TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN 590 + A1 Haziran 2010 ICS 75.160.20 OTOMOTİV YAKITLARI DİZEL (MOTORİN) GEREKLER VE DENEY YÖNTEMLERİ Automotive fuels - Diesel - Requirements and test methods TS EN 590 + A1 (2010) standardı, EN 590 (2009) + A1 (2010) standardı ile birebir aynı olup, Avrupa Standardizasyon Komitesi nin (CEN, rue de Stassart 36 B-1050 Brussels) izniyle basılmıştır. Avrupa Standardlarının herhangi bir şekilde ve herhangi bir yolla tüm kullanım hakları Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) ve üye ülkelerine aittir. TSE kanalıyla CEN den yazılı izin alınmaksızın çoğaltılamaz. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA
Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Bu standardı oluşturan İhtisas Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız. Kalite Sistem Belgesi İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir. Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası) TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. TSEK Kritere Uygunluk Belgesi (TSEK Markası Kullanma Hakkı) Kritere Uygunluk Belgesi; Türk Standardları bulunmayan konularda firmaların ürünlerinin ilgili uluslararası standardlar, benzeri Türk Standardları, diğer ülkelerin milli standardları, teknik literatür esas alınarak Türk Standardları Enstitüsü tarafından kabul edilen Kalite Faktör ve Değerlerine uygunluğunu belirten ve akdedilen sözleşme ile TSEK Markası kullanma hakkı verilen firma adına düzenlenen ve üzerinde TSEK Markası kullanılacak ürünlerin ticari Markası, cinsi, sınıfı, tipi ve türünü belirten geçerlilik süresi bir yıl olan belgedir. DİKKAT! TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir. Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.
Ön söz Bu standard, CEN tarafından kabul edilen EN 590: 2009 + A1: 2010 standardı esas alınarak, TSE Petrol İhtisas Grubu nca TS 3082 EN 590: 2005 in revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu nun 24 Haziran 2010 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir. Bu standardın kabulü ile TS 3082 EN 590: 2005 iptal edilmiştir. Bu standard CEN tarafından kabul edilen A1:2010 tadilini içerir. Bu standard EN 590:2009 un yerine geçer. Tadil ile dâhil edilen veya değiştirilen metnin başlangıç ve bitişi standardda gösterilmiştir. işaretleriyle Avrupa yakıt direktifi 98/70/EC [1] ve 2003/17/EC [2] tadilinin gerekleri bu standarda dâhil edilmiştir. 2003/17/EC [2] tadili ve 2009/30/EC [8] tadili dâhil 98/70/EC [1] nolu Avrupa Yakıt Direktifinin gerekleri dâhil edilmiştir. Çizelge 1 de, 2003/17/EC [2] tadili ve 2009/30/EC [8] tadili dâhil 98/70/EC [1] nolu Avrupa Yakıt Direktifinin gerekleri ile diğer gerekler açıkça birbirinden farklandırılmıştır. Avrupa Komisyonunun gereklerine uygunluk sağlamak amacıyla, deney yöntemlerine ilişkin atıf yapılan standardların tamamının tarihleri, güncellenmiş sürümlerin daima benzer doğruluğu ve eşit veya daha iyi kesinlik sağlayacağı güvencesine vurgu yapılarak standarda dâhil edilmiştir. Bu standard ile önceki baskısı arasındaki önemli teknik değişiklikler aşağıda belirtilmiştir: a) Otomotiv dizel yakıtlarına en çok % 7 (V/V) yağ asidi metil esterleri (YAME) ilave edilebileceğine ilişkin hüküm. b) Revize edilmiş EN 14214 YAME özelliklerinin dâhil edilmesi. c) Yağ asidi metil esterlerinin (YAME) bu standarda göre dizel yakıtlar için dolgu maddesi olarak kullanılması (EN 14214: 2008 Çizelge 