerisinde kalmaktad r. Milli Park alan içerisinde, 1nci Derece, 2nci Derece ve 3ncü Derece Do al Sit Alanlar, Kentsel Sit Alanlar ve 1nci Derece Do al Sit Alan ve Arkeolojik Sit Alan bulunmaktad r Kara Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Park 95,72 km 2 dir. Toplam ha alan kapsayan Göreme Tarihi Milli Park n n içerisinde ormanl k ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7.359,64 ha tar m alan ve 1.264,05 ha kayal k ve çal l k alan bulunmaktad r. Bunlardan tar m alanlar toplam Milli Park alan n n yüzde 76,89 unu kaplarken, kayal k ve çal l k alanlar toplam alan n yüzde 13,21 ini kaplamaktad r Su Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Park s n rlar içerisinde su yüzeyi bulunmamaktad r K y Uzunlu u (m) Göreme Tarihi Milli Park s n rlar n n su yüzeylerine k y s bulunmamaktad r

65 4. Alan n Aç klamal Tan t m : Tablo F.5: Sahan n Ad ve dari Durumu ÇEVRE VE ORMAN BAKANLI I GENEL MÜDÜRLÜK MÜDÜRLÜK MÜHEND SL KLER DO A KORUMA VE M LL PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜ Ü ORMAN GENEL MÜDÜRLÜ Ü Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü, Yasal Konumu: L ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜ Ü BÖLGE MÜDÜRLÜ Ü LETME MÜDÜRLÜ Ü ADANA POZANTI NEV EH R Göreme Milli Park Mühendisli i Nev ehir D. K. ve M. P. Mühendisli i ORMAN LETME EFL KLER tarih ve 86/11135 Say l Bakanlar Kurulu Karar ile Milli Park olarak ilan edilmi tir. Milli Park, Birle mi Milletler E itim Bilim ve Kültür Te kilat (UNESCO) taraf ndan tarihinde 357. s rada Göreme Tarihi Milli Park ve Kapadokya n n Kayal k Alanlar ad yla Dünya Do al ve Kültürel Miras Listesine al nm t r. Ülkemiz bu listede bulunan 9 yerden birisi durumundad r. 6. Yerle imler ve Nüfuslar : Göreme Tarihi Milli Park s n rlar içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerle imi bulunmaktad r. Bu yerle im yerlerinin 2000 y l nüfus say m na göre toplam nüfusu dir. Bu alanlardaki toplam yap la ma alan 422,79 ha. d r. Bu alan toplam milli park alan n n yüzde 4,42 sine kar l k gelmektedir. 7. Sosyo-Ekonomik, Kültürel, Tarihsel Özellikler: Sosyo-Ekonomik Yap : Milli Park içerisindeki seyir noktalar nda yörenin kültürünü yans tan ve yöre insanlar nca sergilenen el sanatlar n görme, inceleme ve sat n alma imkân bulunmakta iken Milli Park n etki alan nda bulunan Avanos yerle iminde çömlekçilik sanat ile ilgili bilgi edinilebilmekte, bireysel uygulamalar gerçekle tirilebilmektedir. Ba ta Ürgüp ve Göreme olmak üzere Milli Park sahas içerisinde bulunan turistik restaurant ve e lence yerleri bölgenin eri ilebilirli inin yüksek olmas nedeni ile sadece Milli Park sahas içerisine de il, tüm çevre llere hizmet verebilmektedir. Kültürel ve Tarihsel Özellikler a) Tarihi Özellikler: Anadolu da yay lmaya ba layan ilk H ristiyanlar n bir k sm büyük ehirlerden köylere göç etmeye ba lam lard r. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldi i 4. Yüzy lda kayal k Göreme ve çevresi önemli bir merkez haline gelmi tir. Alan; volkanik tüften olu mu ilgi çekici manzara yap s içerisinde Bizans kilise mimarisi ve dinsel sanat tarihinden önemli bir devri sergilemektedir. Bölgenin özelliklerinden dolay burada ya ayanlar sava lar n etkilerinden, merkezi idarenin otoritesinden uzak kalmay ba arabilmi lerdir. Ana ula m yollar na uzakl ve engebeli bir alan olmas, gizlenmek isteyen veya dini inzivaya çekilenler için uygun korunma 57

66 yeri olmu tur. Manast r hayat 3. yüzy l sonlar ile 4. yüzy l ba lar nda ba lam ve h zla yay lm t r. Manast rlar, kiliseler, apeller, yemekhaneler ve ke i hücreleri, depo ve arap yap m yerleri bulunan mekânlar oyulmu, duvar resimleri ile süslenmi tir. Arkeolojik Özellikler: Milli Park sahas içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavu ini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerle imleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel ya am n muhafaza edildi i yerle im birimleri olup bölgenin do al zenginli inin yan nda, kültürel zenginli ini ve peyzaj n da ziyaretçilere sunmaktad r. lk ça medeniyetlerinden kalan izler aras nda arkeolojik kaz lar sonucu de erli eserlerin bulundu u höyüklerin önemli bir yeri vard r. Kapadokya da ilk medeniyetlere ait önemli izler yer alt ehirleri, tümülüsler, yaz tlar ve Kapadokya tabletleridir. Bölgedeki kilise ve manast rlar n ba l calar unlard r: Göreme Aç k Hava Müzesinde bulunanlar; Tokal Kilise, Rahibeler Manast r (K zlar Manast r ), Y lanl Kilise (Aziz Onuphrius Kilisesi), Elmal Kilise, Aziz Basil apeli, Karanl k Kilise, Rahipler Manast r, Çar kl Kilise, Aziz Bardam apeli, Aziz Catherine apeli dir. Göreme Kasabas içerisindeki ve vadi içlerindeki kiliseler ise; Kadir Durmu Kilisesi, Yusuf Koç Kilisesi, El-Nazar Kilisesi, Sakl Kilise, K l çlar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi (Ku luk Kilisesi), Aziz Eustathius apeli, Yamal Kilise, E ri Ta Kilisesi, Eski Bacak Kilisesi, Teodorus apeli, Derphanion Kilisesi, Madolyon Kilisesi, Çift yüzlü apel, A açalt Kiliseleri, Manast r Sütunlu Kilise ve Ala manast r Kilisesi dir. Bölgedeki di er önemli kilise ve manast rlar ise; Ürgüp-pancarl k kilisesi, Ortahisar Üzümlü Kilise, Direkli Kilise, Haçl Kilise, Çavu in Vaftizci Yahya Kilisesi, Büyük Güvercinlik Kilisesi, Güllüdere Kilisesi, Zelve Kilisesi dir. Ayr ca Uçhisar Kasabas içerisindeki Uçhisar Kalesinin zirvesinde Bizans dönemine ait mezarlar bulunmaktad r. ekil F.1:Uçhisar Kalesi Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,

67 c- Mitolojik Özellikler: Bölgede mitolojik özelli e sahip pek çok efsaneden en bilineni Amaz Köyü Göçü dür. Amaz, Ürgüp ün iki köyü olan Ye ilöz ve Ta k npa a köyleri s n rlar nda bulunan bir mevkinin ad d r. Burada kayadan oyma harabeler bulunmaktad r. Geçmi dönemde o mevkiide Amaz köylüleri ya arm bunlar oldukça fakir bir hayat sürermi. O zaman kom u köy olan Damsa (Ta k npa a) köyü zengin köyü imi. Bir de beyleri varm. Bu bey Damsa ya sürekli büyük binalar yapt r rm. Yaln z bunlar n in aat nda, Amaz köylülerini zorla çal t r r haklar n vermezmi, bu köylüler Damsa daki in aatlarda çal maktan kendi i lerine bakamaz olmu lar ve daha da fakirle mi ler. Kendilerine yap lan bu denli haks zl a daha fazla tahammül edemeyen Amaz köylüleri oradan göç etmeye karar vermi ler. Ak amdan göç haz rl klar na ba lam lar. Sabah yola ç karken de canl bir tavu un tüylerini yolarak bir kalburun alt na koymu lar Damsa l lara; siz de bizi bu tavuk gibi yoldunuz demek istemi ler. Sabah Amaz köylülerini i e götürmek için gelen Damsa beyi kalburun alt ndaki yolunmu tavu u görünce yapt i in yanl oldu unu anlam. Ama i i ten geçmi tir. Oradan göç eden insanlar am a kadar giderler. Burada Amaz isminde bir mahalle kurarlar. d- Etno rafik özellikler: I ) El Sanatlar : Kapadokya n n tarihi ve do al zenginli i ça lar boyunca bölge insan taraf ndan do al malzemelerle yo rulup bütünle mi ve sanata dönü mü tür. Kültürel miras canl tutmas n n yan nda ekonomik bir getirisi de olan el sanatlar, çömlekçilik, hal (kilim) dokumac l, Çulfa (kaba kuma dokumac l ), el yap m bebek üretimi ve onyx ta i lemecili idir. Dokumac l k Ürgüp, Avanos ilçelerinde dokuma sanat n n bir türü olan hal c l k oldukça geli mi tir. Bölge hal lar istar tezgâh nda dokunmaktad r. Geleneksel tarz hal larda üç boy hal tipi görülmektedir. Bunlar : Sedir Hal s ( ince uzun ) Taban Hal s ( uzun ve geni ) Seccadelik Hal ( küçük boy )dan olu maktad r. Hal lar, renkler bak m ndan çevrede bulunan do al ( kök ) boyalardaki renklerle parelellik gösterir. En çok bulunan renkler ye ilin tonlar, siyah, kahverengi, sar ve vi ne rengidir. Motif olarak daha çok geometrik ve madalyonlu kompozisyonlar tercih edilir. Motifine göre belli ba l hal adlar olarak göbekli, manikli, y lan bahçesi gibi çe itlerini sayabiliriz. Nev ehir Ta XIX. yüzy l Nev ehir evleri, yamaçlara ya kayalar n oyulmas suretiyle ya da kesme ta tan in a edilmi lerdir. Bölgenin tek mimari malzemesi olan ta, yörenin volkanik yap s ndan dolay ocaktan ç kt nda yumu ak oldu undan çok rahat i lenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertle erek çok dayan kl bir yap malzemesine dönü mektedir. Kullan lan malzemenin bol olmas ve kolay i lenebilmesinden dolay yöreye has olan ta i çili i geli erek mimari bir gelenek halini alm t r. II) Yöresel Yemekler: Yemek çe itlerine bakt m zda, kullan lan malzeme a rl kl olarak yörede yeti en patates, bu day, mercimek, nohut, fasulye, kabak gibi ürünlerden olu maktad r. Damak zevki olarak doyurucu özelli e sahip bulunan un ve et ürünleri genel tercihlerdir. Geleneksel 59

68 Nev ehir mutfa nda, i ler iki mekân içerisinde yürütülmektedir. Birincisi tand r n ve oca n bulundu u çardak (tand revi), ikincisi ise malzemelerin bulundu u kay t dam d r. Nohutlu yahni, ayva dolmas, zerde, zerde pilav, etli mant, aside, tand r fasulyesi, tarhana çorbas, gendime yeme i, köftür, bulgur, yufka ekmek yöresel yemeklerdir. Ayva Dolmas Ayvan n kabuklar soyulup, içi oyulduktan sonra k yma orta k y lm bulgurla doldurulur. Pi erken de su ve pekmez kat l r. Zerde Su içinde iyice pi irilen pirinç üzerine toz eker dökülerek kar t r l r. Zerde Pilav Bol suda pi irilmi pirinç üzerine eritilmi tereya dökülerek iyice kar t r l r. Önceden haz rlanan zerde, pilav üzerine dökülür. Kay s Yahnisi Genellikle bitirgen denilen tatl kay s dan yap l r. E er kay s tatl de ilse, pi irilirken içine pekmez kat l r. Parça et veya k yma ile kay s lar, çömlekte pi irilir. Dolaz Bir tatl çe ididir. Yumurta, un, su bulamaç haline getirilir. Is t lm olan ya içine kar t r larak pembele ene kadar pi irilir. Sonra lengere al n p, üzerine pekmez dökülerek yenilir. Aside Un ve ya kavrulduktan sonra pekmezle kar t r larak lengerlerle (yayvan tabak) da t l r. Gendime Yeme i Bir tavan n içine tereya konulur, so an ve salças konularak kavrulur. Bu kar m n içerisine yarmas kat larak biraz daha kavrulur. Di er yanda kurutulmu kemik çömle in alt na konulur. Kurutulmu haldeki yarma da eklenip, üstü basa su ilave edilir ve çömle in a z kapat larak tand rda pi er. Köftür Yap m Yap lacak miktara göre un ayr l r. Bak r le ende kar t ra kar t ra içine üzüm ras ilave edilir. Bu hali ile oca a konur. Kar t rmak suretiyle koyula ncaya kadar pi irilir. Daha sonra geni bir tepsiye bo alt l p, orada iyice so uyuncaya kadar bekletilir. So uduktan sonra baklava dilimi eklinde kesilir ve güne te kurutulur. III) Mahalli Kutlamalar: Yörede dü ünlerde yap lan geleneksel kutlamalar vard r. Bayrak Kald rma: Bu tören ile dü ünün olaca topluma haber verilir. K z Ba Yakma ve Övülme (K na Gecesi): Bölgede kutlan lan Mahalli Di er Özel Günler ise; 1) Ürgüp Ba bozumu Festivali ve arap Yar mas 2) Ürgüp lçesi / Aksalur Kasabas Kiraz Festivali (20 Haziran) 3) Nev ehir Türkmen Sofras öleni (21 Eylül) 4) Avanos lçesi Uluslararas El Sanatlar Festivali FAAL YETLER: Sosyal - Kültürel Faaliyetler: enlikler: Nev ehir Türkmen Sofras öleni (21 Eylül) Nev ehir in l Olu u (20 Temmuz) Festivaller: Ürgüp Ba bozumu Festivali (3 5 / 4 6 Ekim) Ortahisar Limon Festivali ( Haziran) Aksalur Kiraz Festivali (20 Haziran) 60

69 Avanos Festivali (Kapadokya El Sanatlar ve Sanat Günleri) (18 Haziran, 25 Haziran, 13 A ustos, 28 A ustos, 10 Eylül tarihlerinde olmak üzere be gün ) Di erleri: Yar malar Limon Festivali / Ürgüp arap Yar mas (2-6 Haziran) IV) Yöresel Giyim Tarz : Kad nlar alvar giyip, ba lar na yemeni takarlar. Erkekler ise günümüze uygun giyinmektedirler. e- Antropolojik Özellikler: f- Sosyolojik Özellikler: Kapadokya bölgesi dil ve anlat m bak m ndan ç Anadolu Bölgesinin özelliklerini ta r. Yerel a z geli me sürecinde geçirilen yönetsel ve toplumsal de i imlerden, bunlar n etnik yap da do urdu u kar mdan izler ta r. Halk n kulland dil kurall Türkçeden bölgesel a z olarak farkl la r. Halk dilinde 20 ünlü, 43 ünsüz harf tespit edilmi tir. Uzun ve k r k hava grubunda da yeralan türküler yöreye özgü türkülerdir. Geleneksel halk oyunlar s n fland rmas nda Kapadokya Türkiye co rafyas nda halay grubunda yeral r. Nev ehir yöresinin geleneksel söz kesme, ni an ve dü ün gelenekleri ehir merkezlerinde sürdürülmekte, bu gelenekler böylece devam ettirilmektedir. Estetik Kaynak De erleri: Peyzaj Özellikleri: Bölge do a olaylar n n olu turdu u pek çok peyzaj güzelliklerine sahiptir. ki adet örenyeri kapsam nda olan ve bünyesinde kilise, apel, manast r ve di er kaya oyma ya am mekânlar n n topluca bulundu u Göreme Aç k Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede do al a nma sonucu ortaya ç kan ve yöre halk taraf ndan savunma amaçl kullan lan ve do udan bat ya do ru yöre halk taraf ndan adland r lan Ba hisar (Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak de erlerindendir. Eskiden rahipler vadisi diye de bilinen Pa aba ise bölgedeki peribacalar n n bir de i ik formu olan bir gövdeli üç-dört ba l peri bacas tipi ile farkl bir görsellik kazand rmaktad r. ekil F.2: Pa aba peribacalar Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 Güne in bat n n seyredildi i Ortahisar Kasabas nda bulunan K z lçukur mevkiindeki jeolojik olu umlar n yapm oldu u renk cümbü ü ile gün bat m nda k z la dönü en vadi ayr bir görsel de erdir. 61

70 Çavu in de yöre ta lar ndan yap lm kayalara oyulmu evler köye farkl bir mimari kazand rm t r. Güvercinleri ile birlikte Kayalara oyulmu güvercinlikleri bir ba ka de erdir. Göreme Kasabas ve yak nlar nda bulunan vadilerdeki farkl formlardaki peri bacalar Göreme Aç k Hava Müzesi yolu üzerindeki Göreme harabeleri vadi içlerindeki kaya mekanlara oyulmu kiliseler ise bir ba ka güzellik ta r. Uçhisar Kasabas Güvercinlik Vadisindeki s ral üç veya dört katl güvercinlikler bölgenin yine önemli kaynak de erlerindendir. Ayr ca bölge içerisinde yeralan K z lçukur, Güllüdere, Ba l dere, Zemidere ve K l ç yürüyü vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik olu umlar n sergilendi i bir aç khava müzesi görünümündedir. Ayr ca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): 8.1. klim Özellikleri ç Anadolu Bölgesinin Orta K z l rmak bölümünde yer alan Nev ehir li s n rlar içerisinde kalan Milli Park alan nda karasal iklim egemendir. Yaz aylar s cak ve kurak, k aylar so uk ve ya l d r Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Milli Park alan ndaki en önemli jeomorfolojik olu umlar Peribacalar d r. Eski kütleler üzerinde sert, büyükce kaya parçalar (bazalt ya da ignimbrit) varsa, sözkonusu parçalar herbir piramidin üstünde bir örtü veya ba gibi yer alarak alt ndaki sütunu su süpürmesine (a nd rma) kar korurlar. Ancak bu sütun biçimlerinin meydana gelmesi için bu sert kayaçlar n bulunmas da art de ildir. Üstleri bir kaya parças ile korunmu bu sütunlara Peribacas denir. Milli Park alan ndaki en ilginç peribacalar göreme, Zelve, Pa aba, K z l Devrent (Periler Vadisi), K l çlar Vadisi, Güllüdere Vadisi, Ba l dere Vadisi, Güvercinlik ve Zemidere Vadilerindedir. Bu yerlerdeki peribacalar biçim, renk ve boyutlar aç s ndan farkl l klar göstererek etkileyici görünümler olu tururlar. Gövdeleri konik ya da silindirik, simetrik ya da asimetrik, tek ya da ikili üçlü bile ik gövdeli, ba l kl ya da ba l ks z olan çe itleri vard r. Birbirine benzeyen peribacalar ayn yerde toplan rken, farkl kesimlerde topo rafya ko ullar de i ti inden biçimleri de de i mektedir. Biçim aç s ndan peribacalar n n gösterdi i farkl l klar gövdeyi meydana getiren kayaç türüyle yak ndan ilgilidir. Gövde tek bir kayaç türünden olu uyorsa koni biçimini al r. Yatay tabakalar n bulundu u alanlarda peribacalar genellikle düzgün ve silindirik bir gövdeye sahiptirler. Tabaka e imi ile yamaç e imi aras nda belirli bir aç bulunuyorsa asimetrik gövdeli peribacalar geli ir. Tüfleri örten lav ak nt lar n n bulundu u yerlerde a nma sonucunda bu sert ve dirençli tabakan n çatlaklar boyu incelmesi ve sonra da ana tabakadan kopmas ile ba l kl peribacalar olu mu tur. Bu tiplere örnek vermek gerekirse; Ba l dere Vadisinde silindir gövdeli ve ba l kl, Pa aba Mevkiinde simetrik koni biçimli ve biti ik gövdeli iki-üç ba l kl, Ürgüp Çatalkaya mevkiinde ikisi biti ik üç adet koni biçimli ve ba l kl peribacalar say labilir. Milli Park alan ndaki renk çe itlili i de biçim çe itlili inden geri kalmaz. Beyaz, sar, pembe, gri, siyah gibi aç kl koyulu renkler çevrede çok etkileyici bir renk yelpazesi olu tururlar. Bu renk farkl l na neden olan da yöredeki kayaç türlerinin kimyasal bile imindeki farkl l klard r. Beyaz riyolotik tüflerin yayg nla t alanlarda, e er yüzeyde dirençli tabakalar yoksa badlands topo rafyas (k rg bay r) dedi imiz keskin veya yuvarlak s rtl biçimler geni sahalarda bembeyaz dalgalar halinde yay l r. Sar ms beyaz peribacalar ; ayr m riyolit tüflerin, k rm z ve pembe renkli olanlar ise riyolotik tüflerin yay lma alanlar nda görülür. Devrent Vadisinde yayg n olan pembe renkli peribacalar bu vadiye 62

71 Pembe Vadi ad n n verilmesine neden olmu tur. K rm z renkli peribacalar n n bulundu u bir ba ka vadi ise K z lçukur olarak adland r lm t r. Milli Park alan içerisindeki peribacalar d ndaki jeomorfolojik olu umlardan bir di eri de do al görünümlerin toplu olarak çok iyi seyredildi i kaleler mevcuttur. Halk n kale ad na yak t rd, asl nda a n m sonucu ortaya ç kan ignimbritlerden olu mu, bulundu u zeminden yakla k 50 m. kadar yükselen Ortahisar ve Uçhisar Kaleleri (Tan k tepeler ) dir. Bu iki kaleye göre daha do uda bulunan ve eski ad Ba hisar olan Ürgüp Kalesi de sahan n içerisinde yeralmaktad r Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) Yöreye özgü jeolojik do al biçimler Üçüncü Jeolojik Zaman n ikinci yar s nda, Neojen ad na verdi imiz dönemde ( yakla k 25 milyon y l önce ) olu maya ba lam t r. Bu de i ik manzaran n haz rlanmas nda önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermi tir. yice sertle mi durumdaki yer kabu u derinlemesine k r klarla yar lmaya ba lam t r. Yer kabu unun derinliklerinde bulunan ma ma ad n verdi imiz yar ak c k zg n maddeler, bu k r klar n aralad yar klardan d ar ç karak öncelikle Erciyes, Hasan Da ve Melendizler gibi volkan konilerini olu turmu lard r. Yörenin co rafi yap s n n mimarlar bu volkanlard r. Bu üç volkanik da n püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye ba lay nca çevrelerinde ikincil koniler (parazit koniler) olu maya ba lam ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmi tir. Bu ikincil konilerde çe itli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmi lerdir. Volkan bacalar ndan püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kaplad alan n geni li i gözönüne al nd nda, bunlar n yaln zca Erciyes, Melendiz ve Hasan Da ndan ç k p yay ld dü ünülemez. Bu nedenlede bugün a n m ile ortadan kalkm ba ka volkanik merkezlerde bölgenin olu umunda etkinlik göstermi lerdir. Volkanlar n, Milli Park alan ndaki bugünkü co rafya manzaras n vermeleri bacalar ndan ve yan bacalar ndan att klar maddelerle gerçekle mi tir. Volkanlar her zaman ayn büyüklükte ve ayn kat l kta maddeler f rlatmazlar. D ar att klar maddeler gaz halinde (fümeral safhas ) oldu u gibi kat (piroklastik maddeler) ve ak c maddeler (lav) halinde de olabilir. Co rafyada piroklastik maddeler dedi imiz kat maddeler ya kül ya da daha büyük parçalar (lapili, volkan bombas ) halinde f rlat l r. Milli Park alan ve çevresine yay lmaya ba layan volkanik malzeme içinde küllerin ve lavlar n özel bir yeri vard r. Yörede alabildi ine uzanan ve her kö ede kar m za ç kan bu iki öge, renklerindeki z tl kla da hemen dikkati çekerler. Beyaz ve sar ms küller tüf ad n verdi imiz yumu ak kayaçlar meydana getirirken yar ak c madde biçimindeki lavlarda sert ve koyu renkteki kayaçlar olu turmu lard r. Küller, volkan bacalar ndan kendilerini f rlatan ilk h zlar n n etkisiyle da ld klar gibi, rüzgârlarda bu da l ma yard mc olmu lard r. Savrulan küller, o günkü topo rafyan n elveri li yerlerinde ve özellikle s göllerinde yatay tabakalar halinde üst üste y lm lard r. Zamanla kal nl klar yüzlerce metreye bulan bu kül katmanlar alt nda eski temel arazi kaybolmu tur. Bu tabakan n bünyesinde tüften ba ka; tüffit, ignimbrit, lahar, volkan külü, kil, kumta, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlarda bulunmaktad r. Milli Park alan ndaki yüzey biçimleri, jeolojinin iç güçlerini d güçlerin tamamlamas yla daha da çe itlenmi tir. Bu kez olu an biçimlerin a nma evresi ba lam t r. Devaml ve bol ya lar n egemen oldu u Pluviyal Dönemde geni ölçüde a nma biçimleri ortaya ç km t r. A nmay kolayla t r c co rafya ko ullar bu alanda bir araya gelmi tir. Örne in: K z l rmak Vadisi ile eski yayla yöresi aras ndaki kot fark ; yörede yazla k, geceyle gündüz aras ndaki s cakl k fark n n tüf yüzeyinde meydana getirdi i a nma; ilkbahar ve k rkikindi ya murlar n n sa anak halinde dü mesi ve do al bitki örtüsünün step (bozk r) görünümünde yani ormans z olmas yöredeki jeolojik yap n n olu mas na katk da bulunmu tur. Plato yüzeyinden K z l rmak a do ru e imli yüzey arazi üzerinde birbirine 63

