T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) İNŞAAT TEKNOLOJİSİ DONATI ÇİZİMİ-2 ANKARA 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...i AÇIKLAMALAR...ii GİRİŞ...1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1...3 1. KİRİŞ DONATISI ÇİZMEK...3 1.1. Kiriş...3 1.1.1.Tanımı...3 1.1.2.Çeşitleri...3 UYGULAMA FAALİYETİ...15 ÖLÇME VE DEGERLENDİRME...16 ÖĞRENME FAALİYETİ-2...18 2. TEMEL DONATISI ÇİZMEK...18 2.1.Temel Donatısı...18 2.1.1. Tanımı...18 2.1.2. Betonarme Temel Çeşitleri...18 2.1.3. Çizim Uygulamaları...27 UYGULAMA FAALİYETİ...33 ÖLÇME VE DEGERLENDİRME...34 MODÜL DEĞERLENDİRME...37 CEVAP ANAHTARLARI...38 ÖNERİLEN KAYNAKLAR...39 KAYNAKÇA...40 i

KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI AÇIKLAMALAR 582YIM196 İnşaat Teknolojisi Betonarme Demirciliği Donatı Çizimi-2 Yeterli araç,gereç ve ekipmanlar yardımı ile çizim tekniğine uygun kiriş ve temel demir donatı çizim becerilerini kazanma öğrenme materyalidir. SÜRE 40/32 ÖN KOŞUL Donatı elamanları çizim modülünü başarmak YETERLİK MODÜLÜN AMACI AÇIKLAMALAR Donatı çizmek Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında donatıyı kuralına uygun çizebileceksiniz. Amaçlar Kiriş donatılarını kuralına uygun çizebileceksiniz. Temel donatılarını kuralına uygun çizebileceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Çizim masası,,çizim kâğıdı, çizim kalemleri, silgi, cetveller, kalemtıraş, gönyeler(45 0, 60 0 ) ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Her öğrenme faaliyet; sonrasında o faaliyetle ilgili değerlendirme soruları ve uygulamaları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmen, modül sonunda kazandığınız bilgi ve becerileri ölçme aracı ile ölçerek değerlendirecektir. ii

GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçen ülkemizde, yeni meslekler, yeni istihdam alanları yaratmış bu alanlar, yeni ihtiyaçlarını da beraberinde getirmiştir. Gelişmiş ülkelerde sanayi toplumundan bilgi toplumuna hızlı bir geçiş olmuş, bu geçiş dünyadaki bilgi alışverişini kolay ve hızlı hale getirmiştir. Günümüz endüstrileşmiş toplumlarının vazgeçilmez kurumları durumunda olan işletmeler, belirledikleri hedefe ulaşabilmek amacıyla çeşitli faktörlere ihtiyaç duymaktadır. İnsan, bu faktörlerden belki de en vazgeçilmez olanıdır. İnsan emeği, diğer üretim faktörleri ile birleşerek işletmenin amaçlarına katkıda bulunur. Hızlı gelişen teknolojinin vazgeçilmez unsuru, mesleğini iyi bilen insanlardır. Bu gelişimden en çok nasibini alan sektörlerin başında inşaat sektörü gelmektedir. Hızla gelişen sektörde, deprem kuşağında bulunan ülkemizde olmazsa olmaz kural: Sağlam, estetik, ekonomik değerleri ön plana çıkararak tekniğine uygun yapılar inşa etmek olmalıdır. Gelişime ayak uydurmak için teknik donanımı yüksek kalifiye elamanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu modül bu amaca yönelik bir faaliyettir. 1

2

ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Uygun ortam ve çizim ekipmanları sağlandığı takdirde teknik çizim kurallarına uygun olarak kiriş donatısını çizebileceksiniz. ARAŞTIRMA Çevrenizde kiriş demir donatısı döşenmiş inşaatları araştırınız ve gözlemlerinizi sınıfta arkadaşlarınız ile paylaşınız. Mimarlık bürolarından konunuzla ilgili çizilmiş projeler temin ediniz. 1. KİRİŞ DONATISI ÇİZMEK 1.1. Kiriş 1.1.1.Tanımı Yatay konumda çalışan genlikle dikdörtgen kesitli olup üzerlerine gelen yükleri oturdukları mesnetlere taşıyan betonarme yapı elamanlarıdır. Kirişlerde beton basınça çelikler çekmeğe çalışır. 1.1.2.Çeşitleri Kirişler statik bakımdan iki gruba ayrılır. 1.1.2.1. Dikdörtgen kesitli kirişler Basit (iki ucu oturan) kirişler Sabit (iki ucu ankastre) kirişler Konsol ve konsollu kirişler Devam eden kirişler Ters kirişler 1.1.2.2. Tablalı kirişler 3

1.1.2.1.1. Basit -İki Ucu Serbest Oturan-Kirişler Genellikle kagir yığma binalarda iki ucu serbest binmeli yapılır. Kiriş uçları oturduğu mesnede en az 20 cm binmelidir. Bu kirişler üzerine gelen döşeme veya duvar yüklerini taşır ve yanlardaki mesnetlere nakleder (Şekil 1). ( Nervürlü demir çapı anlamındadır.) Şekil 1: Basit iki ucu serbest oturan kirişin çelik donatısı 4