2 de belirtildiği gibi) hâlinde, soğuk akış gereklerinin geçerli olmadığının açıklanması. d) CFR motor deneyine seçenek bir deney yöntemi olarak tutuşma kalitesi tayin yönteminin ilavesi. e) Sadece 2005 e kadar izin verilen 350 mg/kg kükürt içeriğinin ve 2009 a kadar izin verilen 50 mg/kg seviyesinin kaldırılması. f) Toplam kirlilik deney yöntemi EN 12662 nin revize edilmiş halinin dâhil edilmesi. EN 12662, yeni laboratuvarlar arası çalışmalara göre YAME içeren ürüne ilişkin kesinliği iyileştirmek amacıyla tekrar revize edilmektedir. g) Revize edilmiş EN 12916 nın dâhil edilmesi. EN 12916 nın revize edilmiş hali, geri yıkama basmağının iptal edilmesinden dolayı yağ asidi metil esterleri (YAME) ile polisiklik aromatik hidrokarbonlar arasında ayırım yapabilmektedir. h) 20 h lik bir sınırla oksitlenme kararlılığına ilişkin ilave bir gereğin ve oksitlenme kararlılığının tayini yönteminin (EN 15751) dâhil edilmesi. i) İşçilik maddesinin (Madde 5.4.3) ve CEN/TR 15367-1 vasıtasıyla iyi bir iş yeri idaresine atıf yapan bir notun ilave edilmesi. j) Polisiklik aromatik hidrokarbonlara ilişkin en çok seviyenin % 11 (m/m) den % 8,0 (m/m) ye düşürülmesi. k) Bazıları tadil ile bir önceki baskıya dâhil edilmiş olan revize edilmiş deney yöntemlerinin genel bir güncellenmesi. Ek A zorunlu olup, CEN/TC 19 çalışma grupları tarafından gerçekleştirilen laboratuvarlar arası denemelerin sonucu olarak uygulanan deney yöntemlerine ilişkin kesinlik verilerini içermektedir. Bu standardda verilen deney yöntemlerinin çoğu, yöntemin uygulanabilirliğini belirlemek ve % 5 (V/V) veya daha yüksek oranda kolza tohumu, ayçiçeği yağı gibi farklı kaynaklardan elde edilen yağ asidi metil esterleri (YAME) içeren otomotiv dizel yakıtı harmanlarına ilişkin kesinliğinin belirlenmesi için laboratuvarlar arası denemelere tabi tutulmuştur.
İçindekiler 1 Kapsam... 1 2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar... 1 3 Numune alma... 3 4 Pompaların işaretlenmesi... 3 5 Gerekler ve deney yöntemleri... 3 5.1 Boyalar ve işaretleyiciler... 3 5.2 Katkı maddeleri... 3 5.3 Yağ asidi metil esteri (YAME)... 3 5.4 Genel gerekler ve ilgili deney yöntemleri... 4 5.5 İklime bağlı gerekler ve ilgili deney yöntemleri... 6 5.6 Kesinlik ve uyuşmazlık... 7 Ek A Laboratuvarlar arası deneme programının ayrıntıları... 8 Kaynaklar... 9 Ek MA Millî Ek... 10
Otomotiv yakıtları - Dizel (motorin) - Gerekler ve deney yöntemleri 1 Kapsam Bu standard, piyasaya sunulan ve teslim edilen otomotiv dizel yakıtları (motorin) için gerekleri ve deney yöntemlerini kapsar. Standard, otomotiv dizel yakıtı ile çalışmak üzere tasarımlanmış dizel motorlu araçlarda kullanılan otomotiv dizel yakıtlarına uygulanır. Not - Bu standardın amacı bakımından % (m/m) ve % (V/V) ifadeleri, sırasıyla kütle kesrini ve hacim kesrini ifade etmek için kullanılır. 2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar Bu standardda tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste hâlinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartıyla uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi hâlinde en son baskısı kullanılır. EN, ISO, IEC vb. No EN 116: 1997 EN 12662: 2008 EN 12916: 2006 EN 14078: 2009 EN 14214: 2008 Adı (İngilizce) Diesel and domestic heating fuels- Determination of cold filter plugging point Liquid petroleum products - Determination of contamination in middle distillates of aromatic hydrocarbon types in