72 paralel uzanan vadiler, önce aralar nda birtak m keskin s rtlar meydana getirmi ler, daha sonra bu s rtlar yanlardan gelen daha küçük yar nt larla koniler, piramitler ve sütunlar biçiminde parçalanm t r Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeralt sular, varsa jeotermal kaynaklar da dâhil) Andezitik ve riolitik bile imde olan ve baz seviyelerinde bre aglomeralar ihtiva eden volkanik tüfler içinde yüzeye yak n k s mlarda fazla yayg n olmayan, geli memi ve muntazam olmayan bir çatlak sistemi vard r. Tüflerin poroziteleri orta derecededir. Bunlar n bünyevi ve permeabilitesi yoktur. Çatlaklar n bulundu u zonlarda bu çatlak sisteminin tesiri ile lokal permeabiliteleri vard r. Kal nl klar yüzlerce metreye bulmaktad r. Volkanik tüfler içinde bulunan çatlaklardan tüfler içine s zan ya ve yüzey ak sular n n çok az bir k sm bu geli memi, yayg n olmayan ve derinlere inmeyen çatlak sistemi içerisinde toplanarak, tüflerin yeralt suyunu tutmalar n bir nevi akifer özelli i göstermelerini sa lamaktad r. Bu sular, topo rafyan n çatlaklar kesti i müsait yerlerden ç k gözleri bularak çok küçük debili kaynaklar halinde yeryüzüne ç karlar Toprak Yap s Milli Park alan ndaki topraklar n büyük bir bölümü regesol topraklard r. Bu topraklar derin, peki memi mineral depozitler üzerindeki genç topraklard r. A ve C horizonlar olu mu tur. A horizonu esas olarak mineraldir. Zay f olu umlu, kaba bünyeli, s veya orta derin A horizonu C horizonuna belirli bir geçi yapmaz. Ana madde ba lant s z depozitler, volkanik tüf ve küllerdir. Göreme Kasabas ile Çavu in Köyüne ait arazinin bir bölümünde Kolüviyal topraklar mevcuttur. Yüzey ak ve yan derelerle ta narak biriken materyaller üzerinde olu mu (A) C profilli genç topraklard r. Özellikleri bak m ndan daha çok çevredeki yukar arazi topraklar na benzelerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsam nda, özellikleri, endemik ve tehdit alt ndaki) Flora: Milli Park alan ndaki geni kapsaml flora çal mas, y llar nda Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü ö retim üyeleri ile Ankara Ormanc l k Ara t rma Enstitüsü Silvikültür Bölüm Ba kanl n n ortakla a çal mas ile gerçekle tirilmi tir. Yap lan bu çal ma kapsam nda alandan 1151 farkl bitki örne i toplanm ve neticede tür ve tür alt düzeyde toplam 674 takson tespit edilmi tir. ran Turan floristik bölgesine dahil olan Milli Park alan ndaki türlerin fitoco rafi bölgelere da l m oranlar u ekildedir: Bu türlerin 200 tanesi ran-turan, 35 tanesi Akdeniz (15 i Do u Akdeniz), 24 tanesi Avrupa- Sibirya fitoco rafi bölgelerine aittir. Ayr ca bu türlerin 116 s Türkiye için endemiktir. Endemik olan 116 türün 87 tanesi ran-turan, 5 tanesi de Do u Akdeniz floristik bölgesine aittir. Di er 24 endemik tür ise Türkiye de daha geni yay l l d r. Geni anlamda Milli Park vejetasyonu ç Anadolu Step formasyonu içerisinde yer al r. Bu formasyonun ço u bitkileri otsu olmas na ra men, alanda yer yer seyrek de olsa kurakl a ve tahribata dayan kl bodur Juniperus oxycedrus (Ard ç), Amygdalus orientalis (Yabani Badem), Crataegus spp. (birkaç Al ç türü), Rhamnus spp. (Cehriler) gibi a açlar ve çal lar da vard r. Di er odunsu türlere çevresine göre daha nemli ve l man vadi içlerinde bol miktarda rastlan lmaktad r. Bunlardan baz lar ; Populus tremula (Titrek Kavak), Salix spp. (Sö ütler), Viburnum opulus (Kartopu), Colutea cilicia (Patlangaç), Lonicera etrusca (Han meli), Syringa spp. (Leylaklar) gibi türlerdir. 64

73 Milli Park alan na ve yak n çevresine özgü bölgesel endemik olan iki tür tesbit edilmi tir. Bunlar Astracantha k rshirica ve Astracantha talassea ( ki Geven türü) d r. Ayr ca, Allium nevsehirense (Nev ehir so an ) ve Onosma decorticans n bilim dünyas na tan t ld ilk tip örnekleri Göreme den toplanm t r. Milli Park alan nda yeti en ilginç bir türalt taksonda Scrophularia libanotica var. nevshehirensis tir. lk defa Derinkuyu dan toplanarak tan t lan bu salg tüylü, k rm z çiçekli varyete sadece Nev ehir yöresinde yeti mektedir. Ekim ve ark.., taraf ndan 1989 y l nda Türkiye nin tehlike alt nda nadir ve endemik bitkilerinin IUCN Red Data Book kategorilerine göre yapm oldu u s n fland rma kapsam nda, Milli Park alan nda tesbit edilen 116 endemik türün 2 si V yani önlem al nmazsa zarar görebilir kategorisine, 21 tanesi de R yani dar alanda yay l gösteren, nadir fakat tehdit alt nda olmayan bitkiler kategorisine girmektedir. Di er endemikler (93 tür) ise n kategorisindedir. Yani bunlar için imdilik herhangi bir tehlike sözkonusu de ildir. Göreme Tarihi Milli Park alan nda daha önce toplama yapan botanikçilerden ba l calar unlard r: P. H. Davis etc. al., F. Sorger, M. Koyuncu et. al., Roper, Alava, K. Karamano lu, A. Baytop, McNeill, Coode ve Jones dur. Bunlardan Türkiye Floras adl eserin editörü olan P. H. Davis 19 Haziran 1952de Dodds la birlikte, 31 A ustos 1957de Hedge ile birlikte ve 30 Nisan 1966da da Doroty Lygon la birlikte olmak üzere farkl senelerde ve birer günlük sürelerde Göreme ve çevresinden toplama yapm t r. Fauna: Milli Park alan ve çevresinin as rlar boyunca devaml olarak iskân görmü ve kullan lm olmas nedeniyle bir miktar ku ve memeli türünün kaybolmas na, di erlerinin de habitatlar n n ve say lar n n büyük ölçüde azalmas na sebep olmu tur. Ayr ca Milli Park alan n n ve çevresinin step karekteri göstermesi de sahadaki faunay s n rlay c önemli bir etkendir. Milli Park alan nda 5 tür sürüngen, 11 adet memeli türü ve 20 adet de ku türü tesbit edilmi tir. Milli Park alan nda sucul ya am n makro göstergesi olarak ikiya aml lar 2 tür ile temsil edilmektedir. Bunun nedeni ise, Milli Park alan içerisinde daimi su bulunduran kayna n n olmamas d r. 9. Alan Kullan m ve Mevcut Durumu (Tar m-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ula m ve altyap, vb.) Alan Kullan m ve Mevcut Durumu: Milli Park alan ndaki arazinin büyük bir bölümünün mülkiyeti özel ah slara aittir. Arazinin di er bölümü de hazine arazisine aittir. Bölgenin 7.359,64 ha tar m arazisidir. Ula m Olanaklar : Göreme Tarihi Milli Park na stanbul dan Ankara-Aksaray-Nev ehir yada Ankara- K r kkale-k r ehir-nev ehir ba lant l çift eritli asfalt devlet karayolu ile ula labilmektedir. stanbul-nev ehir aras ndaki yol mesafesi 730 km, Ankara-Nev ehir aras ndaki yol mesafesi ise 276 km. dir. stanbul dan ayr ca sahaya 35 km uzakl kta bulunan Uluslararas Tuzköy Hava Liman na Türk Hava Yollar n n haftada uygulad 2 gün tarifeli seferleriyle de ula mak mümkündür. Sahaya kom u olan llerle ba lant l yollar n tamam asfalt ve çift eritli devlet karayoludur. Kom u llerin sahaya olan uzakl klar ise; Aksaray a 75 km, Kayseri ye 102 km, K r ehir e 93 km, Ni de ye 76 km ve Yozgat a 204 km dir. Milli Park alan na; bat ve güney yönünde Ankara-Adana karayolundan Ni de ya da Aksaray üzerinden veya Ankara-Kayseri karayolundan K r ehir ve Hac bekta üzerinden, do u ve kuzeydo udan ise Kayseri'den Avanos'a ya da Ürgüp'e gelen karayolu ile ula l r. 65

74 Ayr ca turizm aktivitelerinin canland ilkbahar, yaz ve sonbahar aylar nda Uluslararas Tuzköy Hava Liman na yurt d ba lant l charter uçu lar da mevcuttur. Havayolu ula m Nev ehir Tuzköy Havaalan ve Kayseri Erkilet Havaalan ile sa lanabilmekte iken demiryolu ula m Kayseri deki TCDD istasyonundan sa lanabilmektedir. Ziyaretçiler Milli park içerisinde ve yak n ndaki yerle im yerlerinde bulunan (Ürgüp, Göreme, Ortahisar, Uçhisar, Avanos ta) çok say daki otel ve pansiyonda konaklayabilmektedirler. Saha içerisinde yüz civar nda turistik tesisin yan nda, Milli Parklar Genel Müdürlü ü ne ait idare ve ziyaretçi binas olarak Göreme evi adl bir de tesis mevcuttur. Foto rafç l k için ilginç bir peyzaj sergileyen Milli Park sahas nda do al ve bozulmam vadilerde düzenlenen yürüyü güzergâhlar nda yürüyü etkinliklerinin yan nda binicilik ve kampç l k etkinliklerine yönelik hizmetler de sunulmaktad r. Balonla dola mak için dünyadaki say l mekânlardan birisi durumundaki Milli Park sahas nda özel balon irketlerince düzenlenen balon gezilerine kat lmak mümkündür. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Do al Yap dan Uzakla t Alanlar, vb.): Göreme Tarihi Milli Park alan içinde turizm bask s ndan dolay sorunlarla kar la lmaktad r. Kar la lan ba l ca sorunlar unlard r: Mülkiyet Sorunlar Kaçak Yap la ma Plans z Yap la ma Çevre Kirlili i Göreme Tarihi Milli Park alan içerisinde özellikle Göreme ve Uçhisar yörelerinde bulunan peri bacalar n n insanlar taraf ndan kullan m engellendikten sonra bak ms zl ktan kaynaklanan çatlaklar ve y k lmalar olu maktad r. (F) FLORA-FAUNA HASSAS YÖRELER, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü l Kültür ve Turizm Müdürlü ü Belediye Ba kanl klar 66

75 G.TUR ZM G. 1. Yörenin Turistik De erleri Nev ehir in de içinde yer ald Kapadokya Bölgesi nin s n rlar antik dönemde güneyde Kilikya, kuzeyde Karadeniz, do uda Malatya ve Elaz, bat da ise Konya ya kadar uzanmakta idi. Günümüzde ise Kapadokya denilince Nev ehir, Ni de, Akasaray, Kayseri, K r ehir illerini kapsayan bölge akla gelmektedir. Dar anlamda ise Kapadokya ile Nev ehir özde le mi tir. Bölgemizde ilk yerle meler Gül ehir ilçesi, Civelek Köyü, Civelek Ma aras buluntular na göre M.Ö y llar na kadar inmektedir. S ras ile Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Ça lar n ya ayan bölgede M.Ö y llar aras nda Asur Koloni Ça, y llar aras nda da Hitit hakimiyeti egemen olmu tur. Daha sonra Frigler, Lidya, Pers Helen, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanl idareleri taraf ndan yönetilmi tir. Kapadokya (Katpatuka) ad, tarihi kaynaklarda ilk kez Pers Kral 1. Darius un Krall Döneminde, MÖ 516 y l nda Behistun Kayal klar na kaz tt yaz tta geçmekte olup, Cins (güzel) atlar ülkesi anlam na gelmektedir. Kapadokya, erken devir hristiyanlar n n s nd klar önemli bir bölgedir. Roma idaresinin bask s ndan kaçan hristiyanlar için erozyonlar n olu turdu u engebeli vadiler s nak olmu ve burada kayalar n oyulmas sonucu çok say da kilise, manast r, yemekhane ve kaya mekanlar in aa edilmi tir. MS 330 y l nda Roma mparatorlu unun hristiyanlara dinsel özgürlük vermesi sonucu, Kapadokya da dini faaliyetler daha da yayg nla m ve 4. yy. sonlar nda bölgede manast r hayat ba lam t r. Bölge, 1080 y l nda Konya y ba kent yaparak Anadolu Selçuklu Devletini kuran Süleyman ah n, 1082 y l nda Kayseri yi fethetmesi ile birlikte, Selçuklu Devleti S n rlar na dahil olmu tur. 13. yy. n ba lar nda Hac bekta Veli, Horasan dan gelerek, bugünkü Hac bekta ilçesinin yerinde kurulu bulunan Sulucakarahöyük e yerle mi ve slamiyet in Anadolu da yay lmas nda büyük pay sahibi olmu tur y l nda Osmanl mparatoru Yavuz Sultan Selim, Dulkadiro ullar Beyli ine son verince Bölge de Osmanl lar n egemenli ine girmi tir. Ülkemizde eski eser bilincinin artmas ve bölgemize turistlerin gelmeye ba lamas ile birlikte 1952 y l nda Göreme Aç khava Müzesi, daha sonra da Zelve Örenyeri, Kaymakl ve Derinkuyu yeralt ehirleri temizlenerek ziyarete aç lm t r. Örenyerlerinin ziyarete aç lmas ve ziyaretçi potansiyelinin artmas, günümüze kadar gelebilmi eserlerin korunmas n ve restorasyonunu gündeme getirmi tir. Bölgedeki kaya kiliselerinin onar m na Kültür Bakanl ve ICCROM uzmanlar nca 1976 y l nda Tokal Kilisenin restorasyonu ile ba lanm t r. Göreme Vadisi, UNESCO taraf ndan 1985 y l nda Dünya Kültür Miras na dâhil edilerek bölgenin korunmas na yönelik faaliyetlerin ba lamas na yönelik çal malar n h z kazanmas na neden olmu tur. Geçen süre zarf nda 18 adet kilisede yenileme çal malar yap lm t r. G Yörenin Do al De erleri Bölgemizde Göreme vadisi, Aç k Hava Müzesi, Kadirak Deresi, K z l rmak k y lar, Ball kaya, Üzengi Deresi, Damsa Baraj gibi tarihi ve do al güzellikleri bulunmaktad r. 67

76 ekil G.1:Aç k Hava Müz esi Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 Ürgüp, Göreme, Uçhisar, Çavu ini, Ortahisar ve Göreme de bulunan güvercinlikler ve kaya oyma depolar yörenin bozulmam kültürel özellikleri ve geleneksel k rsal ya am n yans tan alanlar durumunda olup ziyaretçilerin ilgisini çekecek niteliktedir. Milli park n ilgi çekici manzara yap s n olu turan peribacalar ve peribacalar n n oyulmas yla yap lan kilise, apel ve benzeri mekânlar n bulundu u Göreme Ören Yeri, Zelve Ören Yeri, Uçhisar Kalesi, Ortahisar Kalesi, Temenni Tepesi, Ürgüp-Kayakap Mahallesi, Çavu ini Kilisesi, K z lçukur Seyir Alan, Pa aba Mevkii görülmesi gereken yerlerdir. Ayr ca K z l Çukur, Ba l dere, Güvercinlik, K l çlar, Meskendir, Güllüdere, Çall dere Zindanönü ve Zemi Deresi Vadileri peribacalar n n ve kaya oyma mekânlar n aras nda bölgenin do al güzelliklerinin ya anabilece i yerlerdir. Bölge özellikle Bizans Dönemi nde yo un bir yerle meye sahne olmu, Göreme, Ürgüp ve Ortahisar dinsel merkezler olarak geli mi tir. Bu devirlerde çok say da kaya oyma mekânlar, kiliseler, apeller, yeralt ehirleri in a edilmi tir. Kaya kiliselerini süsleyen freskler Kapadokya Bizans sanat n n önemli ürünleridir. ekil G.2: Fresk örne i Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,

77 Avanos ta çok say da çanak çömlek atölyesi bulunmaktad r. K z l rmak n getirdi i k rm z toprak ve milden elde edilen seramik çamuru Avanoslu seramik sanatç lar n n elinde ekil almaktad r. Ayr ca K z lçukur, Güllüdere, Ba l dere, Zemidere ve K l ç yürüyü vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik olu umlar n sergilendi i bir aç khava müzesi görünümündedir. Ayr ca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Kozakl civar nda çok say daki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nev ehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktad r. Ac göl de ise M.Ö. VIII. yüzy la ait yerle im tespit edilmi tir. G Konum Turistik kaynaklar Merkez lçe, Uçhisar Kasabas, Ortahisar Kasabas, Nar Kasabas, Göreme Kasabas, Çat Kasabas, Kaymakl Kasabas, Maz Köyü, Ürgüp lçesi, Mustafapa a Kasabas, Derinkuyu lçesi, Avanos lçesi, Çavu in köyü, Özkonak Kasabas, Hac bekta lçesi, Gül ehir lçesi, Ac göl ilçesi, Tatlarin Kasabas merkez ve mücavir alanlar içerisindedir. G Fiziki Özellikleri Bölgenin jeolojik yap s Orta Anadolu daki Hasanda, Güllüda ve Erciyes in püskürttü ü lav ve küllerin olu turdu u yumu ak tabakalar n milyonlarca y l boyunca ya mur ve rüzgar taraf ndan a nd r lmas yla ortaya ç km t r. Peribacalar gibi ilginç jeolojik yap n n yan s ra, kayalara oyulan yerle im yerleri ender do al ve kültürel merkezlerdendir. Vadi yamaçlar ndan inen sel sular ve rüzgâr n tüflerden olu an bu yap y a nd rmas yla peribacas ad verilen ilginç olu umlar ortaya ç karm t r. Sel sular vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda olu an kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan a a inerken vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yan nda götürür, geride a nmam konik eklinde bazalt apkal ekiller ortaya ç kar. G Kültürel De erler Göreme Aç k Hava Müzesi, Zelve Örenyeri, Çavu in Ören Yeri ba l ca ören yerleridir. Bölgede ço unlu u kaya oyma olmak üzere 400 civar nda kilise bulunmaktad r. ekil G.3 : Zelve Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,

78 Avanos Saruhan Kervansaray, Nev ehir Damat brahim Pa a Külliyesi, Hac bekta - Veli Külliyesi, Gül ehir Karavezir Külliyesi, Ürgüp te II. Rükneddin-i K l çaslan Külliyesi ve Medresesi en önemli Türk slam eserleridir. limizin ba l ca kültürel varl klar vadiler, peri bacalar, yeralt ehirleri, ören yerleri, kiliseler, hisarlar, kaleler ve Türk slam eserleridir. Kapadokya denilince akla ilk olarak Göreme vadisi gelmektedir. Merkez lçe, Avanos, Ürgüp ilçeleri s n rlar içinde bulunan 5 kasaba, 10 köy, 25 vadi, peri bacalar, kiliseler ve do al güzellikler Göreme Vadisini olu turmaktad r. Uçhisar, Ortahisar ve Ba hisar ayn zamanda kale görevini yerine getiren büyük peri bacalar d r. G. 2. Turizm Çe itleri limizde kültür, sa l k, termal, do a yürüyü ü, atl do a yürüyü ü, inanç turizmi, sportif amaçl turizm, golf, balon, e lence, kongre turizmi gibi turizm çe itleri yap lmaktad r. Kültür Turizmi: Bölgemizde kültür turizminin alt yap s n kaya oyma kiliseler (Göreme Tokal, Elmal, Karanl k, Çar kl, Çavu in Nicephoras Phocas, Mustafapa a Aios Vasilios, Gül ehir St. Jean Kilisesi, Tatlarin Kiliseleri), yer alt ehirleri (Kaymakl, Derinkuyu, Özkonak, Tatlarin, Maz ), Hac bekta Veli Külliyesi, Kervansaraylar (A z karahan, Sar han), Selçuklu ve Osmanl Dönemine ait di er dini ve kültürel yap lar (Ta k npa a Camii ve Medresesi, Damat brahim Pa a Camii ve Külliyesi, Gül ehir Karavezir Camii ve Külliyesi) olu turmaktad r. nanç (Din) Turizmi: En yayg n olan turizm türüdür. Özellikle Göreme Vadisi, Zelve Vadisi, Gomeda Vadisi ve Aç ksaray Vadisi kilise ve manast rlar aç s ndan zengin vadilerdir. Ayr ca Hac bekta lçesindeki Hac bekta Veli Türbesi de her y l yüzbinlerce ziyaretçinin gezdi i önemli turizm merkezidir. Trekking (Do a Yürüyü ü): K z lçukur, Gomeda, Çat, Meskendir, Güvercinlik Vadileri do a yürüyü leri ile ziyaretçilere daha yak ndan tan t lmaktad r. E lence Turizmi: Turistler için bölgesel özelliklere dayal olarak yap lm kaya oyma restaurantlar mevcuttur. 10 adet restaurantta Türk Gecesi ad alt nda çe itli folklor gösterileri yap lmaktad r. Bu restaurantlar n baz lar 800 ki iye ayn anda yemek verebilecek kapasitededir. Türk Gecesi yap lan restaurant say s 10 olup, bunlar n 6 tanesi Avanos lçesi, 2 tanesi Uçhisar, 1 adeti Kavak ve 1 adeti Mustafapa a Kasabas ndad r. Ayr ca sema gösterileri de yap lmaktad r. Özellikle Sar han Kervansaray nda sadece sema gösterisi yap lmakta ve yöremize gelen yabanc lar n büyük be enisini kazanmaktad r. Termal Turizmi: Kozakl lçesinde bulunan termal kaynak kapl ca turizmi aç s ndan çok büyük bir potansiyeldir. lçede turizm ve belediye belgeli 30 adet otel ve motelde toplam yatak mevcuttur. Son y llarda turizm yat r mc lar n n gözdesi durumunda bulunan ilçede oteller yap lmaktad r. lçede 1996 y l nda yap m tamamlanan ve at l durumdaki 250 yatak kapasiteli Fizik Tedavi ve Hidro Termal Sa l k Merkezi nin tadilat ve kesin kabulü yap lm t r. Son y llarda turizm yat r mc lar n n gözdesi durumunda bulunan Kozakl ilçesinde, 4 ve 5 y ld zl otel yap m na ba lan lm olup, bunlardan 5 y ld zl 864 yatakl Rosa Resort Oteli, 180 yatakl 4 y ld zl Bu ra Termal Dadak Otel ve 324 yatak kapasiteli 4 y ld zl Grand Termal Oteli ile 1200 yatak kapasiteli Belediye Belgeli Assos Termal, 470 yatak kapasiteli Belediye Belgeli Diva bis Oteli i letmeye aç lm t r. 70

79 Atl Do a Turizmi: Önemli turizm etkinliklerinden birisi de atl do a turizmidir. Bölgedeki do a harikas vadiler gelen ziyaretçilere at s rt nda gezdirilerek farkl bir turizm etkinli i gerçekle tirilmektedir. Güzergâhlar Avanos, Mustafapa a, Gomeda Vadisi, Zelve, Pa aba lar, Sar han, Zemi Deresi, K l çlar Vadisi, Çat Vadisi, Devrent Vadisi ile Aksaray Güzelyurt (Geveri) a kadar uzamaktad r. ekil G.4: Atl Do a Gezisi Kaynak: nevsehir.gov.tr Spor ve Golf Turizmi: Turistik tesislerin alt yap s sportif faaliyetlerin yap lmas ve büyük organizasyonlar n gerçekle tirilmesi için yeterlidir. Özellikle ulusal ve uluslar aras ampiyonalar ve baz profesyonel lig futbol kulüplerinin kamp çal malar için, spor salonlar, çim sahalar ve di er spor alt yap s yeterlidir. Golf turizmi aç s ndan Kültür ve Turizm Bakanl n n 2004 y l içerisinde yapt çal ma neticesinde 4 bölgede (Avanos, Çat, Mustafapa a, Uçhisar) uygun yerler tespit edilmi tir. ekil G.5: Golf alan Kaynak: nevsehir.gov.tr Balon Turizmi: Kapadokya Bölgesinin do al güzelliklerinin daha iyi görülebilmesini sa layan balon turizmi geli mi tir. Özellikle yabanc turistler taraf ndan tercih edilen balon turizmi ile sabah erken saatlerde balona binilerek güne in do u u ve do an güne in peribacalar üzerinde meydana getirdi i çe itli k oyunlar havadan daha net görülebilmektedir. 71

80 Bölgemizde balon turizmi ile ilgilenen 15 firma ve bunlar n elinde de uçmaya haz r 90 a yak n balon bulunmaktad r. Balonlar 1 defada 20 yolcuya kadar ta yabilmektedir. Yap lan uçu lar neticesinde bir sezonda yakla k ki i uçurulmu tur. ekil G.6:Balonlar Kongre Turizmi: limizde yer alan 4 ve 5 y ld zl otellerin salonlar düzenlenecek kongre, seminer, konferans ve panel gibi faaliyetlerin yap lmas için uygun durumdad r. Ancak kapasite olarak yeterli de ildir. Özellikle k aylar nda kongre turizmi bölge turizmi için önemli bir kaynakt r. Kültür ve Turizm Bakanl nca 2002 y l nda kongre turizmine hizmet etmek üzere Ürgüp te yakla k 1000 ki i kapasiteli Uluslararas Kongre merkezi in aat na ba lanm t r. Belediyesince in aat n tamamlanmas halinde Uluslararas Kongre Merkezi Ankara dan sonra ç Anadolu ve Kapadokya Bölgesinin yegâne Kongre Merkezi olacakt r. Ayr ca Nev ehir Belediye Ba kanl taraf ndan çok amaçl Kongre Merkezi in aat yap lmas na ba lanm t r. G. 3. Turistik Altyap Tablo G.1: Bölgedeki Tesis, Yatak ve Acenta Say lar Belediye Belgeli Toplam Tesis Say s 222 Turizm Belgeli Toplam Tesis Say s 45 Yat r m Belgeli Toplam Tesis Say s (Devam edenler) 10 Turizm letme Belgeli Restaurant Say s 4 Bölgedeki Toplam Yatak Say s Turizm Seyahat Acentas Say s 85 Kaynak: l Kültür ve Turizm Müdürlü ü,

81 Tablo G.2: Turizm Belgeli Konaklama Tesisleri Tesis Ad Yeri S n f Oda Yatak Dedeman Oteli Merkez ***** Alt nöz Oteli Merkez **** Peri Tower Oteli Merkez **** Lykia Lodge Kapadokya Merkez **** Viva Oteli Merkez ** Seven Hotel Merkez ** Dinler Tatil Köyü Merkez **** Hotel Zümrüt Cappadocia Merkez ** Y ltok Oteli Avanos *** Avrasyo Oteli Avanos **** Alt nyaz Otel Avanos **** Crystal Kaymakl Hotel Kaymakl ***** Turist Hotel Cappadocia Göreme **** Çiner Oteli Göreme *** Anatolian Houses Göreme ÖZEL Kaya Otel Göreme ÖZEL Miras Otel Göreme ÖZEL 8 16 Termalya Otel Kozakl *** Yap sel Otel Kozakl ** Rosa Resort Termal Otel Kozakl ***** Dadak Termal Hotel Kozakl **** Grand Termal Otel Kozakl **** Museum Hotel Uçhisar ÖZEL Ataman Uçhisar Kaya Otel Uçhisar ÖZEL Ta konaklar Uçhisar ÖZEL Argos In Cappadocia Uçhisar ÖZEL Kral Oteli Ürgüp ÖZEL Alfina Oteli Ürgüp ÖZEL Kemerli Ev Pansiyon Ürgüp ÖZEL 9 18 Dinler Oteli Ürgüp ***** Perissia Oteli Ürgüp ***** Arkada Otel Ürgüp *** Ta saray Oteli Ürgüp **** Yunak Evleri Ürgüp ÖZEL Selçuklu Evi Ürgüp ÖZEL Yusuf Yi ito lu Kona Ürgüp ÖZEL Surban Otel Ürgüp ÖZEL Vera Salaberina Ortahisar ÖZEL 6 12 Alkapris Ortahisar ÖZEL 5 12 Yeni Yükseller Otel Ortahisar *** Burcu Kaya Oteli Ortahisar **** C&H Kapadokya Inn Oteli Ortahisar **** Gomeda Oteli Mustafapa a **** Lamia Pansiyon Mustafapa a PANS YON 5 10 Gül Konaklar Mustafapa a ÖZEL TOPLAM : Kaynak: l Kültür ve Turizm Müdürlü ü,

