Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN Cömert, cefakâr, cana yakın bir insandır Musa Doğan (1923-1992). Dostlarını seven; vefa ve yardımını kimseden esirgemeyen örnek bir insandır o. Siyasete il genel meclisi üyesi (1950) olarak başlar. Kör siyasetin herkesi teslim alan ihtiras ve hırçınlık bileşeni onda yoktur. Iğdır, Kağızman ve Kars arasında mekik dokur; gönüller onun mekanıdır. DP yle başlayan siyaset serüveni AP yle devam eder, 1969 seçimlerinde Kars Milletvekili olarak parlamentoya girer. Musa Doğan, kişiliğinin özellikleriyle siyasette başarılı olmuş, nadir siyasetçilerimizden birisidir. Ali Rıza Ataman, 20 yy Iğdır tarihinde devlet adamı özellikleriyle öne çıkan iki şahsiyetten birisidir (Diğeri Eleşref Bey dir) Milli Şura ve Meclisi Mebusanda sergilediği cesaret ve atılganlık, özgüven ve Musa Doğan kararlılık övgüye değerdir. Düşüncesinden taviz vermeyen, örgütçü yanı ağır basan Ali Rıza Ataman, Iğdır ın övünç payı çıkardığı ve çıkaracağı, üzerine kitap yazılmaya değer bir şahsiyettir. Ataman Ailesi Ali Rıza Ataman, İsmail Bey in dört oğlunun en küçüğüdür. Kardeşler yaş sırasına göre Murat, Ömer, Mehmet ve Ali Rıza Beylerdir. Ali Rıza Bey, 1885 yılında Kağızman da dünyaya gelir, 19 Haziran 1995 tarihinde Iğdır da 70 yaşında- vefat eder. Dört kardeş, eğitimlerini Rus okullarında tamamlayıp, lise mezunu olmuşlardı. Bu nedenle Ermenice ve Rusça yı çok iyi konuşabiliyorlardı. Milli Mücadele yıllarında, Ermeni işgalindeki Kağızman da aktif mücadeleye atılan üç kardeş Ermeni Hükümeti tarafından Sibirya ya sürülür. 3.5 yıl süren sürgünden sonra kardeşler Kağızman a geri döner, mücadeleye kaldıkları yerden devam ederler. Kars Milli Şurası ilan edilince Ali Rıza Bey, hükümette Dahiliye (İçişleri) Bakanlığı görevini üstlenir. Hükümet üyeleri İngilizler tarafından tutuklanıp Malta ya sürgüne gönderilince, Ali Rıza Bey, yolculuk sırasında bir yolunu bulur, Batum dan kaçıp Kars a geri döner. Kâzım Karabekir Paşa yla istişare halinde Milli Mücadele güçlerini örgütler, milis ve askerden oluşan silahlı güçleri etrafında toplayarak Ermenilere karşı mücadeleye kararlılıkla 623
Sevda Doğan devam eder. Ermeniler, sürgünden kaçan Mehmet Bey i yakalayıp Kars Kalesi zindanlarına atar; ailesini de göz hapsinde tutarlar. Mehmet Bey yaklaşık 8 ay hapis yattıktan sonra serbest bırakılır. Vakit kaybetmeden ailesini de yanına alıp Milli Mücadele güçlerine katılır. Savaş bütün şiddetiyle altı ay devam eder. Nihayet 28 Eylül 1920 tarihinde Kâzım Karabekir Paşa nın emriyle, Ali Rıza Bey ve kardeşlerinin komutasındaki Milli Mücadele güçleri Kağızman ı, Karabekir Paşa nın emrindeki askerler de Sarıkamış ı işgal ederler. Mehmet Bey in komutasındaki Milli Mücadele güçleri Ermeni birliklerini Gümrü ye kadar kovalar; Ali Rıza Bey komutasındaki milis güçleri de eş zamanlı olarak Iğdır a doğru ilerlerler. Nihayet 14 Kasım 1920 tarihinde Iğdır daki güçlerle birlikte, Iğdır kasaba merkezi Ermeni işgalinden kurtarılır. Meclisi Mebusan 23 Nisan 1920 tarihinde toplanınca Ali Rıza Bey, Birinci Dönem Milletvekili olarak Ankara ya davet edilir. İkinci dönem milletvekilliğine istekli olmaz, Kars a geri döner. Ali Rıza Bey in ailesi kısmen Iğdır a kısmen de Kağızman a yerleşiktir. Ticaretle uğraşan Ali Rıza Bey, uzun yıllar İran ve Rusya yla ithalat ve ihracat yapar, Iğdır da da bir çırçır fabrikası kurar, fabrikanın işletmesini yeğeni Osman Ataman la birlikte yönetir. Ali Rıza Bey, zarif ve çok iyi yetişmiş bir hanımefendi olan Pakize Hanım la evlenir, çok mutlu bir evliliği olur. 624
Iğdır Sevdası Osman Ataman, savaş çıktığında Rus ortaokulunda öğrenci imiş. Bu nedenle eğitimi yarım kalır. 1940 lı yıllarda Iğdır da birkaç dönem belediye başkanlığı yapan Osman Ataman, 1944 yılında Güzin Hanım la evlenir, ancak çocuğu olmaz. Ermenice ve Rusça yı çok iyi konuşan Osman Ataman, uzun yıllar protokol görüşmelerinde Türk tarafını temsilen tercümanlık görevini yerine getirmişti. (1) Musa Doğan (2) Süleyman Demirel (3) Sadettin Bilgiç Ataman Ailesinin Özellikleri Ailenin en belirgin özelliği düzenli yaşam biçimleri ve sürekli konuk ağırlamalarıdır. Örneğin İran Şahı 1934 yılında, Ankara ya yolculuğu sırasında, 3 gün Ali Rıza Bey in Iğdır daki evinde kalır. Bundan başka, Ali Rıza Bey in yakın dostu Kâzım Karabekir Paşa da sık sık Kağızman daki evde misafir edilmiştir. Mareşal Fevzi Çakmak, dönemin bakan ve milletvekilleri de ağırlanan konuklar arasındadır. Ataman Ailesi; konuksever, sofra adâbını iyi bilen, güzel giyinen, eğlenmeyi ve yaşamayı seven, birbirine son derece bağlı saygılı bir ailedir. Anlatılanlara göre, Ali Rıza Bey; ata binmeyi, ava gitmeyi ve av partileri düzenlemeyi kendisine hobi edinmişti. Ayrıca çok okuyan ve çalışkan birisiymiş. İyi bir ziraatçı olarak çiçek yetiştirmeyi ve bahçe işleriyle uğraşmayı da ihmal etmezmiş.. Kağızman daki evin bahçesi şakayık ve leylâklarla doluymuş! Ali Rıza Bey, 1955 yılında kalp kriziyle vefat etmişti. Kağızman daki aile mezarlığına defnedildi. 625
Sevda Doğan Mehmet Bey, 1944; Osman Ataman da 1990 yılında vefat ettiler. Mehmet Bey in çocukları halen Kağızman da, yeğeni İdris Ataman da Iğdır da yaşamaktadır. Ali Rıza Ataman 626
Iğdır Sevdası (1) Ali Rıza Ataman, (2) Osman Ataman 627
Sevda Doğan Güzin Hanım ve Osman Ataman Ali Rıza Ataman Osman Ataman 628 Bayram Günü Iğdır Arka sıra sağdan sola: Mecit Hun, Musa Doğan; Soldan sağa Dr. Abbas Çöllü