1.1.2.1.2. Sabit (İki Ucu Ankastre) Kirişler Kirişlerin uçları bir mesnet üzerine oturmakla birlikte başka bir betonarme elamana veya duvara gömülür (Şekil 1.2 ve Resim 1.1). a) Boy kesit b) I-I kesit Şekil 1.2: Sabit (iki ucu ankastre) kirişler Resim 1.1: Sabit kiriş 5

1.1.2.1.3. Konsol ve Konsollu Kirişler Bir ucu gömülü (ankastre) diğer ucu askıda olan kirişlerdir. Genelde balkonlarda, çıkmalarda ve betonarme merdivenlerde yapılır. Bu kirişlerde çekme gerilmesinin karşılanabilmesi için esas demirler ve pilyeler üstte montaj demirleri alta konur. Bütün kiriş donatılarında olduğu gibi etriyeler mesnede yaklaştıkça sıklaştırılır. Estetik amaçlı olarak uca doğru gittikçe kiriş yüksekliği azaltılabilir. Kirişin ucu taşıyıcı duvar veya betonarme elamana en az 20 cm gömülür (Şekil 1.3 ve Resim 1.2). M N k105 30/40 18 I k106 30/40 I-I 40 a I 30 I-I kesiti b 300 12 0 8 8 Ø12 L=275 37 75 2Ø12 L=440 144 Ø14 L=570 27 Ø8/18 Ø8/8 L=144 34 45 52 97 69 Ø14 L=565 52 30 34 52 34 52 152 52 75 34 52 3Ø14 L=440 Şekil 1.3: Konsol kiriş demir donatısı (pilye kıvrım şekilleri) Resim 1.2: Konsol kiriş 6

1.1.2.1.4. Devam Eden Kirişler Betonarme yapılarda üç veya daha fazla mesnet üzerine oturan kirişlerdir. Pilye demirleri devamlı ve her aralıkta ayrı ayrı konulur esas demirler devam ettirilmez. Pilye çelikleri devamlı ve her aralıkta ayrı ayrı konulabilir. per aralık için ayrı ayrı konulduğunda ucu diğer aralığa L/4 kadar uzatılır. Demir donatı meydana gelen gerilmeleri karşılamaya yetmiyorsa mesnetler üzerine ilave pilyeler (şapolar) konur. Şapo çeliklerinin iki tarafta kiriş açıklıklarının dörtte biri(1/4l) kadar uzatılır. Şapo çelikleri son mesnette kullanılmışsa bir ucu gönye şeklinde kiriş yüksekliğince kıvrılarak konur (Şekil 1.4 ve Resim 1.3). A B C k107 /40 k108 /40 I 18 8 40 35 350 350 375 375 75 014 L=565 185 52 165 52 52 2012 L=762 (90) 014 L=234 185 014 L=565 75 52 52 165 52 I 35 37 I-IKesiti 22 80/8 80/18 L=134 8 8 20 3014 20 L=762 Şekil 1.4: Devam eden kirişin çelik donatısı Devam eden kiriş Resim 1.3: Devam eden kiriş 7

1.1.2.1.5. Ters Kirişler Bina içlerinde döşemenin yükünü taşıyan kirişlerin döşemenin altında sarkması istenmiyorsa kiriş döşemenin üzerine yapılır. Donatı şekli diğer kirişlerle aynıdır. Sakıncalı yönü bu kirişlerin üzerine gelen duvarlara kapı açılamaz. Döşemenin esas çelikleri kirişin esas çelikleri üzerine geçirilir (Şekil 1.5). A B k105 /40 a 18 8 40 35 35 60 52 52 2Ø12 (213) (143) 3Ø14 300 L=336 L=336 L=437 52 Ø12 L=437 Ø14 a 52 60 35 35 Şekil 1.5: Ters kiriş çelik demir donatısı 37 a-a kesiti 8 8 22 Ø8/18 Ø8/8 L=134 1.1.2.2. Tablalı Kirişler Döşeme altlarına konan ve betonu döşeme ile birlikte dökülen kirişlere tablalı kiriş denir. Kirişin basınca çalışan alanını genişletmek için döşemenin bir kısmı kiriş ile birlikte çalıştırılır. Birlikte çalıştırılacak döşeme genişliği açıklığın yarısından fazla olamaz. Kirişin kesit alanını genişletmek için gusseli yapılabilir (Şekil 1.6,1.7 ve Resim 1.4). L L/5 Gusse h pilye 2 cm b5 b Şekil 1.6: Tablalı ve gusseli kiriş demir donatısı 8

Şekil 1.7: Normal tablalı kiriş demir donatısı Resim 1.4: Döşeme ile birlikte çalıştırılan tablalı kiriş (üstten bakılarak çekilmiştir.) 1.1.1.3. Çizim Uygulamaları Resim kâğıdınızı resim masasına yapıştırınız.(a 4, eskiz veya aydınger) Gerekli gönye silgi, kurşun kalemleri (sert: H serisi)-(orta: HB)-(yumuşak: B serisi) alınız. Çinilemek için gerekli rapido kalemlerinizi temin ediniz. 9

