Sağlık Hizmetleri Yönetimi Ders 3 Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Meslek Yüksekokulu 1
Sağlık Hizmetleri Sağlık hizmetleri genel olarak sağlığın korunması, hastalıkların tedavisi, ve rehabilite edici tıp kökenli hizmetlerdir. Daha geniş anlamda sağlık hizmetlerinin içerisinde sağlığı geliştirici hizmetler de bulmaktadır. 2
Sağlık Hizmetleri Emek yoğundur. Soyuttur. Ertelenemez, acildir. İkamesi yoktur. Pahalıdır. Rastlantısal talebe cevap vermek zorundadır. Uzmanlaşma düzeyi yüksektir. Bilgi Asimetrisi vardır. Çıktının ölçülmesi zordur. Üretildikleri anda tüketilirler, stoklanamazlar. 3
Emek yoğundur. Sağlık Hizmetleri Sağlık hizmetleri emek yoğundur. Sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde sermayenin önemli bir kısmı emeğe dönüştürülmek zorundadır. Öyle ki hastane maliyetlerinin%65 den az olmamak üzere bir kısmı emek maliyetleri oluşturur. Aynı zamanda sağlık hizmetlerinin insan kaynağı olmaksızın yürütülmesi özellikle hasta bakımı ve cerrahi hizmetlerde şu an için neredeyse imkansızdır. 4
Emek yoğundur. Sağlık Hizmetleri Ancak sağlık hizmetlerinde tanı hizmetlerinde makineleşme yüksek orandadır. (Laboratuvar ve görüntüleme hizmetlerinde kullanılan tıbbi cihazlar; BT, MR, Santrifüj Cihazı, Optik Mikroskoplar, Etüv Cihazı vs. 5
Sağlık Hizmetleri Ertelenemez, acildir ve rastlantısal talebe cevap vermek zorundadır; Hizmete olan ihtiyacın ne zaman ortaya çıkacağı kestirilemezdir. İhtiyaç ortaya çıktığında giderilmesi gerekir ertelenemez. 6
İkamesi yoktur. Sağlık Hizmetleri Sağlık ihtiyacı ortaya çıktığında yerine başka hizmet veya mal ile o ihtiyaç giderilemez. Sağlıksızlık durumları bu bakımdan sadece sağlık hizmetleri aracılığı ile giderilir. 7
Sağlık Hizmetleri Uzmanlaşma düzeyi yüksektir. Sağlık hizmetleri sunulurken tıbbi birimler ayrı ayrı ihtisaslaşırlar ve ihtisaslar üzerinden sağlık hizmetleri yerine getirilir. Yüksek düzeyde eğitilmiş insan gücünü gerektirir. Bu durum sağlık hizmetlerinin pahalı bir hizmet olmasına neden olur. 8
Sağlık Hizmetleri Bilgi asimetrisi vardır. Sağlık hizmetlerinin sunumu sırasında hizmeti sunan ile (tabip) hizmeti alan (hasta) arasında hizmetin niteliği veya özelliği bakımından hizmeti sunan lehine bilgi asimetrisi vardır. Bu açıdan sağlık hizmetinin ne olacağı ve nasıl sunulacağı konusunda belirleyici olan tabipler olmaktadır. Sağlık hizmetleri sunumunda hasta edilgen durumdadır. Sağlık hizmetinin yönünü tayin edemez ve hizmet sunucusuna bağımlıdır. 9
Sağlık Hizmetleri Sağlık hizmetleri çıktıları ölçmek zordur; Sağlık hizmetleri soyut olduklarından ve stoklanamadıklarından çıktı ölçümü zorlaşır. Bu gibi durumlarda Proxy ölçümler kullanılır. QALY, DALY gibi Proxy ölçütler çıktı ölçümünde kullanılır. Hizmete ilişkin kalite çalışmalarının gelişmesinde rol oynamaktadır. Maliyet hesaplamaları da zorlaştırmaktadır. 10
Sağlık Hizmetlerinin Niteliği Sağlık hizmetlerinde sunum ve finansman özelliklerinin farklılaşması bir ülkenin sistemi ve sağlık hizmetinin niteliğini farklılaştırmaktadır. Sunum Finansman 11
Sağlık Hizmetlerinin Niteliği Sağlık hizmetlerinin finansman ve sunum bakımından farklılaşması sağlık hizmetlerinin kamusal ve özel nitelikleri ortaya koyar. 12
Sağlık Hizmetlerinin Niteliğini Belirleyen Faktörler Verilen sağlık hizmetlerinde kimlerin yararlandığı Toplumun tümü mü bireyler mi? Sağlık hizmetlerini kimlerin sunduğu Devlet mi özel kesimi sunuyor? Sağlık hizmetlerinin nasıl finanse edildiği Kamu kaynaklarından mı yoksa özel sağlık harcamalarından mı karşılanıyor? 13