middle distillates - High performance liquid chromatography method with refractive index detection Liquid petroleum products - Determination of fatty acid methyl ester (FAME) content in middle distillates - Infrared spectrometry method Automotive fuels - Fatty acid methyl esters (FAME) for diesel engines - Requirements and test methods TS No 1) TS EN 116: 1998 TS EN 12662: 2009* TS EN 12916: 2006* TS EN 14078: 2010* TS EN 14214: 2009 Adı (Türkçe) Dizel yakıtlar ve konut ısıtmada kullanılan yakıtlar - Soğuk filtre tıkanma noktasının tayini Sıvı petrol ürünleri - Orta destile yakıtlar - Kirlilik tayini Petrol ürünleri - Orta damıtma ürünleri - Aromatik hidrokarbon türlerinin tayini - Kırma indisi dedektörlü yüksek performans sıvı kromatografisi metodu Sıvı petrol ürünleri - Orta damıtma ürünleri - Yağ asidi metil esterleri (YAME) tayini - İnfrared spektroskopi yöntemi Otomotiv yakıtları - Dizel motorlar için yağ asidi metil esterleri (YAME) - Özellikler ve deney yöntemleri EN 15195: 2007 EN 15751: 2009 EN 23015: 1994 EN ISO 2160: 1998 Liquid petroleum products - Determination of ignition delay and derived cetane number (DCN) of middle distillate fuels by combustion in a constant volume chamber Automotive fuels - Fatty acid methyl ester (FAME) fuel and blends with diesel fuel - Determination of oxidation stability by accelerated oxidation method of cloud point (ISO 3015: 1992) Petroleum products - Corrosiveness to copper - Copper strip test (ISO 2160:1998) TS EN 15195: 2008* TS EN 15751: 2010* TS 2834 EN 23015: 1996 TS 2741 EN ISO 2160: 2002 Sıvılaştırılmış petrol ürünleri - Orta damıtma yakıtları - Tutuşma gecikmesi ve türetilmiş setan sayısı (TSS) tayini - Sabit hacimli odacıkta yakma yöntemi Otomotiv yakıtları - Yağ asidi metil esterleri (YAME) yakıtlar ve dizel yakıt ile harmanları - Hızlandırılmış oksitleme yöntemiyle oksitlenme kararlılığının tayini Petrol ürünleri - Bulutlanma noktası tayini Petrol ürünleri - Bakır korozyonu - Bakır şerit metodu 1) TSE Notu: Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayınlanmış olan Türk Standardlarıdır. 1
EN, ISO, IEC vb. No EN ISO 2719: 2002 EN ISO 3104: 1996 EN ISO 3170: 2004 EN ISO 3171: 1999 EN ISO 3405: 2000 EN ISO 3675: 1998 EN ISO 4259: 2006 EN ISO 4264: 2007 EN ISO 5165: 1998 EN ISO 6245: 2002 EN ISO 10370: 1995 EN ISO 12156-1: 2006 EN ISO 12185: 1996 EN ISO 12205: 1996 EN ISO 12937: 2000 Adı (İngilizce) Determination of flash point - Pensky-Martens closed cup method (ISO 2719:2002) Petroleum products - Transparent and opaque liquids - Determination of kinematic viscosity and calculation of dynamic viscosity (ISO 3104:1994) Petroleum liquids - Manual sampling (ISO 3170:2004) Petroleum liquids - Automatic pipeline sampling (ISO 3171: 1988) of distillation characteristics at atmospheric pressure (ISO 3405:2000) Crude petroleum and liquid petroleum products - Laboratory determination of density - Hydrometer method (ISO 3675: 1998) and application of precision data in relation to methods of test (ISO 4259:2006) Petroleum products - Calculation of cetane index of middle distillate fuels Cetane engine method (ISO 4264: 2007) of the ignition quality of diesel fuels - Cetane engine method (ISO 5165:1998) of ash (ISO 6245: 2001) of carbon residue - Micro method (ISO 10370:1993) Diesel fuel - Assessment of lubricity using the high-frequency reciprocating rig (HFRR) Part 1: Test method (ISO 12156-1: 