1- Kiriş en boy ve yüksekliğini projeden okuyarak 1/20 ölçeğinde içi boş olarak çiziniz (Şekil 1.8). K1 30/60 K2 30/60 40 350 350 Şekil 1.8:Kirişin çizilmesi 2-Pas paylarını ve etriye kalınlığını düşerek boy demirlerini yerleştiriniz. Demir adet çap ve boylarını hesaplayarak üzerlerine yazınız (Şekil 9: Pas payı 2 cm alındı). -2 (pas payı)=23 cm Boy Hesabı:23+350++350+23=770 cm K1 30/60 K2 30/60 40 350 350 3012 L=771 Montaj demiri 3014 L=771 Esas demiri Şekil 1.9: Montaj ve esas demirlerin çizilmesi 10

3- Birinci pilye yüksekliğini, pas payı ve etriye paylarını (L1 ve L2) hesap açıklığına göre hesaplayınız (Şekil 1.10). L1=375 L2=375 K1 30/60 K2 30/60 h L1/5 L1/5 L2/4 D 40 350 350 L1/5 L1/5 L2/4 10 75 169 014 L=541 75 94 48 48 34 157 45 Şekil 10: Pilye hesabı Pilye kesiti üzerine boy, çap ve adet sayısını yazınız. H = Eğimli yüzey hesabı d = D - (pas payları + etriye kalınlığı) d = 40 - (2x2+2) = 34 cm h = d x 1.41 34x1,41 = 48 cm L1/5 = 375/5 = 75 cm L2/4 = 375/4 = 94 cm Pilye boyu = 34+10+75+48+157+48+75+94 = 541 cm 11

11). 4- İkinci pilye hesabı aynı şekilde hesaplanarak ölçüleri kesit üzerine yazılır (Şekil L1 L2 K1 30/60 K2 30/60 L1/4 h L2/5 L2/5 40 350 350 L1/4 L2/5 L2/5 10 94 75 169 014 L=541 75 48 157 48 34 Şekil 11: Pilye hesabı Pilye kesiti üzerine boy, çap ve adet sayısını yazınız. h = Eğimli yüzey hesabı d = D - (pas payları + etriye kalınlığı) d = 40 - (2x2+2) = 34 cm h = dx1.41 34x1,41 = 48 cm L2/5 = 375/5 = 75 cm L1/4 = 375/4 = 94 cm Pilye boyu = 34+10+75+48+157+48+75+94 = 541 cm 12

5- Etriye hesabı. En az iki etriye kesit üzerinde gösterilerek etriye aralıkları yazılır (Şekil 12). K1 30/60 K2 30/60 8 18 8 8 40 40 sarma bölgesi Sarma b. sarma b. 40 sarma bölgesi 36 8 8 350 350 Şekil 1.12:Etriye hesabı 21 30 08/18 20 08/8 L=130 Pas payı = 2 cm alındı Kanca boyu = x10 = 8x10 = 80 mm = 8 cm Etriye Boyu = (40-4) + (40-4) + (-4) + (-4) + 2 kanca boyu =36 + 36 + 21 + 21 + 8 + 8 = 130 cm Sarma bölgesi etriye hesabı Sıklaştırma = Kolon ve kiriş birleşim yerlerine kirişin uzun kenarı / 8 cm ara ile konarak etriye sayısı bulunur (40/8) 40 = Kiriş yüksekliği 8 = etriye aralık mesafesi (cm) Sol taraf = 40/8 = 5 adet Sağ taraf = 40/8 = 5 adet Normal etriye hesabı (18 cm ara ile) Normal etriye aralığı = Kiriş boyunun geri kalan uzunluğu/18 cm ara ile konarak etriye sayısı bulunur Kalan açıklık:kiriş uzunluğu-sarma bölge uzunlukları 350-80 = 270 cm 270/18 = 15 Adet K1,K2 kiriş boyları aynı olduğu için bulunan etriye sayılarının iki katı alınır. Sarma bölgesi = 8 lik 8 cm ara ile 20 adet Normal aralık = 8 lik 18 cm ara ile 30 adet Toplam etriye sayısı = 50 adet 13

48 6- Bütün kiriş çelik donatılarını tek bir kesit üzerinde gösteriniz ve adet, çap ve boylarını yazınız. (Şekil 1.13). K1 30/60 K2 30/60 20 350 20 350 20 8 8 36 33 86 48 157 48 3012 L=771 169 012 L=541 21 30 08/18 20 08/8 L=130 012 L=541 169 86 48 157 33 3014 L=771 Şekil 1.13: Kiriş çelik donatılarının gösterilmesi 14

UYGULAMA UYGULAMA FAALİYETİ FAALİYETİ İşlem Basamakları Kiriş şeklini çiziniz. Boy demir donatısını ölçerek kalıp içerisine çiziniz. Etriye demirlerini donatı içerisine çiziniz. Donatının kesitini çiziniz. Arkadaşlarınız ile bilgi alışverişi yapınız. Öneriler Bu işlem için projede bırakılan kiriş uzunluğuna dikkat ediniz. Demir donatıda pas paylarını düşmeyi ve kanca boylarını ilave etmeyi unutmayınız. İşlemi gerçekleştirirken etriye aralıklarını öngörülen aralıklarla yerleştiriniz. Donatı demirlerinin uzunluk, çap ve adetlerini yazmayı unutmayınız. 15