82 G. 4. Turist Say s limizde ziyarete aç k 5 adet müze, 13 adet örenyeri mevcuttur y l nda toplam ziyaretçi say s olup, TL gelir elde edilmi tir. Tablo G.3: Ziyaretçi Say s Say Yerli Yabanc TOPLAM Kaynak: l Kültür ve Turizm Müdürlü ü,2010 G. 5. Turizm Ekonomisi limizde ya ayan halk n % 30 u turizm gelirinden istifade etmektedir. Buna kar l k turizmle ilgili i letmelerde çal an personeller, ev pansiyonculu u, yerel halk bölgemizde bulunan otel, pansiyon, acenta, turistik e ya sat c lar nda çal arak turizmden gelir sa lamaktad rlar. Bunun d nda bölgede tar mla u ra an halk da yeti tirdi i sebze ve meyveleri, besledi i büyükba ve küçükba hayvanlar pazarlayarak turizm gelirlerinden istifade etmektedirler. G. 6. Turizm-Çevre li kisi l merkezi, ilçe ve beldelerimizde i yeri tabelalar n n belirli bir standartta yap lmamas nedeniyle görsel kirlilik, özellikle ehir merkezinde yollar n dar, sürücülerin bilinçsiz ve araç say s na göre otoparklar n yetersiz kalmas nedeniyle gürültü kirlili i mevcuttur. Ayr ca kurulma a amas ndaki turizm konaklama tesislerine ÇED Yönetmeli inde belirtilen oda say s na sahip olmalar halinde, gerekli izinler ald r lmaktad r. (G) TUR ZM, KAYNAKÇA l Kültür ve Turizm Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü nevsehir.gov.tr 74

83 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tar msal Yap limiz genelinde ha l k arazinin, % 65,5 i ha arazi ekilebilir özelliktedir. Bu day, patates, eker pancar, çerezlik kabak, bakliyat üretilmektedir. Ayr ca ba c l k ve meyvecilik de yap lmaktad r. Tablo H.1:Genel arazi da l m Arazi varl Alan (ha) % Ekilebilir ,5 Orman ,2 Çay r mera ,3 13,2 Tar ma elveri li olmayan arazi ,7 20 Toplam arazi Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 Tablo H.2: Ekilebilir Arazi Da l m Ürün Kategorileri Alan (Da) % Tah llar Endüstri Bitkileri ,2 Baklagiller Yem Bitkileri ,2 Yumru Bitkileri ,7 Ya l Tohumlar ,1 Sebze Ekili leri ,1 Ba Sahas ,3 Meyve A aç Say s Adet ,5 Nadas Alan Tar ma Elveri li Kullan lmayan Arazi ,8 TOPLAM ,0 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 Tablo H.3: Önemli Tar m Ürünleri Üretim Bilgileri Cinsi Ekili Alan (Da) Üretim (Ton) Ort. Verim (kg./da.) Bu day Patates Ba ,5 634 eker Pancar Çerezlik Kabak Bakliyat Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 Ekili alan olarak bu daydan sonra en çok ekimi yap lan patatestir. Ba c l k Nev ehir tar m nda önemli bir yere sahiptir. Merkez, Avanos, Ürgüp, Gül ehir ve Ac göl ilçelerinde yo unla m t r. Ya üzüm Taskobirlik tarafindan, büyük k sm özel arap fabrikalar, sirke ve pekmez imalathaneleri tarafindan al nmaktad r. Bir k sm da iç piyasada ve kom u illerde sofral k 75

84 olarak tüketilmektedir. Çerezlik kabak üretimi Gül ehir, Ac göl ve Merkez lçeye ba l köylerde yo un olarak yap lmaktad r. limizde hayvanc l k daha çok küçük aile i letmesi olarak yap lmakta olup, son y llarda destekleme çal malar ile büyük i letmeler kurulmaya ba lanm t r. Büyük ve küçük ba hayvanlardan elde edilen sütün bir k sm süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde i lenerek piyasaya sunulmaktad r. Tablo H.4:Hayvansal Ürün Miktarlar Y ll k Üretim Miktar Ürünler (Ton, adet) Süt Et Yapa Yumurta Bal ton ton 26 ton adet ton Bal Mumu ton Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 limiz tar m nda ve hayvanc l nda makinala ma ileri bir safhada olup, tüm tar m kollar nda toprak i lemeden hasada kadar birçok i lem makina ile yap lmaktad r. Tablo H.5: Tar m Alet Makina Say lar ALET MAK NA Traktör Biçerdöver 496 Batöz Mibzer Gübre Da t c s S rt Pülverizatörü Kuyruk Milinden Hareketli Pülv Motopomp (Elektrikli) Motopomp (Termik) Derin kuyu Pompas Süt Sa m Makinesi Selektör 51 Pulluk Çapa Makinesi At Pullu u Ya murlama Tesisi Balya Makinesi 23 Silaj Makinesi 57 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 ADET Patates limizde 2010 y l nda üretilen ton patatesin büyük bir bölümü iç piyasada tüketilmektedir. Ekili alan olarak bu daydan sonra en çok ekimi yap lan patates, Türkiye üretiminin %10 unu te kil etmektedir y l nda kg patates ihraç edilmi tir. Ba c l k Nev ehir tar m nda önemli bir yere sahiptir ha. ba sahas Merkez, Avanos, Ürgüp, Gül ehir ve Ac göl ilçelerinde yo unla m t r y l nda üretilen ya üzüm miktar ,5 tondur. Ya üzümün büyük bir k sm Taskobirlik e ait pekmez fabrikas, arap fabrikalar, sirke ve pekmez imalathaneleri taraf ndan al nmaktad r. Bir k sm da iç piyasada ve kom u illerde sofral k olarak tüketilmektedir. eker pancar limiz 2010 y l üretimi ton olup, elde edilen ürünün tamam Kayseri ve Ni de bor eker fabrikalar taraf ndan al nmaktad r. 76

85 Çerezlik kabak Gül ehir, Ac göl ve Merkez ilçeye ba l köylerde ekimi yo un olarak yap lmaktad r. Üretim miktar olan tonun tamam iç ve d piyasada tüketilmektedir. H. 2. TARIMSAL ÜRET M H Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri Tablo H.6: Tarla Bitkileri Üretim Miktar Ürün Ad Ekim Alan (Dekar) Hasat Edilen Alan (Dekar) Üretim Miktar (Ton) Tah llar , , ,0 Bu day(durum) , , ,0 Bu day(di er) , , ,0 Arpa(Di er) , , ,0 Çavdar , , ,0 Yulaf (dane) , , ,0 BAKLAG LLER , , ,1 Kuru Fasulye , , ,4 Ye il Mercimek , , ,0 Nohut , , ,7 K rm z Mercimek 100,0 100,0 10,0 Endüstriyel Bitkiler , , ,0 eker Pancar , , ,0 Yumru Bitkiler , , ,0 Patates , , ,0 So an (Kuru) 540,0 540,0 665,5 Sar msak (Kuru) 550,0 550,0 289,5 Ya l Tohumlar 5.575, ,0 993,8 Ayçiçe i(çerezlik) 2.320, ,0 361,2 Ayçiçe i(ya l k) 1.040, ,0 191,9 Aspir 2.215, ,0 440,7 Yem Bitkileri , ,0 Hayvan Pancar 145,0 145,0 725,0 Fi (Dane) 100,0 100,0 10,0 Dane M s r 110,0 110,0 48,5 Silajl k M s r 7.645, , ,0 Tritikale (dane) 1.100, ,0 433, Ye il ot Fi (ot) , , ,0 Yonca (ot) 5.810, , ,5 Korunga (ot) 1.770, , ,0 Tritikale (ot) 450,0 450,0 380,0 Sorgum (ot) 40,0 40,0 160,0 Yulaf (ot) 1.700, , ,0 Mürdümük (ot) 5.425, , ,7 TOPLAM EK M ALANI (da) : ,0 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,

86 H Bu daygiller limizde 2010 y l nda üretilen bu day miktar tondur. Bu miktar n % 45i un fabrikalar nda de erlendirilmektedir. H Baklagiller limizde toplam bakliyat üretimi ton olup tüccarlar tarafindan alinip iç piyasada tüketilmektedir. H Yem Bitkileri limizde yem bitkilerinin ekim alan da d r. H Endüstriyel Bitkiler limizde 2010 y l nda ton eker pancar, ton patates yeti tirilmi tir. H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi 1.809,9 ha meyvecilik sahas, Gül ehir, Avanos ve Ürgüp ilçesi köylerinde yo unla m t r. Ceviz, kay s, zerdali, erik, elma (amasya ve starking cinsi), armut, kiraz gibi meyve a ac çe itleri fazla olup, ekonomik de ere haizdir. Tablo H.7: Meyve Üretim Miktar Ürün Ad Meyvelik Toplam Alan (Dekar) Meyve Veren A aç Say s Üretim Miktar (Ton) Sert Kabuklular ,1 Badem ,4 Ceviz ,7 Antep f st Ta Çekirdekliler ,4 Erik ,5 de ,9 Kay s ,6 Kiraz ,3 eftali ,0 Vi ne ,8 Zerdali ,3 Üzümsü Meyveler ,9 Dut ,9 Çilek (örtüalt dahil) ,0 YUMU AK ÇEK RDEKL LER ,1 Elma(Golden) ,9 Elma(Starking) ,3 Elma(Amasya) ,3 Elma(Grannysmith) ,0 Elma(Di er) ,1 Armut ,8 Ayva ,0 Mu mula ,7 TOPLAM TOPLU MEYVEL K ALANI (da): Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,

87 Ayr ca arapl k ba da fazla olup, özellikle Gül ehir ve Ürgüp lçeleri ve köylerinde ba sahalar fazlad r. Tablo H.8: Ba c l k bilgileri Ba Cinsi Meyve Vermeyen Ya ta Ba Alan (Dekar) Meyve Veren Ya ta Ba Alan (Dekar) Üretim Miktar (Ton) Sofral k Kurutmal k arapl k TOPLAM BA ALANI (da) : ,5 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 H Sebze Üretimi limizde ekim alan aç s ndan fasulye, sivri biber, sofral k ve salçal k domates, çerezlik kabak, patl can, so an ve spanak yeti tirilmesi fazlad r. Tablo H.9: Sebze üretimi ÜRÜN ADI EK M ALANI (Dekar) ÜRET M M KTARI (Ton) BAKLAG L SEBZELER 631,00 448,10 Fasulye 631,00 448,10 MEYVES YENEN SEBZELER , ,50 Bamya 12,00 3,40 Biber(Dolmal k) 170,00 262,00 Biber(Sivri) 645, ,50 Domates (sofral k) 2.445, ,50 Domates (salçal k) 860, ,00 H yar (sofral k) 670, ,00 H yar (tur uluk) 60,00 110,00 Kabak (Çerezlik) , ,00 Karpuz 975, ,00 Kavun 655, ,50 Patl can 413,00 917,60 SO ANSI YUMRU KÖK SEBZELER 545,00 516,30 Havuç 16,00 17,80 Sar msak(taze) 20,00 10,00 So an(taze) 480,00 439,50 K rm z pancar 1,00 1,00 Yerelmas 3,00 3,00 Bay r Turp 15,00 30,00 K rm z Turp 10,00 15,00 YAPRA I YENEN SEBZELER 313,00 432,90 Ispanak 139,00 155,40 Beyaz Lahana 41,00 105,00 K rm z Lahana 10,00 20,00 Göbekli Marul 33,00 58,00 K v rc k Marul 17,00 22,00 P rasa 50,00 60,00 Nane 10,00 5,00 Maydanoz 13,00 7,50 TOPLAM SEBZE EK M ALANI (da): ,00 Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,

88 H Süs Bitkileri limizde süs bitkileri ekimi ve pazarlamas yap lmamaktad r. H HAYVANSAL ÜRET M limizde hayvanc l k daha çok küçük aile i letmesi olarak yap lmakta olup, son y llarda destekleme çal malar ile büyük i letmeler kurulmaya ba lanm t r. H BÜYÜKBA HAYVANCILIK Tablo H.10: Büyükba Hayvanc l a Ait Bilgiler 2 VE DAHA 2 YA INDAN YUKARI SI IR IRKI KÜÇÜK YA TA ( nek 2 VE DAHA YUKARI TOPLAM IRKLARIN YA TA ORANI (%) (Bo a-öküz) Saf Kültür ,8 Kültür Melezi ,4 Yerli ,8 TOPLAM Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,2010 H KÜÇÜKBA HAYVANCILIK Tablo H.11: Küçükba Hayvanc l a Ait Bilgiler C NS 1 YA INDAN KÜÇÜK 1 VE DAHA YUKARI TOPLAM Koyun K l Keçisi TOPLAM Kaynak: Tar m l Müdürlü ü,2010 H KÜMES HAYVANCILI I (KANATLI ÜRET M ) Tablo H.12: Kümes Hayvanc l Bilgileri C NS ADED Tavuk Hindi Ördek Kaz TOPLAM Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 H SU ÜRÜNLER limizde 1 adet sazan yeti tiricili i i letmesi bulunmaktad r y l nda 3 adet gölete adet yavru bal k at lm t r. Ürgüp lçesi Bozca Köyünde bulunan Bayramhac l HES ve baraj göletinde a kafeslerde alabal k yeti tirmek için Tar m l Müdürlü üne 9 adet ba vuru yap lm t r. H KÜRK HAYVANCILI I limizde kürk hayvanc l yap lmamaktad r. 80

89 H ARICILIK VE PEKBÖCEKÇ L limiz genelinde ipekböcekçili i ile ilgili herhangi bir çal ma yoktur. Ar c l k yapan i letme say s 473, üretilen bal miktar 111,97 ton, balmumu üretimi ise 895 kg d r. Bal n pazarlanmas, genelde perakende olarak yap lmaktad r. Balmumunun de erlendirilmesi ise petek imal eden i letmelere veya ilaç satan bayilere verilerek yeni petekle takas etmek eklinde olmaktad r. limizde çiçek bal üretilmekte, çam bal üretilmemektedir. Organik ar c l kla ilgili herhangi bir çal ma yoktur. Bu konuda zaman zaman çiftçiler bilgilendirilmektedir. Tablo H.13: Ar c l k Bilgileri C NS lkel Kovan 455 ADED Ar c l k Fenni Kovan TOPLAM Kaynak: Tar m l Müdürlü ü, 2010 H. 3. ORGAN K TARIM limizde organik tar m n yayg nla mas ve geli tirilmesi için çiftçi e itim toplant lar düzenlenerek, Merkez ve ilçelere ba l köylerde üreticiler ve çiftçiler bilgilendirilmektedir. Hem tüketicilere hem de yöredeki çiftçilere, organik tar mla üretilen ürün tüketiminin özendirilmesi ve güvenli g da konular nda bas n ve yay n arac l yla bilgi ak sa lanmaktad r. Özellikle organik tar m potansiyeli olu turabilecek arazilerde ekim alanlar n n ve üretim miktarlar n n artt r lmas planlanmaktad r. H. 4. TARIMSAL LETMELER H KAMU LETMELER limizde tar msal üretim yapan kamu i letmesi bulunmamaktad r. H ÖZEL LETMELER Büyük ve küçükba hayvanlardan elde edilen süt tondur. Bu miktar n bir k sm süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde i lenerek piyasaya sunulmaktad r. Geri kalan k sm süt, yo urt, tereya ve peynir olarak de erlendirilip sat lmaktad r. H. 5. TARIMSAL FAAL YETLER H PEST S T KULLANIMI Ba küllemesinde toz kükürt lik dozlarda, dekara kg olarak 3 tekerrürle kullan l r. Ba salk m güvesi için azinphos methyl 25lik doz 200gr/100 Lt su, parathion methyl 360 Gr/Lt 100gr/100 Lt suya kullan l r. Patates böce i için imidochlorpid 100 kg tohum 30 g, azinphos methyl 25 Lik doz 200gr/100 Lt suya; patates mildiyösü için propineb Gr/100 Lt suya, bak rl ilaçlar g aras 100 Lt suya; tah llarda yabanc otlar için 2,4d dimethylamin 50 Ec dekara g; hububatta sürme-rast k için; tohum ilaçlamas carboxin Wp 100 kg tohuma 150 g ilaç kullan l r. 81

90 H GÜBRE KULLANIMI limiz tar m nda ve hayvanc l nda makinala ma ileri bir safhada olup, tüm tar m kollar nda toprak i lemeden hasada kadar bir çok i lem makina ile yap lmaktad r. limizde adet gübre da t c s bulunmaktad r. H.5.3. Toprak Kullan m 5403 say l Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. (H) TARIM, KAYNAKÇA Tar m l Müdürlü ü 82

91 I. MADENC L K I. 1. Maden Kanunu na Tabi Olan Madenler ve Do al Malzemeler I Sanayi Madenleri Bölge jeolojisi nedeniyle endüstriyel hammaddeler aç s ndan büyük bir enginli e sahiptir. Bölgedeki yo un volkanik faaliyetler sonucunda olu an valkanik ürünler, Nev ehir in önemli ekonomik zenginlikleri aras ndad r. Bölgedeki yayg n volkanizma önemli pomza, perlit, kaolen ve kum-çak l yataklar n n olu umuna neden olmu tur. Nev ehir de sanayi madenlerinden barit, kaolen, kaya tuzu, kum-çak l, kükürt ç kar lmaktad r. Özellikle kum-çak l ocaklar yo unluktad r. Perlit yataklar Ac göl lçesinde olup, ilçedeki perlitlerin genle me oranlar 2,3 ile 16 aras ndad r. Yataklar n toplam rezervi 50 milyon ton civar ndad r. Derinkuyu ilçesindeki sahalrda toplam 320 milyon ton perlit jeolojik rezervi belirlenmi tir. Avanos lçesi kum-çak l yataklar ve kaolen bak m ndan önem arz etmektedir. Kaolen yataklar toplam görünür rezervi ton, muhtemel rezervi ise tondur. lçedeki kum-çak l hammaddeleri ise orta kalitede olup, yakla k 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. Gül ehir ilçesindeki barit ve kayatuzu yataklar geçmi y llarda Tekel taraf ndan i letilmi tir. Gül ehir-tuzköy sahas ndaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmi tir. Ayr ca sahada zeolit minerali varl tespit edilmi tir. Gül ehir-arafa sahas ndaki %92,75 BaSO4 içerikli baritlerde ise ton görünür rezerv vard r. POMZA Ülkemizin önemli ve iyi kalitede pomza yataklar na sahip limizde, l merkezi ve Ürgüp lçesinde çok say da i letilen ve i letilmi pomza yataklar bulunmaktad r. Bu yataklar n toplam rezervi yakla k 450 milyon m3 civar ndad r. Tekstil sektöründe kullan lan iyi kalitedeki pomzalar n büyük bir bölümü ilimizden kar lan p ihraç edilmektedir. Tablo I.1: Pomza kaynaklar Yata n Bulundu u Yer Rezerv (m3) Görünür Muhtemel Mümkün Merkez-Kavak Köyü Merkez-Çardak Köyü Merkez-Göre Köyü Merkez-Kaymakl Köyü Merkez-Ba cal Köyü Merkez-Ta l bel Köyü Merkez-A kl da Köyü Merkez-Güvercinlik Köyü Merkez-Bahçeli Köyü Merkez-Narköy Ürgüp-Mustafapa a Köyü Ürgüp-Merkez TOPLAM Kaynak: MTA Orta Anadolu 2. Bölge Müdürlü ü,

92 T ablo I.2:Sanayi Madenleri Bilgileri Endüstriyel yatak ve zuhurlar Barit Adres : Tenör : Rezerv : Kaolen Adres : Tenör : Rezerv : Kaya Tuzu (NaCl) Adres : Tenör : Rezerv : Kum-Çak l Adres : Kalite : Rezerv : Kükürt (S) Adres : Tenör : Rezerv : Adres : Tenör : Rezerv : Perlit (Per) Adres Rezerv : Adres Rezerv : Gül ehir-arafa sahas % 92,75 BaSO ton görünür Avanos-Kayahamam, Çakmakl, Ba a l n, Çakmakkaya sahalar % Al2O3, % 0,54-2,5 Fe2O ton görünür, ton muhtemel. Gül ehir-tuzköy sahas % 92 NaCl ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün Avanos Sar h d r Köyü Orta m3 mümkün Ürgüp- (Sar h d r, Avc lar) sahas % 0,55 43 S 500 ton muhtemel Gül ehir (Cemel, Arafa) sahas % 28 S 200 ton muhtemel Ac göl 450 milyon ton Derinkuyu-Kay k ran, Büyük ve Küçük Göllüda ve Bozda 320 milyon ton Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlü ü,2010 I Metalik Madenler limiz metalik madenler yönünden öemli bir varl a sahip de ildir. Ürgüp lçesinde boyal mangan demir zuhuru, Avanos lçesinde boksit zuhuru bulunmaktad r. I Enerji Madenleri Gül ehir-arafa yöresinde kcal/kg ortalama alt s l de erine sahip linyit sahas bulunmakta olup, linyitin özellikleri Tablo I.3te verilmektedir. Tablo I.3: Linyit özellikleri Adres Gül ehir-arafa sahas : Tenör % 92,75 BaSO4 : Rezerv ton mümkün : Nem Oran % 3,32 Kül Oran % 19,38 Kükürt Oran % 6,05 Alt Is l De eri Kkal/kg Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlü ü,

93 Jeotermal kaynak, yo un olarak Kozakl lçesinde bulunmakta olup, kapl ca tesislerinde, seralarda ve konutlar n s t lmas nda kullan lmaktad r. Jeotermal kaynak, Ac göl ve Avanos lçelerinde de bulunmaktad r. Tablo I.4: Jeotermal özellikleri Adres Kozakl : Do al ç k s cakl 29 C 0 : Do al ç k debisi 10 l/s Sondaj s cakl C o Sondaj debisi 275 l/s Adres Ac göl-karacaören : S cakl k 27,5 C 0 Debi 2,5 l/s Adres Ac göl-sevincili : S cakl k 25 C 0 Debi 0,01 l/s Adres Avanos-Gölba lar : S cakl k 26,5 C 0 Debi 0,1 l/s Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlü ü,2010 I Maden Kanunu na Tabi Olan Do al Malzemeler limizde pomza, ta, kum-çak l, tu la kiremit kili, mermer, kireç ta, kaoleni dolomit gibi madenlerle ilgili ocaklar bulunmaktad r. Bu ocaklar ÇED Yönetmeli i ve ilgili di er yönetmelikler çerçevesinde izinler almaktad r. Ocaklar n denetimi yap lmaktad r. Avanos ve Gül ehir lçelerinde kum ocaklar, Merkez ve Ürgüp ilçelerinde pomza ocaklar yer almaktad r. Tablo I.5 : Kum ocaklar bilgileri Ocak Sahibi Bulundu u Yer Alan (m2) Gül ehir Belediye Ba kanl Gül ehir arl lar n. Ürgüp lçesi, Sar h d r Köyü Hüseyin ÖDEM Gül ehir Seltem A.. Gül ehir lk-as n. Merkez Kapadokya Mad. Ürgüp lçesi, Sar h d r Köyü Osman KORKMAZ Merkez lçe, Çardak Köyü Avanos Belediye Ba kanl Avanos Kaynak: l Özel daresi,2010 I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yap ld Yerlerin Özellikleri Ta Oca letmecili i yap lan yerler volkanik tüf özelli indedir. Pomza maden ocaklar yerleri ise andezitik, riyolitik ve dasitik volkanik erüpsiyon sonucu f k ran gazlar n ani olarak kaybetmeleri sonucu olu an çok poroz volkanik lavlard r. I. 3. Cevher Zenginle tirme limizde cevher zenginle tirme tesisi bulunmamaktad r. 85

94 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri Maden i letmeleri kaz faaliyetleri sonucunda alanlar n bozulmas, araziye b rak lm olan dekapaj at k ve art klar n n çevreye olabilecek olumsuz etkileri söz konusu olabilmektedir. limizdeki madencilik faaliyetleri Müdürlü ümüz taraf ndan denetlenmektedir. Ayr ca ilgili yönetmelikler gere i madencilikle ilgili faliyet sahipleri taraf ndan Do aya Yeniden Kazand rma Plan ile Çevre Yönetim Plan sunulmaktad r. Bu planlarda, faaliyet ile bozulan arazilerin düzeltilerek yeniden kullan ma haz r hale getirilmesini sa layacak tedbirler ve i lemlerle ilgili taahhütler yer almaktad r. I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazan m Amac yla Yap lan Rehabilitasyon Çal malar Madencilik faaliyetlerinin çevreye olabilecek olumsuz etkileri Çevresel Etki De erlendirmesi sürecinde kontrol alt na al nmaktad r. ÇED Gerekli De ildir karar verilen projeler hakk nda denetimler yap lmaktad r. Arazilerin tekrar eski haline getirilerek yeniden kullan ma kazand r lmas amac yla yap lmas dü ünülen gerekli rehabilitasyon çal malar n n, faaliyetin sona ermesini beklemeden i letme a amas ndayken ba lat lmas konusunda uyar lar yap lmaktad r. A açland rma çal malar na önem verilmektedir. Çal mas biten ocaklar tespit edilip, rehabilitasyon ile ilgili yükümlülükleri faaliyet sahibine bildirilerek önlem ald r lmaktad r. I) MADENC L K, KAYNAKÇA MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü l Özel daresi 86

95 J-ENERJ J. 1. Birincil Enerji Kaynaklar J Ta kömürü limizde ta kömürü rezervi bulunmamaktad r. J Linyit limiz Gül ehir lçesi Dada -Arafa Mevkiinde linyit rezervi bulunmaktad r. Kömür kal nl cm aras nda de i mektedir. Kükürt oran çok yüksek olmas nedeni ile s nma amaçl kullan lmamaktad r. Yaln zca sanayi amaçl kullan lmaktad r. J Asfaltit limizde rezervi bulunmamaktad r. J Bitümlü ist limizde rezervi bulunmamaktad r. J Hampetrol limizde petrol rezervi bulunmamaktad r. J Do algaz limizde do algaz rezervi bulunmamaktad r. J Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) Ilimizde rezervi bulunmamaktad r. J Orman Ormanl k alan toplam ha olup, bu ormanlar n 3.356,5 ha k sm koru orman, 3.958,5 ha k sm baltal k ormand r. J Hidrolik limizde Ürgüp lçesi Sar h d r Kasabas, Avanos lçesi Bozca Köyü ve Gül ehir lçesi Tuzköy Kasabas nda hidroelektrik santraller bulunmaktad r. J Jeotermal Termal turizm Kozakl lçesi nde görülmektedir. lçede bulunan kapl ca tesisleri, sera ve yerle im yerleri jeotermal kaynak ile s t lmaktad r. J Güne nsanlar n birçok ihtiyaçlar n n kar lanmas nda kullan labilen güne enerjisi yenilenebilir enerji kayna d r. Güne pilleri, termal güne santralleri, pasif güne enerjisi sistemleri konut ve i yerlerindeki güne kolektörleri ile enerji elde etmek mümkündür. Türkiye genelinde oldu u gibi limizde de güne enerjisinin en yayg n kullan m ekonomik olmas nedeni ile s cak su s tma sistemleridir. 87