2006) Crude petroleum and petroleum products - Determination of density - Oscillating U-tube method (ISO 12185:1996) of the oxidation stability of middledistillate fuels (ISO 12205:1995) of water - Coulometric Karl Fischer titration method (ISO 12937: 2000) TS No 2719: 2006* TS 1451 EN ISO 3104: 1999 TS 900-1 EN ISO 3170: 2005 TS 900-2 EN ISO 3171: 2005 TS 1232 EN ISO 3405: 2004 TS 1013 EN ISO 3675: 2002 4259: 2006* 4264: 2008* TS 10317 EN ISO 5165: 2000 6245: 2006* TS 6148 EN ISO 10370: 1998 12156-1: 2007* 12185: 2007 12205 TS 6147 EN ISO 12937: 2002 Adı (Türkçe) Petrol ürünleri ve yağlayıcılar - Parlama noktası tayini - Pensky Martens kapalı kap metodu Petrol ürünleri - Saydam ve opak sıvılar - Kinematik viskozite tayini ve dinamik viskozitenin hesaplanması Petrol sıvıları - Elle numune alma Petrol sıvıları - Boru hattından otomatik numune alma Petrol ürünleri - Atmosfer basıncında damıtma özelliklerinin tayini Ham petrol ve sıvı petrol ürünleri - Yoğunluğun lâboratuvarda tayini - Hidrometre metodu Petrol ürünleri - Deney metotlarıyla ilgili kesinlik verilerinin tayini ve kullanılması Petrol ürünleri - Orta damıtık yakıtlar - Dört değişkenli eşitlik yardımıyla setan indisi tayini Petrol ürünleri - Dizel yakıtlar - Tutuşma kalitesinin tayini - Setan motoru metodu Petrol ürünleri - Kül tayini Petrol ürünleri - Karbon kalıntısı tayini - Mikro yöntem Dizel yakıtlar - Yüksek frekanslı ilerigeri hareket düzeneği (HFFR) ile yağlayıcılık özelliğinin değerlendirilmesi - Bölüm 1: Deney metodu Ham petrol ve petrol ürünleri - Yoğunluk tayini - Salınım yapan U- tüpü yöntemi Petrol ürünleri - Orta destile yakıtlar - Oksidasyon kararlılığı tayini Petrol ürünleri - Su tayini - Kulometrik Karl Fischer titrasyon yöntemi 2
EN, ISO, IEC Adı vb. No (İngilizce) EN ISO 13759 Petroleum products -Determination :1996 of alkyl nitrate in diesel fuels - Spectrometric method (ISO 13759:1996) EN ISO 20846: 2004 of sulfur content of automotive fuels - Ultraviolet fluorescence method (ISO 20846: 2004) Silinmiş metin EN ISO 20884: 2004 of sulfur content of automotive fuels - Wavelength-dispersive X-ray fluorescence spectrometry (ISO 20884:2004) TS No TS 6146 EN ISO 13759: 1998 20846: 2007 20884: 2007 Adı (Türkçe) Petrol ürünleri - Dizel yakıtlarda alkil nitrat tayini - Spektrometrik yöntem Petrol ürünleri - Otomotiv yakıtları - Kükürt muhtevası tayini - Morötesi floresans yöntemi Petrol ürünleri - Otomotiv yakıtları - Kükürt muhtevası tayini - Dalga boyu ayırmalı X-ışını floresans spektrometri yöntemi 3 Numune alma Numuneler, EN ISO 3170 veya EN ISO 3171 e göre ve/veya otomotiv dizel yakıtından numune alma ile ilgili millî standardlara veya mevzuata göre alınmalıdır. Millî gerekler, bu standarddaki millî Ekte ayrıntılı olarak verilmeli veya atıf yapılarak belirtilmelidir. Bu standardda atıf yapılan bazı deney yöntemlerinin hassasiyeti bakımından, numune kapları ile ilgili olarak deney yöntemi standardında belirtilen hususlara uyulmasına özel dikkat gösterilmelidir. 4 Pompaların işaretlenmesi Otomotiv dizel yakıtı ikmali için kullanılan dağıtım pompaları üzerinde işaretlenecek olan bilgiler ve işaretlemenin boyutları, otomotiv dizel yakıtları için pompaların işaretlenmesi hakkındaki millî standardların veya mevzuatın gereklerine uygun olmalıdır. Bu gerekler bu standarddaki millî Ekte ayrıntılı olarak verilmeli veya atıf yapılarak belirtilmelidir. Not - Bu standarda ek olarak verilen millî Ekte, kükürt içeriğine ilişkin bir işaretleme yapılması gerektiğinin belirtilmesi tavsiye edilir. En çok 10 mg/kg kükürt içeriği için tavsiye edilen gösterim, ulusal dilde yazılmış kükürtsüz ibaresidir. 