ÖLÇME VE DEGERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda hazırlanan değerlendirme ölçeğine göre, kendinizin veya arkadaşınızın yaptığı kiriş donatısı çizme işlerini değerlendiriniz. Gerçekleşme düzeyine göre, evethayır seçeneklerinden uygun olanı kutucuğa işaretleyiniz. Dersin adı Donatı Meslek Resmi Öğrencinin Amaç Kiriş Donatısı çizme becerinizi Adı soyadı ölçebileceksiniz. Konu Kiriş Donatısı çizme Sınıf Nu GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Evet Hayır 1 Gerekli çizim gereçlerini temin ettiniz mi? 2 Kiriş boy demir donatı hesaplarken pas paylarını düştünüz mü? 3 Çizimlerde konsol kiriş donatısına dikkat ettiniz mi?? 4 Etriye çizimlerinde pas payını hesaplayarak çizdiniz mi? 5 Pilye kırım yerlerini formül ile hesapladınız mı? 6 Demirlerin üzerine çap, boy ve adetlerini yazdınız mı? 7 Kesit taramalarınızı yaptınız mı? 8 Donatı ve tarama çizimlerinde uygun kalemleri kullandınız mı? 9 Çizime göre rapido kalem kullandınız mı? Toplam evet ve hayır cevap sayıları Bu değerlendirme sonucunda eksik olduğunuzu tespit ettiğiniz konuları tekrar ederek eksikliklerinizi tamamlayınız. 16

Bu faaliyet kapsamında kazandığınız bilgileri, aşağıdaki soruları cevaplayarak belirleyeceksiniz. ÖLÇME SORULARI (Doğru- Yanlış) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. 1. Kirişler, yapılarda yatay taşıyıcı elemanlardır. 2. Kiriş pilye demir çapı en az. 8 olmalıdır. 3. Kiriş kalınlığı cm den az olamaz. 4. Bütün çizimlerde tek tip kalem kullanılır. 5. Kiriş planda 1/50 ölçeğinde çizilmelidir. 6. Kiriş kesit ölçeği 1/100 den küçük olamaz. 7. Konsol kiriş donatısı esas çelikler ve pilyeler üste konur. 8. (fi) işareti demirlerin çap simgesidir. 9. Boy donatı demirlerinin çapı 8 den büyük olamaz. 10. Etriye donatı demirlerinin çapı en az 8 olmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek değerlendiriniz Eksik olduğunuz konulara dönerek tekrarlayınız. Tüm soruları doğru cevapladıysanız diğer faaliyete geçiniz. 17

ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-2 Uygun ortam ve çizim ekipmanları sağlandığı takdirde çizim kurallarına uygun olarak Temel demir donatılarını çizebileceksiniz. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlar olmalıdır; Çevrenizde yapılmakta olan inşaatları gezerek özellikle temel donatısı uygulanan binalarda inceleme yaparak demir donatılarına dikkat ederek uygulama projesi ile donatıyı karşılaştırınız ve mimarlık bürolarını gezerek bilgi alınız. 2.1.Temel Donatısı 2.1.1. Tanımı 2. TEMEL DONATISI ÇİZMEK Binanın sabit ve hareketli yüklerini taşıyarak bulundukları zemine ileten yapı elamanlarıdır. Yapıldıkları malzemenin türüne göre isim alırlar; bunlar beton, betonarme, çelik ve ahşap temellerdir. 2.1.2. Betonarme Temel Çeşitleri Betonarme duvar sömeli Münferit (tek)betonarme temel Birleşik betonarme temel Izgara betonarme temel Müdemadi (devam eden) betonarme temel Radye jenaral (Radye) betonarme temel Kazık betonarme temel 2.1.2.1. Betonarme Duvar Sömeli Kagir yığma yapı temel çeşididir. Duvar sömeli yapılırken boylamasına esas çelikler konur ve etriyelerle birbirlerine tutturulur (Şekil 2.1). 18

I 20 350 344 2012 3012 L=384 L=344 I 20 20 I-I 65 70 08/18 L=186 8 8 Şekil 2.1: Betonarme duvar sömeli 2.1.2.2. Münferit (Tek) Betonarme Temel Betonarme yapılarda kolonların altına tek tek yapılırlar, kolonların durumuna göre kare veya dikdörtgen şeklinde yapılır. Alt yüzeyde gerilim olacağından demirler alta konur. Dikdörtgen kesitli temellerde kısa doğrultuda demirler alta, uzun doğrultuda üste konur. Bu tip temellerde demirler kolonun altına sık; yanlara doğru aralıklar artırılır. Not: Bütün temel çizimlerinde pas payı 5cm alındı (Şekil 2.2). 12 80 18 10 22 30 8 Ø14 grobeton 8 Ø14 80 30 20 2 Ø14 L=144 22 10 Zımbalama donatısı Nervürlü çelikte kanca yapılmaz 8 Ø14 L=70 Şekil 2.2: Münferit betonarme temeli 19