96 J Rüzgâr Atmosferde bol ve serbest halde bulunan rüzgâr yenilenebilir ve temiz bir enerji kayna d r. Enerjinin depolanmas ba ka bir enerjiye çevrilmesi mümkündür. limizde y ll k ortalama rüzgâr h z 1,8 m/sn, en h zl esen rüzgar yönü SE ve h z 20,2 m/sn dir. limizde rüzgâr enerjisinden faydalanmak için herhangi bir çal ma yap lmam t r. J Biyokütle Biyokütle organik maddelerin dönü ümü ile enerji eldesidir. Bitki, hayvan ve sanayi at klar kaynak olarak kullan l r. limizde k rsal kesimlerde odun ve tezek yak larak geleneksel biyokütle kullan lmaktad r. limizde biyogaz üreten herhangi bir tesis bulunmamaktad r. J. 2. kincil Enerji Kaynaklar J Termik Enerji Termik santraller kömür, motorin, do algaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklar n n kullan lmas ile elektrik enerjisinin üretildi i tesislerdir. limizde termik enerji santralleri yoktur. J Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsular n gücünden yararlanarak elektrik enerjisi elde edilmektedir. limizde Avanos lçesi Sar h d r Köyünde ve Gül ehir lçesi Tuzköy Kasabas nda toplam 3 adet hidroelektrik santrali bulunmaktad r. J Nükleer Enerji H zla tükenmekte olan petrole kar alternatif olarak gösterilen ve atomun parçalanmas ile elde edilen nükleer enerji günümüzde en çok konu ulan enerji türüdür. limizde radyoaktif minarelerle ilgili rezerv mevcut de ildir. limizde nükleer enerji santralleri yoktur. J Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Do an n kendi evrimi içinde bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kayna na yenilenebilir enerji denilmektedir. Bugün yayg n olarak kullan lan fosil yak tlar, yak l nca biten ve yenilenemeyen enerji kaynaklar d r. Oysa su, güne, rüzgâr ve jeotermal gibi do al kaynaklar yenilenebilir olmalar n n yan s ra temiz enerji kaynaklar d r. limiz Kozakl ilçesinde bulunan jeotermal kaynaklar konutlar n s t lmas nda kullan lmaktad r. J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Da l m limizde elektrik enerjisi tüketimi a rl kl olarak tar m sektöründedir. Daha sonra s ras yla konut ve hizmetler, sanayi ve ula t rma sektörleri gelmektedir. J. 4. Enerji Tasarrufu le lgili Yap lan Çal malar Enerji tasarrufu için, ekonomik ömrünü tamamlam alçak ve yüksek gerilim ebekelerinin yenilenmesi, en az kay p için ebekelerin güçlendirilmesi, trafo say lar n n 88

97 art r lmas, daha kaliteli ve kesintisiz enerji verilebilmesi için havai hat ebekelerininin yeralt na al nmas çal malar yap lmaktad r. Sokak ayd nlatmalar nda tasarruflu ampul ve armatörler tercih edilmektedir Kaçak elektrik kullan m n önlemek için her ay ortalama abonenin ölçü devreleri ve tesisat kontrolleri yap lmaktad r. Bu kontrollerde öncelikli olarak gelen ihbarlar ve ekiplerin yapt tespitler dikkate al nmaktad r. Genel tüketim oran nda belirgin dü me olan, daha önce kaçak elektrik kullanm, elektri i kesildi i halde uzun süre açt rmayan abonelerle ilgili kontroller yap lmaktad r. Rutin yap lan kontrollerle kaçak elektrikle mücadele edilmektedir. (J) ENERJ ; KAYNAKÇA Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlü ü MEDA Nev ehir Bölge letme Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü 89

98 K-SANAY VE TEKNOLOJ K. 1. l Sanayiinin Geli imi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler limiz ekonomisi tar m ve hayvanc l a dayal d r. Bölgenin do al yap s nedeniyle sit alanlar n n fazla olmas sanayi sektörünün geli mesini azaltmaktad r. lde çok büyük ölçekli fabrikalar yoktur ancak son dönemlerde organize sanayi bölgeleri kurulmakta ve sanayile me artmaktad r. Sanayi sektörü tar m, ula t rma, haberle me, ticaret ve in aat sektörlerinden sonra gelmektedir. Merkez lçe, Bo az Köyü, lfat mevkiinde Nev ehir Sanayi ve Ticaret Odas taraf ndan Özel Sanayi Bölgesi kurmak amac yla yakla k m 2 lik alan l Özel daresi nden sat n al nm t r. Sanayi bölgesinde 85 parsel bulunmakta olup, 50 adet firma yat r ma ba lam, 32 adet firma faaliyete geçmi tir. Altyap n n büyük bir k sm tamamlanm t r. Ac göl lçesinde bulunan Organize Sanayi Bölgesi 2006 y l nda kurulmu tur. 160 hektarl k alanda g da imalat ve yap malzemesi üretim tesisleri a rl kl d r. 99 parselin 10 adeti tahsislidir. Organize Sanayi Bölgesinde 2 tesis faaliyette bulunmaktad r. K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Grupland r lmas limizde g da, içki, çimento, in aat, un, yem sektörlerinde firmalar yo unluktad r. Sanayi sektörü olarak ihracat bulunmamaktad r. Tablo K.1 : Sanayi Sicil Belgeli Firmalar n Da l m Merkez lçe Gül ehir lçesi Sektör yeri Say s stihdam Sektör yeri Say s stihdam G da- çki G da- çki 5 51 n aat n aat 2 35 Çimento 4 47 Çimento - - Tekstil - - Tekstil - - TOPLAM TOPLAM 7 86 Avanos lçesi Ac göl lçesi G da- çki G da- çki 2 33 n aat n aat - - Çimento 2 55 Çimento - - Tekstil Tekstil - - TOPLAM TOPLAM 2 33 Derinkuyu lçesi Ürgüp lçesi G da- çki 1 16 G da- çki 3 26 n aat 1 5 n aat 3 46 Çimento - - Çimento - - Tekstil - - Tekstil TOPLAM 2 21 TOPLAM Kozakl lçesi Hac bekta lçesi G da- çki 6 54 G da- çki 1 19 n aat - - n aat - - Çimento - - Çimento - - Tekstil - - Tekstil TOPLAM 6 54 TOPLAM Kaynak: Sanayi ve Ticaret l Müdürlü ü,

99 K Sanayii Alanlar Merkez lçe, Ürgüp, Gül ehir, Avanos, Hac bekta ve Kozakl lçelerinde sanayi sitesi bulunmaktad r. Nev ehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nev ehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nev ehir metal i leri küçük sanayii sitesi: m 2 Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gül ehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hac bekta küçük sanayii sitesi: m 2 Kozakl küçük sanayii sitesi: m 2 K Küçük Sanayii Siteleri l Merkezinde 3 adet, Ürgüp, Avanos, Kozakl, Hac bekta, Gül ehir lçelerinde 1 adet küçük sanayii siteleri mevcuttur. K Organize Sanayii Bölgeleri Nev ehir linde sanayi kurulu lar tar m ve topra a dayal oldu undan daha çok un, yem, tu la-briket üzerine yo unla m t r. Hammaddeye dayal sanayi kurulu lar Avanos lçesi Mahmatlar, Kalaba, Topakl kasabalar nda yo unla m t r. Merkez lçe, Bo az Köyü, lfat mevkiinde Nev ehir Sanayi ve Ticaret Odas taraf ndan Özel Sanayi Bölgesi kurmak amac yla yakla k m 2 lik alan l Özel daresi nden sat n al nm t r. Sanayi bölgesinde 85 parsel bulunmakta olup, 50 adet firma yat r ma ba lam, 32 adet firma faaliyete geçmi tir. Altyap n n büyük bir k sm tamamlanm t r. Sanayi yo unlu unun bu bölgeye kayaca dü ünülmektedir. Ac göl lçe deli Mevkiinde Organize Sanayi Bölgesi 2006 y l nda kurulmu tur. 160 hektarl k alanda g da imalat ve yap malzemesi üretim tesisleri a rl kl d r. 99 parselin 10 adeti tahsislidir.2 tesis faaliyette bulunmaktad r. Ayr ca Avanos lçesi Kalaba kasabas nda da Özel OSB yer seçimi yap lm olup, henüz bir faaliyeti yoktur. K. 3. Sanayiinin lçelere Göre Da l m Bölgemizin önemli bir k sm n n sit alan olmas sebebi ile sanayi yava geli mektedir. Merkez lçe, Avanos, Ürgüp ve Gül ehir lçelerinde sanayi sektörü daha fazlad r. Merkez lçe ve Avanos lçesinde g da sanayi ve in aat sektörü yo undur. G da sektöründe un fabrikalar, meyvesuyu, pekmez üretimi yapan i letmeler yer almaktad r. Avanos lçesinde tu la ve kiremit fabrikalar da yo unluktad r. Ürgüp, Avanos ve Gül ehir lçelerinde içki fabrikalar bulunmaktad r. Tekstil sektöründeki i letmeler Avanos, Ürgüp ve Hac bekta lçelerinde az da olsa vard r. Ac göl, Derinkuyu, Hac bekta ve Kozakl lçelerinde sanayile me fazla yoktur. limizde ayr ca süs e yas imalathaneleri de bulunmaktad r. 91

100 K. 4. Sanayi Gruplar na Göre i yeri Say lar ve stihdam Durumu K G da, çki ve Tütün Sanayii Merkez lçede 21 adet, Avanos lçesinde 22 adet, Kozakl ilçesinde 6 adet, Gül ehir lçesinde 5 adet, Ürgüp lçesinde 3 adet g da i letmesi bulunmaktad r. Ürgüp, Avanos ve Gül ehir lçelerinde içki fabrikalar bulunmaktad r. Merkez lçede bakliyat depolama ve paketleme tesisleri bulunmaktad r. Özellikle Avanos lçesi ne ba l Mahmat Kasabas nda un fabrikalar n n say s fazlad r. limizde tütün sanayi tesisi bulunmamaktad r. K Dokuma, Giyim e yas ve Deri Sanayii Avanos lçesinde 3 adet, Ürgüp ve Hac bekta lçelerinde 1 adet tekstil fabrikas bulunmaktad r. Deri sanayi ile ilgili i letme bulunmamaktad r. K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayii limizde orman ürünleri sanayi bulunmamaktad r. Mobilya sanayii küçük çapta imalatla faaliyetini sürdürmektedir. K Ka t-ka t Ürünleri ve Bas m Sanayii limizde 6 adet matbaa bulunmaktad r. K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayii limizde 1 adet tesiste, plastik malzemelerin geri dönü ümü ile boru üretimi yap lmaktad r. Ayr ca 1 adet tesiste de plastik boru imalat yap lmaktad r. limizde kimya-petrol ile kauçuk ve plastik ürünleri sanayii bulunmamaktad r. limizde kömür ocaklar bulunmas na ra men kömürle ilgili sanayi tesisi bulunmamaktad r. K Ta ve Topra a Dayal Sanayii limizde 10 adet tu la fabrikas, 5 adet briket fabrikas, 1 adet kireç fabrikas ve 1 adet çimento fabrikas mevcuttur. Genellikle bims fabrikalar ve Nev ehir ta -Sar ta denilen sar renkli ta n kesim ve i çili i yap lan tesisler bulunmaktad r. K Metal Ana Sanayii limizde 1 adet döküm sanayii faaliyet göstermektedir. Ayr ca 1 adet tesiste metal malzemeden boru ve profil üretimi yap lmaktad r. K Metal E ya-makine ve Teçhizat, Ula m Arac, lmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi limizde metal e ya-makine ve teçhizat, ula m arac, ilmi ve mesleki ölçme aletleri ile ilgili sanayi tesisi bulunmamaktad r. K Di er malat Sanayii limizde oto yedek parça sanayi ve karoser ekipmanlar imalat yapan tesisler bulunmaktad r. K. 5. Sanayi Gruplar na Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullan m limizde bulunan sanayi tesislerinde genellikle geli en teknolojiye ayak uyduracak ekilde makine ve teçhizat kullanarak üretim yap lmaktad r. 92

101 K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunlar ve Al nan Önlemler K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirlili i Sanayi tesislerinden kaynaklanan hava kirlili ini en az düzeyde tutulabilmek için denetimlerimiz devam etmektedir. Yönetmelik gere i emisyon ile ilgili izin almas gereken tesislerin izin almas sa lanmakta ve izinli tesislerin denetimi yap lmaktad r. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirlili i limizde at k sular n K z l rmak Nehrine veren tesis bulunmamaktad r. Gül ehir lçesinde bulunan Kavakl dere araplar A.. ye ait arap fabrikas nda biyolojik at ksu ar tma tesisi bulunmaktad r. Merkez lçedeki Mey çki fabrikas nda da at ksu ar tma tesisi bulunmaktad r. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirlili i Sanayi tesisleri büyük oranda Belediye imar planlar nda gösterilen sanayi bölgelerinde bulunmaktad r. Bu nedenle toprak kirlili i büyük ölçüde önlenmi tir. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirlili i limizde genellikle küçük sanayi siteleri bulunmaktad r. Gürültü kirlili ine etkileri yok denecek kadar azd r. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan At klar limizde genellikle küçük sanayi sitelerinde bulunan tesislerin at klar çevreye zarar vermeyecek ekilde kaplarda toplanarak, Belediye taraf ndan al nmaktad r. Sanayi tesislerinde olu an kat at klar da sahada depolan p, ilgili Belediyenin kat at k deponi sahas na b rak lmaktad r. K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Plan limizde büyük endüstriyel kazalar için acil durum plan Müdürlü ümüz taraf ndan 2001 y l nda yap lm t r. Bu planda Nesteks Tekstil Fabrikas (faal de il), Yibita Çimento Fabrikas (Cimpor Yibita Çimento Fabrikas ), Anadolu Gaz LPG Dolum Tesisi, Taskobirlik arap ve Sirke Fabrikas (faal de il), döküm fabrikas ve Tekel çki Fabrikas (Mey Alkollü çkiler Fabrikas ) vb. tesislerin acil durumlarda yapmas gereken i lemler belirtilmi ve konu ile ilgili ki ilerin aç k kimlik ve adresleri belirtilmi tir. (K) SANAY ve TEKNOLOJ, KAYNAKÇA Sanayi ve Ticaret l Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü 93

102 L-ALTYAPI, ULA IM VE HABERLE ME L. 1. ALTYAPI L Temiz Su Sistemi limizdeki temiz su sistemine ait bilgiler Tablo L.1de verilmektedir. Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri Belediye Ad Mevcut Durum Yaz hüyük ller Bankas taraf ndan aç lan 2 adet kuyudan 14 l/s, Ba lar mevkiindeki kuyudan 12 l/s su akmaktad r. Su sürekli klorlanmaktad r. Karahasanl Nar Kalaba Avanos Ba dere Ac göl Gül ehir Hac bekta Ortahisar Topakl Mustafapa a Suvermez 1 adet kaynaktan içme suyu sa lanmaktad r. sale hatt borular PVC olup, toplam uzunlu u 38 km d r. çme suyu sertlik derecesi %12 olarak tespit edilmi tir. çme suyu kapasitesi 15 lt/sn.dir. PVC ve asbest borudan olu an ebeke mevcuttur. çme suyu sondajla verilmektedir. Belli aral klarla tahlil yap lmaktad r. Su borular n n toplam uzunlu u 30 km dir. Bozca köyündeki 3 kuyudan toplam 87 m³/sn su verilmektedir. çme suyu ar tma tesisinde ar t lan su depolardan ebekeye bas lmaktad r. Da t m borular plastik ve asbesttir. Bozca Avanos aras hat 30 km, ehir içi 140 kmdir. 2 adet kuyudan su sa lanmaktad r. sale hatt borular PVCdir. sale hatt 3 km, ebeke 35 km dir. 4 adet kuyudan 50 l/s su verilmektedir. sale hatt borular PVCdir. Depolar sürekli klorlanmaktad r. çme suyu cazibe ile kaynak suyundan verilmektedir. çme suyu alt yap s n n % 95i tamamlanm t r. çme suyu 2 adet kuyudan sa lanmakta olup, sularda yüksek oranda nitrat tespit edilmi tir. Halk, çe me suyu kullanmamalar yönünde uyar lmaktad r. Su analizi yap lmaktad r. Yeni su kuyular bulma çal mas yap lm, bulunan yerlerin kamula t r lmas sürmektedir. Kasaban n 3 adetsu deposu vard r. ebeke a n n uzunlu u 10 km.dir. Aral kl olarak klorlanmaktad r. sale hatt borular asbest olup, uzunlu u 12 km d r. 4 adet kaynaktan sa lanmaktad r. Borular PVC ve asbesttir. 1 adet kuyudan su verilmektedir. Sa l k l Müdürlü ünün ald numunelerde arsenik düzeyi s n r de erin alt nda ç km t r. (7,8 Ug/l). Klorlama yap lmaktad r. Mevcut ebeke 40 km olup PVC borulard r. Kozakl 4 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. sale hatt borular PVC ve asbest olup, toplam uzunluk 54 kmdir. Merkez Temiz su ebekesi m., isale hatt 8.921m., isale terfi hatt m. dir. 110 ve 160 l k PVC boru ile 150 ve 600 lük AÇB boru kullan lmaktad r. Kaymakl Temiz su kayna kapasitesi 24lt/sn. dir. Hat PVC boru olup yakla k m dir. Özkonak Sar lar Kurugöl nall Göre Karasenir Abuu a Göreme Karap nar Karaburna Kavak Kanl ca 15 kmlik isale hatt ile cazibeli olarak 5 adet depoya iletilmektedir. çme ve kullanma suyu 12 l/s debi ile kuyudan sa lanmaktad r. K yu ile depo aras 3 km lik hatt n borular asbest, ana ebeke ise PVC dir. çme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. çme suyu, kapasiteleri 10 Lt/Sn. çme suyu hatt uzunlu u depo içi hatt ile birlikte m dir. çme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. çme suyu kapasitesi 15Lt/sn, çme suyu hatt uzunlu u depo içi hatt ile birlikte 25,215 Km dir. çme ve kullanma suyu 3 adet ortalama kapasitesi 9 Lt/sn olan kuyudan sa lanmaktad r. rsale hatt 3 km dir. 2 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. sale hatt 15 km, ebeke uzunlu u 20 km dir. 1 adet kuyudan su sa lanmakta olup, klorlama yap lmaktad r. 5 adet kuyu bulunmaktad r. çme suyu asbest borularla ula t r lmakta ve ehir içi da l mlar plastik borularla yap lmaktad r. Ayda 2 kez Sa l k l Müdürlü ünce ölçümleri yap lmaktad r. 2 adet kuyudan 30 l/s su verilmektedir. ebeke hatt borular PVC dir. Depolarda s v ve gaz klorlama sistemi bulunmaktad r. Temiz su kapasitesi 35 lt/sn. olup, arsenik ve nitrat parametresi uygun de ildir. Hat PVC boru olup, 3 km dir. Temiz su kapasitesi 10 lt/sn. dir. Hat PVC boru olup, 55 km dir. 1 adet kuyudan su sa lanmakta olup, debisi 12 l/sn. dir. Borular PVC dir. Kuyudan ç kan su otomatik klorlama cihaz ile klorlanmaktad r. Kalecik 2 adet kuyudan su ihtiyac kar lanmaktad r. Her bir kuyunun debisi 14 l/s dir. sale hatt 1,5 km olup, borular 10 atülük plastik borulard r. Gümü kent Tatlarin Karaca ar Tuzköy 5 adet kuyu bulunmaktad r. Borular PVCdir. Toplam ebeke 50 km dir 1 adet kuyu olup, kapasitesi 30 l/s dir. 2 adet kuyudan su sa lanmaktad r. 2 adet kuyudan 7 km lik isale hatt ile su verilmektedir. çme suyundaki arsenik oran n n yüksek ç kmas sebebiyle, 2010 y l nda arsenik ar tma tessi yap lm t r. Kaynak: Belediye Ba kanl klar,

103 L At k Su Sistemi, Kanalizasyon ve Ar tma Sistemi limizde ilçelerin ço unda kanalizasyon bulunmakta olup, olmayanlar tamamlanma a amas ndad r. limiz Merkez ilçenin kanalizasyon sistemi mevcuttur. Nev ehir At ksu Ar tma Tesisi, Nar Kasabas Burgaz Mevkiinde m 2 lik arazi üzerine kurulmu tur. Ar tma sistemi, fiziksel ar tma sonras nda biyolojik ar tma yapan uzun havaland rmal aktif çamur sistemidir. Tesise gelen at k su; Nev ehir merkez ilçenin tamam ndan, Nar Kasabas, Uçhisar Kasabas, Göre Kasabas, Çardak ve Güvercinlik köylerinden gelmektedir. De arj yeri Karaa aç Deresi olup, bu dere 12 km sonra K z l rmak Nehrine dökülmektedir. Ya mur sular yar ayr k sistemle tesise dâhil olmaktad r m 3 / gün kapasiteli olan tesiste, m 3 /gün at ksu ar t lmaktad r. Tesiste olu an ar tma çamurlar kurutulduktan sonra çöp deponi alan na gönderilmektedir. Ürgüp (Ürgüp-Ortahisar-Mustafapa a ile ortak) ve Avanos (Uçhisar n bir k sm, Göreme ve Çavu in ile ortak) lçelerinde at ksu ar tma tesisleri vard r. Kanalizasyon sistemi bulunmayan yerlerde evsel at ksular fosseptikte biriktirilmektedir. TabloL.2: At k su sistemi bilgileri Belediye Ad Mevcut Durum Ac göl Ya mur sular n ayr toplama sistemi bulunmamaktad r. Kanalizasyon sistemi 2006 y l nda tamamlanm t r. lçede kanalizasyon sistemine %98 oran nda ba lant yap lm t r. lçedeki toplam kanalizasyon uzunlu u metredir. Ar tma sistemi için çal malar ba lat lm t r. Karahasanl Karap nar Merkez Kalaba Yaz hüyük Gümü kent Hac bekta nall Topakl Suvermez Özkonak Ba dere Karaca ar Abuu a Kurugöl Ovaören Tuzköy Kaynak:Belediye Ba kanl klar,2010 Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Fosseptik çukuru kullan lmaktad r. Kanalizasyon çal malar n n proje a amas tamamlanm t r. Kanalizasyon sistemi yap m na 2004 y l nda ba lanm, tamamlanmaya çal lmaktad r. Kanalizasyon sistemine %60 oran nda ba lant yap lm t r.toplam kanalizasyon uzunlu u 20 km dir. Kanalizasyon için ebeke m, kollektör hatt m., ebeke muayene bacas adet, kolektör muayene bacas 204 adettir. Kanalizasyon borular nda φ 200 lük ve φ 1000 lik beton borular kullan lmaktad r.at ksu ar tma tesisi vard r. Kasaban n tamam nda kanalizasyon sistemi yoktur. Ya mur sular toplan p dereye verilmektedir. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon ebekesi mevcut olup, konutlar n %98i ba l d r. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon ebekesinin %75i dö enmi tir. Ac göl Belediyesi kanalizasyon sistemi kollektörüne ba lanacakt r. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon ebekesi mevcuttur. Kanalizasyon ebekesi mevcuttur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Afet Konutlar n n alt yap çal malar kapsam nda digger bölgelerde de kanalizasyon sistemi tamamlanm r. L Ye il Alanlar Mevcut ye il alanlar bu gün için azd r. Yo un konut alanlar içinde büyük ye il alanlar ayr lamamaktad r. Dere yataklar çevresinde olu turulan ye il ku aklar, yerle me alanlar içinde ferahl k yaratacak do al bo luklar olarak de erlendirilmi tir. lçelerde genellikle kay s, elma, armut a açlar bulunmaktad r. Karaçam, sedir çam, me e, palamut ve akasya ile a açland rma yap lmaktad r. Müdürlü ümüz taraf ndan yap lan a açland rma çal malar ile ye il alanlar artt r lmaktad r. 95

104 Tablo L.3: Ye il Alan Bilgileri Belediye Ba kanl Ye il Alanlar (m2 ) Ki i Ba Ye il Alan Miktar (m2 ) Yazihüyük Ba dere Nar Kalaba Avanos Ac göl ,6 Gül ehir Hac bekta Ortahisar Mustafapa a Suvermez Kozakl ,74 Merkez ,62 Kaymakl Özkonak Sar lar Ovaören 17,500 7 Kurugöl 127, nall 135,550 54,30 Göre Karasenir Karahasanl ,4 Karap nar ,7 Kavak Kalecik Gümü kent Tatlarin Karaca ar ,5 Tuzköy Karaburna ,15 K z la l ,64 Kaynak: Belediye Ba kanl klar,2010 L Elektrik letim Hatlar l genelinde bulunan elektrik iletim hatlar n n yeralt na al nmas çal malar devam etmektedir. L Do algaz Boru Hatlar limizde do algaz altyap çal malar tamamlanm t r. 96

105 L. 2. ULA IM L Karayollar L Karayollar Genel limizde Karayollar 6. Bölge Müdürlü ü ne ba l 67. Bak m ube efli i ve bu efli e ba l bak mevleri bulunmaktad r. limizde 238 km devlet yolu, 252 km il yolu olmak üzere toplam yol uzunlu u 490 km dir. 265 km bölünmü yol bulunmaktad r. Otoyol bulunmamaktad r. Tablo L.4:Yol uzunluklar Devlet yolu (km) l yolu (km) Otoyol (Planlanan)(km) ,40 Kaynak: Karayollar 6. Bölge Müdürlü ü,2010 L Ula m Planlamas limiz Aksaray, Kayseri, K r ehir, Ni de ve Yozgat illerine kom u olup Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbak r, Gaziantep, stanbul, zmir, Konya, Trabzon ve Van llerine ula mlar yap lmaktad r. L Toplu Ta ma Sistemleri Kent içi ta mac l n tamam midibüslerle yap lmaktad r. Merkez lçede toplam 74 midibüs faaliyet göstermekte olup, yak t olarak motorin kullan lmaktad r. Bir midibüsün günlük yak t tüketimi 35 lt dir. 74 arac n günlük tüketimi lt dir. Y ll k tüketim lt dir. Bir midibüsün yolcu kapasitesi 20 koltuk ve 30 ayakta ta ma olarak toplam 50 ki idir. L Kent çi Yollar Merkez lçede kent içi m 2 lik yol alan n n % 49,78 i tamamlanm t r. 110 m 2 ki i ba na dü en aland r. L Araç Say lar Konu hakk nda yaz ma yap lm ancak bilgi edinilememi tir. L Demiryollar limiz Kozakl lçesinin Kanl ca ve Karasenir kasabalar ndan demiryolu geçmektedir. Ula t rma Bakanl, Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanlar n aat Genel Müdürlü ü taraf ndan yap m ve i letilmesi planlanan Kayseri- efaatli Demiryolu Projesi; limiz idari s n rlar ndan da geçmektedir km uzunlu unda planlanan demiryolu hatt n n; yakla k 16 km lik k sm Nev ehir s n rlar içerisindedir. L Kullan lan Rayl Sistemler limizde rayl sistem yoktur. L Ta mac l kta Demiryollar limizde ta mac l kta demiryolu a kullan lmamaktad r. L Deniz, Göl, Nehir Ta mac l limizde deniz ve göl bulunmamaktad r. K z l rmak nehrinde ta mac l k yap lmamaktad r. 97