5 Gerekler ve deney yöntemleri 5.1 Boyalar ve işaretleyiciler Boyalar ve işaretleyiciler kullanılabilir. 5.2 Katkı maddeleri Performans kalitesinin iyileştirilmesi amacıyla katkı maddelerinin kullanılmasına izin verilir. Taşıtın kullanımı sırasında motorun düzgün çalışmasına ve emisyon kontrol kararlılığını sürdürmeye yardım olmak amacıyla, bilinen zararlı yan etkileri olmayan uygun yakıt katkı maddelerinin, uygun miktarlarda katılması tavsiye edilir. Eşdeğer etkiye sahip diğer teknik vasıtalar da kullanılabilir. Not - Rutin kontroller için uygun, kalıntı oluşturma eğilimine ilişkin deney yöntemleri henüz belirlenmemiş ve geliştirilmemiştir. 5.3 Yağ asidi metil esteri (YAME) Dizel yakıtlar, EN 14214: 2008 Madde 5.5 te belirtilen iklime bağlı özelliklerin uygulanmadığı durumda, % 7 (V/V) ye kadar EN 14214 e uygun YAME içerebilir. Bununla birlikte, YAME ile harmanlanarak hazırlanmış dizel yakıt ürünü Madde 5.5 te belirtilen iklime bağlı gereklere uygun olmalıdır. YAME, yakıta üretim aşamasında ve depolamadan önce, 1000 mg/kg derişimdeki 3,5-di-tert-bütil-4-hidroksi toluen (bütillenmiş hidroksil toluen, BHT) ile elde edilene benzer bir etki sağlayan, oksitlenme kararlılığını iyileştirici katkı maddelerinin ilave edilmesi kuvvetle tavsiye edilir. Not 1 YAME nin ayrılması ve tanımlanması için uygun bir yöntem EN 14331 de [3] verilmiştir. 3
Not 2 YAME nin EN 14214 te belirtilen iklime bağlı gerekleri karşılaması gerekliliği, YAME de kullanılan soğuk akış katkı maddeleriyle dizel yakıt arasında uyumsuzluğa yol açabilir. Bu durum, dizel yakıt/yame karışımı bitmiş ürünün düşük sıcaklıktaki işlevselliği açısından performansını olumsuz etkileyebilir ve soğuk havada filtre tıkanması sonucunda bozulmalara sebep olabilir. Soğuk akış katkı maddeleri, bu standardda belirtilen gereklerle tutarlı, doğru bir performansı sağlamak için özel olarak dizel yakıtla ve YAME kalitesiyle uyumlu hâle getirilmiş olmalıdır. Soğuk akış katkı maddesi teknolojisinin seçimi, bitmiş dizel yakıtın iklime bağlı gerekleri dikkate alınarak yakıtı harmanlayan kuruluş ile biyodizel tedarikçisi arasında sözleşmeye tâbi bir husus olmalıdır. 5.4 Genel gerekler ve ilgili deney yöntemleri 5.4.1 Dizel otomotiv yakıtı Çizelge 1 de verilen yöntemlere göre deneye tâbi tutulduğunda, elde edilen değerler Çizelge 1 de belirtilen sınır değerlere uygun olmalıdır. Çizelge 1 de verilen deney yöntemleri % 7 (V/V) ye kadar YAME içeren dizel otomotiv yakıtına uygulanması açısından değerlendirilmiştir. Laboratuvarlar arası deney programlarından elde edilen ve katkısız petrol ürünleri için uygulanan deney yöntemlerinin kesinlik verilerinden farklılık gösteren kesinlik verileri Ek A da verilmiştir. 5.4.2 Çizelge 1'de verilen karbon kalıntısı sınır değeri, yanmayı iyileştirici katkı maddesi katılmışsa, bu katkı maddesi katılmadan önceki ürüne ilişkin değerdir. Piyasaya verilen otomotiv dizel yakıtında bu sınır değerin aşılmış olması durumunda, nitrat içeren bileşiklerin varlığının belirlenmesi için EN ISO 13759 kullanılmalıdır. Bu yolla yanmayı iyileştirici bir madde bulunduğu tespit edilirse, deneye tâbi tutulan ürünün karbon kalıntısı ile ilgili sınır değeri uygulanamaz. Yanmayı iyileştirici katkı maddesi kullanılması, üreticiyi katkı maddesi katılmadan önceki en çok % 0,30 (m/m) karbon kalıntısı sınırı gereğini karşılamaktan muaf hâle getirmez. 