2.1.2.3. Birleşik Betonarme Temel Birbirine yakın olan ve iki kolon altına yapılır kolonların taşıdıkları yükler birbirine yakın ve eşit ise dikdörtgen, farklı ise yamuk olarak tanzim edilir. I-I Kesiti ölçek :1/20 II I 012 012 014 014 014 I II-II kesiti II Plan ölçek :1/50 Şekil 2.3: Birleşik betonarme temel kesiti 2.1.2.4. Izgara Betonarme Temel Kısa zamanda inşa edilmek istenen temellerde betonarme ve I profili kullanılarak yapılan temel çeşididir. I profillerin etrafına su ve rutubetten korumak için beton dökülür. Boyutları değişmekle birlikte genişliği en az cm olarak atölyelerde hazırlanan betonarme kirişlerden meydana gelir (Şekil 2.4). Kirişler en az üç hafta sonra yan yana ızgara seklinde konularak temel yapılır. Izgaraların içine üstten montaj, altta esas ve pilye çelikleri konur ve etriyelerle bağlanır (Şekil 2.5). 35 50 2012 35 3014 63 0 014 L=349 83 L=246 63 L=246 35 46 8 8 21 08/20 L=150 Şekil 2.4: Izgara betonarme temelde kullanılan kirişin çelik donatısı (Ölçek: 1/20) 35 20

a b Şekil 2.5: Betonarme ızgara temel a) Görünüş b) Kesit (Ölçek:1/20) 2.1.2.5. Mütemadi-Devam Eden-Betonarme Temeller Betonarme yapılarda üç veya daha fazla kolonun altına yapılan temellerdir. Devam eden betonarme genişliği 90 cm geçtiğinde tablalı yapılır (Şekil 2.6). Kolon altındaki temel çekmeye üstü basınca kolonlar arasındaki temel üstte çekmeye; altta basınca çalışacağından kesitin altına ve üstüne konan çelikler esas çelik olarak kabul edilir. Donatı dağıtımında temel önce her iki yandan 8 eşit parçaya bölünür. Kenardan ortaya doğru %3-%7-%15-% oranında donatı dağıtımı yapılır. Temel içine konacak filizlerin temel içi ve dışında kalan kısmı en az 50d olmalıdır. Temel hatıl demirlerinin de kolonlar içine girme payı 50d olmalıdır (Şekil 2.7). A B C A:Düz sömel B:Üstü meyilli sömel C:Tablalı ve kirişli sömel Şekil 2.6 : Mütemadi (devam eden) temel en kesitleri 21

32.5 275 275 32.5 A B C 18 8 50 615 2012 L=605 150 38 90 60 2014 150 L=535 60 137 90 60 60 2014 60 L=535 137 38 3014 L=605 40 8 8 60 08/18 08/8 L=215 Şekil 2.7: Mütemadi-devam eden-betonarme temeller (ölçek :1/20) 2.1.2.6. Radye Jenaral-Radye Temeller Temel zemini üzerine gelen yükün fazla olması halinde radye temel yapılır. Üzerine gelen yük durumuna göre düz, mantar plaka, alttan ve üstten kirişli olarak yapılır. Düz plak temelde kolonlar arası mesafe yakın üzerine gelen yükler eşit ve azdır. Plaka kalınlığı 30 cm den az olmamalıdır. Kirişli radye temellerde yükseklik 50 cm den az olamaz. Plakanın esas çelikleri mesnet aralarında üste mesnet; altlarında alt yüze konur, gerektiği yerlerde şapolarla ilave donatı yapılır. Etriyeler kolonların altında daha sık konur. Plaka üzerine konan kirişin altına konan esas çelikler plakaya konan donatının üstüne konur. Kiriş yüksekliği 70 cm yi geçtiği takdirde betonarme düşeme yapılır. 22

2.1.2.6.1. Düz Plaka Radye Jenaral Temel Kirişi Genellikle duvar ya da kolonların birbirine çok yakın ve yükleri de az ise temel, düz radye jenaral şekilde yapılır (Şekil 2.8 ve Resim 2.1). a 32.5 295 290 32.5 a b c 18 8 50 650 30 016/20 L=640 8 8 42 45 70 126 172 014/20 L=458 45 172 45 014/20 70 45 a 126 22 08/18 08/8 L=144 014/20 L=110 016/20 L=720 Şekil 2.8: Düz plaka radye jenaral temel kesiti (ölçek :1/20) Resim 2.1: Radye jenaral temel (üstten çekilmiştir) 23

2.1.2.6.2. Üstten Kirişli Radye Jenaral Temel Kirişi Alttan kirişli radye temellerin aksine kirişler, radye temel üzerine oturtulur (Şekil 2.9). Bodrum döşemelerinin düz olması istenirse kiriş aralıkları, kiriş yüksekliğince curuf ile doldurulur. a b c 016/20 montaj Demiri 016/20 016/20 Pilye 016/20 016/20 Esas demir 016/20 016/20 016/20 016/20 ilave Donatýlar Şekil 2.9:Üstten kirişli radye jenaral temel kesiti (ölçek :1/20) 2.1.2.6.3. Attan Kirişli Radye Jenaral Temel Bodrum döşemesinin düz olması ve temelin zemin üzerinde kaymaması isteniyorsa radye temel plağı altına kiriş yapılır (Şekil 2.10). Kaygan zeminlerde uygulanan temel şeklidir (Şekil 2.11). 016/20 016/20 016/20 016/20 Şekil 2.10: Attan kirişli radye jenaral temel kesiti (ölçek :1/20) 24