Sağlık Hizmetlerinin Kamusal Niteliği Sağlık hizmetlerinden koruyucu sağlık hizmetleri kamusal niteliğe sahiptir. Koruyucu sağlık hizmetleri topluma yöneliktir. Bazı durumlarda bireylere yönelik sunulan sağlık hizmetleri de kamusal nitelik taşıyabilir.? Koruyucu sağlık hizmetleri kamu malı olarak kabul edilir. 14
Sağlık Hizmetlerinin Kamusal Niteliği Temiz su sağlanması, cinsel yolla bulaşan hastalıklarla mücadele, haşerelerle mücadele gibi koruyucu sağlık hizmetleri toplum yararı için sunulduğundan bu tür hizmetler para ile satılamaz ve piyasa koşullarına terk edilemez olarak kabul edilmektedir. Sağlık hizmetlerindeki bilgi asimetrisi devletin sağlık hizmetleri sunmasını veya finanse etmesini zorunlu kılmaktadır. 15
Sağlık Hizmetlerinin Kamusal Niteliği Özellikle yoksul kesimler için öneme sahip olan koruyucu sağlık hizmetlerinin devlet eliyle sunması sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkının dağıtılması açısından önem taşımaktadır. Kamusal kısım (koruyucu sağlık hizmetleri) sağlık hizmetlerinin temelini oluşturmaktadır. Kamu yararına olan sağlık hizmetleri adına herkes bir başkasının para harcamasını beklediği için devlet bu hizmetleri sunup finanse etmektedir. Pozitif Dışsallık 16
Sağlık Hizmetlerinin Özel Niteliği Sağlık hizmetlerinin bu kısmı tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetleri ile ilgilidir. Çünkü bu tür hizmetlerde sağlık büyük oranda bireyselleşmiştir. Bu tür hizmetlerin faydası neredeyse tamamı hizmeti kullananlara aittir. 17
Sağlık Sektörleri Halk Sektör Profesyonel Sektör 18
Sağlık Sektörleri; Halk Sektör Toplum tarafından deneyim ve uygulamaları kabul edilmiş kişilerden ve hizmetlerden oluşmaktadır. Bu kişilerin verdikleri hizmetlerle ilgili formal bir eğitim veya sertifikasyon bulunmamaktadır. Bu tür kişiler en ilkel haliyle üfürükçü, kırıkçı-çıkıkçı veya şifacılar olarak bilinmektedir. Yada geniş alanda, uygulama alanı bulan Doğu Tıbbı olarak da bilinmektedir. Çin ve Hindistan gibi ülkelerde özellikle geniş bir uygulama sahası bulmaktadır. 19
Sağlık Sektörleri; Halk Sektör Bitki özlü tedaviler, Reiki, Yoga, Meditasyonlar Ayurveda, Çingog gibi tedavi ve terapi yöntemleri geniş uygulama sahası bulan sağlık hizmetleridir. Bu tür hizmetler artık Batı Tıbbı tarafından tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamaları olarak kabul edilmektedir. Bu açıdan bu tür sağlık hizmetlerinin de akreditasyon ve kalite sistemleri oluşturulmaya başlanmıştır. 20
Sağlık Sektörleri; Profesyonel Sektör Bugün içinde bulunduğu Batı Tıbbını ifade etmektedir. Bu tür sağlık hizmetleri bilimsel metotlar çerçevesinde gelişmektedir. Formal bir eğitim ve akreditasyon sistemlerine sahiptir. Hekim, hemşire, eczacı, diş hekimi, laborant, görüntüleme teknikeri, sağlık yöneticisi gibi belli alan uzmanlaşmış yetkili kişiler tarafından sağlık hizmetleri verilir. 21
Sağlık Sektörleri; Profesyonel Sektör Sağlık hizmetlerinin en kapsamlı olduğu ve daha örgütlü bir şekilde sunulur. Sağlık sigorta sistemleri tarafından tanınan sağlık hizmetleri bu sektörde yer almaktadır. Koruyucu, tedavi edici, rehabilite edici ve sağlığı geliştirici sağlık hizmetleri olarak 4 e ayrılmaktadır. 22
Bu sunumdakiler sadece ders notu amaçlı hazırlanmıştır; akademik makalelere kaynak olarak gösterilemez. 23