106 L Limanlar limiz denize k y s bulunmad ndan liman bulunmamaktad r. L Ta mac l k limizde deniz bulunmad ndan deniz ta mac l yoktur. L Havayollar limiz Gül ehir lçesi ne ba l Tuzköy Kasabas nda Kapadokya Havaliman bulunmakta olup, Nev ehir merkeze 27 km uzakl ktad r. Havaliman nda toplam 3500 m²'lik ortak kullan ml, yolcu/y l kapasiteli iç ve d hatlar terminali mevcuttur. L. 3. HABERLE ME Yerle im merkezlerinde ihtiyaç duyulan yerlere yeralt ebekesi yapma çal malar devam etmektedir. Tablo L.5: Haberle me ebeke bilgileri Yeralt Güzergah Uzunlu u (km) Havai Güzergah Uzunlu u (km) Yeralt /Havai oran % 34,9 Kaynak: l Telekom Müdürlü ü,2010 L. 4. L N PLAN DURUMU Nev ehir in mevcut imar plan 1966 y l nda ller Bankas bünyesinde Yüksek Mimar Nezihe Taner yönetiminde haz rlanm ve halen uygulanmaktad r. Eski imar plan 1960 y l nüfusu baz al narak, 1990 y l nüfusu olaca na göre haz rlanm t r. mar plan n n ana hatlar ile uygulanmas na çal ld halde, planda henüz gerçekle meyen ana kararlar oldu u gibi, plan d geli meler oldukça da n k olup, geni alanlar kapsamaktad r. Uygulamaya paralel 152 plan de i ikli i ( tarihine kadar) mar ve skan Bakanl nca onanm t r. Nev ehir de en önemli ve kent geli mesini etkileyen plan de i iklikleri, sanayi siteleri ile ilgili olanlard r. Kentin güney bat s ndaki bu yo un i alanlar, yeni konut alanlar n da bu yöne çekerek plan d geli melere neden olmu tur. Nev ehir de bu tür plan d geli melerle, mevcut yerle medeki eski plan kararlar n bütünle tirmek ve 2000 y l için saptanan nüfusun kentsel donat m ihtiyac ile yeni yerle me kararlar verilerek yeni bir plan üretilmesi, planlama amaçlar n n ba nda gelmektedir. L. 5. LDEK BAZ STASYONU SAYISI limizdeki baz istasyonlar na ait bilgiler tabloda verilmektedir. Yap lan ölçüm ve denetimlerde baz istasyonlar n n yönetmelik limit de erleri alt nda çal t tespit edilmi tir. 98

107 Tablo L.6: Baz stasyonlar Bilgileri S ra 1 Avanos TV Vericileri tepesi Ada:54,Pafta:5,Parsel:1 2 TV Vericileri tepesi 3 Kar da TV Vericileri tepesi 4 Yeni Mah. Otel Sokak Gümü kent S STEM ADRES TURKCELL LET M H ZMETLER A.. 5 Nev ehir Belediye Su Deposu Pafta:56, Ada:589, Parsel:78 6 Hac bekta Bulvar TV Vericileri yan 7 Dedeman Hotel Merkez 8 Göreme TV Vericileri 9 Büyük Burun Tepesi Kavak 10 TRT Vericileri Tepesi Kalaba 11 Ac göl TV Vericileri 12 Bekir A a Mah. Zile yolu Kaymakl 13 Aktop G da San. Tekstil arkas Aksalur 14 Mustafa Parmaks z Cad. NO:47 P nar Apt. Merkez 15 licek Köyü/Hac bekta 16 Öz Yel Otel Bahçelievler Mah. No:20 Ortahisar 17 Yeni Mah. Kayseri Cad. Avlanmaz han Merkez 18 Ba dere Beldesi Tepe ba Bayrak tepe mevkii 19 Göre Kasabas TV Vericileri tepesi 20 Camikebir Mah. Hastane Cad. Özkonak 21 Sulusaray Kasabas 6585 Parsel Dölek mevkii 22 Sümer Mah. Ödemi ler Apt. No:2 Merkez 23 Ne et Erta Sk. Suvermez Evler Mah. Yeti tirme Yurdu yan Merkez 25 Alt kap Mah. Sar han Sokak Ürgüp 26 Türk Telekom di RL stasyonu Özkonak 27 ahinefendi Kasabas 28 Rag p Üner Mah. Zübeyde Han m Cad. No:110 Merkez 29 Karl k Köyü 30 Yeni San. Sitesi Ek Bloklar Hurdal k yan cami arkas 31 Karasenir Kasabas 32 Ba l ca Mah. Kapl ca Cad. Bozo lan Tepesi 33 Maz köy Eski TRT Vericisi Tepesi 34 Maz köy Eski TRT Vericisi Tepesi L33B-02C Pafta 2931 parsel 35 Aksaray yolu 7. km Bo azköy lfat Mevkii Merkez 36 Bahçeli Köyü Yeni Cami Ürgüp 37 Karahasanl Kasabas 38 Hapishane yolu Oylu Da Göre 39 Aksaray Cad. No:2 Merkez 40 Bala Mah. Çilehane Mevkii Pafta:30 Ada:31 Parsel:92 Hac bekta 41 Nev ehir Kalesi güneyi Telsiz Rolesi yan Merkez 42 Hac bekta Cad. Göbeldi Tepesi Karaburna 43 l icek Kasabas Unsan Un Fabrikas 44 Duayeri Mah. Mehmet Akif Bulvar No:1/C Ürgüp 45 Esentepe Mah. Ürgüp Cad. No:22 Merkez 46 Tatlarin Kasabas Su deposu 25 m güneyi 47 Fevzi Çakmak Mah. Ye il hat yolu Abuu a 48 Özyayla Köyü L33A03B1A Pafta 144 ada 1 parsel 49 Göreme Otel - Göreme Kasabas 50 Yalç nlar Un Fabrikas Mahmat Kasabas 51 stiklal Cad. Yavuz Sultan Selim Camii Karaca ar 52 Yavuz Sultan Selim Mah. O uzhan Cad. No:24 Sar lar 53 Ürgüp Giri i Yeni otogar yan Ada no:231,pafta:37,parsel:39 54 Uçhisar Kasabas Belediye Binas 55 Güzelyurt Mah. O uzlar Gaznevi Cami Merkez 56 Sofular Köyü TRT Binas 99

108 57 K z la l Kasabas Habe Camii yan 58 Kurugöl Merkez Camii 59 Yeni Mah. Nisa Otel Merkez 60 Akarca Kasabas Küçükçal Tepesi 61 Yuva Köyü Ortabel Tepesi 62 Tuzköy Kasabas Belediye Koop. Evleri Gedikkaya tepesi 63 Çal Köyü Tepesidelik Tepesi 64 Hac halilli Köyü Buza l k Tepesi 65 Kalecik Kasabas J33C-06D pafta 131 ada 29 parseldeki harabe ba 66 K ratl o lu Mah. Yunus Emre Cad. erafettin Apt. No:67 Merkez 67 Yeni Mah. Kayseri Cad. Avlanmaz han Çat kat 68 Avanos TV Vericileri tepesi 69 Ürgüp TV Vericileri yan 70 Çayiçi Köyü Avea Baz stasyonu yan 71 Nev ehir-aksaray Karayolu Alpet Petrol arkas 72 Yaprakl Seki mevkii Pafta:56 Ada:626 Parsel:2 Merkez 73 Nev ehir Belediye su deposu Merkez 74 Yeni Mah. Nisa Otel Merkez 75 Yeni San. Sitesi Ek Bloklar Camii arkas No:17 Merkez 76 Ovaören Köyü Belediye Çaml k alan içi Evler Mah. Yeti tirme yurdu Belediye ye il alan Merkez 78 Cumhuriyet Meydan stiklal Mah. Su deposu yan Çat Kasabas 79 Mustafa Parmaks z Cad. No:47 P nar Apt. Merkez 80 Kapadokya Forum AVM B NASI Bahçelievler Mah. Necip Faz l K sakürek Bulv. Merkez 81 Kapadokya Dedeman Hotel Merkez 82 Buruncuk Mah. Kapl ca Cad. Bozo lan Tepesi Kozakl 83 Kapadokya Forum AVM B NASI Bahçelievler Mah. Necip Faz l K sakürek Bulv. Merkez 84 Aksaray Cad. No:2 Merkez 85 Güzelyurt Mah. O uzlar Gaznevi Camii Merkez 86 Güzelyurt Mah. Rag p Üner 221 Sokak Belediye Otopark alan Merkez 87 Mehmet Akif Ersoy Mah. TOK civar 559 Sok. Ada: aras ndaki park alan Merkez 88 Güzelyurt Mah. Hastane civar Sa l k park Ada: 1467 ve 1468 aras ndaki alan 89 Topaç Köyü Su deposu yan 90 TV Vericileri Çi dem Sokak Merkez 91 Ortahisar Kasabas Koyunyolu mevkii Vodafone Kulesi 92 Karasoku Mah. Osmanl Cad. No:82 Merkez 93 Ni de yolum1. km SHELL Hac o lu Tesisleri Merkez AVEA LET M H Z. A.. 1 Kuyulutatlar Kasabas Kale dam mevkii 2 Atatürk Bulvar Uzay Merkezi Merkez 3 Yeni Kayseri Cad. No:2 Hotel Dilara Merkez 4 Kahveci da Mevkii Göre Kasabas 5 mran Mah. Güllüce Sokak No:1 Eren Hotel Ürgüp 6 Bahçelievler Mah. Karaseki mevkii Merkez 7 Görçekli mevkii Turkcell kulesi yan Göreme 8 A a Mah. Çubuk Kümesi Uçhisar Kasabas 9 ahin Tepesi Sofular Köyü 10 Güzelyurt Mah. K z ltepe Mevkii 24. Cadde No:7 Merkez 11 Bahçelievler Mah. Saruhan Cad. TV Vericileri Merkez 12 Herikli Mah. Mustafa Parmaks z Cad. Koç Apt. No:27 Merkez Evler Mah. Cuma Pazar yeri TT Aras Merkez 14 Yeni San. Sitesi 9. Blok Sanayi Camii Merkez 15 brahim Pa a Mah. Osman Gazi Sk. No:31 Merkez 16 brahim Pa a Mah. Karata Mevkii Merkez 17 Kaya Cami Mah. Mehmet A a Sokak No:16 Merkez 18 Esentepe Mah. Ürgüp Cad. No:16 Merkez 19 Güzelyurt Mah. Ercan Sk. No:1 Merkez 20 Güzelyurt Mah. 24. Cad. No:5 Merkez 21 Ni de yolu TRT Kulesi yan Göre Kasabas 100

109 22 Yukar Mah. Bad ntepe Mevkii Turkcell Telsim vericileri yan Merkez 23 TV Vericileri yan Sulusaray Kasabas 24 Aksaray yolu 6. km Goodyear bayii yan Merkez 25 Görçeli Mevkii TV Vericileri Göreme 26 Oruç Reis Mah. Ertepe mevkii Aile park Gül ehir 27 Bala Mah. Çanakl k mevkii Hac bekta 28 Kayseri Cad. Almira Hotel Ürgüp 29 Fatih Mah. Karayaz mevkii su deposu yan Ürgüp 30 TV Vericileri mevkii Telsim Turkcell istasyonlar yan 31 Ortahisar PTT Merkez Müdürlü ü 32 Orta Mah. Rag p Üner Cad. Telsim Kulesi parsel Özkonak 33 K ratl o lu Mah. Yunus Emre Cad. No:67 Merkez 34 Avuç Köyü 35 Evran Tepesi Tuzköy 36 Alaaddin Mah. Gül Veren Sk. No:25 Merkez 37 Ba larba Mah. irin Sokak Topakl Kasabas 38 Yeniyaoan Köyü Hac bekta 39 Topakl Kasabas RL 40 Karahasanl Beldesi Turkcell kulesi yan 41 Göztepe Mevkii Kaymakl Kasabas 42 Lilimay Mah. Ayval Köyü Ürgüp 43 Kavak Köyü kar s Turkcell kulesi mevkii 44 Su deposu yan Sar lar Köyü 45 Bekdik Mah. Aksaray Cad. Netsek Kar s No:37 Merkez 46 Üniversite yolu üzeri 5. km Yurtkur K zyurdu kar s Merkez 47 Gürcali Mevkii 3. pafta 9388 parsel Göreme 48 Fatih Mah. Mustafa Otel arkas su deposu Ürgüp 49 Karaözü Mah. 382 ada 57 parsel TV Vericileri E rim Tepesi Ürgüp 50 Rag p Öner Mah. Vefa Küçük Cad. No:89 Merkez 51 Çayiçi Köyü Tepetarla mevkii Kozakl 52 Memi Bey Mah. Festival Sokak No:11 Merkez 53 Karasoku Mah. Osmanl Cad. No:10 Merkez 54 Yenimahalle 11. sokak Pafta:24 Ada:16 No:5 Merkez 55 Çay rl Mah. 478 Ada 13 parsel Ac göl 56 Emek Mah. Saatçi Hoca Cad. Sa layanlar Yap Koop. No:49 Merkez Evler TOK Merkezi Merkez 58 Karap nar Bahçelievler Mah. 123 ada K33D22-A paftadaki tarla Merkez 59 Mehmet Akif Bulvar No:3 Ürgüp 60 Tatlarin Kasabas Yuva yolu istikameti 1. km Vodafone kulesi 61 Kar da Mevkii TRT Vericisi yan Merkez 62 Derinkuyu lçesi giri i Opet Benzinlik bahçesi 63 Kayseri Cad. Büyük Otel Ürgüp 64 Eski Otogar yeri Kapadokya AVM Merkez 65 Aksalur Kasabas VODAFONE ve TURKCELL Kulesi yan 66 Atatürk Bulv. Uzay Merk. No:7 Merkez 67 brahim Pa a Mah. Osmangazi Sk. No:31 Merkez Evler Mah. Cuma Pazar yeri Merkez 69 Dere Mah. Haf z ncekara Cad. No:69 Merkez 70 Esentepe Mah. Murat Sk. No:25 Merkez 71 Kapadokya Dedeman Hotel Ürgüp yolu 2. km Merkez 72 Asos Thermal Deluxe Hotel Kozakl 73 Çat Kasabas Mezarl k giri i Vodafone Kulesi Çat Kasabas 74 Topaç Kasabas Turkcell kulesi yan 75 nall Kasabas Su deposu arkas 76 Özyayla Köyü Turkcell Kule yan Merkez 77 Bankas Derinkuyu ubesi 78 Do ala Köyü Çakmak Mah. No:120 Derinkuyu 79 TT Binas No:8 Karaca ar Kasabas 80 TT Binas Göynük Kasabas 101

110 81 Vodafone Kulesi Gümü kent Beldesi 82 Karasenir Beldesi 83 Ba dere Kasabas TT Binas 84 Aksaray-Nev ehir yolu Merkez 85 Yaprakl Seki mevkii Yeni 2. m nt ka mah. Turkcell kule yan 86 Beddik Mah. Karata mevkii 1277 ada 7 parsel Merkez 87 Bahçelievler Mah. Sar han Cad. No:10 Ürgüp 88 Sar lar Kasabas Gültepe mevkii Hazine arazisi 89 ahinefendi Köyü Pafta 433B05C 90 Karl k Köyü Kar dap Tepesi Turkcell kule yan Ürgüp 91 Çat Kasabas Vodafone kule yan 92 Maz Köyü Pafta:L33B-02B Parsel:350 (Vodafone kulesi yan ) 93 Mustafapa a Belediye Su deposu yan 94 Kayseri- Nev ehir yolu Bozca köy giri i (Vodafone kulesi yan ) 95 Yeni Mah. 11. Sokak No:5 Pafta:24 Ada:16 Parsel:18 Merkez 96 Ba Mah. Ye ilhisar Cad. No:2 Derinkuyu 97 Turist Otel Ürgüp 98 Mehmet Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Cad. No:151(Vodafone kule yan ) Merkez 99 Örnek Un Fabrikas Kalaba Kasabas 100 Karaburna Kasabas Yeni Mah. Hac Bekta Cad. Pafta:K.32B VODAFONE TELEKOMÜN KASYON A.. 1 Göztepe Mevkii Belediye TV Antenler yan Kaymakl Kasabas 2 Atatürk Bulvar Rasim Uzer Han No:74 Merkez 3 Kozakl Kasabas Bozo lan Mevkii 4 Nev ehir-aksaray yolu üzeri Fatih Un Fabrikas Merkez 5 Özkonak Beldesi Belediye Mezarl 6 Oruç Reis Mah. Ertepe Mevkii Eski TV Vericileri yan Gül ehir 7 Yeni Mah. Ça layan Mevkii Gümü kent Beldesi 8 Varol Dinlenme Tesisleri Derinkuyu giri i 9 Belediye TV Vericileri Karaseki mevkii Avanos 10 Dinler Otel Ürgüp Evler Mah. Karayaz mevkii 1964 ada 3 nolu parsel Merkez 12 Güzelyurt Mah. Ürgüp Cad. No: 59 Nuray Apt. Merkez 13 Ortahisar Kasabas Belediye su deposu 14 Göreceli tepesi Göreme 15 Güzelyurt Mah. Vefa Küçük Cad. No: 9 Gökçen Petrol arkas Merkez 16 TRT Vericileri yan Göre 17 Mustafapa a Belediyesi su deposu 18 Avanos TT Binas 19 Hac bekta PTT 20 Kar da vericileri mevkii Merkez 21 Karahasanl Kasabas Kartal Tepesi mevkii Ada:120 Parsel:59 Kozakl 22 Kalecik Kasabas Belediye Hububat deposu yan 23 MR Görüntüleme Merkezi Ticaret Borsas Kar s No:19 Merkez 24 Yeni Mah. 11. Sokak No: 5 Pafta:24 Ada:16 Parsel:18 Avanos 25 Sümer Mah. Ahmet Dedeo lu Sokak Karata mevkii Merkez 26 K ratl o lu Mah. Cengiz Topel Sokak Ada:2376 Parsel:14 Merkez 27 Hac bekta -K r ehir Karayolu 2. km Viranba lar mevkii Pafta 213 Ada 55 parseldeki tarla 28 Karasoku Mah. Nar Cad. No: 38 Merkez 29 Avuç Köyü Pafta: 2-3 Ada:14 Parsel:68 Hac bekta 30 Hac halili Köyü Be iktepe Mevkii Gül ehir 31 Karaburna Kasabas Yeni Mah. Hac bekta Cad. Pafta:K.32b.15 Ada:108 Parsel:3 32 Yeni Mah. Hastane Cad. No: 18 Örnek Un Fabrikas Kalaba Kasabas 33 Sar lar Cad. Dedeo ullar Un Fabrikas Topakl Kasabas 34 Toptanc lar Sitesi Mustafa Parmaks z Cad. No: 50 Merkez 35 Fabrika Cad. No: 11 Ladin Mobilya Ürgüp 36 Mehmet Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Kald r m mevkii 17-K pafta 2195 Ada 5 Parseldeki arsa 37 Herikli Mah. Mustafa Parmaks z Cad. Koç Apt. No:27 Merkez 38 brahimpa a Mah. Fatih Sk. No: 1 Merkez 102

111 39 Turkcell kule yan Zeferium Fabrikas arkas Aksalur Kasabas 40 Bekdik Mah. Aksaray Cad. No:37 Ada:196 Parsel:30 Pafta:19-L-1 Merkez 41 Akp nar-kurua l Karayolu 1,5 km Kozakl 42 Doktor Sad k Ahmet Cad. Fatih Sokak Özsa Ekmek Fabrikas üzeri No:1 Merkez 43 Yenimahalle 11. Sk. No:5 Pafta:24 Ada: 16 parsel:18deki arsa Merkez 44 Güzelyurt Mah. Gökçen Petrol arkas Merkez 45 Herikli Mah. Mustafa Parmaks z Cad. Koç Apt. No:27 Merkez 46 Bekdik Mah. Aksaray Cad. No:37 Ada:196 Parsel:30 Pafta:19-L-I Merkez 47 Ürgüp Dinler Otel 48 Yeni Mah. 11 Sokak No:8 Pafta:24 Ada:16 daki arsa Merkez 49 K ratl o lu Mah. Cengiz Topel Sokak Ada:2376 Parsel:14 Merkez 50 Valilik Kar s No:35 Nisa Otel Merkez 51 Atatürk Bulvar Hac Rasim Uzer han No:74 Merkez 52 Sar lar Belediyesi giri i Gürtepe mevkii 53 Maz Köyü Kayaba Mevkii Pafta:L33B-02B Parsel: Bozca Köyü Bayramhac l Baraj antiye alan 55 Ba Mah. ehit Ali Güven Cad. Dink Sokak Derinkuyu Evler Mah. Karayaz Mevkii Ada:1964 Parsel:3 Merkez 57 Ba dere Köyü 58 Kavak Kasabas Ard çl Bay r Mevkii Parsel: Kavak Köyü Turkcell-TRT Kulesi 60 Apak Ltd. ti. Cips Üretim Tesisleri Ac göl 61 Karahasanl Kasabas Kar Mah. Tepesi Mevkii Ada:120 Parsel:59daki arsa 62 Tatlarin Kasabas Giri i Turkcell Kulesi yan 63 Karaözü Mah. E rim Mevkii Ürgüp 64 Tuzköy Kasabas Evran Tepesi Parsel:5880 Avea ve Turkcell stasyonlar yan 65 Sümer Mah. Ali Efendi yolu Pafta:19.K.3 Ada:1458 Parsel:3 Merkez 66 Fabrika Cad. No: 11 Ladin Mobilya Ürgüp 667 Bozca Köyü Giri i Be iktepe Mevkii 68 TV Verici Tepesi Avea Kulesi Sulusaray 69 Çat Kasabas Belediye Mezarl Giri i 70 Karasenir Kasabas Çorak Mevkii Ada:156 Pafta:J3B,17C Parsel:64 71 Hac halili Köyü Be iktepe Mevkii Pafta:KB2B18D4C Ada:177 Parsel:4 72 Karaburna Kasabas Yeni Mah. Hac Bekta Cad. Pafta:K 32 B 15 Ada:108 Parsel:3 73 Avuç Köyü Pafta:2-3 Ada:14 Parsel:68 74 Karl k Köyü Turkcell kulesi yan 75 Cumhuriyet Mah. Kar da Sk. Ada:781 Avea ve Turkcell Kulesi aras Merkez 76 Bo az Köyü Ada:12 Parsel:219 Özel San. Bölgesi Merkez 77 Kalaba-Topakl Karayolu 4. km Erciyes Kireç Fabrikas kar s Çal Kasabas 78 Turist Otel Ürgüp 79 Dedeman Otel Merkez 80 Ba larba Mah. Ka Sk. Pafta:K.33B-10C Ada:109 Mahmatlar Kasabas 81 Su deposu mevkii Ac göl OSB 82 M.Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Cad. Garaj Sk. No:29 Merkez 83 Afet Evleri Mah. Stad Cad. Stadyum arkas Nar Kasabas 84 Çal Kasabas Çall gegik Mevkii Ada:221 Parsel:15 85 ehit Ali Güven Cad. Dink Sk. No:12 Unfa Otel Derinkuyu Kaynak: Bilgi Teknolojileri ve leti im Kurumu, Ankara Bölge Müdürlü ü,2010 (L) ALTYAPI, ULA IM VE HABERLE ME, KAYNAKÇA Karayollar 6. Bölge Müdürlü ü Bilgi Teknolojileri ve leti im Kurumu Ankara Bölge Müdürlü ü Belediye Ba kanl klar l Çevre ve Orman Müdürlü ü l Telekom Müdürlü ü 103

112 M-YERLE M ALANLARI VE NÜFUS M. 1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M Kentsel Alanlar Do al Güzelliklerin Kent Formuna Etkileri M Jeolojik Yap s Nev ehir ve civar, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvarterner birimlerinden olu maktad r. l alan, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasanda gibi eski yanarda lar n kül ve lavlar n n birikmesiyle olu mu çok geni bir plato üzerinde yer almaktad r. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan K z l rmak, do u-bat do rultusunda ve derinli ine vadilerle s k bir ekilde parçalam t r. l merkezi K z l rmak platosu ad yla an lan bu geni ve yüksek düzlüklerin bat yamaçlar nda kurulmu tur. Neojen gölleri alt ndaki yanarda lardan ç kan lavlar, platoda, göller ve akarsular üzerinde m. kal nl nda farkl sertlikte tüf tabakalar olu turmu tur. Bu tabakan n içerisinde tüften ba ka tüffit, ignimbrit tüf, lahar, volkan külü, kil, kum ta, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktad r. Üst pliosenden ba layarak ba ta K z l rmak olmak üzere akarsular n, göllerin ve hava artlar n n bu tüf tabakalar n a nd rmalar nedeniyle bölge bugünkü halini alm t r. M Topo rafyas l alan, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasanda gibi eski yanarda lar n kül ve lavlar n n birikmesiyle olu mu çok geni bir plato üzerinde yer almaktad r. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan K z l rmak, do u-bat do rultusunda ve derinli ine vadilerle s k bir ekilde parçalam t r. Bölgede bulunan orman alanlar insan tahribat sonucu nispeten tar ma uygun olmayan, e imin yüksek oldu u da l k ve ta l k alanlara s k m t r. Orman alanlar Nev ehir in belli ba l da l k alanlar nda bulunmaktad r. Bunlar Erda Da, H rka Da, Hodul Da, Oylu Da, Topuz Da, Ziyaret Da ve bunlar n uzant lar ndan olu maktad r. M klim Özellikleri Nev ehir ç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12 ve 39 o 20 kuzey enlemleri ile 34 o 11 ve 35 o 06 do u boylamlar aras nda kal r. Konya kapal havzas nda kalan Derinkuyu lçesi d nda, bütünüyle orta K z l rmak havzas na giren Nev ehir, yazlar s cak ve kurak, k lar ise so uk ve ya l geçen tipik karasal iklim özelliklerini ta r. M Genel Toprak Yap s klim, topo rafya ve ana madde farkl l klar nedeniyle Nev ehir linde çe itli büyük toprak gruplar na ait topraklara rastlamak mümkündür. Bunun yan nda toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. limiz genelinde tar m, mera, orman arazileri bulunmaktad r. Alüviyal Topraklar Bu topraklar akarsular n ta d alüviyal ana materyalin ayr mas sonucu meydana gelmi genç topraklard r. Profil olu umu tamamlanmam, yer yer A-C Horizonlar na sahip, derin ve verimli olan bu topraklar limizde K z l rmak Vadisi ve di er baz akarsular n kenarlar nda ince bantlar eklinde bulunmaktad r. 104