Betonarme Radye Jenaral Temel Planı 014 t=20 L=750 014 t=20 L=750 014 t=20 L=810 L=500 016 t=20 L=500 016 t=20 L=550 016 t=20 L=550 014 t=28 016 t=20 016 t=20 L=550 L=750 L=550 014 t=20 014 t=28 L=750 L=500 L=810 014 t=20 L=810 016 t=20 016 t=20 016 t=20 L=500 Şekil 2.11:Alttan kirişli radye jenaral temel kesiti (Ölçek: 1/50) 2.1.2.6.4. Kolon Altı Çapraz Takviyeli Plak Temel Üzerine fazla yük gelen veya açıklığı fazla olan kolonların altına 45 o eğik durumda çelik çubuklar konur (Şekil 1.12). Özellikle su depoları ve kule temellerinde uygulanır.

a-akesiti ölçek 1/20 b a 016/20 a 016/20 016/20 016/20 016/20 016/20 016/20 016/20 b-b kesiti ölçek:1/50 b Şekil 2.12: Kolon altı çapraz takviyeli plak temel kesit ve planı 2.1.2.7. Kazık Betonarme Temel Bina yapılacak alanın sağlam zemini çok derinde olduğu durumlarda kazık temel yapılır (Şekil 2.13). Kazık temeller genelde atölyelerde kare dikdörtgen ve daire kesitli uçları sivri olarak yapılır. Kazık temellerin demir donatısı boylamasına konan esas ve enlemesine konan etriyelerden meydana gelir. Kare kesitte bir kenarı cm den az olamaz daire kesitlilerde daire çapı yüksekliğin 1/20 veya cm den az olamaz. 26

10,50 s 50 50/16 L=1120 A çelik uç 40 08 S=8 L=18984 Şekil 2.13: Kazık betonarme temel kesiti Ölçek :1/20 2.1.3. Çizim Uygulamaları Resim kağıdınızı resim masasına yapıştırınız (A 4, eskiz veya aydınger). Gerekli gönye silgi, kurşun kalemleri (sert: H serisi)-(orta:hb)-(yumuşak:b serisi) alınız Çinilemek için gerekli rapido kalemlerinizi temin ediniz. 27

Mütemadi Temel Kirişi Çizim Uygulaması 1- Kiriş en boy ve yüksekliğini projeden okuyarak 1/20 ölçeğinde içi boş olarak çiziniz (Şekil 14). 32.5 275 275 A B C 32.5 50 615 Şekil 2.14: Mütemadi temel kirişinin çizilmesi (ölçek :1/20) 2- Pas paylarını etriye kalınlığını düşerek boy demirlerini yerleştiriniz. Demir adet çap ve boylarını hesaplayarak üzerlerine yazınız (Şekil 2.15) (Pas payı 3 cm alındı). 32.5 275 275 32.5 A B C 50 615 2012 L=609 3014 L=609 Şekil 2.15: Boy demirlerinin çizilmesi Boy Hesabı = Temel kiriş Boyu - pas payları = 615 6 = 609 cm Üstteki boy çelikleri montaj, alttaki boy çeliklerine esas çelik denir. 28

3- Birinci pilye kıvrım boylarını pas payı, etriye paylarını ve (L1 ve L2) hesap açıklığına göre hesaplayınız (Şekil 2.16). 32.5 L1= 275 L2= 275 32.5 A B C L1/5 L1/5 L2/4 50 42 43 59 2014 L=450 60 165 59 29.5 12.5 12.5 615 L2/4 69 (82) Şekil 2.16: Birinci açıklık pilye çizimi ve boy hesabı h = Eğimli yüzey hesabı d = D- (pas payları + etriye payı) d = 50-(2x3+2) = 42 cm h = dx1.41 42x1,41 = 59 cm 29,5 = 32.5-3 (pas payı) 12.5 = /2 69 = L2/4 42 = D-(pas payları+etriye kalınlık payı)=50-6+2=50-8 = 42 cm Pilye boyu = 42+29.5+12.5+59+165+59+12.5+69 = 450 cm Pilye kesiti üzerine boy, çap ve adet sayısını yazınız. 29

4- II.pilye hesabı aynı şekilde hesaplanarak ölçüleri kesit üzerine yazılır (Şekil 2.17). 32.5 275 275 32.5 A B C L1/4 L2/5 L2/5 50 615 82 59 60 165 2014 L=450 59 43 42 Şekil 2.17: İkinci açıklık pilye çizimi ve boy hesabı L1=L2 olduğundan pilye hesabı ve boyu aynıdır. Pilye boyu = 42+29.5+12.5+59+165+59+12.5+69 = 450 cm Pilye kesiti üzerine boy, çap ve adet sayısını yazınız. 5-Etriyeleri plan üzerinde gösteriniz. Kolonların altlarında etriye sıklaştırması yapınız (Şekil 2.18). 32.5 L1=275 L2=275 32.5 A B a C 8 18 8 18 8 50 44 8 64 2008/18 2808/8 L=232 a 70 50 a-a kesiti Şekil 2.18: Etriyelerin çizimi ve hesaplanması 30