5.4.3 Dizel yakıt, yakıtın dizel motorlu taşıtlarda kullanımını kabul edilemez hâle getirebilecek herhangi bir seyreltici veya kirletici içermemelidir. Not Su veya tedarik zincirinde oluşabilecek çökelti ile kirlenmenin veya karşılıklı bulaşmanın önlenmesine ilişkin daha fazla bilgi için sırasıyla CEN/TR 15367-1 [4] ve CEN/TR 15367-3 [5] in incelenmesi tavsiye edilir. 4
Çizelge 1 - Genel gerekler ve deney yöntemleri Sınırlar Deney yöntemi a Özellik Birim (Madde 2 Atıf En az En çok yapılan standardlar) Setan sayısı b, 51,0 - EN ISO 5165 EN 15195 Setan indisi 46,0 - EN ISO 4264 Yoğunluk, c, 15 C ta kg/m 3 820,0 845,0 EN ISO 3675 EN ISO 12185 Polisiklik aromatik hidrokarbonlar d % (m/m) - 8,0 EN 12916 Kükürt içeriği e mg/kg - Parlama noktası C 55 ten yüksek Silinmiş metin 10,0 Silinmiş metin EN ISO 20846 EN ISO 20884 - EN 2719 Karbon kalıntısı f (%10 damıtma kalıntısında) % (m/m) - 0,30 EN ISO 10370 Kül içeriği % (m/m) - 0,01 EN ISO 6245 Su içeriği mg/kg - 200 EN ISO 12937 Toplam kirlilik mg/kg - 24 EN 12662 g Bakır şerit korozyonu (50 C ta 3 h) Derece 1 EN ISO 2160 Yağ asidi metil esteri (YAME) içeriği h % (V/V) - 7,0 EN 14078 g/m 3-25 EN ISO 12205 Oksitlenme kararlılığı h 20 - EN 15751 i Yağlayıcılık özelliği, düzeltilmiş aşınma izi µm çapı (wsd 1,4), 60 C ta - 460 EN ISO 12156-1 Viskozite, 40 C ta mm 2 /s 2,00 4,50 EN ISO 3104 Damıtma k,l - 250 C ta elde edilen, % (V/V) % (V/V) < 65 85 350 C ta elde edilen, %(V/V) % (V/V) - - %95 in (V/V) elde edildiği sıcaklık C 360 EN ISO 3405 Not Koyu yazılan gerekler 2003/17/EC [2] tadili ve 2009/30/EC [8] tadili dâhil, European Fuels Directive 98/70/EC 2) ile ilişkilidir. a : Madde 5.6.1 e de bakınız. b : Madde 5.6.4 e de bakınız. c : Madde 5.6.2 ye de bakınız. d : Bu standardın amacı bakımından, polisiklik aromatik hidrokarbonların içeriği, her ikisi de EN 12916 ya göre tayin edilen, toplam aromatik hidrokarbon içeriğinden mono aromatik hidrokarbon içeriğinin çıkarılması ile elde edilen değerdir. e : Madde 5.6.3 e de bakınız. f : Madde 5.4.2 ve Ek A ya da bakınız. g : Özellikle YAME varlığında, toplam kirlilik deney yönteminin kesinliğini iyileştirmek için gerekli araştırma CEN tarafından yapılmaktadır. h : YAME, EN 14214 te belirtilen gereklere uygun olmalıdır. i : Bu özellik, % 2 (V/V) nin üzerinde YAME içeren dizel yakıt için ilave bir gerektir. Bu gerek, dizel yakıtların oksitlenme kararlılığı ve saha performansına ilişkin daha fazla teknik veri olduğunda CEN tarafından revize edilecek olan bir ara geçiş gereğidir. k : Setan indisinin hesaplanması için % 10, % 50 ve % 90 (V/V) nin elde edildiği sıcaklıkların da bilinmesine ihtiyaç vardır. l : Dizel yakıtların 250 C ve 350 C taki damıtma ile ilgili sınırları EU Common Customs tariff (AB Ortak Gümrük Tarifesi) ile uyum sağlanması için dâhil edilmiştir. 2) TSE Notu: Bu direktif, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından uyumlaştırılarak Benzin ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği adı altında yayımlanmıştır. 5
