Dış Ticaret Politikasının Amaçları Dış Ödeme Dengesizliklerinin Giderilmesi Bir ülkede fazla olan döviz talebinin azaltılması için kullanılabilir. Dış rekabetten korunma Uluslararası rekabete dayanacak kadar güçlü olmayan sektörlerin korunması sağlanabilir. Ekonomik Kalkınma İthal ikamesi, işsizliğin azalmasına; ihracaı teşvik politikası ise döviz rezervlerinin ve rekabet gücünün artmasına neden olur. Piyasa Aksaklıklarının Giderilmesi İç ekonomide tekelci yapıların yaygınlaşması, kaynakların etkin kullanımını engeller. Yurtiçi fiyatlar yükselir. Ekonominin Liberalleştirilmesi Serbest piyasa ekonomisine dayalı kurum ve kuralları oluşturmak amacıyla düzenlemeler yapılabilir. İç ekonomik istikrarın sağlanması Enflasyon gibi sorunların çözümüne yönelik dış ticaret politikaları izlenebilir. 1
Hazineye Gelir Sağlamak İthalat ve ihracat üzerine konulan vergiler, bazı dönemlerde devlet hazinesi için gelir kaynağı olur. Dış Piyasalarda Monopol Gücünden Yararlanma Ülkeler, ihraç ettikleri mallara bir sınırlama getirerek kartel oluşturabilir. Böylece bir malın fiyatının piyasa koşullarının üstünde belirleyebilir. Otarşi Ekonomik bakımdan kendi kendine yeterlilik anlamına gelir. Sosyal ve Siyasal Etkenler Ülke güvenliği, halk sağlığı, çevre kirliliği gibi sosyal nedenler veya belirli grup ve bölgeyi kayırmak gibi siyasal nedenlerle ithalat ve ihracatı sınırlandırabilir. Dış Politika Amaçları Ülkeler, siyasi açıdan dost ve düşman olarak düşündükleri ülkelerle farklı şartlar altında ticaret yapmak isterler. Korumacılık Kaynakların etkin dağılımını engeller. Monopollerin oluşmasına neden olur. İşsizliği azaltır. Enflasyona neden olur. Bürokratik işlem gerektirir. Karşılaştırma Serbest Ticaret Kaynak dağılımı etkindir. Dünya refahı maksimuma ulaşır. Rekabet gücünü artırır. Satınalma gücünü artırır. Bürokrasiye gerek yoktur. 2
Gelecekte karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olması beklenen endüstrilerin belirli bir düzeye ulaşıncaya kadar dış rekabete karşı korunmasıdır. Maliyetlerin düştüğü bir başka deyişle içsel ve dışsal ölçek ekonomilerinden yeteri kadar yararlanılmaya başlandığında koruma kaldırılmalıdır. İçsel Ekonomiler Pozitif İçsel Ekonomiler İşbölümü ve uzmanlaşmayı artırır. Bu nedenle verimlilik artar. Büyük miktarda üretim yapmak isteyen firmaların gelişmiş teknolojileri uygulama imkanı elde eder. İşletmenin belirli ölçüde büyümesi, birim başına düşen maliyetleri azaltır. Üretimin artması girdilerin satın alınması ve ürünlerin pazarlanmasında parasal avantajlar sağlar. Negatif İçsel Ekonomiler Aşırı uzmanlaşma, bireyin üretim içindeki önemini algılayamamasına neden olur. Üretimin çok artması yönetim etkinliğinin azalmasına neden olur. Dışsal Ekonomiler Pozitif Dışsal Ekonomiler Yarı işlenmiş mamulleri üreten işletmelerin sayısı artar. Daha ucuza yarı işlenmiş mamul elde etme olanağı elde edilir. Endüstrinin büyümesi, kalifiye elaman yetiştirilmesine olanak sağlar. O endüstriye ilişkin hizmet (av. muh.) kalitesi yükselir. Altyapının gelişmesi firmaların verimliliğini artırır. Organize sanayiler örnek olarak verilebilir. Negatif Dışsal Ekonomiler Endüstrinin aşırı büyümesi altyapı hizmetlerinin aksamasına neden olur. Endüstrinin büyümesi, üretim faktörlerine talebin artmasına neden olur. Böylece girdi fiyatları yükselir. 3
Korumadan dolayı yüksek kâr eden firmalar, ar-ge gibi üretimi geliştirecek yatırımlar yapmalıdır. Sermaye sahipleri, koruma ayrıcalıklarını siyasi baskı amacıyla kullanmamalıdır. Genç endüstrilerin ülkeye maliyeti Vatandaşların refahının azalması O endüstride çalışanların diğerlerine göre avantaj sağlaması Sanayileşmiş ülkeler, korumacı önlemlerle gelecekte hızlı büyüme için kilit sayılan endüstrilerde vergi veya sübvansiyonlardan yararlanarak karşılaştırmalı üstünlük yaratabilir. 4
Ar-Ge nin finansmanı Yatırımlara vergi kolaylığı sağlama Hükümet-sanayi işbirliği Dış rekabetten koruma Japonya örneği 1950 de çelik endüstrisi 1970 ve 1980 lerde yarı geçişkenlerde stratejik ticaret politikasını kullanmıştır. Avrupa örneği 1970 ve 1980 lerde Concorde uçaklarının üretimi için stratejik ticaret politikasını kullanmıştır. Ülkeler aynı anda aynı endüstriler için benzer stratejik ticaret politikalarını uyguladıklarında bu çabalar birbirini etkisizleştirir. 5