Sarma bölgesi etriye hesabı = Temel kiriş yüksekliği / Etriye aralığı = 50/8=7 adet L1 Açıklığı için sarma bölgesi etriye hesabı Sol taraf = 50/8 = 7 adet 8 lik 8 cm ara ile Sağ taraf = 50/8 =7 adet 8 lik 8 cm ara ile L1 açıklığı sarma bölgesi toplam etriye sayısı =14 adet L1=L2 olduğundan toplam etriye sayısının iki katı alınır. L1+L2 Açıklığı sarma bölgesi Toplam etriye sayısı: 28 adet 8 lik Normal bölge etriye hesabı =L1- sarma bölge uzunluğu =275-100 =175 cm =175/18(normal etriye aralığı)=10 adet 8 lik 18 cm ara ile L1 +L2 normal bölge etriye sayısı =20 adet Etriye boyu = (70-6)+(70-6)+(50-6)+(50-6)+2 kancaboyu = 64+64+44+44+8+8 = 128+88+16 = 232 cm Toplam etriye sayısı = 48adet 8 lik nervürlü demir 31

6- Bütün çelik donatıyı tek bir kesit üzerinde gösteriniz ve adet, çap ve boylarını yazınız Şekil 2.15. 32.5 L1=275 L2=275 32.5 A B C a 8 18 8 18 8 50 8 8 a 44 64 2008/18 28 08/8 L=232 Şekil 2.15 Mütemadi betonarme temel kesiti ölçek:1/20 70 50 a-a kesiti 32

UYGULAMA UYGULAMA FAALİYETİ FAALİYETİ İşlem Basamakları Projedeki temel şeklini belirleyiniz. Temel kiriş boyunu hesaplayarak boy donatıyı çiziniz. Boy demir donatısını ölçerek kalıp içerisine çiziniz. Sarma bölgesini hesaplayınız. Etriye demirlerini donatı içerisine çiziniz. Radye temel demir donatısını çiziniz. Donatının kesitini çiziniz. Arkadaşlarınız ile bilgi alış verişi yapınız. Öneriler Bu işlem için projede bırakılan temel şekline dikkat ediniz. Boy donatıyı çizerken pilye kıvrım hesabını hesaplamayı unutmayınız. Demir donatıda pas paylarını düşmeyi unutmayınız. Sarma bölgesi etriye aralıklarını dikkate alarak çiziniz. Temellerde pilye kıvrım şekillerinin ters olduğunu unutmayınız. İşlemi gerçekleştirirken etriye aralıklarını projede öngörülen aralıklarla yerleştiriniz. Donatı demirlerinin uzunluk ve çaplarını yazmayı unutmayınız. 33

ÖLÇME VE DEGERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda hazırlanan değerlendirme ölçeğine göre, kendinizin veya arkadaşınızın yaptığı temel donatısı çizme işlerini değerlendiriniz. Gerçekleşme düzeyine göre, evethayır seçeneklerinden uygun olanı kutucuğa işaretleyiniz. Dersin adı Donatı Meslek Resmi Öğrencinin Amaç Temel Donatısı çizme becerinizi Adı soyadı ölçebilirsiniz Konu Temel Donatısı çizme Sınıf Nu GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Evet Hayır 1 Gerekli temel çizim gereçlerini temin ettiniz mi? 2 Temel çeşidini belirleyip kesitini 1/20 ölçeğinde çizdiniz mi? 3 Temel boy demirlerine ve filiz (d.50) boylarını ilave ettiniz mi? 4 Temel etriye çizimlerinde pas payını hesaplayarak çizdiniz mi? 5 Temel çeşidine göre donatı yerleştirdiniz mi? 6 Temel kirişlerinde pilye açıklıklarını hesaplayarak çizdiniz mi? 7 Temel sarma bölgelerinde etriye sıklaştırması yaptınız mı? 8 Temel demirlerinin üzerine Çap, boy ve adetlerini yazdınız mı? 9 Temel kesit taramalarınızı yaptınız mı? Toplam evet ve hayır cevap sayıları Bu değerlendirme sonucunda eksik olduğunuzu tespit ettiğiniz konuları tekrar ederek eksikliklerinizi tamamlayınız. 34

Bu faaliyet kapsamında kazandığınız bilgileri, aşağıdaki soruları cevaplayarak belirleyeceksiniz. ÖLÇME SORULARI (Çoktan - seçmeli) Aşağıdaki soruların çoktan seçmeli test olarak hazırlanmıştır.doğru olduğuna inandığınız şıkkı işaretleyiniz.. 1. Aşağıdakilerden hangisi temel çeşidi değildir? A) Bileşik temel B) Kazık temel C)Konsol temel D) Münferit temel 2. Temel kirişi açılımında kesit ölçeği aşağıdakilerden hangisidir? A) 1/50 B)1/20 C)1/100 D)1/200 3. Temel kirişlerinde sarma aralığı oranı en fazla nasıl olmalıdır) A) 8-10 cm veya D/5 B) Boy donatı çapının 2 katı C) 20 cm veya D/10 D) D.40 4. Etriye demir,çapı kaç olmalıdır? A) 12 B) 16 C) 14 D) 8 5. Sarma bölgesinde etriye aralığı mesafesi hangi değerler arasında olmalıdır? A) 20- cm B) 15-20 C)5-10 cm D)-35 cm 6. Boy demir donatı kesit çiziminde Çinileme yapılacaksa hangi kalemler kullanılmalıdır? A) B,2B kurşun kalem ve enaz 0.1 rapido B) H,2H kurşun kalem ve en az 0.4 rapido C) 0.1 rapido D) Hiçbiri 7. Temel betonarme kesit taraması nasıl olmalıdır? A) 45 0 sağa yatık bir sürekli ince, bir kesik ince B) 45 0 sağa yatık sürekli ince C) 75 0 sola yatık sürekli kalın D) 75 0 sola yatık bir sürekli kalın bir kesik kalın 35