5.5 İklime bağlı gerekler ve ilgili deney yöntemleri 5.5.1 İklime bağlı gerekler için, ülkelerin ulusal düzenleme yapabilmelerine imkân vermek amacı ile mevsimsel tip seçenekleri verilmiştir. Bu seçenekler, ılıman iklimler için 6 Soğuk Filtre Tıkanma Noktası (SFTN) tipi ve kutup veya şiddetli kış iklimleri için 5 farklı tip olarak verilmiştir. İklime bağlı gerekler Çizelge 2 de (ılıman iklimler) ve Çizelge 3 te (kutup veya şiddetli kış iklimleri) verilmiştir. Dizel otomotiv yakıtı Çizelge 2 ve Çizelge 3'te verilen deney yöntemlerine göre deneye tâbi tutulduğunda bu çizelgelerde verilen sınırları sağlamalıdır. 5.5.2 Çizelge 3 teki kutup iklimleri veya şiddetli kış iklimleri için setan sayısı sınır değerleri, normal iklim tipleri için verilenlerden (Çizelge 1) daha düşük olup, bu durum tutuşma kalitesi ile yoğunluk arasındaki ilişkiyi ve kutup veya şiddetli kış iklimi tiplerinin düşük yoğunluğunu yansıtır. Çizelge 3 te verilen ve taşıtların doğru çalışması için dâhil edilen setan sayısı değerleri, 2003/17/EC [2] tadili ve 2009/30/EC [8] tadili dâhil European Fuels Directive 98/70/EC nin [1] gereklerini karşılamaz. Bu değerler 2003/17/EC [2] tadili ve 2009/30/EC [8] tadili dâhil European Fuels Directive 98/70/EC nin [1] uygulanmadığı ülkeler veya kutup iklimi tipleri veya şiddetli kış iklimi tipleri için setan sayısı muafiyeti onaylanmış ülkelerde kullanım için geçerlidir. Çizelge 2 - İklime bağlı gerekler ve deney yöntemleri - Ilıman iklimler Sınırlar Deney yöntemi a Özellik Birim A B C D E F (Madde 2 Atıf yapılan standardlar) SFTN C, en çok +5 0-5 -10-15 -20 EN 116 a : Madde 5.6.1 e de bakınız. Çizelge 3 - İklime bağlı gerekler ve deney yöntemleri Kutup veya şiddetli kış iklimleri Özellik Birim 0 1 Sınırlar 2 3 4 Deney yöntemi a (Madde 2 Atıf yapılan standardlar) SFTN C, en çok -20-26 -32-38 -44 EN 116 Bulutlanma noktası C, en çok -10-16 -22-28 -34 EN 23015 Yoğunluk, 15 C ta b kg/m 3, en az 800,0 800,0 800,0 800,0 800,0 EN ISO 3675 kg/m 3, en çok 845,0 845,0 840,0 840,0 840,0 EN ISO 12185 Viskozite, 40 C ta mm 2 /s, en az 1,50 1,50 1,50 1,40 1,20 EN ISO 3104 mm 2 /s, en çok 4,00 4,00 4,00 4,00 4,00 Setan sayısı c en az 49,0 49,0 48,0 47,0 47,0 EN ISO 5165 EN 15195 Setan indisi en az 46,0 46,0 46,0 43,0 43,0 EN ISO 4264 Damıtma d,e 180 C ta elde edilen % (V/V) % (V/V), en çok 10 10 10 10 10 EN ISO 3405 340 C ta elde edilen% (V/V) % (V/V), en az 95 95 95 95 95 a : Madde 5.6.1 e de bakınız. b : Madde 5.6.2 ye de bakınız. c :Madde 5.5.2 ve Madde 5.6.4 e de bakınız. d : AB Ortak Gümrük Tarifesinde verilen gaz yağı tanımı, kutup iklimleri veya şiddetli kış iklimlerinde kullanım için belirtilen tiplere uygulanamayabilir. e : Setan indisinin hesaplanması için % 10, % 50 ve % 90 (V/V) nin elde edildiği sıcaklıkların da bilinmesine ihtiyaç vardır. 5.5.3 Bu standarda ek olarak verilen bir millî Ekte, her bir ülke kış ve yaz tipleri için özellikleri ayrıntılı olarak vermelidir. Bu eke millî meteorolojik verilere göre ara ve/veya bölgesel tipler de dâhil edilebilir. 6
5.6 Kesinlik ve uyuşmazlık 5.6.1 Bu standardda atıf yapılan bütün deney yöntemleri bir kesinlik beyanı içermektedir. Anlaşmazlık hâlinde, anlaşmazlıkların giderilmesi ve deney yöntemi kesinliğini esas alan deney sonuçlarının yorumlanması için EN ISO 4259 da açıklanan işlemler kullanılmalıdır. 5.6.2 Yoğunlukla ilgili anlaşmazlık durumunda, EN ISO 3675 uygulanmalıdır. 5.6.3 Kükürt içeriği ile ilgili anlaşmazlık durumunda, EN ISO 20846 ve EN ISO 20884 te verilen yöntemlerin kesinlikleri arasındaki istatistiksel farklar laboratuvarlar arası denemelerle belirlenmemiştir. 5.6.4 Setan sayısıyla ilgili anlaşmazlık olması durumunda, EN ISO 5165 kullanılmalıdır. Setan sayısı tayini için Çizelge 1 ve Çizelge 3 te belirtilen yöntemlere seçenek olarak, EN ISO 4259 a göre elde edilmiş geçerli kesinliğe sahip olan ve kesinliği en az atıf yapılan referans yöntemin kesinliğine eşit olan, kabul görmüş bir yöntem serisine dayalı yöntemler kullanılabilir. Seçenek yöntem kullanıldığında elde edilen deney sonucu ile atıf yapılan referans yöntemle elde edilen sonuç arasında makul bir ilişki bulunmalıdır. 7