113 Hidromorfik Alüviyal Topraklar Bu topraklar s k s k ta k nlara u rayan, yüksek taban suyuna ve gleyle mi profile sahip topraklard r. Kolüviyal Topraklar Genellikle dik e imli yamaçlar n eteklerinde ve vadi a zlar nda yer al rlar. Yer çekimi, toprak kaymas, yüzey ak ve yan derelerden ta narak biriken materyallerin ayr mas ile olu mu A-C Horizonlar na sahip genç topraklard r. Bu topraklar n drenajlar iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunlar yoktur. Nev ehir ilinde çok de i ik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarl k bir alan kapsar. Kireçsiz Kahverengi Topraklar A B C Profilli topraklard r. A horizonu kahverengi, k rm z ms kahverengi, grimsi kahverengi olabilir. B horizonu kahverengi veya k rm z ms kahverengidir. B horizonu dâhil solumun tamam na suland r lm asit damlat ld nda köpürmez. Solumdan y kanan kireç C horizonunda birikmi tir. Bu nedenle C horizonunun rengi daha aç kt r. Bazen C horizonunda kireç yumrular gözlenebilir. Bu topraklar iyi drenajl ve verimli topraklard r. M Deprem Ku a Nev ehir ve çevresi 3. derecede tehlikeli deprem bölgesindedir. K r ehir ve Kayseri gibi bölgesel deprem sahalar n n etkisinde kalabilir. En önemli fay, H rkada güneyinde, Civelek-Gümü kent aras nda 20 km uzunlu undaki k r k hatt r. M Kentsel Büyüme Deseni Nev ehir nüfusunun % 30 u Merkez lçede ya amaktad r y l nda nüfus say m sonuçlar na göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük ço unlu u yeni konut alanlar n tercih etmektedir. M Planl Kentsel Geli me Alanlar l genelinde belediyelerin imar planlar nda bu plan n projeksiyon nüfusunun ihtiyaç olaca alandan çok daha fazla bir alan geli meye konut alan olarak aç lm t r. Konut Nev ehir de konut yerle me alanlar yap la ma yönünden iki ana grup olarak belirlenmektedir. Bunlar n bir bölümü, Kale çevresinde dik e imli eteklerde kentin eski yerle me alanlar, di eri ise planl geli me ile muntazam olu mu yerle me alanlar d r. Kentin geli mesinde ve ekillenmesinde, kent içinden geçen Aksaray-Kayseri karayolu da etkili olmu tur. Bu aks üzerinde yer alan sanayi ve küçük sanatlar siteleri, konut alanlar n da bu yönlere çekerek yol boyu geli en bir kent yap s ortaya ç km t r. Kentin geli meye elveri li ve henüz bo alan bölgesi, Avanos yolu do usunda, Göreme yoluna kadar uzanan k sm d r. Ticaret Nev ehir de mevcut ticaret, eski imar plan nda ayr lan yerde geli mi ve alan yetmedi inden ana yollar boyunca bir da l m ba lam t r. Ayr ca, Aksaray yolunda kurulan sanayi ve küçük sanatlar dolayl olarak ticari faaliyetleri bu yöne çekmi, gerek siteler içinde gerekse bu bölgedeki ana yollar üzerinde i yerleri geli mi tir. Ayr ca mevcut pazar yerleri de yetersiz duruma gelmi, yeni pazarlama alanlar na gerek duyulmaya ba lanm t r. Kent için gerekli, yeni toptanc hali ve hayvan pazar yerleri seçilmi tir. 105

114 Sanayi Nev ehir de köklü bir sanayi geli memi tir. Da n k olarak in a edilmi un fabrikalar ve arap fabrikalar k smen korunmu tur. M Kentsel Alanlarda Yo unluk Nev ehir nüfusunun % 30 u Merkez lçede ya amaktad r y l nda nüfus say m sonuçlar na göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük ço unlu u yeni konut alanlar n tercih etmektedir. M Kentsel Yenileme Alanlar Koruma Kurulunca onayl koruma imar plan bulunan kentsel yerle im alanlar nda mevcut plan n hükümleri geçerlidir. lgili idarelerce yap lan imar plan de i iklikleri için Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulu onay n n al nmas gereklidir. Mevcut planlarda de i iklik yap labilmesi için, haz rlanacak revizyon imar veya uygulama planlar n n Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulu nun görü üne sunulmas gerekir. M Endüstri Alanlarda Yer Seçimi Endüstri alanlar sanayi sitesi olarak l merkezinde toplanm t r. Ürgüp, Gül ehir, Avanos, Hac bekta ve Kozakl lçelerinde küçük sanayi siteleri bulunmaktad r. M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulu taraf ndan onar m izni verilen yap lar için Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Yüksek Kurulu nun gün ve 660, 661 say l ilke karar geçerlidir. Nev ehir Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Kurulu taraf ndan yap izni verilecek parsellerdeki yeni yap la malar n projelendirilmesinde, a a daki ko ullar geçerlidir. a-do al çevre içinde yer alan yeni yap la mada do al görünüm ve topo rafyay zedelemeyen mimari çözümlerin geli tirilmesi esast r. Bu amaçla, yeni yap la man n yak n çevresiyle birlikte etüt edilerek, do al yap yla etkile imini gösteren vaziyet plan ve silüet çizimleri yan s ra, gerekli görüldü ünde, projenin maket veya 3 boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. b-geleneksel doku içinde yer alan yeni yap la mada, doku karekterini zedelemeyen mimari çözümlerin geli tirilmesi esast r. Bu amaçla, yeni yap la man n bulundu u yap adas ve yak n çevresiyle birlikte etüd edilerek, mevcut dokuyla etkile imini gösteren vaziyet plan ve silüet çizimleri yan s ra, gerekli görüldü ünde, projenin maket veya üç boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. c-yerel mimariyle dilbirli i (benze im) içinde bulunmak veya yerel mimariyle uyumlu ça da yorumlara yönelmek olas d r. Her iki durum içinde de ölçü, oran, biçim, üslup, in aat tekni i ve malzeme kullan m bak mlar ndan çevreye ayk r olmayan, nitelikli çözümler aran r. Yerel mimariyle uyumlu çözümlerin geli tirilmesinde, örnek al nan doku veya tekil yap daki belirgin yap, plan, kesit cephe özelliklerinin topluca dikkate al nmas beklenir. Dokunun önemli unsurlar olan, avlu duvarlar yla çevrili aç k mekan (avlu, bahçe) düzeni ile, yar aç k mekan (revak, arkat) tipolojilerinin süreklili i gözetilir. Pencere, kap, cumba gibi ögelerin tasar m nda, yerel mimarinin kütle kompozisyonlar ndaki dolu-bo ve ç kma oranlar, aç kl klar n gruplan tarzlar ve zemin ile üst katlardaki düzen farkl la malar göz önüne al n r. Çat çözümlerinde yeni yap la man n bulundu u yörede egemen olan biçimlenme ve malzemelerin kullan lmas esast r. Yerine göre düz çat mecbur olabilece i gibi, e imli çat 106

115 (be ik, k rma vb.) söz konusu oldu unda çat aras ve cihannüma (Y ld zkö k, Sineklikö k) çözümlerine, kat alan n n %15 ini a mama ko uluyla gidilebilir. Doku içinde yer alan yap la mada, bina cephe hatt ve bahçe duvarlar, mevcut s n r izler. Mevcut yol güzergâhlar ve özgün kaplama malzemesi de i tirilemez. M K rsal Alanlar Son y llarda görülen nüfus art incelendi inde Merkez lçede kent nüfus art oran n n, k rsal nüfus art oran ndan fazla oldu u görülmektedir. Bu da Nev ehir de kentle me e iliminin artt n ortaya koymaktad r say mlar ndan sonra k rsal kesimde, bu alanlardaki kurakl k, tar ma elveri li topra n s n rl olu u nüfusun azalmas na neden olurken Nev ehir de yeni aç lan i alanlar bu nüfusu çekmekte ve ilerisi için ümit verici geli meler izlenmektedir. M K rsal Yerle me Deseni limiz nüfusunun % 55i kentlerde % 45 i k rsal kesimde ya amaktad r. Nüfusun ço unlu u tar mla u ra maktad r. Mevcut ekilebilir arazi çiftçi aileleri taraf ndan i letilmektedir M Arazi Mülkiyeti Tablo M.1: Kadastro durumu lçe K rsal Alan Kadastrosu Kentsel Alan Kadastrosu Merkez 9 33 Ac göl 8 4 Avanos 11 8 Derinkuyu 6 4 Gül ehir 28 6 Ürgüp Hac bekta 28 5 Kaynak: l Kadastro Müdürlü ü,2010 M. 2. ALTYAPI lçelerin ço unda kanalizasyon sistemi bulunmaktad r. Kanalizasyonu olmayan ilçelerde fosseptik kullan lmakta olup, kanalizasyon sistemi yap lma a amas ndad r. l genelinde kanalizasyonu olmayan köylerde çal malar devam etmektedir. limizde kullanma suyu kuyulardan sa lanmaktad r. Genellikle isale hatt borular PVC dir. Baz yerle imlerde isale hatt nda asbest borular kullan lmaktad r. limiz Merkez ilçede kanalizasyon sistemi mevcut olup, at ksu ar tma tesisi vard r. Nev ehir At ksu Ar tma Tesisi, Nar Kasabas Burgaz Mevkiinde m 2 lik arazi üzerine kurulmu tur. Ar tma sistemi, fiziksel ar tma sonras nda biyolojik ar tma yapan uzun havaland rmal aktif çamur sistemidir. Tesise gelen at k su; Nev ehir merkez ilçenin tamam, Nar Kasabas, Uçhisar Kasabas, Göre Kasabas, Çardak ve Güvercinlik köylerinden gelmektedir. De arj yeri Karaa aç Deresi olup, bu dere 12 km sonra K z l rmak Nehrine dökülmektedir. Ya mur sular yar ayr k sistemle tesise dahil olmaktad r m 3 / gün kapasiteli olan tesiste, m 3 /gün at ksu ar t lmaktad r. φ 400 ve φ 1000 lik kolektör hatt yla tesise gelen at ksu φ 1200 lük boruyla zgaralara girmektedir. Bu hatt n uzunlu u 150 m dir. Tesiste olu an ar tma çamurlar kurutulduktan sonra çöp deponi alan na gönderilmektedir. 107

116 M. 3. BINALAR VE YAPI ÇE ITLERI M Kamu Binalar Nev ehir de, geni saha isteyenler d ndaki resmi kurumlar genellikle s k k ve yetersiz binalarda hizmet görmektedir. Resmi kurumlar n ço u Hükümet Kona nda bulunmaktad r. M Okullar limizde 170 ilkö retim okulu, 47 ortaö retim, 1 adet e itim uygulama okulu, 7 adet anaokulu, 8 adet özel e itim okulu bulunmaktad r. lçeler ile ba l köy ve kasabalardaki özel okullar da dahil olmak üzere okul say s Tablo M.2de, ilkö retim okul say s Tablo M.3 de, ortaö retim okul say s Tablo M.4 de, pansiyon bilgileri Tablo M.5 te verilmektedir. Tablo M.2:Anaokulu bilgileri LÇE OKUL SAYISI TOPLAM Ö RENC SAYISI Merkez Ac göl Avanos Derinkuyu Gül ehir Hac bekta Kozakl Ürgüp TOPLAM Kaynak: l Milli E itim Müdürlü ü,2010 Tablo M.3: lkö retim okul bilgileri LÇE OKUL SAYISI TOPLAM Ö RENC SAYISI Merkez Ac göl Avanos Derinkuyu Gül ehir Hac bekta Kozakl Ürgüp TOPLAM Kaynak: l Milli E itim Müdürlü ü,

117 Tablo M.4: Ortaö retim okul bilgileri LÇE OKUL SAYISI TOPLAM Ö RENC SAYISI Merkez Ac göl Avanos Derinkuyu Gül ehir Hac bekta Kozakl Ürgüp TOPLAM Kaynak: l Milli E itim Müdürlü ü,2010 Tablo M.5: Pansiyon bilgileri LÇE ADET TOPLAM Ö RENC KAPAS TES Merkez Ac göl - - Avanos Derinkuyu - - Gül ehir - - Hac bekta Kozakl Ürgüp TOPLAM Kaynak: l Milli E itim Müdürlü ü,2010 Nev ehir Üniversitesi nde 5 adet fakülte, 7 adet meslek yüksekokulu, 2 adet enstitü mevcuttur. Tablo M.6: Nev ehir Üniversitesi Ö renci Bilgileri Okul smi Yerle ke Kapasite Sosyal Bilimler Enstitüsü Merkez - Fen Bilimleri Enstitüsü Merkez - ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Merkez Turizm Fakültesi Merkez 500 Fen Edebiyat Fakültesi Merkez 586 Güzel Sanatlar Fakültesi Merkez - Mühendislik Mimarl k Fakültesi Merkez - Semra ve Vefa Küçük Sa l k Yüksekokulu Merkez 300 Meslek Yüksekokulu Merkez 864 ncekara Sa l k Hiz. Sa l k Meslek Yüksekokulu Merkez - Meslek Yüksekokulu Hac bekta 600 Sebahat ve Erol Toksöz Meslek Yüksekokulu Ürgüp 672 Meslek Yüksekokulu Gül ehir 640 Meslek Yüksekokulu Avanos 236 Kaynak: Nev ehir Üniversitesi Rektörlü ü,

118 M Hastaneler ve Sa l k Tesisleri limizde toplam 5 adet devlet hastanesi, 64 adet sa l k oca, 8 adet özel sa l k kurumu, 2 adet dispanser bulunmaktad r. limiz Merkez, Ürgüp ve Hac bekta ilçelerinde devlet hastaneleri bulunmaktad r. M Sosyal ve Kültürel Tesisler Nev ehir li Ürgüp ve Hac bekta lçelerinde Kültür Merkezi mevcuttur. Nev ehir Gazi Stad, Merkez deki Damat brahimpa a spor salonu (1500 ki i kapasiteli), Ticaret Lisesi spor salonu (500 ki i kapasiteli), ilçelerde Ürgüp spor salonu (500 ki i kapasiteli ), Avanos spor salonu (500 ki i kapasiteli), Hac bekta 60. y l spor salonu (2500 ki i kapasiteli), Gül ehir spor salonu ( 500 ki i kapasiteli ) bulunmaktad r. 1 adet tenis kortu faal durumdad r. limizde 2 adet at poligonu bulunmaktad r. Merkezde Gazi Stad spor kompleksi içerisinde 2 ve 3 nolu çim futbol sahalar, ilçelerde Avanos, Ürgüp, Gül ehir, Derinkuyu olmak üzere 7 adet çim futbol sahas ve 103 adet toprak futbol sahas vard r. Gençlik ve Spor l Müdürlü ü nün spor kompleksi içerisinde 1 adet tenis kortu faal durumdad r. Ayr ca limizde Kapadokya Sporcu Kamp E itim Merkezi, Nev ehir Gençlik Merkezi ile Gül ehir lçesi Gençlik Merkezi bulunmaktad r. Nev ehir Gençlik Merkezi ile Gül ehir Gençlik Merkezi nde resim kursu, satranç kursu, bilgisayar kursu, gençlik haftas kutlamalar, halk oyunlar kursu, izcilik, foto rafç l k kursu, kompozisyon ve iir yar malar, gençlik enlikleri, yaz spor kurslar, ulusal ve merkez gençlik kamplar, zihinsel engelli gençlerin spor e itimleri faaliyetleri yap lmaktad r. M Endüstriyel Yap lar limizde Merkez ilçede 85, Ürgüp te 9, Avanos ta 40, Gül ehir de 5, Kozakl da 4, Ürgüp te 8, Hac bekta ta ise 2 adet sanayi sicil belgeli sanayi kurulu u bulunmaktad r. M Göçer ve Hareketli Bar naklar n aat antiyesindeki bar naklar göz önüne al nmad takdirde limizde göçer ve hareketli binalar bulunmamaktad r. M Otel-Motel ve Turizm Amaçl Di er Yap lar limiz genelinde çok say da otel bulunmaktad r. 4 adet 5 y ld zl, 15 adet 4 y ld zl otel bulunmaktad r. Oteller Ürgüp, Kozakl ve Merkez lçede yo undur. Ayr ca pansiyon ile özel i letme belgeli tesisler de bulunmaktad r. M Bürolar ve Dükkânlar Merkez lçede 7 adet i han, 1 adet al veri merkezi bulunmaktad r. M K rsal Alanda Yap la ma K rsal alanda ba evleri ve mand ralar bulunmaktad r. Buralarda tarla, ba ve bahçelerde arazinin % 5 ini geçmeyecek ekilde yap la maya izin verilmektedir y l nda 2 adet ba evi, 2 adet mand raya yap ruhsat düzenlenmi tir. M Yerel Mimari Özellikler 19. yüzy l Kapadokya evleri yamaçlara kayalar n oyulmas suretiyle ya da kesme ta tan in a edilmi lerdir. Nev ehir ve yöresinin volkanik tüf ve lavlarla kapl olmas ndan ötürü, do al yap ve çevre ko ullar sivil mimari etkilemi tir. Yörede ta n fazla a ac n az olu u, tüflerin kolayl kla oyulabilmesi yap lanmay tüflerin içerisine veya ta evlere yöneltmi tir. 110

119 Eski evlerde kullan lan ta malzeme volkanik yap dad r. Bu ta lar ocaklardan ç kt klar nda yumu ak ve çok rahat i lenebilir. Ancak hava ile temas etti inde sertle melerinden ötürü s kça kullan lm t r. Kullan lan malzemenin bol olmas ve kolay i lenebilmesinden dolay yöreye has olan i çili i geli erek mimari bir gelenek halini alm t r. Bununla berber, ah ap yaln zca kap ve dolap kapaklar nda kullan lm t r. Evlerin ço unda kap lar kemerlidir. Kapadokya da do al yap, çevre ko ullar, sava ve i galler sonucu oldukça özgün bir konut mimarisi ortaya ç km t r. Yeralt ehirleri en özgün mimari unsurlard r. Yöresel jeolojik malzeme olan tüfün kolayca i lenebilen bir madde olmas sebebiyle da, tepe yamaçlar, peri bacalar oyularak ev biçimine sokulmu tur. Yamaçlara, kayalara ev yapma gelene i baz yörelerde hala devam etmektedir. Eski ma aralar, kaya evlerinin önemli k sm bugün limonluk, araphane, kiler yada turistik tesis (otel, bar, disko, lokanta) olarak kullan lmaktad r. Bu tür konut mimarisi örneklerine Ürgüp, Ortahisar, Uçhisar, Göreme, Çavu in ve Avanos ta rastlanmaktad r. Geleneksel konut türleri oyma, yar oyma-yar y ma ve y ma olmak üzere çe itlenir. Ta evlerin içi yaz n serin, k n ise l kt r. limizde yerel mimari özellik olarak; y ma kargir, yöresel kesme ta tan bahçeli, içerisinde avlusu olan k l k malzemenin depoland kilerli bir yap tarz var idi. Ancak h zl bir kentle me ile birlikte bunun getirdi i çok katl apartman mimarisinin yo un olmas sebebiyle eski kent dokusunun tamamen bozuldu u gözlenmektedir. Art k sadece köylerde eski tarz yap m ekli görülebilmektedir. M Bina Yap m nda Kullan lan Yerel Materyaller Yöresel mimari tarz n etkin yap eleman kesme ta t r. Ta, en önemli yap gerecidir ve tümüyle yöreden sa lanmaktad r. Yontu Ta denen yöresel ta türü beyaz, bej, aç k kahverengi tonlarda kolay i lenebilen bir ta t r. Kavak Kepezi denen ta türü serttir, özel çekiç ve kalemle düzeltilir. Yaprakl Seki Ta sar d r, oldukça serttir, özel çekiçle düzeltilir. Sulusaray Ta yumu ak bir ta türüdür ve beyaz renklidir. Bu ta, s y korudu undan yap lar n iç bölmelerinde kullan l r. Belli boyutlarda i lenen ta lar yap lar n revakl ön yüzlerinde geometrik bir düzen içinde kullan larak devinimli bir görünüm elde eder. Kesme ta ocaklar Merkez lçe Karayaz mevkiinde bulunmaktad r. Bunun d nda bölgede bulunan pomza ocaklar nedeniyle, hammaddesi pomza olan briket imalat her geçen gün artm, Aksaray ve Ni de yolu üzerinde briket fabrikalar aç lm t r. Bu malzeme gerek yörede, gerekse kom u iller ve di er bölgelerde özellikle ses ve s yal t m sa lamas ve ekonomik olmas nedeniyle tercih edilmi tir. Tu la hammadesi olan topra n Avanos ilçesi, K z l rmak kenar nda yo un bulunmas nedeniyle bu bölgede de tu la fabrikalar bulunmaktad r. M. 4 SOSYO-EKONOMIK YAPI M Alanlar ve sizlik limizde hizmet, sanayi ve tar m sektöründe istihdam sa lanmaktad r adet kay tl i siz bulunmaktad r. Bu ki ilere meslek edindirmek amac yla kurslar aç lmaktad r. Web tasar m, i makineleri kullan m, kaynakç l k, tesisatç l k, a ç l k vb. kurslara kursiyerler devam etmektedir. M Göçler Nev ehir in ald göçte i arama ve bulma, verdi i göçte ise hane fertlerinden birine ba ml durumlar etkilidir. Yurt d na i çi olarak giden aileler vard r. Özellikle Avanos ve 111

120 Ürgüp ilçesi halk nda i çi olarak yurt d na giden aileler yo unluktad r. Ankara- stanbul ve zmir gibi büyük ehirlere çok miktarda göç olmaktad r. M Göçebe çiler (Mevsimlik) limizde turizm sektöründe göçebe (mevsimlik) i çi bulunmamaktad r. n aat sektöründe göçebe i çiler çal maktad r. Bu göçebe i çilerin as l ikamet yerleri; Boyabat (Sinop), Kavak (Samsun), Kad nhan ve Ilg n (Konya), skilip ve O uzlar (Çorum), Aksaray ve Yozgat lleridir. Bu llerden göçebe olarak Nisan ay nda limize gelinmekte ve Eylül ay nda tekrar ikamet yerlerine dönülmektedir. M Kent Topra n n Mülkiyet Da l m limizde, devlet hüküm ve tasarrufu alt ndaki alanlar ile tescilli alanlar n toplam ,54 m2 dir. Tescilli alan miktar ,73 m2dir. Devlet hüküm ve tasarrufu alt ndaki alanlar ,62 m2 dir. M Konut Yap m Süreçleri Konut üretiminde a rl kl olarak kooperatifçilik ve yeni yeni h z kazanan yap-sat eklindeki konut üretimi görülmektedir. Kentin genelinde konut ihtiyac kar lanm gibi görünsede geli en ve büyümekte olan limiz için konut üretimi devam etmektedir. Bunun d nda gerek il merkezinde gerekse ilçe merkezlerinde TOK taraf ndan konut ve i yerlerini içeren projeler programa al nm, bunlar n büyük bir k sm tamamlanarak hak sahiplerine da t lm t r. M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri limiz merkez ve ilçelerinde gecekondu türünde yap la ma görülmemektedir. Daha önce Bay nd rl k ve skan Bakanl nca onaylanarak imar planlar na i lenen gecekondu önleme bölgeleri geçmi y llarda kaçak yap la may önleme amaçl kooperatiflere tahsis edilmi, daha sonra ise bu alanlar s n rlar içinde bulundukar belediye ba kanl klar na devredilmi tir. M. 5 YERLE M YERLER N N ÇEVRESEL ETK LER M Görüntü Kirlili i 2001 tarih ve 02 say l l Mahalli Çevre Kurulunda al nan kararda özetle limiz hudutlar dâhilinde karayollar veya di er köy yollar güzergâhlar nda, gerek görüntüsü gerekse yap s itibari ile çevre kirlili ine yol açan her türlü ilan ve reklam panolar n n belediye hudutlar dâhilinde belediyelerce, belediye hudutlar haricinde Karayollar, Köy Hizmetleri, Emniyet Müdürlü ü ve Jandarma Komutanl nca tespit edilerek kirlilik yaratan levhalar n kald r lmas na ve bahsi geçen kurulu larca kald r lan levhalar n yeniden konuldu unun tespiti halinde ilgililer hakk nda gerekli cezai i lemlerin uygulanmas na denilmi tir. Tabelalar konusunda al nan tarih ve 2004/06 say l l Mahalli Çevre Kurul Karar nda limizde görüntü kirlili inin nedenlerinden biri olan tabelalar konusunda mevcut uygulaman n devam na; eskiyen, bozulan levhalar n yerine güncelle tirilmi tabelalar n konulmas, bak m ihtiyac olanlar n bak mlar n n ilgili belediyelerce yap lmas denilerek tabelalar konusu gündeme ta nm ve limiz genelindeki bu sorunun giderilebilmesi için baz kurum ve kurulu lara görevler dü mü tür. Görüntü kirlili i ile ilgili de erlendirmeler ve denetimler l Mahalli Çevre Kurulu kararlar çerçevesinde yap lmaktad r. 112

121 M Binalarda Ses zolasyonu Binalarda ses izolasyonu ile ilgili, yürürlükteki kanun ve yönetmeliklerde herhangi bir madde bulunmamaktad r. Ancak s yal t m zorunlu oldu undan özellikle cam yünü, yöresel ta, ekstrüde polistren ve özellikle bims malzemeleri s yal t m nda kullan lmaktad r. Bu malzemelerin istenilen düzeyden daha az ses yal t m özelli i bulunmaktad r. limizde de in aatlarda bu malzemeler kullan lmaktad r. M Hava Alanlar ve Çevresinde Olu turulan Gürültü Zonlar limiz Tuzköy kasabas nda havaalan bulunmaktad r. Hava alan n n Gül ehir ilçesine uzakl 10 km, limize olan uzakl ise 27 km dir. Hava alan trafi i yo un de ildir. Gürültü hakk nda çal ma bulunmamaktad r. M Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konu hakk nda herhangi bir çal ma bulunmamaktad r. M Kentsel At klar Kat at klar, mutfak art klar, kâ t, karton, plastik, cam ve metalden olu maktad r. Kat ve hafriyat at klar ile ilgili olarak Müdürlü ümüzce denetimler yap lmaktad r. Kat At klar: Evsel at klar genelde plastik çöp torbalar nda biriktirilip, belediye taraf ndan belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktad r. Çöpler belediyelik yerle im yerlerinde belediyenin tespit etti i alanlarda biriktirilmektedir. At klar n Bertaraf Edilmesi: Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nev ehir Belediyesi taraf ndan toplanarak ehir merkezine yakla k 8 km uzakl kta bulunan Sulusaray yolu çmece mevkiinde bulunan kat at k deponi sahas nda depolanmaktad r. Tesise tarihinde ÇED Olumlu karar verilmi tir.düzenli Deponi Alan n aat devam etmektedir. At klar n geri dönü ümü ile ilgili olarak Nev ehir Belediye Ba kanl ve Ürgüp Belediye Ba kanl taraf ndan pet, plastik, cam, metal vb. malzemelerin kayna ndan ayr t r l p toplanmas çal malar yap lmaktad r. Bu ekilde evsel kat at klar geri dönü ebilir malzemeler ve organik at klar olarak ayr po etlerde toplanmakta ve de erlendirilmektedir. S v At klar: Mülkiyeti Nev ehir Belediyesine ait m 2 lik alan kaplayan at ksu ar tma tesisi, Nar-Burgaz Mevkinde Nev ehir e 4,5 km uzakl ktad r. Tesisten faydalanacak yerle imler Nev ehir Belediyesi ( ki i), Göre Belediyesi (2.520 ki i), Uçhisar Belediyesi (3.420 ki i), Nar Belediyesi (2.637 ki i), Çardak Köyü (1.947 ki i), Güvercinlik Köyü (613 ki i) olarak toplam ki idir. Turizm sektörünün yo un oldu u Avanos ve Ürgüp lçelerinde ar tma tesisleri kurularak faaliyete geçmi olup tam kapasite ile çal t r lmaktad r. Bu tesislerde biyolojik ar t m yap lmaktad r. Ürgüp Belediyesi at ksu ar tma tesisine Mustafa Pa a, Ortahisar Kasabas ile brahim Pa a Köyünün kanalizasyonu ba l d r. Göreme Kasabas kanalizasyonunun tamam Uçhisar Kasabas kanalizasyonunun bir k sm Avanos Belediyesi at k su ar tma tesisine verilmektedir. Bunun yan nda Dedeman oteli, Ticaret Borsas et entegre tesisi, Cimpor Yibita Çimento fabrikas ve MEY rak fabrikas gibi baz özel i letmelerde biyolojik ar tma tesisi bulunmaktad r. Hastane At klar : limiz genelindeki hastane ve benzeri sa l k kurulu lar nda t bbi at klar n tümü yönetmeli e uygun torbalarda toplanmaktad r. limizde t bbi at k yakma tesisi mevcut de ildir. Hastane ve sa l k ocaklar, di hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde aç a ç kan t bbi at klar için günler belirlenmi olup, t bbi at klar Kayseri linde bulunan sterilizasyon ünitesinde bertaraf edilmektedir. 113