8. Boyuna demir temel donatı, çapı en az kaç olmalıdır? A) 12 B) 8 C) 10 D) 16 9. Pilye kıvrım hesabı hangi formül ile yapılır? d=(d-pas payları) A)dx5 B) d x1,41 C)d-(Dx10) D)Dxh/2 10. Temellerde pas payı hangi değerler arası olmalıdır? A) 7~10 cm B)1,5~2cm C) 0.5~1 cm D)2,5~5 cm DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek değerlendiriniz Eksik olduğunuz konulara dönerek tekrarlayınız. Tüm soruları doğru cevapladıysanız diğer faaliyete geçiniz. 36

MODÜL DEĞERLENDİRME Soru: Ölçüleri, şekli verilen kiriş ve temelin donatılarını çiziniz. Aşağıdaki performans testi ile modülle kazandığınız yeterlilikleri ölçebilirsiniz. PERFORMANS TESTİ Dersin adı MODÜL DEĞERLENDİRME Donatı Meslek Resmi Öğrencinin Amaç Kiriş ve temel donatısı çizme becerinizi Adı soyadı ölçebileceksiniz. Konu Kiriş ve temel donatısı çizme Sınıf Nu Zaman Başlangıç saati Bitiş saati Toplam süre GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Evet Hayır 1 Gerekli çizim gereçlerini temin ettiniz mi? 2 Kiriş boy demir donatı hesaplarken pas paylarını düştünüz mü? 3 Çizimlerde konsol kiriş donatısına dikkat ettiniz mi?? 4 Etriye çizimlerinde pas payını hesaplayarak çizdiniz mi? 5 Pilye kırım yerlerini formül ile hesapladınız mı? 6 Demirlerin üzerine çap, boy ve adetlerini yazdınız mı? 7 Kesit taramalarınızı yaptınız mı? 8 Donatı ve tarama çizimlerinde uygun kalemleri kullandınız mı? 9 Çizime göre rapido kalem kullandınız mı? 10 Gerekli temel çizim gereçlerini temin ettiniz mi? 11 Temel çeşidini belirleyip kesitini 1/20 ölçeğinde çizdiniz mi? 12 Temel Boy Demirlerine ve filiz (d.50) boylarını ilave ettiniz mi? 13 Temel etriye çizimlerinde pas payını hesaplayarak çizdiniz mi? 14 Temel çeşidine göre donatı yerleştirdiniz mi? 15 Temel kirişlerinde pilye açıklıklarını hesaplayarak çizdiniz mi? 16 Temel sarma bölgelerinde etriye sıklaştırması yaptınız mı? 17 Temel demirlerinin üzerine çap, boy ve adetlerini yazdınız mı? 18 Temel kesit taramalarınızı yaptınız mı? 19 Temel donatı ve tarama çizimlerinde uygun kalemleri kullandınız mı? Toplam evet ve hayır cevap sayıları Performans testi değerlendirmesi sonucunda eksik olduğunuz konuları yeniden tekrar ederek eksik bilgilerinizi tamamlayınız. Kendinizi yeterli görüyorsanız bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. 37

CEVAP ANAHTARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI 1- D 2- Y 3- D 4- Y 5- D 6- Y 7- D 8- D 9- Y 10- D ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI 1- C 2- B 3- A 4- D 5- C 6- B 7- A 8- A 9- B 10- D 38

ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR CELEP Zekai, KUMBASAR Nahit. Betonarme yapılar Sema yayıncılık İstanbul, 1996. Doç. Dr. OYMAEL Sabit Yapı Bilgisi I M.E.B. İstanbul 2003 ERASLAN Adnan. Bina Bilgisi Temel Ders Kitabı M.E.B. Ankara 2000. ÖKSÜZOĞLU Halim, Ümit YEGÜL, Köksal ÖZCAN, Nazım DÜNDAR, Naim YAMAN, Yapıcılık Bölümü (Kâgir) İş ve İşlem Yaprakları 111. sınıf MEB İstanbul,1987. TAYMAZ Haydar. Yapı Bilgisi III MEB İstanbul 1990. 39

KAYNAKÇA KAYNAKÇA İnşaat Mühendisleri odası - Samsun http://www.probina.com.tr http://www.deprem.gov.tr http://www.yutong.com.tr. KARAASLAN Osman, AutoCAD Ders notu çizimleri 40