Ek A Laboratuvarlar arası deneme programının ayrıntıları Çizelge A.1 de CEN/TC 19 [6] ve EI [7] tarafından düzenlenen laboratuvarlar arası deneme programlarından elde edilen, Çizelge 1 de belirtilen deney yöntemlerinden farklı olan ve bu standard yayınlandığında henüz revize edilmemiş olan kesinlik verileri verilmiştir. Not - Aşağıdaki yöntemlerin % 5 (V/V) YAME içeren ürünler için, yayınlanmış değerlere benzer kesinlik verilerine sahip olduğu bulunmuştur: Kül içeriği EN ISO 6245 Oksitlenme kararlılığı EN ISO 12205 Damıtma EN ISO 3405 SFTN EN 116 Çizelge A.1 - Kesinlik verileri güncellemeleri Özellik Deney yöntemi Birim % 5 (V/V) YAME içeren ürün için CEN/TC 19 verileri Viskozite, 40 C ta EN ISO 3104 mm²/s r = % 0,11 R = % 1,8 Parlama noktası EN ISO 2719 C r = 2,0 R = 3,5 Karbon kalıntısı EN ISO 10370 % (m/m) r = 0,1430 X 0,5 R = 0,2125 X 0,5 Burada; r: Tekrarlanabilirlik (EN ISO 4259), R: Uyarlık (EN ISO 4259), X: Karşılaştırılan iki sonucun ortalaması dır. 8
Kaynaklar [1] Directive 98/70/EC of the European Parliament and of the Council of 13 October 1998 relating to the quality of petrol and diesel fuels and amending Council Directive 93/12/EEC [2] Directive 2003/17/EC of the European Parliament and of the Council of 3 March 2003 amending Directive 98/70/EC relating to the quality of petrol and diesel fuels and amending Council Directive 93/12/EEC [3] EN 14331:2004, Liquid petroleum products Separation and characterization of fatty acid methyl esters (FAME) from middle distillates Liquid chromatography (LC)/ gas chromatography (GC) method [4] CEN/TR 15367-1, Petroleum products - Guide for good housekeeping Part 1. Automotive diesel fuels [5] CEN/TR 15367-3, Petroleum products - Guide for good housekeeping Part 3. Cross contamination [6] CEN/TR 15160, Petroleum and related products Applicability of diesel fuel test methods for Fatty Acid Methyl Esters (FAME) Information and results on round robin tests [7] EI Research Report on IP 398 and EN ISO 10370, under publication, available from the Energy Institute, 61 New Cavendish Street, London W1G 7AR, England [8] Directive 2009/30/EC of the European Parliament and of the Council of 23 April 2009 amending Directive 98/70/EC as regards the specification of petrol, diesel and gas-oil and introducing a mechanism to monitor and reduce greenhouse gas emmissions and amending Council Directive 1999/32/EC as regards the specification of fuel used by inland waterway vessels and repealing Directive 93/12/EEC 9
Ek MA Millî Ek 1) Dizel otomotiv yakıtlarının dağıtım birimleri üzerine 15 cm x 30 cm boyutlarından küçük olmamak üzere Dizel veya Motorin yazısı yazılmalı veya bu ibareyi taşıyan levha asılmalıdır. 2) Türkiye için Çizelge 2'de belirtilen tiplerden A yaz mevsiminde, E kış mevsiminde kullanılacaktır. 3) Bu standardın uygulanması ile ilgili olarak yaz ve kış mevsiminin başlangıç ve bitiş tarihleri aşağıda verilmiştir. Yaz : 1 Nisan - 31 Ekim (± 15 gün) Kış : Yaz dönemi dışında kalan dönem 10