122 M Binalarda Is Yal t m Binalardaki s kay plar n n azalt lmas na, enerji tasarrufu sa lanmas na ve uygulamaya dair usul ve esaslar düzenleyen Binalarda Is Yal t m Yönetmeli i bulunmaktad r. Bu Yönetmelik, 10/7/2004 tarihli ve 5216 say l Büyük ehir Belediyesi Kanunu kapsam ndaki belediyeler dahil olmak üzere, bütün yerle im birimlerindeki binalarda uygulanmaktad r. Münferit olarak in a edilen ve s t lmas na gerek duyulmayan depo, cephanelik, ardiye, ah r, a l vb. binalarda bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmas zorunlu de ildir. Is yal t m uygulamas nda yeni alternatifler geli tirilerek, s yal t m nda maksimum verim ve buna ba l olarak yak t giderlerinde azalma ve hava kirlili ine de k smen çözüm üretilmektedir. Ayr ca yak t giderlerinin fazla olmas, s yal t m uyguland nda giderlerin azalmas ndan dolay vatanda lar n s yal t m na olan ilgisi artmaktad r. Bu nedenle tek sat hl pencerelerin sökülerek, s yal t ml cam kullan larak çift sat ha dönü türüldü ü, d cephelerde mantolama ile eski ve yeni binalarda s yal t m n n uyguland görülmektedir. limiz merkezinde özellikle yeni yap lan binalarda s yal t m na büyük özen gösterilmekte olup, projelendirme s ras nda yal t m dikkate al nmaktad r. M. 6. NÜFUS M Nüfusun Y llara Göre De i imi 2007 y l nda l genel toplam nüfusu iken, 2009 y l nda tir y l nda ise l nüfusu dir. M Nüfusun Ya, Cinsiyet ve E itim Gruplar na Göre Da l m Tablo M.7: 2010 y l nüfus da l m Ya grubu Toplam Erkek Kad n TOPLAM Kaynak: nevsehir.gov.tr M l ve lçelerin Nüfus Yo unluklar Ürgüp ün yüzölçümüne göre nüfusunun fazla olmas, yo unlu unun ilk nedeniyse de arazi miktar na göre nüfusunun artma s n r na gelmesi, art h z n dü ürmektedir. Hac bekta ilçesindeki nüfus azal n da yurt d na fazla i çi 114

123 göndermesi ve sanayi yönünden geli memesiyle aç klayabiliriz. limiz Kapadokya bölgesi s n rlar içerisinde oldu undan turizm sezonunda yerli ve yabanc turistlerden dolay gözle görülür bir yo unluk meydana gelmektedir. Bunun yan nda hasat zaman ilçelerimize genellikle güneydo u illerimizden gelen i çilerden dolay da nüfus yo unlu u olmaktad r. TabloM.8: 2010 y l nüfus yo unluk bilgileri lçe Toplam lçe Köy Yüzölçümü Nüfus Yo unlu u Merkezi (km2) (ki i/km2) Merkez Ac göl Avanos Derinkuyu Gül ehir Hac bekta Kozakl Ürgüp Toplam Kaynak: nevsehir.gov.tr M Nüfus De i im Oran 2009 y l nda l toplam nüfusu iken 2010 y l nüfusu dir y l na göre nüfus de i im oran -1 dir. (M)YERLE M ALANLARI VE NÜFUS, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü Tar m l Müdürlü ü l Kültür ve Turizm Müdürlü ü Nev ehir Belediye Ba kanl l Milli E itim Müdürlü ü l Bay nd rl k ve skân Müdürlü ü Gençlik ve Spor l Müdürlü ü Nev ehir Üniversitesi Rektörlü ü l Kadastro Müdürlü ü 115

124 N. ATIKLAR N. 1 Evsel Kat At klar limizde 34 adet belediyenin üye oldu u toplam nüfusu olan Kapadokya l Özel dareler ve Belediyeler Birli i bulunmaktad r. Kat at klar için düzenlenen tart m çizelgesine göre kat at klar n ço unlu unu mutfak at klar olu turmakta olup, bu oran yaz mevsiminde %78, k mevsiminde %48 dir. Nev ehir Belediyesi Kapadokya l Özel dareleri ve Belediyeler Birli i nin üyesidir. Birlik, Nev ehir Valisi Ba kanl nda Nev ehir l Özel daresi ve Merkez Belediyesi dahil olmak üzere 34 belediyenin i tiraki ile kurulmu tur. Evsel kat at k bertaraf alan na Merkez lçe, Nar, Sulusaray Kasabalar ve Kapadokya l Özel dareleri Belediyeler Birli ine üye 34 adet belediyenin at klar getirilmektedir. Kat at klar, Nev ehir Belediyesi taraf ndan toplanarak ehir merkezine yakla k 8 Km. uzakl kta bulunan Sulusaray çmece mevkiindeki mülkiyeti Nev ehir Belediyesi ne ait deponi sahas na b rak lmaktad r. Kat at k deponi sahas için, tarihinde ÇED Olumlu Karar verilmi olup, kat at k alan toplam m 2 dir. Kat At k Düzenli Depolama Alan in aat devam etmektedir. N. 2 Tehlikeli ve Zararl At klar limizde tehlikeli ve zararl at klar konusunda Müdürlü ümüzce denetimler ve çal malar sürdürülmektedir. Sanayi kurulu lar na, tehlikeli at klar Bakanl m zdan lisans alm firmalara vermeleri gerekti i hususunda uyar ve bilgilendirme yap lmaktad r. Tehlikeli at klar ile ilgili yönetmeliklerde belirtilen artlar ta yan firmalar ve ta ma araçlar ile ilgili olarak Müdürlü ümüze ba vurular yap lmakta, uygun görülenler lisansland r lmaktad r. Kontamine varil, plastik bidon ve tanklar n geri kazan m tesisine Bakanl m z taraf ndan Tehlikeli At klar n Kontrolü Yönetmeli i kapsam nda letme Lisans verilmi tir. Ayr ca Valili imizce an lan tesise ait yedi araca Tehlikeli At k Ta ma Lisans verilmi tir. Hurda kablo ve ya l kablo geri kazan m tesisine de Bakanl m z taraf ndan Tehlikeli At klar n Kontrolü Yönetmeli i kapsam nda geçici çal ma izni verilmi tir. limizdeki tehlikeli at k üreten sanayi kurulu lar na, bu at klarla ilgili yönetim plan olu turmalar için yaz malar yap lm olup, tesisler taraf ndan sunulan yönetim planlar Bakanl m za gönderilmi tir. N. 3 Özel At klar N T bbi At klar limizdeki Kapadokya l Özel dareleri ve Belediyeler Birli ine üye olan 34 belediye ba kanl n n t bbi at klar toplama, ta ma ve bertaraf i i 5 y ll na Turanlar Çevre Teknolojileri Müh. n. Taah. ve Tic. Ltd. ti.ye verilmi tir. Birli e üye tüm ilçe ve beldelerdeki t bbi at klar Kayseri deki sterilizasyon ünitesine gönderilerek bertaraf edilmektedir. T bbi at klar özel bir firma taraf ndan bir t bbi at k arac ile sa l k kurulu lar ndan al nmaktad r. 116

125 limiz genelindeki hastane vb. sa l k kurulu lar nda t bbi at klar n tümü yönetmeli e uygun torbalarda toplan p, geçici at k depolar nda en fazla iki gün sürede bekletilerek firma taraf ndan al nmaktad r. limizde 2005 y l ndan bu yana t bbi at klar n toplanmas, ta nmas ve bertaraf edilmesi için t bbi at k üreticilerinden al nacak ücret Mahalli Çevre Kurul Karar ile her y l belirlenmektedir. Tablo N.1: Merkez lçedeki kurulu lar ndan toplanan t bbi at k miktar Kurum-Kurulu At k Miktar (kg) Hastaneler (Özel ve Kamu) Toplum Sa l Merkezi Aile Hekimleri Di Hekimi/Doktor Muayene Di er kurumlar TOPLAM Kaynak: Nev ehir Belediye Ba kanl, 2010 Hastane ve sa l k ocaklar, di hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde aç a ç kan t bbi at klar için günler belirlenmi olup Merkez lçe ve Merkez lçeye ba l belediyelerde t bbi at klar pazartesi, çar amba ve cuma günleri, di er ilçelerde ise hergün toplanmaktad r. lçelerin baz lar nda sa l k kurulu u bulunmamakta (Karahasanl, Kanl ca, Kalaba ilçeleri), di er ilçelerde aile hekimli i olarak hizmet veren Toplum Sa l Hizmetleri Tabipli i ile sa l k oca bulunmaktad r. Birlik üyesi d ndaki belediyelerde t bbi at klar ayr toplan p imha edilmektedir. N At k Ya lar limizde sanayi tesislerinden kaynaklanan s v ya lar n tespiti ve geri kazan m ile ilgili çal malar sürdürülmektedir. At k ya üreticilerine, at k ya lar lisansl firmalara vermeleri bildirilmi olup, at k ya larla ilgili Ulusal At k Ta ma Formlar Müdürlü ümüze gönderilmektedir. N Bitkisel ve Hayvansal At klar limizde hayvansal at klar ile ilgili yap lan ikayetlerde, yerinde inceleme yap larak gerekli kurum ve ki ilere bilgilendirme ve ikazlar yap lmaktad r. limizde gübre vb. hayvansal at klar n çevreye zarar vermeyecek ekilde depolanmas için, Belediyelere ve ah slara uyar lar ve bilgilendirme çal malar yap lmaktad r. Kurban kesimi ile ilgili olarak al nan kararlar, dikkat edilmesi gereken hususlar belediyelere bildirilmektedir. Bayram süresince, olu turulan komisyon ile birlikte denetimler yap lm t r. N Pil ve Aküler At k akü teslimi yap ld nda, Ulusal At k Ta ma Formlar Müdürlü ümüze gönderilmektedir. limizdeki belediyelere ve ilgili kurumlara yönetmelikle ilgili bilgilendirme yap lm olup, 2 adet Ulusal At k Ta ma Formu sunulmu ve kg pil ve akünün lisansl firmalara teslimi sa lanm t r. N Cips ve Di er Yakma F r nlar ndan Kaynaklanan Küller limizde yakma f r nlar bulunmamaktad r. 117

126 N Tarama Çamurlar Bu konuda herhangi bir çal ma bulunmamaktad r. N Elektrik ve Elektronik At klar Bu konuda herhangi bir çal ma bulunmamaktad r N Kullan m Ömrü Bitmi Araçlar Bu konuda herhangi bir çal ma bulunmamaktad r. N. 4 Di er At klar N Ambalaj At klar 200 m 2 den büyük kapal alana sahip toptan veya perakende olarak ambalajl ürünleri satan ma aza, market, süpermarket vb. al veri yerlerinin yükümlülükleri ve dikkat etmesi gereken hususlar hakk nda bilgilendirme yap lm t r. Ambalaj at klar n piyasaya süren ve ambalaj at klar n üreten firmalar kay t alt na al nm t r.her y l düzenli olarak Ambalaj At klar Veri Kay t Sistemine bildirim ve belegelendirmeler yap lmaktad r. Ambalaj At klar Yönetmeli i kapsam nda bir adet geri kazan m tesisi lisans almak üzere valili imize müracaat etmi olup süreç devam etmektedir. Geri dönü üme yönelik çal ma olarak, Nev ehir Belediye Ba kanl ve Ürgüp Belediye Ba kanl na ait vah i depolama alanlar ndan, pet, plastik, cam, metal vb. malzemelerin mevcut çöplerden ayr t r l p toplanmas eklinde yap lmaktad r. Ancak son bir y ld r Nev ehir Belediyesi iki mahallede pilot uygulama olarak kayna nda ayr t rma projesi ba latm t r. Ürgüp ilçesinde ambalaj at klar, kat at klardan ayr olarak özel bir araç ile toplanmaktad r. Merkez lçe mücavir alan s n rlar nda belediye taraf ndan ambalaj at klar n n kayna nda ayr toplanmas çal malar na ba lanm olup, may s ay nda ayr toplama, ayr t rma, geri kazan m i i özel bir firmaya ihale edilmi tir. Tüm kamu kurumu ve okullara iç mekân kutular yerle tirilmi tir. Pilot mahallelerde konutlardan ayr toplama çal mas ba lam olup, po etler da t lmaktad r. 1 adet araç ile tüm ambalaj at klar toplanmaktad r. Toplanan at klar depoda grupland r larak geri dönü üme gönderilmektedir. Halk biliçlendirme çal malar yap lmaktad r. N Hayvan Kadavralar limizdeki hayvan kadavralar gömülerek bertaraf edilmektedir. Bu tür at k üreten tesislerde geri kazan m yap lmamaktad r. N Mezbaha At klar limizde üç adet mezbahane bulunmaktad r. De erlendirilebilir at klar (ba rsak, deri vs.) i levine göre kullan lmaktad r. Kesim esnas nda ortaya ç kan kan ise ayr olarak tanklarda biriktirilmesine ra men rendering tesisilere gönderilememektedir. Ürgüp ve Avanos lçelerindeki belediyelere ait mezbahanelerin at k sular, belediye at ksu ar tma tesisinde ar t lmaktad r. Di er mezbahanelerdeki biriken kanlar ise gömülmektedir. N. 5. ATIK YÖNETIMI Ambalaj at klar n n toplanmas ve geri kazan m için Ürgüp Belediye Ba kanl taraf ndan at k yönetim plan sunulmu ve onaylanm t r. 118

127 Nev ehir Belediye Ba kanl n n Ambalaj At Yönetim Plan onay a amas nda olup, onayland ktan sonra plana göre çal malar yap lacakt r. N. 6 KATI ATIKLARIN M KTAR VE KOMPOZ SYONU Merkez ilçedeki kat at klara ait tart m çizelgesine göre toplam at k miktar n n büyük ço unlu unu mutfak art klar olu turmaktad r. A rl k olarak s ras yla kül, plastik, ka t, karton, cam ve metal at klar bulunmaktad r. N. 7 KATI ATIKLARIN B R KT R LMES, TOPLANMASI, TA INMASI VE AKTARMA MERKEZLER limizde kat at k deponi alan ile ilgili problemler bulunmaktad r. Depolama alan nda düzensiz depolama yap lmaktad r. At klar kayna nda ayr toplanmamaktad r. Her tür at k için ayr ta ma arac bulunmamaktad r. Transfer istasyonu bulunmamaktad r. Nev ehir Belediyesinin çöpleri özel irket taraf ndan toplanmaktad r. 13 adet s k t rmal araç evsel at klar hergün ak am belirlenen saatlerde alarak düzensiz depolama alan na götürmektedir. Merkez lçe mücavir alan s n rlar nda belediye taraf ndan ambalaj at klar n n kayna nda ayr toplanmas çal malar na ba lanm t r. Pilot mahallelerde konutlardan ayr toplama çal mas ba lam olup, po etler da t lmaktad r. 1 adet araç ile tüm ambalaj at klar toplanmaktad r. Toplanan at klar depoda grupland r larak geri dönü üme gönderilmektedir. lçelerde kat at klar Belediyeler taraf ndan çöp toplama arac veya traktörlerle toplanmaktad r. Genellikle at klar n büyük miktar n k n soba külü, yaz n ise mutfak çöpleri olu turmaktad r. At klar yerle im yerlerinde konteyn rlarda biriktirilmekte ve belediye kat at k depolama sahas nda biriktirilmektedir. Belediyelerde çöp toplama araçlar n n eski olmas, personelin k yafet eksikli i gibi s k nt lar bulunmaktad r. At klar n geri dönü ümüne yönelik sadece Merkez lçe ve Ürgüp Belediye Ba kanl klar n n çal mas bulunmaktad r. N. 8. ATIKLARIN BERTARAF YÖNTEMLERI N Kat At klar n Depolanmas limizde Merkez lçeye 8 km. mesafedeki Sulusaray çmece Mevkiinde bulunan evsel kat at k bertaraf alan na Merkez lçe, Nar, Sulusaray Kasabalar ve Kapadokya l Özel dareleri ve Belediyeler Birli ine üye 34 adet belediyenin at klar getirilmektedir. Merkez ilçede bulunan düzenli depolama tesisinde, 2007 y l ba ndan 2026 y l sonuna kadar 20 y ll k ihtiyac kar layacak ekilde at klar n depolanmas hedeflenmektedir. Kat at k düzenli depolama tesisi çal malar 2005 y l nda proje ihalesi ile ba lam olup, 2006 y l nda idari binas yap lm t r. Bugüne kadar Bakanl m zdan TL al narak finanse edilmi tir y l nda tekrar ihale yap lm t r. Düzenli depolama sahas n n hücrelere bölünerek in a edilmesi ve doldurulmas planlanm t r. Taban s zd rmazl k kaplamas ve s z nt suyu drenaj sistemi her hücre için ayr in a edilecektir. stenilen depolama yüksekli ine ula l ncaya kadar at klar depolanacakt r. lk a amada 1 nolu hücrenin in a edilerek devreye al nmas planlanmaktad r. Kat at k düzenli depolama tesisi alan m2 olup, mülkiyeti Nev ehir Belediye Ba kanl na aittir. 119

128 m2lik 1. lotun hafriyat tamamlanm olup, membran ve koruyucu tabaka serilecektir. Kantar yerle tirilmi tir. Atölye binas, tekerlek y kama ünitesi, s z nt suyu toplama havuzu, drenaj sistemi, trafo binas yap lacakt r. lçelerde kat at klar, genellikle kasaba d ndaki aç k alanda depolan p, i makineleri ile üzeri toprakla kapat lmaktad r. At klarda a rl k olarak kül ilk s radad r. N At klar n Yak lmas limizde Yönetmeli e uygun yakma tesisi bulunmamaktad r. N Kompost limizde kompost tesisleri bulunmamaktad r. N. 9. ATIKLARIN GERI KAZANIMI VE DE ERLENDIRILMESI limiz Merkez lçedeki kat at klar n geri kazan m i i özel bir firmaya ihale edilmi olup, at klar ay klanarak de erlendirilmektedir. Ambalaj at klar n n toplanmas ve geri kazan m için Ürgüp Belediye Ba kanl taraf ndan at k yönetim plan sunulmu ve onaylanm t r. Merkez lçe mücavir alan s n rlar nda belediye taraf ndan ambalaj at klar n n kayna nda ayr toplanmas çal malar na ba lanm olup, may s ay nda ayr toplama, ayr t rma, geri kazan m i i özel bir firmaya ihale edilmi tir. Tüm kamu kurumu ve okullara iç mekân kutular yerle tirilmi tir. Pilot mahallelerde konutlardan ayr toplama çal mas ba lam olup, po etler da t lmaktad r. 1 adet araç ile tüm ambalaj at klar toplanmaktad r. Toplanan at klar depoda grupland r larak geri dönü üme gönderilmektedir. N. 10. ATIKLARIN ÇEVRE ÜZER NDEK ETK LER limizde Kapadokya l Özel dareleri ve Belediyeler Birli ine üye 34 adet belediyenin kat at klar n n Merkez lçe Sulusaray çmece mevkiinde kat at k deponi sahas nda biriktirilmesi planlanmaktad r. Düzenli depolama sahas n n hücrelere bölünerek in a edilmesi ve doldurulmas planlanm t r. Taban s zd rmazl k kaplamas ve s z nt suyu drenaj sistemi her hücre için ayr in a edilecektir. stenilen depolama yüksekli ine ula l ncaya kadar at klar depolanacakt r. lk a amada 1 nolu hücrenin in a edilerek devreye al nmas planlanmaktad r m2lik 1. lotun hafriyat tamamlanm olup, membran ve koruyucu tabaka serilecektir. Kantar yerle tirilmi tir. Atölye binas, tekerlek y kama ünitesi, s z nt suyu toplama havuzu, drenaj sistemi, trafo binas yap lacakt r. Düzenli depolama sahas nda al nacak önlemlerle, kat at klar n yeralt sular n kirletmesinin önüne geçilmeye çal lacakt r. Düzenli depolama sahas bulunmayan alanlarda çöp deponi alanlar s zd rmas z tabanlarla kapl olmad ndan yeralt sular n n ve topra n kirlenmesi söz konusudur. Ayr ca at klar n geli igüzel biriktirilmesi koku problemi, ha erelerin artmas gibi s k nt lar olu turmaktad r. (N) ATIKLAR, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü Nev ehir Belediye Ba kanl 120

129 O. GÜRÜLTÜ VE T TRE M O. 1. GÜRÜLTÜ O Gürültü Kaynaklar Gürültü kaynaklar, nicelik ve nitelik bak m ndan ya am düzeyinin yükseli ine paralel olarak artm t r. Bu nedenle gürültü, insanlar n sa l n etkileyen çevre kirletici faktörler aras nda yer almaktad r. limizde gürültü kaynaklar n karayollar, havayollar, in aat makinalar ve sanayi bölgeleri olarak gruplayabiliriz. Hava alan na ini ve kalk lar, in aat makinalar, ehir içi ve ehir d trafik yollar gürültü olu turmaktad r. O Trafik Gürültüsü Karayoluna ç kan motorlu ta tlar n susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafi e ç kmas, araç üzerinde veya içinde korna veya ses ç karan ba ka cihazlar gürültüye sebep olmaktad r. O Endüstri Gürültüsü limizde endüstri gürültüsüne dair, Müdürlü ümüzde gürültü ölçüm cihaz bulunmamas nedeniyle ölçüme dayal çal ma yap lamam t r. Sanayi kurulu lar n n sanayi bölgelerinde toplanmas ile, olu acak gürültünün kontrolü ve azalt lmas sa lanabilinmektedir. O n aat Gürültüsü Di er gürültü kaynaklar na göre, in aat gürültüsü süreklilik göstermemektedir. limizde in aat gürültüsü belirlemeye yönelik çal ma yap lamam t r. O Yerle im Alanlar nda Olu an Gürültüler limizde bu konuda gürültü ölçüm cihaz bulunmamas nedeniyle çal ma yap lamam t r. Ancak, yerle im yerlerinde ya anan gürültü ikayetlerinde denetim yaparak, gürültünün önlenmesi için önlem al nmas gerekti i bildirilmekte ve önlem al n p al nmad kontrol edilmektedir. ikayete konu olan yerle im alan, gürültü konusunda yetki devri yap lan belediye ba kanl s n rlar nda ise, ilgili belediye ba kanl konu hakk nda bilgilendirilerek, ikayete konu olumsuzlu un giderilmesi bildirilmektedir. O Hava Alanlar Yak n nda Olu an Gürültü limizde Tuzköy lçesinde hava alan bulunmakta olup, hava alan ve yak n ndaki gürültü seviyesi ile ilgili çal ma yap lamam t r. O Gürültü ile Mücadele Müdürlü ümüze yap lan gürültü ikayetlerinde durum tespit edilip, gürültünün azalt lmas amac yla tedbirler al nmas sa lanmaktad r. O Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Nev ehir linde uygulanmakta olan imar planlar nda gürültüye dönük yapt r mlar bulunmamaktad r. Gürültü kirlili inin en belirgin ekli trafik gürültüsüdür. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Nev ehir ilinde trafik, sanayii ve turizm tesislerinden kaynaklanan gürültü kirlili i konusunda bu güne kadar bir çal ma yap lmam t r. 121

130 O Gürültünün nsanlar Üzerindeki Etkileri O Fiziksel Etkileri Gürültünün i itme sistemi üzerindeki etkisi; gürültü ile kar la ma süresi, gürültünün sürekli veya kesikli olmas, ki inin ya, bireysel duyarl l k derecesi, iç kula n fonksiyon durumu, kula n önceden geçirmi oldu u veya mevcut olan hastal na ba l olarak de i ir. Gürültü belirli bir düzeyin üzerine ç kt zaman iç kulak etkilenmekte ve i itme yetene i tiz seslerden ba layarak gerilemektedir. Gürültünün i itme kayb na sebep oldu u 1830 lardan beri üzerinde durulan bir olayd r. Sabit ve kararl gürültüler ile i itme duygusunun kaybolma riski aras nda sürekli bir ba nt bulundu undan bu kriter milletler aras düzeyde büyük ölçüde kullan lmaktad r. Gürültü kulak zar nda ve kalpte rahats zl klar yapabilir. Gürültünün insanlarda ba a r s, al nganl k ve öfkeli davran lar yapt kabul edilmektedir. O Fizyolojik Etkileri Vücut aktivitesinde de i iklikler kan bas nc nda art, dola m bozukluklar, solunumda h zlanma, kalp at lar nda h zlanma, ani reflekslerdir. Gürültünün en bilinen etkileri, uykusuzlu a ve uykuya geç ba lamaya neden olmas, stresi art rmas d r. Gürültüye uzun süre maruz kal nmas kalp at lar nda kan bas nc nda, solunumda, göz bebe inde de i iklik olu turmakta, kandaki ürik asit ve lipit seviyelerini etkilemektedir. O Psikolojik Etkisi Davran bozukluklar, öfkelenme, genel rahats zl k duygusu, s k lma gibi rahats zl klar görülmektedir. Gürültü iddeti artt kça rahats zl k, uyumsuzluk, uykuya geç ba lama, uyuyamama ve yorgunluk ikâyetleri artmaktad r. O Performans üzerine Etkileri Gürültünün; morali ve çal ma etkinli ini dü ürdü ü, yorgunlu a neden oldu u bilinmektedir. Fakat bu etkinin ölçülebilir olmamas nedeniyle direk ili ki gösterilmemekte ve bir hipotez olarak ele al nmaktad r. veriminde azalma, konsantrasyon bozuklu u, hareketlerin engellenmesi vb. rahats zl klar olmaktad r. O. 2. Titre im Titre im kaynaklar olan madenler ve ta ocaklar yerle im bölgelerinden uzak oldu u için halk sa l n etkilememektedir. Tuzköy havaalan Tuzköy kasabas na çok yak n olmas na ra men titre ime kar al nm herhangi bir tedbir bulunmamaktad r. (O) GÜRÜLTÜ, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü 122

131 P. AFETLER P. 1. DO AL AFETLER P Depremler limizin kuzeyi 3.derece, güneyi 4. derece deprem ku a nda olup günümüze kadar hayat olumsuz etkileyecek kayda de er deprem olmam t r. limiz yak n nda aktif bir fay hatt yoktur. P Heyelan ve Ç lar limiz ve çevresi jeolojik olarak volkanik tüf birimine sahiptir. Bu tüflerin dayan m az oldu undan ve su ile temas nda zamanla ayr t ndan s kça kaya dü mesi olay na rastlan lmaktad r. Bu alanlar Bay nd rl k ve skân Bakanl teknik elemanlar nca etüt yap l p, yasakl alanlar olarak ilan edilmi tir. limizde herhangi bir ç olay ile ciddi anlamda heyelan olay na rastlanmam t r. Heyelan ve ç ile ilgili olarak 2007 y l nda Ürgüp ilçesi Temenni Tepesi mevkiinde meydana gelen heyelan olay nda 3 vatanda m z hayat n kaybetmi, 3 vatanda m z da enkazdan sa olarak ç kart lm t r. Bunun haricinde limizde ba ka herhangi bir heyelan veya ç olay ya anmam t r. P Seller limizde a r ya lar nedeniyle geçmi y llarda Kaymakl kasabas nda sel meydana gelmi, selde can kayb olmam t r. Ancak, tar m ve ekim arazilerine zarar vermi tir. P Orman, Otlak ve Sazl k Yang nlar Dünyan n birçok ülkesinde oldu u gibi, ülkemizde de ormanlar m z için en büyük tehlike orman yang nlar d r. limizde tarihinde orman yang n gerçekle mi olup, 9 hektarl k alan yanm t r. Yanan alan n 7 hektar tar m arazisi (an z), 2 hektar orman yang n d r. Orman yang n n 1 hektar örtü yang n, 1 hektar tepe yang n eklinde gerçekle mi tir. Yanan a açlar me e olup, me cere tipi bozuk me e baltal k tesisidir. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Bölgede karasal iklim tipi söz konusudur. Haziran, temmuz, a ustos, eylül, ekim aylar rutubet ekonomisi aç s ndan en kritik aylard r. Orman alanlar iklim tipi yar kurak s n r ndad r. Buna ba l olarak vejetasyon tipi park görünümlü kurak m nt ka ormanlar içerisinde kalmaktad r. Orman a açland rma çal malar nda toprak i leme zaman kas m, ubat, mart, nisan, may s aylar d r. Dikim aylar ise kas m, aral k, mart, nisan aylar d r. P F rt nalar limizde y ll k ortalama f rt nal gün say s (h z 17,2 m/sec dan fazla) 0,3 tür. 123

132 P. 2. Di er Afetler P Radyoaktif Maddeler Nev ehir linde radyoaktif madde kullan lmamaktad r. P Denize Dökülen Petrol ve Di er Tehlikeli At klar Nev ehir linin denize s n r yoktur. P Tehlikeli Maddeler limizde tehlikeli maddelerle ilgili herhangi bir afet meydana gelmemi tir. P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yard m Tedbirleri Tüm ülkemizde afete ili kin çal malar 7269 say l Yasa ve 88/12777 say l Afetlere li kin Acil Yard m Te kilat ve Planlama Esaslar na Dair Yönetmelik hükümlerine göre l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü taraf ndan yürütülmektedir. Yap lan tüm çal malar l Afet Plan içerisinde yer almaktad r. P Sivil Savunma Birimleri limizde mahalli mükelleflerden olu an sivil savunma klavuzlar ve servisleri mevcut olup, buna ilaveten l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü bünyesinde Arama Kurtarma Ekibi (10 ki ilik kadro, 5 mevcut) donan ml olarak mevcuttur. Ayr ca limizde planlamaya tabi kurum, kurulu ve müesseselerin sivil savunma servisleri mevcut olup, gerekti inde bu servis görevlilerine afetlerde görev verilmektedir. P Yang n Kontrol ve Önleme Tedbirleri 2007/12937 say l Binalar n Yang ndan Korunmas Hakk ndaki Yönetmelik gere ince kurum ve kurulu lar n Yang n Yönergesinin haz rlanmas, kamu ve özel binalar n kendi yang n güvenliklerinin al nmas n n sa lanmas, bununla ilgili e itimin yap lmas, yang n istatistiklerinin tutulmas, l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü nün görevi olup, yang n önlemleri ile ilgili di er yang n tedbirleri Belediye tfaiye Te kilat n n görevidir y l nda limiz Merkez lçede meydana gelen yang n olay na ve büyük arazi yang nlar na itfaiye ekipleri ve l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü ekipleri birlikte müdahale etmi tir. P lkyard m Servisleri l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü bünyesinde mükellefiyet sistemine dayal lkyard m ve Ambulans Servisi (56 ki i) ile Acil Kurtarma ve Yard m Ekibi içerisinde Sa l k Müdürlü ü personellerinden olu an ilkyard m ekibi bulunmaktad r. Bu ekiplerin e itim ve tatbikatlar yap lmakta olup gerekti inde ve istendi inde 112 Acil Yard m hizmetlerine kat lacakt r. lkyard m görevi Sa l k Müdürlü ü ne ba l kurulu larda olu turulan 112 Acil Yard m Servisine aittir. P Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden skan Afetzedeler ve mültecilerin yeniden iskân için l Özel daresi nce limizde Tar m l Müdürlü ü ne ait arazide yer tahsisi yap lmas sa lanm t r. Plan ve krokisi mevcuttur. 124

133 P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve S n rlar Aras Ta n m çin Al nan Tedbirleri Bu amaçl bir plan bulunmamaktad r. P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Afetlere ili kin olarak l Afet Plan ve l cra Planlar mevcut bulunup olas afet durumlar nda uygulamaya konulacakt r Büyük endüstriyel kazalarla ilgili olarak limizde büyük endüstriyel sektör bulunmad ndan planlamas yap lmam t r. P. AFETLER, KAYNAKÇA l Afet ve Acil Durum Müdürlü ü 125

134 R. SA LIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sa l k Hizmetleri R Sa l k Kurumlar n n Da l m Ürgüp lçesinde 50 yatakl, Hac bekta lçesinde 10 yatakl ve Merkez lçede 300 yatakl devlet hastanesi bulunmaktad r tarihinde Aile Hekimli i Uygulamas na geçilmi tir. Sa l k kurumlar n n ilçelere göre da l m ile Tablo R.1 de verilmi tir. Tablo R.1: Sa l k kurumlar n n say s lçe Dispanser Aile Sa l Merkezleri Merkez 2 12 Ac göl - 3 Avanos - 4 Derinkuyu - 3 Gül ehir - 3 Hac bekta - 1 Kozakl - 1 Ürgüp - 3 Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,2010 R Bula c Hastal klar Tablo R.2: Bula c Hastal klarla lgili Bilgiler Hastal k simleri Akut Kanli shal Bruselloz Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kuduz Riskli Temas Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,2010 Grafik R.1: Bula c hastal k say s Bruselloz Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kuduz riskli temas Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,

135 R çme, Kullanma ve Sulama Sular limizde içme ve kullanma suyu ihtiyac yer alt sular ndan kar lanmaktad r. Yer alt sular derin kuyu yöntemiyle yeryüzüne ç kart larak belirli bölgelerde yap lm olan depolarda toplanmakta daha sonra da t m depolar nda klorlanarak ebeke kanal yla sunulmaktad r. Sular n kontrolleri düzenli bir biçimde tüm yerle im yerlerinin içme-kullanma sular ndan bakteriyolojik ve kimyasal numuneler al narak yap lmaktad r. limizde büyük bir bölümü turistik tesislerde olmak üzere yüzme havuzlar bulunmaktad r. Bunlar n ço u Kozakl lçesinde faaliyet gösteren kapl ca tesisleri bünyesinde yer almaktad r. Kapl ca tesislerinin sa l k aç s ndan denetimi ile kapl ca suyunun kontrolleri ilgili yönetmeli e göre Sa l k l Müdürlü ü taraf ndan yap lmaktad r. Tamam Kozakl ilçesinde bulunan 20 adet tesisten 18 i Sa l k Bakanl ndan letme zni alm, 2sine de Tesis zni verilmi tir. R Denizler Nev ehir li nin denize k y s bulunmamaktad r. R Zoonotik Hastal klar Tablo R.3.: Zoonotik Hastal klar HASTALI IN ADI VAKA SAYISI Kuduz 0 Brucellosis 12 Leptospirosis 0 Antraks 1 Salmonellosis 4 Tüberkülosis - Uyuz 159 Chlamydiosis 0 Listeriosis 0 Q Hummas 0 S tma 0 Toxoplazma 0 Ekinokokkosis 2 Sistiserkoz 0 Distamatosis 0 Kala Azar 0 Leishmaniosis 0 Trichomoniasis 5 Teniasis 19 Ascariasis 75 Tri iniosis 0 Shigellosis 0 Tuleramie 0 TOPLAM 277 Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,

136 R.1.3. G da Hijyeni tarihli ve Say l Resmi Gazete de yay mlanarak yürürlü e giren 5179 Say l G dalar n Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin De i tirilerek Kabulü Hakk nda Kanunun 23. maddesi çerçevesinde g da kaynakl zehirlenme vakalar nda gerekli olan epidemiyolojik çal malar l Sa l k Müdürlü ü nce yap lmaktad r. R A lama Çal malar Tablo R.4: A Oranlar lçe EFT O Ya DaBT- PA-H b HEP B 3 BCG Hedef Nüfus 3 (Doz) Merkez Ac göl Avanos Derinkuyu Gül ehir Hac bekta Kozakl Ürgüp TOPLAM Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,2010 R.1.5. Bebek Ölümleri 2010 y l bebek ölüm h z binde 8,8 olup, bebek ölümlerinin ya a göre da l m Tablo R.5te verilmi tir. Tablo R.5: Bebek Ölümlerinin Ya a Göre Da l m Ya Ölüm say s 0-7 gün gün gün 14 Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,2010 R Ölümlerin Hastal k, Ya ve Cins Gruplar na Göre Da l m Konu hakk nda bilgi edinilemi tir. R.1.7. Aile Planlamas Çal malar limizde ya aras kad n bulunmaktad r y l nda ki iye aile planlamas hakk nda aile hekimleri ve aile sa l elemanlar taraf ndan dan manl k hizmeti verilmi tir y l nda ücretsiz olarak aile planlamas malzemesi olarak hap, kondom verilmi ve 2390 enjeksiyon, 1,399 ria uygulanm t r. Tablo R.6: Aile Planlamas Çal malar Modern aile planlamas kullanan Etkisiz yöntem kullanan ki i say s Yöntem kullanmayan ki i say s ki i say s Kaynak: l Sa l k Müdürlü ü,

137 R.2. Çevre Kirlili i ve Zararlar ndan Olu an Sa l k Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirlili inin nsan Sa l Üzerine Etkileri Hava kirlenmesinin sa l k etkilerinde görülen en önemli hedef solunum sistemi ve özellikle akci erlerdir. Kirletici maddeler toz veya gaz halinde insan sa l n etkileyebilirler. Bu etkiler ba l ca 2 türden olabilir. 1. Kimyasal bak mdan aktif olmayan kirleticilerin dokular çizerek ve a nd rarak yapt etki. Bu gruba kristal yap s ndaki silika (SiO2) ve asbest tozlar n dahil edebiliriz. 2. Kimyasal bak mdan çe itli derecelerde aktif olan kirleticinin vücut dokular nda meydana getirdi i toksik etki. Bu gruba benzen, amonyum tuzlar gibi maddeleri örnek verebiliriz. Sa l k etkileri aç s ndan havadaki tozlar n tane irilik da l mlar çok önemli olmaktad r. Özellikle 1-5 mikron, 0,1-1 mikron ve < 0,1 mikron çapl tozlar n havadaki konsantrasyonlar n n da l mlar n n bilinmesi önem ta r. Baz kirleticilerin hangi miktarlarda ne gibi sa l k etkilerine sahip olduklar az çok bellidir. Örne in SO2 nin suda çok çözünen bir gaz oldu u için kolayca kan dola m na girdi i bilinmektedir. Havada en çok rastlanan bu kirletici gaz, asit etkisi ile üst solunum yollar nda tahri ve say s gittikçe art p yenilmesi güçle en solunum yolu enfeksiyonlar na (faranjit, laranjit vb. ) neden olur. Hava kirlenmesinin stres etkisi önemli bir faktördür. Solunan karbondioksit kandaki oksijenin yerini al r ve kanla ta nan oksijen miktar n n büyük oranda azalmas na neden olur. Tepkilerin a rla mas na, süregen bir yorgunluk ve uyku haline neden olmaktad r. Kükürtoksitleri soluk borusunu ve akci erleri olumsuz etkilemektedir. Geçici ve kal c zedelenmelere yol açmaktad r. Genellikle ya l ve kronik akci er kalp hastal olan hastalar hava kirlili inden olumsuz etkilenmektedir. Bu etkilenme akci erlerde zedelenme sonucu ortaya ç kan hafif belirtilerden, söz konusu ki ilerde ölüm oran n n art m na kadar de i en etkiler yapabilmektedir. Geçici zedelenmelerden var olan kronik sorunlar n a rl n n artmas na kadar de i en bu etkilerin tek bir madde ya da kirletici ö e ile aç klanabilmesi mümkün olmamaktad r. Bütün kirletici faktörlerin bir arada birbirine eklenen etkilerine ba lanmaktad r. Hava kaynakl kur una ba l olarak zekâ gerili ine neden olmaktad r. Bu nedenle benzinde bulunan kur un tetraetilin azalt lmas ve kullan m n n yasaklanmas na yönelik çabalar ba lat lm t r. Kur un seviyeleri ile incelenen toplumun zekâ düzeyleri aras ndaki ters ili ki birçok çal mada gösterilmi tir. R Su Kirlili inin nsan Sa l Üzerine Etkileri Su kirlenmesinin yarataca sonuçlar birçok önemli hastal k nedeni olabilmektedir. Kanalizasyon sular ile kirlenen sularda bakteri ve virüs oran artar. Tifo, dizanteri, hepatit, kolera ve di er bula c hastal klar n bu yolla yay l m na sebep olur. limizde sular n dezenfeksiyonunu 3 belediye tam otomatik (gaz klor ile), 31 belediye yar otomatik (sodyum hipoklorit ile) ve 10 belediye basit damlal kl sistemle (kalsiyum hipokloritle) sa lamaktad r. 133 köyün 39unda yar otomatik, 92sinde basit damlal kl sistemle dezenfeksiyon yap lmaktad r. Sa l k için uygun olmayan su, ta d ve içerdi i birçok maddelerle çe itli hastal klar n nedeni olabilir. çinde ta yabildi i çözünmü veya çözünmemi inorganik 129

138 tuzlar, bakteriler, parazitler, virüsler ve bitkisel maddelerle birçok hastal n gelmesine yol açarlar. a) Suda Eriyebilir, norganik Tuzlar n Neden Oldu u Hastal klar: Sulardaki sülfat, nitrat, endüstri at klar ndan ya da çe itli sebeplerle sulara kar an arsenik, kur un, siyanür, bak r, krom gibi birçok maddeler zehirlenme ve hastal klar n sebebi olabilmektedir. b) Suda Erimeyen norganik Maddelerin Neden Oldu u Hastal klar: çme suyu içerisinde süspansiyon halindeki ince kum di er tanecikler barsak mukozas n n tahri i suretiyle ishallere sebep olabilirler. Asbest elyaflar da bu grupta incelebilir. c) Sudaki Bitkisel Maddelerin Neden Oldu u Hastal klar: Küçük yosunlar n içme suyunda varl na ba l olarak ishalleri meydana getirdi i muhtelif yay nlarda bildirilmektedir. Ayr ca özellikle i eleme yap lan su teknolojisinde dolumdan bir süre sonra sporlar ndan ç karak çimlenebilen alglerden ba ka küf mantarlar, maya mantarlar patojen olmasalar bile çok büyük problem te kil ederler. d) Suda Bulunan Özel Bakterilerin Neden Oldu u Hastal klar: Su araçlar ile kolayl kla geçebilecek en önemli ve en tehlikeli hastal k üphesiz kolerad r. Ayr ca hayvan hastal klar ndan antrax, salmonellose, burucellose, tuleremi, pasteurellose, toxoplasmosis, leptospirosis, domuz k z l, psittacosis, mantar hastal klar gibi birçok hastal k etkenleri hep su ile geçebilecek hastal k meydana getirmektedirler. e) Su le Geçebilen Virüslerin Sebep Oldu u Hastal klar: Çocuk felci, Enfeksiyöz hepatit, Enterisit, ap hastal, S r vebas v.b. R At klar n nsan Sa l Üzerine Etkileri Çöplerin tekni ine uygun bir ekilde uzakla t r lmamalar halinde halk sa l ile ilgili problemler ortaya ç kar. Kat at klar yoluyla en az 20 tip hastal n ta n p bula t bilinmektedir. Çöplerden hastal k ta yan en önemli iki faktör, sinekler ve farelerdir. Sinekler çok çabuk ve fazla üreme kabiliyetine sahiptir. 1 dm 3 çöpte 2500 sinek üreyebilir ve bunlar, dizanteri ve benzeri pek çok salg n hastal ta yabilir. Çöplerin halk sa l ile ilgili en tehlikeli yönü, belediyelerin, kat at klar n planlanmas s ras nda sa l k tesirlerini gözönünde bulundurmamalar d r. R Gürültünün nsan Sa l Üzerine Etkileri limizde gürültü kaynakl olarak karayollar, havayollar, in aat makinalar ve sanayi bölgeleri ad alt nda gruplayabiliriz. Karayoluna ç kan motorlu ta tlar n susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafi e ç kmas, araç üzerinde veya içinde korna veya ses ç karan ba ka cihazlar n sebep oldu u hava alan na ini ve kalk lar nda, in aat makinalar n n etkisi, ehir içi ve ehir d trafik yollar n n düzensiz yerle ime ba l sebepler oldu u görülmektedir. Gürültünün insanlara olan etkileri, fizyolojik, psikolojik, sosyal durumlar na ve eylemlerine ba l olarak de i mektedir. Gürültü kar l kl konu ma ile ileti imi ve konsantrasyonu engelleme, dinleme ve alg lama güçlü ü yaratma, uykuyu bozma, ba a r s ve genel s k nt lar olu turma gibi olumsuzlukllara neden olmaktad r. Sürekli gürültüye maruz kalma durumunda ise kal c duyma bozukluklar ortaya ç kmaktad r. 130

139 R Pestisitlerin nsan Sa l Üzerine Etkileri Pestisit etkilenimindeki ki ilerde görülen kronik etkile im sonuçlar ; kanser, do um defektleri, nörotoksisite, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak s ralanabilir. limizde pestisitler patates üretiminde yo un olarak kullan lmaktad r. Kimi zaman çiftçiler taraf ndan bilinçsizce kullan labilmektedir. Pestisitlerin hedef al nmayan canl lar üzerindeki etkileri çok çe itlidir. Bu etkileri mutajenik, kanser yap c, hastal k yap c ve geli meyi durdurucu olarak s ralamak mümkündür. Ekolojik dengenin bozulmas na da neden olan bu maddelerin uzun vadeli etkileri olabilmektedir. R yonize Radyasyondan Korunma Ultraviyole nlar n n temel kayna Güne tir. Elektrik ve kaynak arklar, ultraviyole lambalar ve güne lambas olarak bilinen ultraviyole lambalar n n bu özelli i bulunmaktad r. Güne ten dünyaya ula an n miltar ; koruyucu ozon tabakas, bulut durumu, mevsim, günün saati, enlem, deniz düzeyinden yükseklik gibi durumlara ba l d r. UV nlar su, kar veya kumdan yans yarak etkili olabilir. Bu gibi durumlarda kar veya güne körlü ü denilen durumlar ortaya ç kar. limizde insan sa l n etkileyecek herhangi bir iyonize radyosyon problemi bulunmamaktad r. R.2.7. Baz stasyonlar ndan Yay lan Radyasyonun nsan Sa l Üzerine Etkileri Konu hakk nda limiz genelinde yap lm çal ma bulunmamaktad r. (R ), SA LIK VE ÇEVRE KAYNAKÇA l Sa l k Müdürlü ü l Çevre ve Orman Müdürlü ü 131

140 S. ÇEVRE E T M S. 1. Kamu Kurulu lar n n Çevre E itimi ile lgili Faaliyetleri Çevre e itimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geli tirilmesi, çevreye duyarl, kal c ve olumlu davran de i ikliklerinin kazand r lmas ve do al, tarihi, kültürel, sosyal ve estetik de erlerinin korunmas, aktif olarak kat l m n sa lanmas ve sorunlar n çözümünde görev alma olarak tan mlanabilir. limizde çevre e itimi ile ilgili olarak Müdürlü ümüz, Milli E itim Müdürlü ü ile i birli i yaparak okullarda faaliyetlerde bulunmaktad r. Ö rencilerin ya gruplar na göre haz rlanan çevre konulu ve at klar n geri kazan m ile ilgili slâytlar, düzenli depolama ile vah i depolaman n fark n n fotograf ve slâytlarla anlat lmas vb. çal malar ile ö rencilere bilgi verilmektedir. S. 2. Çevreyle lgili Gönüllü Kurulu lar ve Faaliyetleri S Çevre Vak flar Nev ehir Çevre Koruma Vakf 1990 y l nda kurulmu tur. Kuruldu u y lda okullar aras çevre ile ilgili çe itli yar malar düzenlenmi tir. u anda herhangi bir faaliyeti yoktur. TEMA Vakf Nev ehir ubesi vard r. A açland rma çal malar mevcuttur. ktisadi ve dari Bilimler Fakültesine ba l olarak Çevre Kulubü kurulmu tur. S Çevre Dernekleri Nev ehir ilinde çevre dernekleri bulunmamaktad r. S Çevreyle lgili Federasyonlar Nev ehir ilinde çevreyle ilgili federasyonlar bulunmamaktad r. S, ÇEVRE E T M, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü,

141 T. ÇEVRE YÖNET M VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirlili inin ve Çevresel Tahribat n Önlenmesi Bilindi i gibi canl ya am n n devam edebilmesi için hava, su ve toprak gibi do al kaynaklara ihtiyaç göstermektedir. limizdeki turistik tesislerin çoklu u nedeni ile su kaynaklar m z n korunmas yönünde yap lan çal malar aral ks z devam etmektedir. limizde sürekli denetim programlar yap lmakta mevcut çevre sorunlar tespit edilerek çevresel tahribat n önlenmesi için çal malar yap lmaktad r. limiz Halk Sa l Laboratuar taraf ndan SO2 ve partiküler madde ölçümleri yap lmaktad r. Ayr ca limize ait Hava Kalitesi zleme stasyonu ile de SO2 ve partiküler madde ölçümleri yap lmaktad r. T. 2. Do al Kaynaklar n Ekolojik Dengeler Esas Al narak Verimli Kullan m, Korunmas ve Geli tirilmesi limizde mevcut do al kaynaklar n, ekolojik dengenin bozulmamas göz önünde bulundurularak verimli kullan lmas için gerekli tedbirler al nmaktad r. Çevre olacak zarar n en az seviyede kalmas na ve do al yap n n zarar görmemesine azami dikkat gösterilmektedir. T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlar n Çevrenin Ta ma Kapasitesini A mayacak Biçimde Planlamas Bölgemizin önemli bir k sm n n sit alan olmas sebebi ile faaliyetlerin ço unlu u uygulanmamaktad r. Müdürlü ümüz, çevreye olumsuz etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgi olarak tüm kurum ve kurulu lara konu hakk ndaki yönetmeliklere uygun olarak raporlar haz rlatmakta, gerekli tedbirleri ald rmakta ve denetimler yapmaktad r. T. 4. Çevrenin nsan-psikososyal htiyaçlar yla Uyumunun Sa lanmas Çevre bilincinin yayg nla mas ile insanlar n kurallara uymas ve do a tahribat n n en aza indirilmesi hedeflerimiz aras ndad r. T. 5. Çevre Duyarl Arazi Kullan m Planlamas Konu hakk nda limiz genelinde herhangi bir çal ma bulunmamaktad r. T.6. Çevresel Etki De erlendirmesi limizde Çevresel Etki De erlendirmesi kapsam nda de erlendirilen faaliyetlere yönelik olarak Çevre ve Orman Bakanl taraf ndan tarih ve say l Resmi Gazete de yay mlanarak yürürlü e giren Çevresel Etki De erlendirmesi Yönetmeli i hükümleri do rultusunda i lemler yap lmaktad r y l nda 24 adet ÇED Gerekli De ildir karar verilmi olup, bu faaliyetlere ait bilgiler Tablo T.1 de verilmi tir. 133

142 Tablo T.1: 2010 y l nda ÇED Gerekli De ildir karar verilen faaliyetler Adres Faaliyet Sahibi Faaliyet Ac göl lçesi, Karap nar Köyü PMC Mad. San. Ve Tic. Kemal Bülent BERTAN Perlit Oca Ac göl lçesi, Karacaören Köyü Er Metal Mad. San. Ve Tic. Ltd. ti. Ya l Kablo Geri Kazan m Tesisi Avanos lçesi, Bozca köyü USA n. San. Ve Tic. A.. Bazalt oca Avanos/Üçkuyu Köyü 24,6 ha HACER ÇALI KAN Ta Oca ve Konkasör Tesisi Avanos lçesi, Bozca Köyün Senerji Enerji Üretim A.. Baraj ve HES kapasite art Ac göl lçesi, Karacaören Köyü Çelikler San. Tic. Ltd. ti. Aluminyum geri kazan m Avanos lçesinde K z l rmak Nehri üzerinde Molu Enerji Üretim A..- 21,6 MW HES ve Beton Santrali Merkez lçesi Sulusaray Kasabas, Karayaz mevkii Acerler n. Mad. Müh. Nak. ve Sar. Tic. Ltd. ti. Haz r beton santrali Ac göl lçesi, Organize Sanayi Bölgesinde L TOS Yapay ta üretim tesisi Gül ehir lçesi, Ye ilyurt Köyü Kavakl dere araplar A.. arap Tesisi Kapasite Art Merkez lçe Göre Köyü Öz-Sa Mad. Tic. San. A.. Pomza oca Gül ehir lçesi, Çal anlar Mah. Acerler n. Taah. Mad. Haz r beton santrali Avanos lçesi, Akarca Kasabas Mehmet DADAY Piliç yeti tirme tesisi Merkez lçe, Aksaray yolu 5. km Furkan Süt Ürn. ml. Tic. Ltd. ti. Süt ürünleri üretim tesisi Derinkuyu lçesi, Maz Köyü Mehmet DOKUYAN Pomza oca Avanos lçesi, Özkonak Kasabas yak n Avanos Tu la Paz. Ltd. ti. Kiremit kili oca Avanos lçesi, Ayhan Köyü Avanos Ba ak Tu la Paz. Ltd. ti. Kiremit kili oca Avanos lçesi, Akarca Köyü Kireç ve Tu la Kimya San. A.. Mikronize kalsit kapasite art Avanos lçesi Metin MERGEN Oniks madeni Avanos lçesi, Mahmat beldesi Demir Export A.. Alt n madeni Ac göl lçesi, Org. San. Bölg. Pa ayi it Tek. Ürn. San. Tic. Ltd. ti. Pekmez, arap üretim tesisi Merkez lçe, Uçhisar Kasabas Ziya ÇET NEL Otel Avanos lçesi, Bozca Köyü Nevzat n. K rma eleme ve beton santrali Avanos lçesi Suhan Otelcilik Otel Kaynak: l Çevre ve Orman Müdürlü ü,2010 T. ÇEVRE YÖNET M VE PLANLAMA, KAYNAKÇA l Çevre ve Orman Müdürlü ü 134